Бүгінгі санда: Демография дем бере бастады Кинодағы пірім – Абдолла Қарсақбаев



жүктеу 0.96 Mb.

бет8/11
Дата09.03.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Диана АЛПЫСБАЕВА, 

Бақтыбай Жолбарысұлы 

атындағы орта мектептің 

10-сынып оқушысы

Алматы облысы

Ескелді ауданы

Бақтыбай ауылы



П

П

ке салса, ақынның лирикалық тәубесі қазірг

Ш л даланың бірге жасар жырымын,

Ш л далада қымбат бұлақ тұнығым.

Ойға шомған терең дана құмдары

Ұлы Дала – Ш л даланың ұлымын, –

деп  лең тиегін ағытқан ақын кіндік қаны 

тамған, балалық бал дәурен шағы мен бозбала 

кезі  ткен ш л даласын үнемі сағынып, ш лдеген 

ой тылсымдарын буырқанған жыр жолдарына 

сыйдырып келе жатқан, ш л даласының ш лін 

ұлт болашағымен сабақтастырып, қиялына қанат 

бітірген Ш л даланың шайыры.

Ақынның «Поэзия падишасы – лирика» атты 

жыр жинағы – Ұлы даласын, туған елін сүю, 

ұлтжандылық, биік адамгершілік, ар тазалығы, 

м лдір махаббат, жаңа заман келбеті шынайы 

сыршылдықпен жырланған терең лирикалық ой 

сезімдеріне толы кітап.Ш л далада судан емес, 

бостандықты аңсап аңқасы кеуіп, ш ліркеп 

жүретін Ш мішбай шайыр бұл жинағында да 

жұмбақ әлем – ш л даланы  леңдерінің негізгі 

арқауы етіп алып,  кіндік қаны тамған ш л да-

ласын жер жұмағы ретінде қабылдайды, туған 

жерінің суын да, нуын да, ш лін де, ауасын да 

сағына жырға қосады. Автордың туған жерге 

арналған  леңдер циклі туралы  к рнекті ақын 

Сағи Жиенбаевтың: «Ш мішбай ақынның қазақ 

жырының жасыл жайлауына тіккен  з отауы бар. 

Ол отауда к рген адамның к кірек к зін ашатын, 

к ңіліне сәуле түсіретін к ркем кесте, нақыш-

Кеудемізге қуаныштан жас тамды,

Тәуелсіздік ашты к кті, аспанды.

Хандық дәуір аяқталып елімде,

Жаңа дәуір, жаңа дәуір басталды!... – деп жар 

салады, елінің бүгініне қуанып, болашағына үміт 

артады, Мәңгілік ел болатынына кәміл сенеді.

Ш л даланың ұлы Ш мішбай –  зінің дарқан 

даласы мен туған елінің сұлу табиғатын, адам 

жанын нәзік түсіне білетін лирик ақын. Оның 

кейіпкері жаны таза, жүрегі кең, сезімге бай, елін, 

жұртын қалтқысыз сүйеді, адалдықты сақтай 

алады. Ол махаббаттың ұлылығын дәріптеп, 

оған табынады. Бұл биік сезім тазалығын сақтау 

әркімнің парызы деп біледі.

Заман келбетін сомдаған ақын ақиқатқа адал. 

Адамгершілік асыл қасиеттерден басқа еліміз 

бас тан кешкен табиғат апаттары, рухани жағынан 

сағы сынбаған, болашаққа зор үміт артқан 

халық жігері, адамзаттан бір елі ажы ра ғысыз 

тыл сым табиғат, ауыл тағдыры оның шығар ма-

шылығының басты нысандары болып табылады.

Ақынның лирикалық «мені» жүйткіген за-

ман ағысымен байланысын сақтай отырып, 

оған  з к зқарасын үнемі білдіреді, орнықты 

ой-тұжы рымдарын жасайды. Ел  міріндегі оңды 

згеріс терді, халықтың рухани к ңіл-күйін, 

елдік мәселелерді тарихи к зқарас тұрғысында 

елек тен  ткізіп,  з бағасын береді. Ол оқиғалар 

тізбегін бір-бірімен жоғары талдамалық деңгейде 

шебер байланыстыра біледі. Оның лирикалық 

кейіпкері  з ой түйсігінде, қиял қанатында 

шексіз, халқының  ткенімен, бүгінімен және 

болашағымен ұштасқан ой-толғамдар ортасында 

жүреді. Оны бір ғана қазақ халқының  кілі деп 

тану мүмкін емес, себебі оның мұраттары жеке 

бір халықтың ой-толғаныстарын, арман-мұңын 

қамтымайды, оны бүкіл адамзатты ойландыра-

тын түбегейлі мәселелер толғандырады, жанын 

ауыртады.

«Поэзия падишасы – лирика» жинағы-

ның лирикалық кейіпкері оқырманын жалық-

тырмайды, тәуелсіздік тұғырындағы толымды 

толғаныстар ел, халық, ұлт тағдыры туралы жаңа 

рісті ойларға жетелейді.

А

қынның лирикалық «мені» ел тағдырын, 



жер тағдырын, дәуір тынысын бүкіл 

ұлттың мәйегі, туған атамекеннің, 

ұлттың, ана тілінің, ұлттық болмыс пен рухани 

құндылықтардың бесігі – ауыл тағдырымен берік 

байланыстырады.  зі де ауылда туып- скен, дала 

мірін терең түйсініп, жан жүрегімен сезетін 

ақын қазіргі жаһандану заманында адамның 

табиғаттан алыстап, оған  з қажеттігін ғана 

қанағаттандырушылық тұрғысынан қарауына, 

бүгінмен ғана  мір сүруіне алаңдаушылығын 

білдіріп, соның кесірінен ауылдың күйзеліске 

ұшырайтынына жаны ауырады. Ол халықтың 

ткеннен сабақ алмай, рухани бастаулардан айы-

рылуына дабыл қағады. Дегбірсіздік сипатындағы 

мұндай  леңдерінде ақын  зінің лирикалық 

«менімен» етене қабысып, онымен тұтас бір сезім 

құрайды.

Осылайша қазіргі қоғамда болып жатқан 

елеулі оқиғаларға, ел  міріндегі тың  згерістер 

мен тарихи бетбұрыстарға байланысты Ш міш-

бай шайыр поэзиясында азаматтық сарын 

айшықтала түсті. Бұл әсіресе, еліміз егемендік 

алып, тәуелсіздік нығая түскен тұста айқын 

сезілгені белгілі. Осының  зінен-ақ, ұлт 

тағдырына, рухани құндылықтарды, туған тіл мен 

салт-дәстүрді, дінді сақтап дамытуға, ел бірлігін 

нығайтуға арналған  леңдер мен толғаулар тұтас 

бір циклді құрағанын байқатады.

Алғаш  лең жолына түскен кезден бастап 

қоғамдық даму беталысына, ел тәуелсіздігінің 

есею шақтары мен рухани құндылықтарына тән 

кейбір маңызды  згешеліктерді қамтитындығына 

к з жеткізуге болады.

Т

ұтастай алғанда, Ш мішбай Сари-



ев  шығар ма шылығында  еліміздегі 

згерістер мен қат-қабат оқиғалар 

ортасында жүрген, осының бәріне  зінің сыни 

к зқарасын білдіріп, ұлттық рухпен суарылған,  з 

халқының үмітін арқалаған лирикалық қаһарман 

тұтас бір дәуір кейіпкерінің тұжырымдамалық 

зегін құрайды. Ол ұлтымыздың  ткенін, бүгіні 

мен болашағын ортақ үрдіс ретінде тұтас бір 

бірлікке ұйыстырып, тиянақты талдау жасай-

ды. Дәуірдің түрлі бетбұрыстарына, ел, жер, 

ұлт тағдырына, адамның рухани болмысы мен 

табиғатқа байланысты  згерістерге жалпыадам-

заттық мұраттар биігінен  з бағасын береді.

Жаңа ғасыр басындағы жаңару үрдістері 

ақынның лирикалық  леңдерінде ел тәуелсіздігін 

баянды ету, ұлтқа, Отанға қалтқысыз қызмет 

ету, ар тазалығы, парасаттылық түрінде к рініс 

тапқан. Қазіргі қазақ поэзиясының ажырамас бір 

б лігі болып табылатын Ш мішбай поэзиясының 

жаңа бір белесті биігі – «Поэзия падишасы – ли-

рика» жинағы еліміздің Мемлекеттік сыйлығын 

алуға әбден лайық шығарма деп білеміз.

Ақынның ән  леңдерінің  зі алты жүзден 

астам екен. Олардың к пшілігі әнге қосып 

айтылатындықтан да, к пке кеңінен танымал 

және ғұмырлы. Оның  леңіне жазылған «Айнал-

дым сенен, Атамекен-ай!» әні кешегі кеңес зама-

нында шетел қазақтарының әнұранына айналып 

кеткенін айтсақ та жеткілікті.

Ұлы даласын мақтан еткен ақын жеткен 

жетістігінің бәрін:

Келеді менің таңым атып бүгін,

К терген ата-бабам Уақыт жүгін.

Тәңірім, Жаратушым жар бол  зің,

Мен – қазақ болған үшін Бақыттымын! – деп 

туған халқымен тұтастықта бей не лейді.

Кез келген кітап – автордың жан күйзелісі 

мен ой-толғанысының жемісі, демек, бұл туын-

дының оқырман үшін шынайы  мірде құн-

дылығы болуы тиіс. Ал «Поэзия падишасы 

– лирика» жинағы осындай мағыналы, құн ды 

кітап, тамаша оқылады, әр  лең шумағы зерделі 

оқырман үшін уағыз,  сиет ретінде қабыл-

данады. Жақында ғана Ш мішбай ағамыз бірге 

істейтін М.О. уезов атындағы  дебиет және 

нер институтының Абайтану б ліміне бір 

жігіт ағасы кіріп келді де: – О, Ш ке! Мен Сізді 

к птен бері іздеп жүр едім. Мына кітабыңызды 

оқып шықтым, қолтаңбаңызды алайын деп 

келдім, – деп қолдорбасынан жасыл мұқабалы 

«Поэзия падишасы – лирика» кітабын ұсынды. 

Міне біздің институтта үнемі осылай Ш мішбай 

шайырмен сәлемдесуге келіп тұрады.  дебиет 

зерттеуші ғалымдарды біреу білсе,  біреу білмес. 

Ал Ш мішбай Сариевті бәрі таниды, қошемет 

к рсетеді. Халқы ақынын іздеген қандай бақыт !

Ұлы  зендей бір аялдап тұрмадым,

Толқын болып алас тұрып тұнғаным.

Мен халқымның тілегімен санасып, 

Мен халқымның жүрегімен жырладым, – 

деп халқының тілегімен санасып, халқының 

жүрегімен жырлаған, ұлттық поэзия т рінен  з ор-

нын алған ақын осындай үлкен шығармашылық 

ізденіс үстінде еліне қызмет етіп келеді.



Серікқазы ҚОРАБАЙ,

М.О. уезов атындағы  дебиет және  нер

институты Абайтану және жаңа дәуір әдебиеті

б лімінің меңгерушісі, профессор

болмыстың нақты заңдылықтарын сақтап  мір 

сүруге үндейді.

зеннің ағысындай  мір ағыс,

Адамның шолатындай к ңілі алыс.

Ұяты, к з жанары с нбесе егер,

Билейді ар-ожданмен, тегі намыс, – деп  мір 

ағысымен жаңа ғасыр к гінде тың ой орамдарын 

айшықтаған ақын шығармашылығында ұлт поэ-

зиясына ежелден тән азаматтық, мейірімділік, 

адамға, табиғатқа деген сүйіспеншілік сияқты ізгі 

қасиеттерді тәуелсіздік талаптары биігінен ашып 

к рсетуге ұмтылыс барынша байқалады.

Ш мішбайдың лирикалық кейіпкері 

тәуелсіздік к гінде еркін ойлайды, жау-

ынгер жыраудай к сіле жырлайды. Осы 

ретте «Хандық дәуір аяқталып, жаңа дәуір 

басталды...» ұзақ лирикалық толғауы – 

жыр жинағының негізгі  зекті шығармасы 

іспетті. Қазақ хандығынан басталған тұңғыш 

ұлттық мемлекеттен бастап қазіргі тәуелсіз 

Қазақ еліне дейінгі тарих кезең жылна-

масын ұрпақ санасына терең 

ж е т е т і н д е й   е т і п   к р к е м 

к е с т е л е г е н   т о л ы м д ы 

толғауда халқымыздың 

ткені әспеттеліп, оның 

қа зіргі салтанатты ша-

ғына шаттаныс сезім 

білдіріледі:



АНА ТІЛІ

9

№40 (1350) 



6 – 12 қазан 

2016 жыл


ТАҒЗЫМ

Ұлт-азаттық көтерілісті ұлықтаған ұлы дүбірдің Алаш көсемі Әлихан Бөкейханның 150 жылдық, 

Арқалық қаласының 60 жылдық, Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдық, ел Тәуелсіздігінің 25 

жылдық және Қостанай облысының 80 жылдық мерейтойларымен қатар келіп отырғаны белгілі. 

Ескерте кетсек, бұған дейін саясаттанушы Берік Әбдіғалиұлы осы 100 жылдыққа орай Торғай 

даласына арнайы медиа-тур ұйымдастырып, ел азаматтарына ой салған еді. Сол сәтте оған 

Үкіметтен қолдау күтіп, қол жаюды құп көрмеген жергілікті жекелеген азаматтардың демеушілік 

жасағанын жазғанбыз.

Енді міне, Қостанай облысының әкімі Архимед Мұхамбетовтің ұсынысымен «Көркейе бер, 

Қостанай!» атты акция қолға алынып отыр. Оның мақсаты – туған жерден жырақта жүрген 

қостанайлықтарды өз өлкесін көркейтіп, өсіп-өркендеуіне үлес қосуға тарту. Амангелді 

ауданының кәсіпкерлері сол акция аясында туған жерлеріне қаржылай көмек көрсетіп, тарихи 

маңызы зор мерейтойды өз күштерімен өткізуге жұмылды. 

АҚШ президенттігіне кан-

дидат Хиллари Клинтон «мем-

лекет басқаруға дайын» екенін 

мәлімдеді. Оның қарсыласы 

Дональд Трамп «тәжірбиесі 

қажетсіз басшы елге керек 

емес» деді.

Жуырда АҚШ президент-

ті гіне кандидаттар демо-

крат Хиллари Клинтон мен 

республикашыл Дональд Трамп Нью-Йорк 

қаласының маңындағы Хофстра университетінде 

алғашқы дебаттарын  ткізді. Бұл пікірталасты 

CNN телеарнасы тікелей эфирде к рсетті. Жал-

пы саны үш рет  тетін дебат екі кандидатқа 

президенттік кампанияларын табысты аяқтау үшін 

те маңызды. Екі апта бұрын Дональд Трамп үшін 

Хиллари Клинтоннан озып жақтас жинау қиындау 

к рінсе, қазір кейбір әлеуметтік сауалнамалар 

қорытындысы бойынша екі кандидаттың арасын екі-

ақ пайыз айырмашылық б ліп тұр. Жарты сағатқа 

созылған дебатта орта дәулетті тапты қинап тұрған 

экономикалық қиындық, нәсілдік жікшілдік және 

мемлекет қауіпсіздігі с з болды. Кандидаттардың 

к зқарастары мен пікірлері әдеттегідей әрқилы бо-

лып шықты. АҚШ-та президент сайлауы қарашаның 

8-інде  теді.

Мәскеуде ем алған Қырғызстан президенті Алмаз-

бек Атамбаев еліне оралды. Бұл туралы Қырғызстан 

Президентінің баспас з қызметі хабар таратты. Онда: 

«Қырғыз Республикасының президенті Алмазбек 

Атамбаев бүгін Бішкекке келді. Мемлекет басшысы 

Мәскеудегі Орталық клиникалық ауруханада ем 

қабылдаған еді» делінген. 

Естеріңізге салып  тсек, Атамбаев мінген 

ұшақ Стамбұлдағы Ататүрік әуежайына қонғанда 

ел Президенті  зін жайсыз сезініп, оған алғашқы 

медициналық к мек к рсетілген. Дәрігердің 

тексеруінен кейін кеуде тұсының ауыратынына 

шағымданған президентте жүрек сырқатының 

белгілері бар екендігі анықталды. Осыған байла-

нысты Қырғызстан президенті біраз уақыт бойы 

дәрігерлердің бақылауында болып, медициналық 

тексеруден  тті. 

Қытайда Ұлттық мерекенің 

алғашқы күнінде күре жол-

дардағы к ліктер ағыны ре корд-

тық деңгейге жетті. Бұған себеп 

болған 1-7 қазан ара лы ғындағы 

бір апталық демалыс күндері. 

Ел үкіметі осы күндері 

7-орын ға дейінгі жеңіл к лік-

тер дің  барлығына  магистраль-

дарда тегін жүруге жағдай 

жасады. Соның салдарынан аймақтар арасын жалғап 

жатқан маңыз ды жолдарда к лік ағыны күрт к бейіп 

кеткен. 


Ресми мәлімет бойынша, мереке кезінде теміржол 

к лігін 14 миллионнан астам жолаушы пайдала-

нуы тиіс. Алайда, мұндағы жүргіншілер саны да 

күрт артқан. Мәселен, Гуйчжоу провинциясының 

орталығы Гуйян қаласындағы вокзалда 100 мыңнан 

астам билет сатылып кеткен. Ал, к ліктердің шектен 

тыс к беюі ұзын-сонар кептелістерге әкеліп соқты. 

Шанхай қаласында тұтас бір автомагистральда 

қатынас тоқтап қалды. Алайда елдегі ең үлкен ме-

реке кезіндегі бұл жағдайға халық қалыпты құбылыс 

ретінде қарайтын болған.

Индонезияда Баруджари 

жанартауының атқылауынан 

кейін 13 турист ізім-ғайым 

жоға лып кетті. Олардың ара-

сында шетел азаматтары да 

бар к рінеді. 

Қазір құтқарушылар  ңірді 

шарлап, іздестіру жұмыстарын 

жүргізіп жатыр. Айта кетейік, 

Ломбок аралындағы жанартау 

осы аптаның басында атқылай бастаған болатын. 

Соның салдарынан мыңнан астам адам қауіпті 

аймақтан құтқарылды. Билік  ңірге демалуға келген 

саяхатшыларды да қауіпсіз жерге к шіру туралы 

шешім қабылдады. 

Колима Мексикадағы ең белсенді жанартау са-

налады. Соңғы рет шілденің басында атқылаған. Ол 

кезде де шұғыл эвакуация жүргізіліп, адам шығыны 

болған жоқ.

ЗАМАНДАС

зірлеген Абылайхан ЖҰМАШЕВ

Ж

Ж



аһанның жүрек лүпілі

аһанның жүрек лүпілі

Ж

Ж

аһанның жүрек лүпілі



аһанның жүрек лүпілі

АҚШ 


АЗИЯ

ШЫҢ ЕЛІ


ШЫҒЫС АЗИЯ

Мемлекет басқаруға дайын

Еліне оралды

Мереке көлік кептелісін тудырды

Жоғалған туристер табыла ма?

Колумбияда орын алған «Мэтью» дауылы ел-жұртты 

әжептәуір әбігерге салды. Мұнымен қоймай, дауыл Ямай-

ка, Гаити және Куба жағалауларына жақындай түскен. 

Соңғы мәліметтерге қарағанда, желдің жылдамдығы 

сағатына 250 шақырымды к рсеткен. Мамандар табиғат 

құбылысын соңғы 9 жылдағы ең күшті дауылдар 

қатарына жатқызды. Апаттың алдын алу мақсатында 

Гаити билігі қауіпті аймақтардағы тұрғындарды басқа 

жерлерге к шірді. Ал кейбірі қосымша азық-түлік қорын 

жинап, баспаналарында қалды. Елдегі т тенше жағдай 

қызметі тәулік бойы жұмыс істеу тәртібіне к шті. 

ОҢТҮСТІК АМЕРИКА



Әбігерге салған дауыл

Амангелді ауданында 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің 100 жылдығы атап өтілді 

Амангелді ауданында 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің 100 жылдығы атап өтілді 

легациямен жолыққан. С йтіп, екі аймақтың 

к шелі ақсақалдары мен тарихшы ғалымдары 

кеңес  ткізіп,  зара пікір алмасты. Олардың 

қатысумен қыркүйектің 12-сінде Дулығалы 

мешітінде айт намазы оқылып, құрбандық 

шалынды. 1916 жылы да к терілісшілердің 

алғашқы жорыққа осы мешітте құрбандық 

шалып барып аттанғаны мәлім. Сол сәтте 

сойылған ісектің бас сүйегі Құлмұхаммед ишан 

Арыстанбайұлының кесенесінде сақтаулы тұр. 

Ал бұл жолы сойылған ісек – содан бір ғасыр 

ткеннен кейін к п адам қатысып, Дулығалыда 

арнайы шалынған алғашқы құрбандық.

Сондай-ақ, саяхатшылар  бдіғапар ханның 

қаны т гілген Зәуре қопасы мен Кейкі туған 

Байтұма қонысына белгі қойды. Жангелдин 

ауданындағы тарихи орындарға барып, ондағы 

музейлерді аралады. 1916 жылы ең алғаш ірі «Та-

тыр» шайқасы  ткен Татыр к лінің жағасына 

да аялдады. Кейкі батырдың Амангелді ау-

даны маңында қапыда қаза болған жері мен 

жер ленген орны – «Бегімбеттің Алак лінде» 

болып, баба рухына тағзым етті. К терілістің 

бас сардары Амангелді батырдың Жалаулы 

зені бойын дағы Жәкен қыстауында екінші 

рет жерленген зиратына барып, аруаққа құран 

бағыштады.

Ал экспедиция мүшелері аттың басын 

соңғы тіреген аудан орталығында мерекелік 

іс-шаралар қыркүйектің 16-17-сі күндері  тті. 

Бұл дүбірлі тойға Астана, Алматы, Қостанай 

қалаларынан, Ақмола, Жамбыл, Қарағанды 

облыстарынан арнайы шақырылған қонақтар, 

Амангелді ауданының зиялы қауым  кілдері мен 

тұрғындары қатысты.



«ҰЛЫ ӨНЕР – АЙТЫСЫМНЫҢ 

ҚҰТЫ БАСЫМ...»

Бағдарлама бойынша, думанның бірінші 

күнінде аудан орталығындағы «Наурыз» 

алаңында ақындар айтысы  тті. «Елдік пен 

ерлік даласы» атты бұл додаға Бүркітбай 

Бекетов, Айбек Қалиев, Бағила Балмашева, 

Салтанат  телбаева, Мамай Ізтілеу, Азамат 

Мәлжанбай, Марғұлан Оспанов, Батырлан 

Сағынтаев, Байбатыр Ахметбеков, Ғалымгерей 

Кенжеғозин, Тоба  тепбаев, Айбар Рағатов 



Өр Торғай – ерлік мекені

Өр Торғай – ерлік мекені

ТАРИХТАН СЫР АҚТАРҒАН 

САЯХАТ 

А л д ы м е н   а й т а р ы м ы з   –   Ұ л т - а з а т т ы қ 

к тері лістің 100 жылдығына арнап ұйымдас-

тырылған « р Торғай – ерлік мекені» атты 

экспедиция. Оның ғалымдар,  лкетану шылар, 

қоғам белсенділері, журналистер мен бло-

герлерден құралған мүшелері ұзақ сапарды 

осы Амангелді ауданындағы мерекелік тойға 

қатысумен аяқтады. Негізінде олар қыркүйектің 

11-інде Арқалық қаласынан бастап, бір апта 

ішінде 2 мың шақырым жол жүруді межелеген. 

Алайда жоспарды асыра орындап, 2 мың 483 

шақырым жердегі 30-дан астам тарихи елді ме-

кен мен ескерткіштерді аралап келіп отыр. Атап 

айтқанда, Арқалықтан Ұлытауға, Жыланшық 

пен Торғайға дейінгі аралықты түгел қамтып, 

әйгілі Дулығалы мешітінің басында мұрағатшы 

Бағдат Тілеуліұлы бастаған жезқазғандық де-

қ а т ы с т ы .   О б л ы с т ы қ   д е ң г е й д е н   а с ы п , 

республика к лемінде топ жарып жүрген бұл 

12 ақын да халық к терілісінің маңызы мен 

жерлес баһадүрлердің ерліктерін жеріне жеткізе 

жырлады. Елдің бүгінгі жай-күйі де доданың 

одасына арқау болып, кейбір кемшіліктер  ткір 

тілдің ұшына ілініп жатты. Осылайша  релі 

айтыс к рсеткен  нерпаздарға Ғұмар Ахметчин, 

лфия Орманшина, Хамитбек Мұсабаев, 

Жұма-Назар Сомжүрек сынды танымал ақын-

жазушылар қазылық жасады. Олардың әділ 

бағасы арқылы бас жүлдені ақтаңгер ақын 

Айбек Қалиев жеңіп алса, бірінші орынды 

Салтанат  телбаева еншіледі. Ал екінші 

орын Азамат Мәлжанбайға, үшінші екі орын 

Марғұлан Оспанов пен Батырлан Сағынтаевқа 

бұйырды. Жүлде тапсыру салтанатында Айбек 

Қалиев жиналған жұртшылыққа қарата:

«Мәз болмайын бас жүлдені ұстатқанға,

атамыздың есімін берді. Кенесары Қасымұлы 

бастаған ұлт-азаттық к терілісі кезінде атала-

рымыз мыңбасы Иман батырдың қоластында 

жүріп, қырғыз Алатауына дейін барған екен. 

Иман батыр қаза тапқаннан кейін Шу  ңіріне 

дейін келген қарапайым жауынгерлер ауылға 

жете алмай, сол елде қалып қойған. Себебі оларға 

қарсы жазалаушы отряд шыққан болатын. Сол 

аталарымыздың Жамбыл облысында қалға нына 

келесі жылы 170 жыл толады.  здері кезінде «біз 

Торғайдағы Қайдауыл болысы нан шықтық» 

деп айтып отыратын. 1934 жылы колхоздастыру 

кезінде бүкіл ел Ленин, Сталиндердің атын алып 

жатқанда, біздің қария лар тұрғылықты жеріне 

Амангелді батырдың атын еншілетті. Қазір 300 

үйге дейін жеткен үлкен бір ауылмыз. Мен сол 

ауылға тұрақтап қалған бабалардың бесінші 

ұрпағымын. Қазір туған жердің топырағын 

басып тұрғанымызға  те қуаныштымыз!» дейді 

Рысбай Райысұлы.

Жиын соңында аудандық Сатыбалды ишан 

мешітінің бас имамы Жандарбек  мірхамзин 

батыр баба рухына құран бағыштады.



КӨП АЙТЫЛЫП, 

АЗ ЗЕРТТЕЛГЕН ТАҚЫРЫП

Келесі кезекте аудан орталығына келген 

қонақтар күрделі ж ндеуден  ткен А. Иманов 

м у з е й і   м е н   М ә д е н и е т   ү й і н д е г і   к р м е н і 

тамашалады. Одан кейін «Мәңгілік Ел мұраты: 

Тарих пен тағылым» атты ғылыми конференция 

б а с т а л д ы .   Б ұ л   ш а р а ғ а   А с т а н а ,   А л м а т ы , 

Қостанай қалаларынан, Қарағанды, Ақмола 

облыстарынан арнайы тойға шақырылған 

қонақтарды қосқанда, барлығы 200-дей адам 

қатысты. Облыс әкімі Архимед Мұхамбетовтің 

құттықтау хатын оның орынбасары Марат 

Жүндібаев оқып берді. Одан соң рет-ретімен 

тарихи-танымдық негіздегі әсерлі баяндамалар 

тыңдалды. Белгілі қоғам қайраткері Берік 

бдіғалиұлы, тарих ғылымының докторлары 

Б а т ы р л а н   Р а м а з а н ұ л ы   м е н   А м а н ж о л 

Күзембайұлы, «Аманкелді арайы» газетінің 

бас редакторы, ақын Хамитбек Мұсабаев 1916 

жылғы халық к терілісінің  ңір тарихындағы 

орны туралы жұрттың к бі біле бермейтін тың 

деректерді ортаға салды.

Баяндамашылардың айтуларынша, осы та-

рихи құбылысқа шынайы баға беру қажеттілігі 

енді туып отыр. Ол – к п айтылып, аз зерттелген 

тақырып. К терілістің Оспан хан, Қасымхан 

сардар,  мен, Ідіріс,  лжан, Жағыпар батырлар 

сынды басқа да  кілдерінің ерліктері ж нінде 

шамалы ынталы топтың мақалалары болма-

шайқастар орын алды. Алдымен Торғайдағы 

жеті баулы Арғын рулары – Ақташы, Тағышы, 

Байтәжі, Таз, Қараман, Қырықмылтық, 

Т лектің атқамінерлері бас қосып, тығырықтан 

шығудың жолдарын қарастырған. Сосын олар 

қоңсы отырған Қыпшақ руларымен хабарласып, 

маңайдағы елдің бәрін жиюға бел буды. Осы кез-

де Торғайдың батыс жағындағы Арғын рулары 

да бас қосып, Оспан Шолақұлын «хан» сайлап, 

к теріліске тас-түйін дайын отырған болатын. 

Жан-жаққа хабаршылар аттанып, Торғайдағы 

жеті болыс Арғын, бес болыс Қыпшақ, бір бо-

лыс Найман елдерінің баск терер азаматтары 

жиналып, Жалдама  зенінің бойында жиын 

ткізді...

«Енді міне, солай басталған ұлт-азаттық 

к терілістің бар шындығын айтып, әділ бағасын 

беруге ептеп енжарлық танытудамыз. Сонда 

да ерлік  шіп, ерлер ұмытылмақ емес» деп 

аяқталған конференция соңында бір топ 

зиялы қауымға шапан жабылып, сый-сияпат 

жасалды. Ұлытаулық ынталы топ ұйымдастырған 

«Торғайдан Тоқырауынға дейін» атты ғылыми-

этнографиялық экспедиция құрамы торғайлық 

екі азаматпен 10 адамға толықты. Осылайша 

жиыннан желпініп тарасқан меймандарға арнайы 

тігілген ақшаңқан үйлерде қонақасы берілді.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал