Бүгінде әлемнің көптеген елдері өздерінің ішкі өндірісін де



жүктеу 0.73 Mb.

бет7/7
Дата15.01.2017
өлшемі0.73 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

www.alashainasy.kz

7

e-mail: info@alashainasy.kz



? Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Кезінде Қазақстанды ғана емес, Кеңес Одағын, тіпті дүниежүзін тамсандырған 

Абсент атты тұлпарымыз болатын. Абсент тіпті 1960 жылы Рим Олимпиадасының 

жеңімпазы болғанын да білеміз. Бір сөзбен айтқанда, қазақ жылқысын бүкіл әлемге 

тамсандырған осы тұлпарға кезінде ескерткіш орнатылғанын естіп едім. Сол ескерткіш 

қайда орнатылған?

Қайсар ЖОЛДЫБАЕВ, Алматы қаласы

Әйгілі Ақан серінің Құлагерін білмейтін қазақ кемде-кем шығар. 

Талай бәйгеде топ жарып, ақыры көреалмаушылардың кесірінен өлген 

Құлагерге Ақан сері тіпті ән де арнап еді ғой. Жақында сол Құлагерге 

ескерткіш орнатылды деп естідім. Ол қайда орнатылды және авторы 

кім?

Жандарбек АЙТБАЕВ, Алматы қаласы

Жалпы, Абсент туралы көптеген аңызға 

бергісіз әңгімелер бар. Қатарынан үш Олим-

пиада ойындарына қатысып, Олимпиадаға 12 

жылын арнаған Абсент 1960 жылғы Рим 

Олимпиадасында Кеңес Одағына алтын 

медаль әперген болатын. Бірақ Абсенттің 

өмірі нің соңы оңай болған жоқ. Кейбір 

деректерге сүйенсек, қасиетті сәйгүлігіміздің 

соғымға сойылып кете жаздаған кезі де болған 

екен. Бірақ кейбір абзал адамдардың ара-

ласуы мен Абсент, әйтеуір, пышаққа түсуден 

аман қалған. Қайта денесі тік тұрғызылып 

жерленген. Ал мұндай құрметке тек үлкен же-

тістікке жеткен сәйгүліктер ғана ие болады.

Сонымен, Абсенттің ескерткіші Жамбыл 

облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Көгершін елді 

мекенінде орнатылған. Мүсін таза мыстан 

құйылған. Бірақ атбегі мамандардың айтуын-

ша, мүсін Абсентке онша ұқсаң қырамайтын 

көрінеді, әрі аса үлкен емес, шағын ғана. 

Арулап жерленген Абсент

Сіздің бұл сұрағыңызға жауап беру 

үшін Құлагер ескерткіші идеясының ав-

торы, Ұлттық ат спорты федера циясы-

ның президенті Сәдібек Түгелді сөзге 

тартқан едік.

– Ескерткіш «Астана-Көкшетау» 

авто банының бойында орналасқан. 

Аста надан 

Көкшетау бағытына 

шықсаңыз, МАИ бекетінен бес 

шақырым жүргеннен кейін көре аласыз. 

Мүсіннің ұзындығы – 8 метр, биіктігі 

– 5 метр, салмағы – 6 тонна, таза 

мыстан құйылған. Жалпы ұзындығы – 

11 метр. Жалпы, идеяның авторы – 

мен. Бірақ мүсінін Бішкекте қырғыздың 

белгілі мүсіншісі Базарбек Садықовтың 

шебер ханасында Сұлтан Иляев деген 

шымкенттік азамат жасады. Ескерткіш 

өткен жылдың 26 қарашасында орна-

тылды. Тағы бір айта кетерім, Керей 

Құлагер кескіні қайда тұр?

НАМЫС

Нұрғазы САСАЕВ

Рухымыз бен мысымыз 

басым болсын десек...

Айғаным қонысына алты ай 

бойы адам аяғы баспайды

МӘСЕЛЕ


Ербақыт АМАНТАЙҰЛЫ

мен Жәнібектің мүсінін жасау үшін 

бюд жеттен 600 мыңнан астам теңге 

бөлі ніп, ақыры ол жарамсыз болып 

қалғанын білесіздер. Ал Құлагердің 

ескерткішін орнату үшін бюджеттен 

бір тиын да алған жоқпыз, – деп 

жауап берді белгілі атбегі, жазушы-

журналист Сәдібек Түгел.

Негізі, 1989 жылы Андрей Ример 

есім ді неміс азаматының бастамасы-

мен Ерей ментау қаласы мен Павловка 

ауылының ортасындағы дөңеске 

Құла герге арнап ескерткіш орнатылған 

болатын. Алайда 1996 жылдың 6 

ақпанында түн жамылған ұрылар осы 

ескерткішті ұрлап кеткен еді.

ТАНЫМ


Спорт саласында да әр ел өзінің ұлттық 

рухын паш ету үшін даңқты жұлдыздарына 

арнап ескерткіш қояды. Өз елінің тарихын, 

айбындылығын сомдау үшін өмірден 

озған дарабоз саңлақтарына арнап ес-

керт кіш орнатады. Өкінішке қарай, бізде 

осын дай ескерткіштер көп емес. Тым аз. 

Бар болса да, қазақстандықтардың көбі 

олар дың қай жерде орналасқандық тары-

нан бей хабар. Ал шетелдерде тіпті көзі тірі 

жарық жұлдыздарын мақтан тұтып, 

ескерткіш қойып жатады.

Спорт саңлақтарының ескерткіштері, 

негізінен, спорт жанкүйерлері мен үлкен 

спортқа енді ғана қадам басқан жас ұрпақ 

көп жүретін жерлерге орнатылса, шіркін! 

Яғни ірі жарыстар көп өтетін стадиондар 

мен спорт сарайларының, спорт кешендері 

мен ғимараттарының көрнекті тұстарына 

қойылса. Сонда оны алыс-жақын шетел-

дер ден келген меймандар да көреді. 

Мысалы, келесі жылы Астана мен Алматы-

да VІІ қысқы Азия ойындары өтеді. Төрт 

жыл да бір өтетін осы дүбірлі доданың 

аламан жарыстары ұйымдас тырылатын 

спорттық кешендер мен нысандардың 

алдына күш атасы Қажы мұқан мен Балуан 

Шолақтың ескерт кіштерін неге орнат-

пасқа?! Алматы дағы Балуан Шолақ атын-

дағы спорт са райы осы VІІ қысқы Азия 

ойындарына қарсы қайта құрылымдау 

жұмыстарынан өтті. Сән-салтанатпен бой 

көтерді. Бір қуа ныш тысы, сыртына қазақы 

«Ескерткіштер – елдің 

рухы» дейміз. Айна-қатесіз 

айтылған сөз. Ал осы «рух» 

деген философиялық 

түсініктің, рух деген сана 

айнасының, рух деген күш-

жігер «қайласының» спорт 

саласында да алар орны 

айрықша...

оюлар қию лас тырып өрілді. Бұл да біздің 

ескерусіз қалып бара жатқан ұлттық 

құндылығымыз еді. Ендігі жетіңкіремей 

тұрғаны – тек Балуан Шолақ атамыздың 

ес керт кіші.  Қажымұқан  бабамыздың 

ескерт кіші еңсе түзеп тұрса, жапоны бар, 

басқасы бар, Азия елдерінің біразына сес 

болар еді. Кім біледі, мүмкін, бас терісі 

сыпырылған бабалары естеріне түсіп, 

тізелері қалты райтындар болар. Мәселе 

онда емес, әрине. Мәселе – айбынды ата-

баба лары мыздың бар екендігі мен тарихы-

мыздың сонау ерте заманнан арна 

тартатындығын паш етуде.

Былтыр күзде Сыр өңіріндегі Арал 

ауданында «құрылысы аяқталуға жақын 

спорттық-сауықтыру кешеніне атақты қол-

басшы Жалаңтөс батырдың есімі бері ліп, 

ескерткіші де бой көтермек» деген ақпа-

ратты естіген едік. Осындай ескерт кіштер 

көбейе берсе екен дейміз. Тілегіміз – осы. 

Сонда спортшыларымызды батыр ларымыз 

да, аруақтарымыз да же беп жүрер еді.

Байқаған болсаңыздар, Алматыдағы 

Орталық стадионның алдында екі спорт-

шының қол ұстасып (алақан қысқан қол-

дарын жоғары көтеріп), жүгіріп келе 



ЕКІ РЕТ ӨРТКЕ ОРАНҒАН

Бұл қыстақ ХІХ ғасырдың басында, 

нақтырақ айтсақ, 1824 жылы қазынадан 

бөлінген 5 мың рубльге салынады. Бұл кез 

Уәли хан дүниеден өтіп, хандық құрылым 

жойылып, қазақтарды отырықшы ландыру 

саясатының бел алған тұсы болатын. Қыстақ 

тұрғызуға таңдап алынған жердің табиғаты 

керемет, енді. Таудың жиегі, маңында үлкен 

көл бар және сың ғырлап бұлақтар ағып 

жатыр. Көрген адам осында қалғысы-ақ 

келеді.


Ханшаның үлкен ауылы болған бұл 

мекен заманында бірнеше зұлматты ба-

сынан өткізді. Ал 1930 жылдары ком-

мунистердің қолымен түгел дерлік жойы-

лады, бөренелерден маңындағы 

кол хоз дар дың бірінде – мәдениет үйі, 

екіншісінде клуб тұрғызылады. Тек 1980 

жылы ғана қыстақтың жұртынан үйлердің 

іргетастары табылған. Сол іргетастардың 

үстіне бөре 

неден қиылып төрт үй 

тұрғызылған. 1993 жылы тарихи ескерткішті 

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев, Өзбекстанның 

Президенті Ислам Кәрімов пен Қырғыз 

елінің бұрынғы басшысы Асқар Ақаев 

салтанатты түрде ашқаны белгілі. Содан 

бері он бес жылдай жөндеу көрмепті.

ҚЫС БОЙЫ ҚАҢЫРАП 

БОС ТҰРАДЫ

Биыл қазақтың біртуар ұлы, этнограф 

ғалым, саяхатшы Шоқан Уәлихановтың 

туғанына 175 жыл толады. Тек мерей-

тойларда ғана ұлықтайтын ұлттық дәс түрі-

мізге сай, қызылжарлықтар да бұл күнге 

дайындалып-ақ жатыр. Мерекелік шара-

ларды өткізуге облыс қазынасынан 20 

миллион теңге бөлініп те қойған екен. Ал 

бір жыл бұрын жөндеу жұмыстары бас-

талған ғалымның әжесі Айғаным ханшаның 

қонысы осы жазда келушілерді қайта 

қабылдай бастайды деп күтілуде. 

Бір өкініштісі – бұл тарихи ескерткішті 

толық пайдалана алмай отырғандығымыз. 

Себебі Уәлиханов әулетінің қонысы алты ай 

қыс бойы жабық жатады. Себебі үйлер 

жылытылмайды. Ал жылу болмаған соң, 

жәдігерлерді де жанындағы Сырымбет 

ауылындағы мұражай ғимаратына апарып, 

жинап қояды. Тарихшы Қадыржан Әбуев 

бұл үйлер бұрын пешпен жылытылғанын 

айтып отыр. Сондықтан оны қалпына кел-

тірсек, жыл он екі ай туристерді қабылдауға 

мүмкіндік бар. Бурабай мен Имантауға 

демалуға келген дер де ат ба сын осында 

бұрар еді. 

Шоқан Шыңғысұлының салған 

суреттері мен қолжаз балары, күнделікті 

қолданған заттарына дейін – бәрі жәдігер 

ретінде Сырымбет ауылының іргесіндегі 

Айғаным ханшаның қалпына келтірілген 

қоны сындағы үйде сақтаулы тұр.

ШОҚАН ҚАЙДА ТУҒАН?

Әртүрлі оқулықтарда да, көптеген 

ғалымдардың ең бектерінде де Шоқанның 

Құс мұрында (Қостанай облысы) туғаны 

жазылады. Ал балалық шағы Сырымбетте 

(Солтүстік Қазақстан облысы) өткен, 

даналық шыңына сапары да осы жерден 

басталған. Бірақ бүгінде ғалымның 

Құсмұрын да емес, Сырымбет тауының 

етегінде туғандығы жөнінде ақпарат әр 

жерден болса да, айтылып қалып жүр. 

Шоқанды зерттеушілердің серкесі Әлкей 

Марғұлан «Шоқан Шыңғыс ұлы Уәли-

хановтың өмірі мен қызметі» очеркінде 

П.П.Се  ме нов-Тянь-Шаньскийдің  «І  Алек-

сандр Уәли ханның жесіріне үлкен ілтипат 

көрсетіп, қырғыз сахарасында оған үй 

салдыруға әмір еткен, Шоқан Уәлиханов 

сол үйде туған» деген сөздерін келтіреді. 

Ол үй қазір де бар, Сырымбет тауының 

етегінде орналасқан, бүгінде ашық аспан 

астындағы мұражай қызметін атқарып 

тұр.

Шоқантанушылардың бірі, ғалымның 



атымен аталатын Көкшетау мемлекеттік 

университетінің профессоры, тарих 

ғылымы ның кандидаты Қадыржан Әбуев-

тің пікірі де Семеновтікімен сәйкес келеді.



Ақ қайыңы көмкерген, сиқырлы 

бұлағы сылдырлаған Қызылжардың 

табиғаты қандай тамаша десеңізші! 

Сол сұлу өлке тарихи орындарға да 

бай. Қазақтың соңғы ханзадасы 

Шоқанның әжесі Айғаным ханшаның 

қонысы аспан астындағы мұражай 

іспеттес. Өкінішке қарай, алты ай қыс 

бойына сол киелі мекенге келуге, 

тарихи жәдігерлерді тамашалауға 

мүмкіндік жоқ. 

Шетелдік меймандарға «бізде мынадай 

бар, мынадай бар» деп мақтана көрсетіп, 

еліміздің тарихи-мәдени ескерткіштерін 

насихаттау мақсатында «Қазақстанның 

жеті кереметі» атты жоба қолға алынған-

ды. Кейіннен жобаға еліміздегі бірнеше 

министрлік белсене атсалысып, Астана да 

«Қазақстан Республикасында «Қазақ стан-

ның жеті кереметі» байқауын өткізу 

туралы» шешім қабылданды. Мамандар-

дың ай туынша, Қазақстанда 25 мыңға 

жуық та рихи, археология, сәулет ескерт-

кіштері бар. Олардың арасында небір 

кереметтері жетерлік. Бірнеше жетіден 

асып жығы латыны анық-тын. Ол үшін 

арнайы сайт ашылып, тізімге екі жүзге 

жуық еліміздің ғажайып жерлері, жәдігер-

лері мен бүгінгі заманның ғимараттары 

енгізілді. Байқау мәреге жетіп, Қазақ-

станның жеті кереметі анықталды. Олар: 

Оғыландыдағы Бекет-Ата жерасты мешіті, 

Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, 

Сауран қалашығы, Қаратау жотасы, 

Қазақстандағы ең терең Қарағия ойпаты, 

Шерғала, Астанадағы Бәйтерек мону-

менті. 

Қазақстандық таңғажайыптарға еш-

кімнің де таласы жоқ болар. Дегенмен дәл 

осы жетеудің ішінен ойып тұрып орын 

алатын тағы бір ғажайыптың назардан тыс 

қалғандығы өкінішті. Ақыртас сарай 

кешенін таңғажайыптардың тобына жат-

қызуға әбден болады-ақ. Әулиеата өңірін-

дегі баға жетпес асыл қазыналардың бірі 

– Ақыртас сарай кешені. Ол – Тараз 

қаласына 40 шақырым маңда. Ұлан-

байтақ даланы мекендеген ұлы бабалары-

мыз әлемдік өркениет өнерінен хабардар 

болғанды ғының бұлтартпас дәлелі – осы. 

Шамамен XIX ғасырдың орта тұсынан 

бастап ғылыми әлемге белгілі болған 

Ақыртас сарай кешенін әр кезеңде 

Знаменс кий, Лерх, Бартольд, Бернштам, 

Каллаур секілді ғалымдар мен өлке-

танушылар зерттеп, жария еткен. Алайда 

құпиясын ішіне бүккен осынау ұлы 

мұраның қандай мақсатқа арналғандығы 

және оны кімдердің, қай кезеңде іргетасын 

қала ғандығы туралы күні бүгінге дейін 

белгілі бір тұжырым жоқ. Беріктігі тастан 

да қатты, жерасты су көзінен 180-200 

метр биіктікте жатқан тау жыны сын қақ 

жарып, аса ірі көлемдегі тас бөлшектерден 

қалан ған Ақыртас тұғыртасының биіктігі, 

жер бедерімен салыс тырғанда  3,5-5 метр 

биік тікті құрай ды. Тұғыртастың үстіне 

қалан ған тастың енінің өзі 2 метрден 

асады. Қабырғаға пайдала нылған қызыл 

тастар аса шеберлікпен қашалған. Қашан-

ды тастардың  бізге жет кен нұсқалары сол 

ерте дәуірлерде өмір сүрген шеберлердің 

үздік өнерін паш етіп, сәулеткерлік өнерден 

құралақан еместігін айқындап тұр. 

Ақыртастың құрылысына қаншама тас, 

құм жұмсалғандығының мұн дай дәлме-

дәл нақты есебі жоқ. Дегенмен архео-

логиялық зерттеулер бойынша біршама 

ақиқат анық 

талып отыр. Ақыртастың 

құрылысын салу үшін тау етегінен тастар 

қазылып, бір не ше шақырым жерге тасы-

лып, асқан шеберлікпен өңделген. Бір 

таңғаларлығы, архитектура ның заңдылы-

ғын білмейтін шеберлер осының бәрін де 

бір-біріне аса дәлдікпен қиюластырған. 

Алып құрылысты сумен қамтамасыз ету 

үшін 2-3 шақырым қашық тықта орна-

ласқан тау шатқалындағы бұлақтардан 

әрқайсысының ұзындығы жарты метр 

болатын қыш-құбырлар тізбегі тартылған. 

Осы құбырлар арқылы аққан су хауыздарға 

жеткізілген. Құрылысқа қажетті өңделген 

тастардың көлемі 200-180 шаршы метрді 

құрайды. Ол тастарды қасындағы биіктерге 

тасып  шығарып, сол жерден керегінше 

алып отырған. Алып крандар жоқ кездің 

өзінде осыншама ауыр тастарды биікке 

көтеріп қалағандары, шынында да

таңғаларлықтай. Бұл ғажа йып құрылысты 

ежелгі қазақ жұртындағы көреген көсемнің 

қолға алып жүргізгені анық. 



Гүлжан КӨШЕРОВА, 

Тараз

Қазақстандық 

жеті кереметтің 

бірі – Ақыртас...

Әлемнің жеті кереметіне 

тамсанып, таңдай қағатынымыз 

рас. Бүкіл әлемнің назарын 

аударып, таңғалдыратын 

таңғажайыптар өзімізде де 

табылатынын қаперден 

шығарып ала беретініміз 

өкінішті. Әлемнің алғашқы 

кереметіне кіретін Мысыр 

пирамидаларынан, Эфестегі 

Артемида ғибадатханаларынан 

бірде-бір кем түспейтін 

кереметтеріміз елімізде 

жетерлік. Амал қане, «қолда 

барда алтынның қадірі жоқтың» 

кері де. 

«Мен 2005 жылы «Казахстанская 

правда» газетіне Шоқан Уәлихановтың Сы-

рым бетте туғандығы туралы көлемді ма-

қала жаздым. Содан бері бес жыл өтті, 

ғалымдардың ешқайсысы менің айтқан-

дарым ды жоққа шығарған жоқ. Оның 

Құсмұрында тумағандығы туралы мәлімет 

көп. Мысалы, Шоқан 1835 жылы туған, ал 

Құсмұрын бекінісі 1845 жылы салынған 

екен. Бекініс салынғанға дейін ол жерде 

адам тұрмаған. Демек, Шоқанның онда 

тууы мүмкін емес», – дейді тарихшы. Соны-

мен, Шоқанның қайда туғанын білмеген 

қалпы 175 жылдығына да келіп жеттік. 

Қадыржан ӘБУЕВ,

профессор:

– Шоқан Уәлихановтың төңірегінде 

ашылмаған ақтаңдақтар әлі көп. Оның 

біріншісі – қай жерде туғандығы туралы 

екіұшты пікір. Сырымбетте дүниеге 

келгендігі жайлы Ермахан Бекмаханов-

тың, Міржақып Дулатовтың еңбектерін-

де кездеседі. Тағы бір күмән туғызатын 

жері – Шоқанның өлімі. Мен ол өз 

өлімімен өлді дегенге келіспеймін. 

Шоқан біреудің қолынан қаза тапқан 

болуы керек. Оның Кенесары көтерілі-

сіне қатысқандығы туралы да айтылмай 

келеді. Тағы бір зерттелмеген мәселе, 

Шоқанның артында тұяқ қалды ма? 

Меніңше, ұрпағы бар, бірақ бұл да – 

көп зерттеуді қажет ететін мәселе. 

Сондықтан 175 жылдығы қарсаңында 

осы күмәнді сейілту қажет деп ойлаймын. 

Ақшаны ас беруге емес, ғылыми жұ-

мыстар жүргізуге бөлсе, жөн болар 

еді.

Уәлихан ҚҰЛБАЕВ,

Шоқан Уәлиханов атындағы Сырымбет 

тарихи-этнографиялық мұражайының 

директоры:

– Өткен жылы Айғаным қо нысын-

дағы қонақүйдің шатыры ауыс тырылды, 

қоршауы мен дарбазасы түгел жаңар-

тылды. Сырлау-әрлеу жұмыс тары да 

жүргізілді. Биылға тағы 36 миллион 

теңге бөлініп отыр. Оны көктемде игере 

бастаймыз. Сметада үйлерге электр 

пешін орнату көрсетілген. Егер пеш 

қойылатын болса, жыл бойы жұмыс 

жүргізуге мүмкіндік бар. Қазіргі таңда 

қорымызда 6969 жәдігер сақтаулы.

Мәселе пеш салумен шешілмейді. 

Туризм ді дамыту қажет. Қазір облыстық 

туризм басқармасымен және туристік 

фирмалармен жұмыс жүргізіліп 

жатырмыз. Жаз шыға Айғаным қо ны-

сының жанында салынған екі үйді де 

жөндеу ойда бар. Олар тарихи ескерткіш 

қатарына жатпайды. Сон дықтан қонақүй 

ретінде пайдалансақ, келушілер де 

көбейер ме еді?

Қызылжар

жатқан ескерткішсымақ бірдеңесі тұр. 

Соның орнына бірнеше жылдар бойы 

КСРО құрамасының сапында 4х100 метр-

лік эстафеталық жарыстың көрігін қыз-

дырған, 1965 жылы тіпті әлем рекордын 

жа ңартқан марқұм Ғұсман Қосанов пен 

Әмин Тұяқов ағаларымыздың бір-біріне 

эстафета таяқшасын беріп, жүгіріп бара 

жатқан сәтінен неге ескерткіш орнатпас-

қа?! 

Міне, екі жыл болды, Астананың «Ба-



рысы» Құрлықтық хоккей лигасында өнер 

көрсетіп жүр. Бұл лигада төрт мемлекеттің 

клубтары бар. Жалпы саны – 24. Құрам-

дарында Канаданың, АҚШ-тың, Ресейдің, 

Чехияның, Швецияның, Финлян дияның, 

Словакияның, Германияның, Бе ла русьтің, 

Латвияның, Украинаның және басқа да 

елдердің хоккейшілері мен мамандары 

бар. Яғни «Барыс» Астанадағы «Қазақ-

стан» спорт сарайында 23 клубты қабыл-

дайды. Әр клубтың сапында 20-дан астам 

ойыншы болады. Оларға бапкерлер 

құрамы мен әртүрлі қызмет көрсететін 

мамандарды қосыңыз. Көбі өздері ғана 

келмей, фан-клубтарын (жанкүйерлерін) 

ертіп келеді. Мұның бәрі қаншама адам 

десеңізші.

Осы спорт сарайының алдына немесе 

бір бұрышына марқұм Борис Алексан-

дров 


тың ескерткішін немесе мүсінін 

қойып қойса, артық болмас еді. Борис 

Алек сан дров – Қазақстан спорт шылары 

арасы нан шыққан қысқы Олимпиада 

ойын дарын дағы ең алғашқы чемпионы-

мыз. Ал Қазақ стан құрамасы жақын арада 

шайбалы хок кейден Олимпиада чемпио-

ны бола ала ма, жоқ па... белгісіз. Ең бас-

тысы, «Барыс» сапындағы легионерлер 

Қазақстан шай балы хоккейінің тарихын 

өздері жазып жүрген жоқ, біздің шежі-

реміздің сонау 1976 жылғы Инсбург 

Олим  пиадасынан  бастау  алғандығын 

білер еді. Сондай-ақ қонаққа келген бас-

қа командалардың сапындағы жұл дыздар 

да «е-е, Қазақстан хоккейінің тарихы тым 

тереңде екен-ау» деп бас иер еді. 

«Барыстың» күш-қуаты тек ақшада емес, 

қазақ хоккейінің ше жіресінде екен дігін 

түсінер еді.

Абай ОМАРОВ (коллаж)


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№62 (288) 17.04.2010 жыл, сенбі                 



www.alashainasy.kz

8

e-mail: info@alashainasy.kz

№62 (288) 17.04.2010 жыл, сенбі                     

www.alashainasy.kz

8

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



e-mail: info@alashainasy.kz

Ке

зекшi  ред



ак

тор – Ләзза

т БЕК

ТЕМБЕК


ОВ

А

Республикалық қоғамдық-саяси  ақпараттық газет



Бас редактор  – Серiк ЖАНБОЛАТ 

Мұратқали ДҮЙСЕНБАЕВ  Бас ред

ак

тордың бiрiншi орынб



ас

ары


Мақсат ӘДIЛХАН  Бас ред

ак

тордың орынб



ас

ары


Айдын ҚАБ

А – ж


ау

апты х


атшы

Талға


т КIРШIБ

АЕВ  – 


ж

ау

апты х



атшының орынб

ас

ары



Нұрлыб

ай ИТЕКБ


АЕВ  – 

те

х.ред



ак

то

р



Күләш НАҚЫПОВ

А – 


аға к

оррек


тор, т

ел.: 


388-80-76

Бөлiм редакторлары: Құб

аш МЕҢДIҒА

ЛИЕВ – с

аяси бюро, т

ел.: 

388-80-72

Берiк ӘШIМОВ – нарық, т

ел.: 

388-80-69

Қалд


ар КӨМЕКБ

АЕВ – қоғам, т

ел.:

 388-80-65

Алма


т ИСӘДIЛ – өрк

ение


т, т

ел.: 


388-80-64

Нұрғазы СА

САЕВ – дод

а (спор


т), т

ел.: 


388-80-74

Бо

ла



тбек МҰХТ

АРОВ – ж


аңалықт

ар, т


ел.: 

388-80-68

Қу

анышбек ҚАРИ – меншiк



тi 

тiлшiлер қосыны, т

ел.: 

388-80-62

Астана филиалы: Мек

енж


айы: Сейфу

ллин көшесi, 31

Те

л.:


 +7 (7172) , 54-27-31

E-mail: aa_as

tana@mail.ru

Жандос БӘДЕЛҰЛЫ –  

ст

ана филиалының ж



ет

екшiсi)


besbogda@mail.ru besbogda@y

ahoo.c


om

Мұр


ат

 А

ЛМА



СБЕКҰЛЫ – тiлшi

Салт


ан СӘКЕН – тiлшi

Бүркiт НҰР

А

СЫЛ – тiлшi



Аймақтағы тiлшiлер:

Атыр


ау

 – Нарғыз ҒАБДУ

ЛЛИНА, т

ел.: 8702 5876587

Қар

ағанды – Серiк САҒЫНТ



АЙ, т

ел.: 8777 3909779

Қос

танай – Алмагүл СҰЛТ



АНОВ

А, т


ел.: 87774067903

Қызылж


ар – Ерб

ақыт АМАНТ

АЙ, т

ел.: 8 7054418255



Қызылорд

а – Әділж

ан ҮМБЕ

Т,

 те



л.: 87777054466

Өск


емен – Елмейір А

ХМЕД, т


ел.: 87775797090

Шымк


ент – Шадияр МО

ЛДАБЕК, т

ел.: 8705 9877799

Га

зе



т 2008 жылдың 17 қар

ашасынд


а ҚР Мәдение

т және ақпар

ат

  

минис



трлiгiнде тiрк

елiп, бұқар

алық ақпар

ат

 құр



алын есепк

е қою 


ту

ралы №9650-Г  к

уәлiгi берiлг

ен.


Ре

дакция авт

орлар мақаласы мен ж

арнама мазмұнына ж

ау

ап 


бермейдi.

Авт


орлар қо

лж

азб



асы өңде

лмейдi және к

ерi қайт

арылмайды.

Көлемi екi к

омпью


терлiк бе

тт

ен (14 к



ег

ль) ас


атын ма

териалд


ар 

қабылд


анб

айды.


«Алаш айнасынд

а» ж


арияланған ма

териалд


ар мен с

уре


тт

ердi 


көшiрiп немесе өңдеп б

ас

у үшiн ред



акцияның ж

азб


аша рұқс

аты 


алынып, г

азе


тк

е сiлт


еме ж

ас

алуы мiнде



ттi.

Құрылтайшысы және меншiк 

иесi – «ТОЛҒАУ» ЖШС

Директор –  

Александр Филимонович АН

Та

ра



ту

 қызме


тi 

те

л.: 



8 (727) 388-80-88

Ж

арнама бөлімі



те

л.: 


8 (727) 388-81-00

Алма


ты  қаласы «Дәуiр» РПБК ЖШС 

Қалд


аяқов көшесi, 17-үй. Т

ел.: 


(727) 273-12-04, 273-12-54

Тапсырыс – №926

Ас

тана  қаласы «



Ас

тана-По


лигр

афия»,


Бр

усиловский көшесi, 87-үй. Т

ел.: 

(7172) 37-05-59

Тапсырыс – №531

Шымк

ент қаласы «Оңтүс



тiк по

лигр


афия» б

аспалар үйi» ЖШС

Байтұрсынұлы  көшесi, 18-үй. Т

ел.: 


(7252) 30-03-30, 30-03-31

Тапсырыс – №4077

Бағасы  к

елiсiмдi


Таралымы – 10 000 дана

Га

зе



т сейсенбi, сәрсенбi, бейсенбi, жұма, сенбi күндерi шығады.

«А

ла



ш а

йн

ас



ы» г

аз

ет



е ж


аз

ыл

у и



нд

екс


i: 6

42

59



Ре

да

кц



ия

ны

ң ме



ке

нж

ай



ы:

 

Ал



ма

ты

 қ



ал

ас

ы,



05

00

51



, Б

ег

ал



ин

 кө


ш

ес

і, 1



48 а

Те

ле



фо

н:

 8(



72

7)

38

8-8

0-

60

, ф


акс

8(



72

7)

38

8-8

0-

61

e-

m



ail

inf



o@

alashainas

y.

kz

БҮГІН:

Сәуірдің 17-сі

Туған күн иелері

Жұмағали Ысмағұлов (1928) – қоғам қайраткері, әдебиеттанушы, 

аудармашы, сыншы, филология ғылымының докторы, профессор

академик, Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты;

Қазис Тоғызбаев (1948) – полковник, журналист;

Нұрлан Тілемісов

 (1950) – Шығыс Қазақстан облысы бойынша Көші-

қон комитеті департаментінің директоры, кеден қызметінің ІІ рангілі 

әділет кеңесшісі;



Серік Сұлтанғалиев (1953) – «ҚазТрансГаз» АҚ бас директоры;

Марат Есенбаев (1954) – Қазақстанның Чехиядағы елшілігінің өкіл-

кеңесшісі;



Мейірболат Жақыпов (1955) – Президент Әкімшілігі жалпы бөлімінің 

меңгерушісі;



Оразгелді Қайыргелдинов (1957) – Павлодар облысы Ақсу 

қаласының әкімі;



Еркін Қалиев (1957) – Glotur АҚ директорлар кеңесінің төрағасы;

Марат Қынатов

 (1960) – «ҚазҚуат» АҚ басқарма төрағасы;



Асқар Секішев

 (1960) – Бас прокурордың орынбасары, аға әділет 

кеңесшісі;

Сәуле Бектемісова (1963) – «АИМ» АҚ директорлар кеңесінің 

төрайымы;



Аманжан Рысқали (1969) – Атырау облыстық мәслихатының 

депутаты, «МК-Бизнес» ЖШС бас директоры;



Анаргүл Өскенбаева

 (1970) – DELTA BANK АҚ басқарма төрағасының 

орынбасары;

Мұрат Имандосов (1972) – Бәсекелестікті қорғау агенттігінің Қостанай 

және Солтүстік Қазақстан облыстары бойынша өңіраралық 

инспекциясының бастығы; 

Ринат Ақбердин (1979) – Павлодар облысы әкімі аппаратының 

жетекшісі;



Данияр Дүйсенов (1979) – «Қазақ әуендері» АҚ вице-президенті.

Сәуірдің 18-і

Алаштың атаулы күні

• Халықаралық ескерткіштер мен тарихи орындар күні.



Туған күн иелері

Мұрат Кәрімов (1931) – медицина ғылымының докторы, профессор, 

академик;



Абдул-Хамит Мархабаев (1938) – жазушы;

Лесбек Сейітбеков (1938) – техника ғылымының докторы, профессор, 

академик;



Марат Тоқашбаев (1949) – «Президент және халық» газетінің бас редакторы;

Мұхтар Ержанов

 (1950) – экономика ғылымының докторы, профессор, 

академик;

Бейсенбек Зиябеков (1952) – экономика ғылымының докторы, профессор;

Федор Филиппов (1957) – Қостанай облысы Қарабалық ауданының әкімі;

Сұлтан Дүйсембинов (1959) – Алматы облысы Ескелді ауданының әкімі;

Саламат Аманбаев (1962) – Ақтөбе облысы бойынша Бақылау және халықты 

әлеуметтік қорғау департаментінің директоры;



Әділбек Алпысбай (1965) – Премьер-министр кеңсесі бақылау және құжатты 

қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ақын, жазушы.



Сәуірдің 19-ы

• Қазақстанның астанасы болған Орынбор қаласының негізі қаланғанына 

(1735 ж.) – 275 жыл. 

Туған күн иелері

Адам Мекебаев

 (1940) – жазушы;



Светлана Жалмағамбетова (1948) – сенатор;

Төлеген Жүкеев (1949) – Стратегиялық бастамалар қорының жетекшісі;

Мұрат Тұмарбеков (1952) – генерал-майор;

Рахымбек Несіпбаев (1954) – «Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығы рейтинг 

агенттігі» АҚ басқарма төрағасы;



Жания Әубәкірова (1957) – Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік 

консерваториясының ректоры, профессор;



Жігіткер Байтілесов (1958) – Мәжіліс аппараты баспасөз қызметінің аға 

кеңесшісі;



Бақтыбай Қасымбеков (1958) – техника ғылымының докторы, профессор;

Пәтима Қиясбаева (1966) – Мәжіліс аппараты Экономикалық реформа және 

аймақтық дамыту комитеті жұмысын қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі;



Дмитрий Глухих (1974) – Премьер-министр кеңесшісі.

Мерейлеріңіз үстем болып, 

мәртебелеріңіз арта берсін!

«Алаш айнасы»

Белгілі есімнің белгісіз сыры

ЖҰМАҒАЛИ: арабтың «жум‘е» (барлық жұрт жиналатын 

күн, жұма) және «а‘ли» (жоғары, құрметті) сөздерінің 

бірігуінен құралған. Алла тағала ұлық еткен жұма күні 

дүниеге келген деген мағынаны береді. Мұндай есім 

түр кілер мен мұсылмандар арасында тек қазақтарға ға-

на тән.


Шығуы 

 

        Ұзақтығы 

 

          Батуы

 06:11  

 

            13.23 

 

           19:34      

ЖҰЛДЫЗ-ЖОРАМАЛ 

ТОҚТЫ

Бүгін сіз көптеген жаңа 

идеялар ойлап тауып, ерек-

ше жоспарлар құра аласыз. 

Алғашында жүзеге асыру 

қиын болып көрінгенімен, 

шын дап кіріссеңіз, үлкен табыс 

алып ке луі мүмкін. Айна ла ңыз-

дағылар не десе де, өз күшіңізге 

сеніңіз. 



ТОРПАҚ

Сіздің бұл күнгі бас ты 

міндетіңіз – алдамшы дү-

ние лерге қызықпаңыз. Өйт-

пеген жағдайда, дұш панда-

рыңыздың құрған тұза 

ғына 

тү сіп қалуыңыз мүмкін. Өз ісіңіз-



ді мүлтіксіз орындап, не жағдай 

болса да, ұстамды бо лы ңыз.



ЕГІЗДЕР

Бұл күн әртүрлі қиын-

дыққа толы болғанымен, 

олар дың ешқайсысы шын 

мәнінде маңызды болмай 

шығады. Әңгіме – майда-шүй-

де, бірақ тез шешуді талап ете-

тін мәселелерде. Шығармашы-

лықпен айналысуға уақыт 

бо  л   майды. 



ШАЯН

Сіз бүгін тым әсершілсіз, 

бұл жұмысқа да, жеке қаты-

настарыңызға да жаман ық-

палын тигізуі мүмкін. Егер 

жағ дай дың  қалыптасуы 

сіздің  қа ла ғаныңыздай  болмаса, 

бә рін ақылға салып, өзіңізді са-

быр лы ұстауға тырысқаныңыз 

абзал.


АРЫСТАН

Егер сіз неге талпыну 

ке рек екенін анық білсеңіз, 

күн сіз үшін жаман емес. Сіз 

әлі өзіңіз үшін ең маңызды 

мақ саттарды анықтаған жоқсыз 

ба? Онда осы күні сізге барлы-

ғын он рет ойланып, тоғыз рет 

толғануға мүмкіндік беріледі.

БИКЕШ

Бүгін сізді үлкен сынақ 

күтеді. Одан абыроймен 

өтіп қана қоймай, оған қоса 

өзіңізге қажетті көп нәрсе 

үйре несіз. Сіздің жақсы қасиет-

теріңіз қиын кезде байқалады. 

Мақ тауға тұрарлықтай әреке-

тіңізбен бәрінің назарында бо-

ласыз. 


ТАРАЗЫ

Қызықты әрі қолайлы 

күн. Сіз өзіңіздің қарым-қа-

тынас ортаңызды кеңейтіп, 

жаңа достар таба аласыз. 

Жолсапарға шығуды жоспарлаған 

болсаңыз, сәтті сапар күтеді. Сіз 

күт пеген, алайда жақсы әсер қал-

дыратын оқиға орын алады. 

САРЫШАЯН

Бұл күні сізге алаңдауға 

еш себеп жоқ. Бірақ сіздің 

өзбілермендігіңіз кейде шек-

тен шығып кетеді. Өз айтқа-

ны ңыздан қайтпау үйдегі де, жұ-

мыс 

тағы да жанжалға себеп 



бо лады. Әрине, жеңіп шыға ала-

сыз, бірақ қатынасты бұзасыз.



МЕРГЕН

Айтарлықтай сәтті күн, 

алай да таңғаларлық оқиға-

ларға толы болмайды. Сізге 

жұлдыздар әрекет етпес бұ-

рын жоспар құрып алуға кеңес 

бере ді. Егер де осы тәсілді ұстан-

са ңыз, уақытты босқа жібермей, 

пайдамен өткізуге көмектеседі.

ТАУЕШКІ 

Өзіңізді қинап, барлық 

нәр сеге бір мезетте үлгеруге 

тырыспай-ақ қойсаңыз да 

бо лады. Бұл кез келген асуды 

өзіңізге бағындыра алатын күн 

емес. Сондай-ақ жеңіске жету үшін  

қандай әдіс болса да қол да нып ,  

тәуекелге бел бумаған жөн.

СУҚҰЙҒЫШ

Осы күннің жағымды әсе-

рі сіздің жұмысқа деген ын-

таңызға жақсы ықпал етеді. 

Сондықтан сіз бүгін қызмет-

тегі мәселелерді шешуге құлшына 

кірісесіз. Сонымен қатар кеңсеге 

керекті жабдықтарды сатып алуы-

ңызға қолайлы күн.

БАЛЫҚТАР 

Бұл күн сізге шығар ма-

шылық шабыт сыйлайды. 

Жан дүниеңіздің ішкі тол қы-

нысы сізді тыныш ұйықтат-

пай ды,  алайда  ұшқыр  қия лы  ңыз-

ды оятады. Жұртты та ң ғалдыратын 

дүниелер ойлап тауып, оны жүзе-

ге де асыра ала сыз. 

Екі аңшының әңгімесінен:

– Кеше бір үлкен қаз атып алдым.

– Жабайы ма?

– Оны білмедім, бірақ иесі жабайы біреу екен...

***


Емханада:

– Дәрігер, мен заттардың түсін ажырата алмайтын 

болдым.

– Нақты қай түстерді ажырата алмайсыз?



– Мен қайдан білейін?

***


Қыз жігітке:

–  Бүгін театрда Моцарттың фортепьяноға арналған 

концерті болады, барайықшы...

– Бізге арналмаса, онда неміз бар?

***

Сән үйінде:



– Шаштараз! Неге сіздің қолдарыңыз кір?

– Бүгін әлі ешкімнің басын жуған жоқпын....

***

Әйелі күйеуіне:



– Өткенде неше балық аулап келіп едің?

– 15.


– Өтірік айтпа, үйге супермаркеттен 25 балыққа есепшот 

түбіртегі келді ғой...



АРНА

Қараңыз, қапы қалмаңыз!

осы жексенбіде көретіндеріңіз:

«НЫСАНА»

Әр жексенбі 

сайын 

20.00-де

Әр жексенбі 

сайын 

20.00-де

ҚОРҒАН ҮСТІНЕ ҚҰРЫЛЫС 

САЛАМЫЗ БА?

Екі жарым жылдық тарихы бар ашық аспан 

астындағы сақ қорғандарының үстіне үйлер салына 

бастады. Алтын сауыт асынған сақ тайпаларының 

көсемдері ғасырлар өте келе қорымдарының қор 

болатынын сезді ме екен? Әлемге әйгілі Алтын адам 

табылған жерге құрылыс салуға ешкім тос қауыл қоя 

алмағаны қалай? Есіктегі ғана емес, Алматыда 

орналасқан тарихи жауһарлардың үстіне құрылыс 

жүргізуге кім рұқсат берді? Нысана тіл шілері осы терең 

мәселенің тұңғиығына үңіліп көрді. 

ЕЛ ІШІНДЕ 

ЖЫРТҚЫШ ЖҮР

Оңтүстік Қазақстан облы-

сының Сайрам ауданында 

белгісіз бір жыртқыш ауыл 

халқының зәре-құтын алды. 

Жұрт ұйқыда жатқанда төрт 

түлікке түрпідей тиеді. Түнгі 

шапқынды мал қожайын да ры 

таңертең ғана анықтайтын. 

Халық қараңғыда сыртқа 

шығудан қалды. Бұл нендей 

жыртқыш? Қасқыр дейін десе, 

қылығы бөріге ұқсамайды. Ел 

арасында қараңғыда оянатын 

құбыжық туралы сыбыс тарай 

бастады. Ал жақында ауыл 

халқы сол құбыжықты атып 

алды. 

БӘКИЕВ БАС САУҒАЛАП КЕТТІ

Биліктен қуылған қырғыз Президенті 

қазақ жеріне табан тіреді. Басқалар 

одан әзірге бас тартып отыр. 

Еуропадағы қауіпсіздік және 

ынтымақтастық ұйымының 

жетекшісі ретінде бұл – Қазақстанға 

үлкен сын әрі біздің ел – Қырғыз-

станның аймақтағы ең жақын 

көр ші с і.  Бірақ  бұл 

«қонақжайлықты» қырғыздың 

қазіргі билігі қалай қабылдайды? 

ҒАРЫШ ПЕН НАМЫС

 «

Қайдағы қарыш? Қарнымыз тоқ 

болсын!» Сақадай сай ғарышкерлерін 

аттандыру мәселесі туындағанда, Қазақстан 

осындай принципке жүгінген секілді. 

Ресейдің ғарышкерлер командасында 

жүрген қазақ ғарышкерлерінің үміті үзілуге 

шақ қалды. Оларды Халықаралық ғарыш 

стансысына қысқа мерзімдік экспедицияға 

аттандыруға біздің мемлекет те, Ресейдің 

ғарыш агенттігі де дәл қазір мүдделі емес. 

Ал «Қазақ командасының» екі мүшесі 

карьераны өзгертуге мәжбүр болып отыр. 

Мұхтар Аймаханов қызметін Ресейде 

жалғастыруда, бірақ ғарышкерлік 

саласында емес. Ал Айдын Айымбетов 

ғарыш кемесіндегі борт инженер орын-

дығын Астанадағы шенеунік орынтағына 

ауыстырды. Орбитаға сапар шегу мүм кін-

дігінен айырылған дайын ғарышкерлер 

енді не туралы армандайды?

Әзіл-шыны аралас

Бс

Жм

Сб



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сб

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сб

Жк



Дс

Сс

Ср



Бс

Жм

Сн



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сәуір

1

2



3

4

5



6

7

8



9

10

11



12

13

14



15

16

17



18

19

20



21

22

23



24

25

26



27

28

29



30

Құрастырған Айтқазы МАЙЛЫБАЙ

СКАНВОРД


Газетіміздің №61 (287) санында жарияланған сканвордтың жауабы 

КӨЛДЕНЕҢІНЕН:

 

 

Қияр. Коко. Илот. Блюз. НАСА. Маг. Оппа. Лама. Томат. Маяк. Мала. Өжет. Сейм. Риза. Боа. Ем. Эссе. Тура. 



ТІГІНЕН:

 

Циклоп. Аверс. Пая. Призма. Көмбе. Конгломерат. Хота. Амати. Самал. Зер. Ода. Атакама. 



 

 

  



СІЗ ЕСТІДІҢІЗ БЕ?

Приднестровьелік Молдавия Республикасының Бендеры 

қаласында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағына 

қарсы соғысқан мажарларға ескерткіш ашылды. 1943 жылы 

фашист басқыншыларына жақтасқан мажар әскерлерін 

кеңестік армия түгел талқандаған болатын.

Соңғы он жыл ішінде Ресейде тарих пен мәдениеттің 2,5 мыңнан 

астам ескерткіші жойылған. Өткен бейсенбі күні мұндай мәліметті 

елдің мәдениет министрлігі жария етті. 

Ресей тарихи ескерткіштерге 

салақ екен

Кеңес Одағына қарсы 

соғысқандарға ескерткіш ашылды

«Культура» телеарнасының хабар-

лауынша, ел астанасының өзінде тарихи 

ескерткіштер өмірін ұзарту жайы еске рі-

ле бермейді. Ал аймақтардағы мұралар 

тіпті төтенше жағдайда. Мамандардың 

пікірінше, ескерткіштердің бұзылуына 

басты себеп – оларға бас-көз болатын 

адал ниетті қожайынның жоқтығы. Дәл 

осындай жағдайдың салдарынан Улья-

нов облысы Старотимошкино село-

сындағы атақты көпес Ақшориннің үйі 

құрып бара жатыр екен. ХVІ ғасырда 

Еділ бойын атақоныс еткен татар князі 

Ақшора Адашевтан тараған әулет өкіл-

дері патшалы Ресейдегі алып са тар лық-

пен айланыспай, өндірісті дамытуға 

үлес қосқан алғашқы кәсіпкерлер сана-

лады. Сондай-ақ олар өңірде мешіт, 

бас пахана салып, мұқтаждарға қайы-

рым дылық жасаумен де айналысқан. 

Старотимошкинодағы 90-жылдары 

автомектепке айналған көпес үйі бүгінде 

әбден қираған. Мәдени мұра жөніндегі 

Ульянов облыстық комитетінің төрағасы 

Шарпудин Хаутиевтің айтуынша, 

мемле кеттік реестрге енген нысанның 

күзетілмей келе жатқаны – ел үкіметінің 

назар аударуын қажет ететін мәселе.

1941 жылы Мажарстан (Ве н-

 г рия) Шығыс майданына 100 

мыңға жуық әске рін жіберген. 

Ел үкіметі нацистік Германияның 

қолдауына сенді. Алай да арада 

екі жыл өтпей жатып, кеңес 

жау ын  герлері  мажарларды 

түгел қы рып-жойды. Приднес-

тровье нің Бен деры қаласы ау-

ма ғында 300-ден ас там мажар 

әскерінің сүйегі қалған. Мажар-

стан мен Приднестровье Рес пу б-

ли калары басшылары қанды 

қыр ғын да қаза тапқан майдан-

герлерді елеу  сіз қалдырмау ке-

рек деп шешті. Осы мақсатпен 

тұрғызыл ған естелік плитаның 

ашылуына Мажарстанның Мол-

дова  Рес публи касындағы  елшісі 

Дьёрдь Варга бастаған делега-

ция мен Приднестровьелік Мо л-

давия  Рес пу б ли касы  және  Ресей 

Феде рациясының өкілдері қа-

тысты.

Құспен


аңға

шығу


Бұлақ

Табанның


таңбасы

Сулық


киім

Үш ноян-


ның бірі

Томиристің

баласы

Саф


Жылқы

жасы


Дәнді

дақыл


Теңіз

компасының 

отыз екіден 

бір бөлігі

0,568 л

Айбат


Сирақ

Үскірік


суық

Көз


кемістігі

Шиит


мұсылман-

дардың


еске алу 

күні


Дін өкілі

(католик)

Хим.

элемент,


галоген

Жылым


Ашу

Эфир


майлы

өсімдік


«Отелло»,

кейіпкер


Тәбет

Пәкістан 

мемлекеттік

тілі


Америка

биі


Мельпомена,

Урания


Бураға

арналған


темір

тұмылдырық

Африканер

Жігіт


Құдайы

Адам атаның



баласы

Document Outline

  • 1.pdf
  • 2.pdf
  • 3.pdf
  • 4.pdf
  • 5.pdf
  • 6.pdf
  • 7.pdf
  • 8.pdf


1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал