Бейімбет Майлин (1894-1938)



жүктеу 41.81 Kb.

Дата25.01.2017
өлшемі41.81 Kb.

Бейімбет Майлин 

 (1894-1938) 

 

Бейімбет  –  поэзия,  проза,  драма  саласында  бірдей  өнімді  еңбек  еткен 

қаламгер. Ол «Садақ» қолжазба журналында, «Айқап» журналында, «Қазақ» 

газетінде  жарияланған  алғашқы  өлеңдерінен  бастап-ақ  ел  өмірінің  сан-сала 

көкейкесті мәселелеріне ден қояды. Сахара жұртының мұң-мұқтажын, арман-

аңсарын,  әсіресе  азаттық-теңдік  тақырыбын  тілге  тиек  етеді.  Бейімбеттің 

поэзиялық  шығармаларындағы  Мырқымбай  –  типтік  кейіпкер  деңгейіне 

көтерілген жиынтық бейне. Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі 

қазақ  кедейлерінің  болмыс-бітімін,  уақыт,  қоғам  аясындағы  тіршілік-

тынысын суреткерлік шыншылдықпен бедерлей алған. 

Бейімбет  қазақ  поэзиясында  поэма  жанрының  өрісін  ұзартып,  өресін 

биіктетуге  қомақты  үлес  қосқан.  Оның  «Байдың  қызы»,  «Рәзия  қыз», 

«Қашқын  келіншек»,  «Маржан»,  «Өтірікке  бәйге»,  «Кемпірдің  ертегісі», 

«Хан  күйеуі»,  «Мырқымбай»  поэмалары  тақырыбының  әр  алуандығымен, 

оқиғалық  тартымдылығымен,  өзіндік  тіл-стилімен  қазақ  поэзиясының 

көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады. 

Бейімбет  Майлин  дарыны  оның  прозалық  шығармаларында  айрықша 

жарқырап  көрінген.  Әсіресе,  қазақ  прозасында  әңгіме  жанры  Бейімбет 

шығармалары арқылы кемелдене түсті. Оның әңгімелері өмір шындығын дөп 

басып  көрсететін  реалистік  тегеурінімен,  көркемдік  биік  өресімен, 

тақырыбының әр алуандығымен дараланады. Ол – көркем әңгімелері арқылы 

өзі  өмір  сүрген  заман  тынысы  мен  қоғам  өмірін  энциклопедиялық 

кемелдікпен сомдай алған ұлы суреткер. 

Бейімбет  –  он  беске  тарта  повесть,  бұған  қоса  «Азамат  Азаматович» 

атты  роман  жазған  қаламгер.  Оның  «Қызыл  жалау»,  «Қоңсылар»  атты 

романдары  аяқталмай  қалған.  Мұның  сыртында  ол  –  ірілі-ұсақты  25  пьеса, 

либретто, сценарийлердің авторы. 

Бейімбет  Майлин  шығармалары  қазақ  әдебиетін  барлық  салада 

байытқан  рухани  асыл  қазына  ретінде  халқымен  мәңгі  бірге  жасайтын 

болады. 

Бейімбет  Майлин  (1896  ж.  Қостанай  обл.  ,  Таран  ауд.,  -  1937  ж.)  - 

жазушы, қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі. Әкесі Жармағамбет те, 

атасы  Майлы  да  кедей  адамдар  болған.  Жастай  жетім  қалған  Бейімбет 

шешесі Құлғизар мен әжесі Бойдастың тәрбиесінде өседі. Әжесі Бойдас кезі 

келгенде  өлең  де  шығарып  жіберетін  сөзге  ділмар  жан  болған.  Бұл  үйде 

ақындар, жыршылар жиі қонақ болып, ұзақ таңға небір дастандар жырналып, 

суырып  салма  айтыстар  болып,  өлеңдер  айтылып  тұрған.  Оның  үстіне 

шығыстыңқиссаларын  жақсы  көретін  әжесі  кейіннен  Бейімбет  ауыл 

молдасынан  хат  таныған  соң  оған  ұзақтаңға  жыр!дастандар  оқытып, 

тыңдайтын  болған.  Осының  барлығы  жас  Бейімбеттің  сөз  өнерін  сүйіп, 

әдебиет жолына түсуіне ықпал жасады. Әуелі ауыл молдасынан сауат ашқан 

Бейімбет кейіннен Арғынбай қажының медресесінде екі жылдай дәріс алады. 

1913 ж. Троицкідегі «Уазифа» мектебінде, оны бітірген соң Уфадағы «Ғалия» 


медресесінде  оқиды.  Медреседе  оқып  жүргенде  татардың  Ғалымжан 

Ибрагимов, Мәжит Ғафури сияқты белгілі жазушылармен танысады. Осында 

шығып  тұрған  «Садақ»  атты  қолжазба  журналға  белсене  араласып,  өзінің 

алғашқы  прозалық  туындысы,  «Шұғаның  белгісі»  әңгімесі  жариялайды. 

Өлеңдері «Айқап» журналында басқа да басылымдарда шыға бастайды.  

Осы  жылдарда  ол  қазақ,  татар,  башқұрт,  орыс  әдебиеттерімен  кеңірек 

танысып,  әдеби  сауаты  арта  түседі.  Денсаулығына  байланысты  Майлин 

медресені  аяқтай  алмай,  1916-1921  ж.  ауылда  бала  оқыту,  мұғалімдікпен 

айналысты.  Осы  кездерде  1916  ж.  ұлт-азаттық  қозғалысына  арналған, 

төңкерістен  кейінгі  кездердегі  қазақ  аулының  тұрмысын  суреттейтін 

бірсыпыра  өлеңдер  жазды.  1922-23  ж.  Орынборда  шығып  тұрған  «Еңбекші 

қазақ»  газетіне  қызметке  келеді.  Газетте  редактор  болып  істейтін  белгілі 

революцонер  ақын  С.Сейфуллиннің  қарамағында  жұмыс  жасау  Майлиннің 

шығармашылық  жолына  үлкен  өзгерістер  әкеледі,  еңбекші  таптың  саяси 

мүддесін  көздеген  өлеңдер  жаза  басатайды.  «Еңбекші  Қазақ»  газеті  бетінде 

өлең!әңгімелері  жиі  жарияланады.  «Шұғаның  белгісін»  қайтадан  өңдеп, 

«Кызыл  Қазақстан»  журналында  бастырады.  1923-1925  ж.  Қостанайда 

шығып  тұрған  «Ауыл»  газатінде  істейді.  «Раушан!коммунист»  повесі  осы 

кезде  жазылады.  1934-1937  ж.  «Қазақ  әдебиеті»  газетінде  редактор  болды. 

1937ж.  халық  жауы  деген  жаламен  ұсталып,  1938ж.  ақпанның  25-і  күні 

атылып кетті.  

Майлин  аз  өмірінде  аса  өнімді  еңбек  етіп,  елуге  тарта  кітабын 

шығарды.  Оның  шығармаларында  қазақ  кедейінің  мінез-құлқы,  тұрмыс-

тіршілігі,  арман-мүддесі  бұрын  болмаған  деңгейде  жан!жақты  да  терең 

суреттеліп, қміршең типтік бейнелер жасалды. Майлиннің ақындық қызметі 

1912ж.  жазылған  «Мұсылмандық  белгісінен  басталады».  Төңкеріске  дейін 

жазған  көп өлеңдерінде  («Мұқтаждық»,  «Мал»,  «Байлыққа»)  ауылдың  ауыр 

тұрмысы,  әлеуметтік  теңсіздік  жырланады.  1916ж.  ұлт-азаттық  қозғалысы 

Майлин  шығармашылығындағы  халықтық  сыйпатты  күшейте  түсті.  Осы 

кезден  жазылған  «Қанды  тұман»  өлеңінде  қараңғыға  қамалған  қалың  елдің, 

аянышты  халі  суреттеледі.  Ақынның  шығармашылығында  ұлт-азаттық, 

ағартушылық, демократтық сарындар түпкілікті қалыптасып, жаңа биіктергк 

бет алды. «Кедей», «Жауыз кім?», «Кедейге», «Құтты болсын», «Мейрамың», 

«Бүгін»,  «Гүлденсе  ауыл  -  гүлденеміз  бәріміз»,  «Коллективтің  жырын  айт» 

сияқты өлеңдерінде жаңа заман әкелген ауылдағы өзгерістерді, ондағы елдін 

тұрмыс-тіршілігін  зор  шабытпен  жырға  қосты.  Майлин  поэзиясындағы 

Мырқымбай  бейнесі  -  жиырмасыншы  жылдардағы  қазақ  кедейінің  типік 

бейнесін  жасау  жолындағы  үлкен  табысы.  Мырқымбай  -  тұтас  бір  қтпелі 

дәуірдегі  ауыл  кедейінің  қмірінде  болған  қзгерістерді  оның  сана-сезімі, 

мінез-құлқы, іс-әрекеті, тұрмыс-тіршілігі арқалы шынайы суреттелген типтік 

бейне.  Мырқымбай  сияқты  типтік  дәрежеге  көтерілген  бейне  қазақ 

әдебиетінде  күні  бүгінге  дейін  жасалына  жоқ.  Ол  ақынның  жиырма  шақты 

өлеңінде,  екі  поэмасында  бірде  басты,  бірде  қосымша  кейіпкер  ретінде 

көрінеді.  Майлиннің  біраз  өлеңдері  әйел  теңдігі  тақырыбына  арналған. 

«Қыздың  сәлемі»,  «Қашқын  келіншек»,  «Ақсуаттың  жанында»  сияқты 


өлеңдерінде ескі салтқа негізделген қазақ қыздарының аянышты тағдырлары 

суреттеледі.  «Азат  әйел»,  «Ғазиза»,  Шал  мен  қыз»,  «Ажар»  сияқты 

өлеңдерінде    жаңа  заманда  теңдікке  жетіп,  бақытты  өмір  сүре  бастаған 

жастарды жырға қосты. 

 

*** 


Майлин  Бейімбет  (Бимағамбет)  (1894-1938)  —  қазақтың  көрнекті 

жазушысы, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі. 

 

Өмірбаяны 



 

Туып-өскен  жері  —  қазіргі  Қостанай  облысының  Таран  ауданы.  Бір 

жасқа  толмай  жатып  әкесінен,  алтыға  шығарда  шешесінен  айрылған. 

Жетімдік зардабын шегіп, байларға жалданады. 

Алғаш  ауыл  молдасынан  оқып  сауат  ашқан.  1911-1915  жылдар 

аралығында  Троицк  қаласындағы  Уәзифа  медресесінде,  Қостанайдағы 

орысша қазақша мектепте, Уфадағы Медресе Ғалияда оқып білім алған. 

1916-1919  жылдары  мұғалім  болады,  жазушылықпен  шұғылдана 

бастайды.  «Қазақ»,  «Ауыл»  газеттері  мен  «Айқап»,  «Садақ»  журналдарына 

жазып тұрады. 

Б.Майлин  «Еңбекшіл  қазаққа»  «Еңбек  туы»  болып  тұрған  кезде-ақ 

атсалыса  бастаған.  Алғаш  мақалаларымен  қатысқан  ол  әдеби  қызметкер, 

бөлім меңгерушісі, хатшысы да болған, редакторлыққа дейін өскен. Бірақ көп 

істемеген. 

1920-1922  жылдары  газетті  жасауға  алғаш  шығарушылар  алқасы 

басшылық  жасап,  кейін  жекелеген  тұлғалар  келе  бастаған  тұста  басылымға 

Б.Майлин секілді жеті-сегіз адам жетекшілік еткені мәлім. 

Содан  соң,  «Еңбекші  қазақ»  (қазіргі  «Егемен  Қазақстан»)  газетінде 

қызмет  істеп  (1922-1923),  Қостанайдағы  губерниялық  «Ауыл»  газетінде 

шығарды  (1925).  1925-1928  жылдары  қайтадан  «Еңбекші  қазақ»  газетінде 

қызмет  істеп,  Қазақтың  пролетар  жазушылары  ассоцияциясын  (ҚазАПП) 

ұйымдастыруға қатысты (1928-1932). 

Мұнан  кейінгі  30-шы  жылдарында  «Социалистік  Қазақстан»  (қазіргі 

«Егемен Қазақстан») газетінде бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, 

«Ауыл  тілі»,  «Қазақ  әдебиеті»  басылымдарының  бас  редакторы  болып 

істейді. 

1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, қызыл қырғын саяси репрессияның 

құрбаны болды. 

 

Шығармалары 



 

Бейімбет  поэзия,  проза,  драма  саласында  бірдей  өнімді  еңбек  еткен 

қаламгер.  Ол  «Садақ»  қолжазба  журналында  (1913),  «Айқап»  журналында 

(1914), «Қазақ» газетінде (1915) жарияланған алғашқы өлеңдеріне ден қояды. 

Сахара  жұртының  мұң  мұқтажын,  арман  аңсарын,  әсіресе  азаттық  теңдік 


тақырыбын  тілге  тиек  етеді.  Бейімбеттің  поэзиялық  шығармаларындағы 

Мырқымбай  типтік  кейіпкер  деңгейіне  көтерілген  жиынтық  бейне. 

Мырқымбай бейнесі арқылы Бейімбет сол кездегі қазақ кедейлерінің болмыс 

бітімін,  уақыт,  қоғам  аясындағы  тіршілік  тынысын  суреткерлік 

шыншылдықпен бедерлей алған. 

Бейімбет  қазақ  поэзиясында  поэма  жанрының  өрісін  ұзартып,  өресін 

биіктетуге  қомақты  үлес  қосқан.  Оның  «Байдың  қызы»,  «Рәзия  қызы», 

«Қашқын  келіншек»,  «Зайкүл»,  «Маржан»,  «Өтірікке  бәйге»,  «Хан  күйеуі» 

«Кемпірдің  ертегісі»,  «Бөліс»,  «Мырқымбай»  поэмалары  тақырыбының  әр 

алуандығымен,  оқиғалық  тартымдылығымен,  өзіндік  тіл  стилімен  қазақ 

поэзиясының көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады. 

Бейімбет  Майлин  дарыны  оның  прозалық  шығармаларында  айрықша 

жарқырап  көрінген.  Әсіресе,  қазақ  прозасында  әңгіме  жанры  Бейімбет 

шығармалары арқылы кемелдене түсті. Оның әңгімелері өмір шындығын дөп 

басып  көрсететін  реалистік  тегеурінімен,  көркемдік  биік  өресімен, 

тақырыбының  әр  алуандығымен  дараланады.  Ол  көркем  әңгімелері  арқылы 

өзі  өмір  сүрген  заман  тынысы  мен  қоғам  өмірін  энциклопедиялық 

кемелдікпен сомдай алған ұлы суреткер. 

Бейімбет он беске тарта повесть, бұған қоса «Азамат Азаматович» атты 

роман жазған қаламгер. Оның «Қызыл жалау», «Қоңсылар» атты романдары 

аяқталмай  қалған.  Мұның  сыртында  ол  ірілі  ұсақты  25  пьеса,  либретто, 

сценарийлердің авторы. 

Бейімбет  Майлин  шығармалары  қазақ  әдебиетін  барлық  салада 

байытқан  рухани  асыл  қазына  ретінде  халқымен  мәңгі  бірге  жасайтын 

болады. 

 

 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал