Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»



жүктеу 3.26 Mb.

бет6/33
Дата09.01.2017
өлшемі3.26 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33

М. Ауэзов – Э. Ауэзову

№ 29      

5 февраля 1960 г.

1

Эрнарик родной мой, самый-самый любимый!



Мама рассказала, что ты получаешь паспорт. Я поздрав-

ляю тебя с твоей наступающей юностью, значит, теперь ты 

перешел с детства, вернее, с отрочества в юность. Это самая 

хорошая, счастливая пора. Цени ее, чтобы она у тебя была 

красивой, разумной, радостной для тебя и для нас, род-

ных твоих. Носи паспорт достойным твоей фамилии, тво-

его имени.

Эрнарик, два слова совета, если ты поедешь к Багишу

2



Ради бога, не лезь в воду, она в эту пору там на севере будет 



очень студеной, ледяной, не промочи ноги. И там бывают 

сильные, пронизывающие ветры, не ходи налегке, проду-

ет, простудишься весной, не трудно заболеть туберкулезом. 

Говори там с родными по-казахски, практикуйся не стесня-



61

ясь. И если ты начнешь говорить, я уверен, заговоришь хо-

рошо и очень быстро. Тогда смысл твоей поездки туда бу-

дет очень большой. Еще один совет мой, очень строгий: не 

вздумай там пить спиртного. Помни, там все будут смотреть 

на тебя, как на сына твоего отца, и все будут примечать за 

тобой, хотя не скажут тебе об этом. Таковы иные старшие, 

но самое главное, нужно заслужить поездку на охоту, т. е. 

надо хорошо закончить четверть. Думаю, что ты отбросишь 

лень и будешь учиться с головой, по-настоящему.

Целую тебя крепко-крепко, мой милый Эрнарик.

Твой папа.

 

До скорой хорошей, счастливой встречи.



Хат Мәскеуден жазылған.

Ақылбаев Бағфур Әлімқұлұлы (1910–1981) – Абай Құнанбаевтың 



шөбересі.

М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 30     

15 февраля 1960 г.

1

Я буду далеко, когда подойдет день твоего рождения, по-



тому, прежде всего, поздравляю тебя с днем рождения. Це-

лую тебя, мою милую, родную много раз. Желаю тебе не бо-

леть, не бояться болезней, чтобы не было никаких твоих по-

дозрений на рак и т. п. 

Прочтешь, о чем я пишу Эрнарику, требуй всего этого 

и ты обязательно от моего имени. В тех краях в эту пору бу-

дет очень грязно. Хорошо бы даже сапоги с калошами. Но 

кожаные сапоги ты ему купи непременно, будет ездить вер-

хом, а в ботинках верхом – это только доля бедненьких, без-

денежных людей, жалко будет и смешно. Вообще, без кожа-

ных сапог не пускай даже, я бы сказал.

Валечка, я выслал деньги и Матрене, зарплату и на озе-

ленение. Она должна написать тебе о том, как там, в каком 

качестве идет работа. Я написал и Гулину, сказал, что если 

понадобятся деньги, чтобы телеграфировал тебе, и что ты 


62

переведешь в пределах сметы, сколько нужно. Всего око-

ло 14 тысяч, я перевел шесть, значит, теперь не надо пере-

водить более восьми. Работу должны закончить к 15 марта,  

м. б., запросишь Гулина (о ходе выполнения) от моего име-

ни! Завтра, 15-го, мы должны встретиться с отдельными, 

знающими нашу миссию людьми. Что будем иметь на доро-

гу, будет знать Зоя. Она поедет, верно, провожать, расскажу 

ей о последних данных по поездке. Сейчас, в воскресенье, к 

8 ч., еду к ним в гости.

Здесь я прочел Шолохова

2

, это было моим полезным для 



себя трудом. Книга не понравилась: так много Щукаря в 

ней, что ее я назвал “Щукариадой”. Что польза от того, что 

словесные узоры хороши. Узоры золотые оправданы, если 

они наложены на металл, а если наложены на рогожу? До-

садный большой крен в воздушную яму, просчет большо-

го художника прямо обиден. Но поучать больше его все рав-

но некому. Ляля звонила, не знаю, какие будут наличные, 

узнаете, наверное, у Зои, постараюсь ваши поручения вы-

полнить. Передай привет Ляле, Аскару, Эльдарика целую 

сто раз.


Привет Умиш, Шуре, Андрею. Целую тебя, моя милая 

Валюша. 


Твой Мухтар.

Хат Мәскеуден жазылған.



Шолохов Михаил Александрович (1905–1984) – көрнекті орыс 

жазушысы, КСРО ҒА-ның академигі (1939). КСРО Мемлекеттік 

(1941), Лениндік (1960), Нобель (1965) сыйлықтарының иесі. Екі 

мәрте Социалистік Еңбек Ері (1967, 1975).

М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 31      

24 мая 1960 г.

1

Валенька милая!



В эти часы меня больше всего терзает ваше положе-

ние без машины, поэтому сейчас решили отправить Пе-

тра Ал., не дожидаясь ремонта “Победы”. Сегодня воскре-

сенье, а Павла нет дома со вчерашнего дня, будет, говорят, 



63

дома только сегодня вечером. Завтра с ним здесь начнем ис-

кать нужные части, детали и поставим на ремонт так, чтобы 

и август машина могла работать и чтобы дошла домой по-

том своим ходом. В данном виде мотор его (сцепление) так 

было изношено, что из Фрунзе тоже обратно не смог бы до-

браться до Чолпон-Аты. Таким образом, Эрнар пока оста-

ется с ремонтом машины, а затем, дня через два, не больше, 

как хочется мне, отправим и его. А Петра я отправил, чтобы 

скорее организовал машинную доставку продуктов для вас. 

Мне так жаль Ляленьку, ведь ходить два раза. Петр, в край-

нем случае, наймет другого на эти дни. Ему я обещал через 

Павла достать два баллона к его “Москвичу”. Сегодня он хо-

дил на базар, не нашел. Завтра приезжает из армии Эрнест

2



ему часть дала блестящую характеристику, 19 благодарно-



стей за время службы. Он поступает в с/х институт. Дома все 

в порядке. Шуры еще не видел. Если я на свои деньги ку-

плю Петру баллоны, он обещал тебе эти деньги выплатить. 

Теперь о себе – была врач Дашкина, находит, что это все 

похоже на грипп. Решила три-четыре дня полечить дома, 

после, если понадобится, госпитализировать. Еще никого 

не видел, новостей не слышал. Никто еще не знает о моем 

приезде. Да, ночью, когда в 3.30 мы ехали по городу, шофер 

рассказал, что сгорел Зеленый рынок (горел вчера вечером 

долго). Он сам видел только, как сгорело два магазина. Все 

шлют вам привет. 

Только, Валечка, не обижайся на меня за угон машины. 

Иначе тогда не получалось, а теперь ремонт серьезный, для 

того, чтобы могла ты пользоваться ею на берегу (Чолпон-

Ата). Целую крепко тебя, вас всех. 

Мухтар.


Привет всем-всем на даче.

Р. S. Посылаю 300 р., остаток из твоих.

1

 Хат Алматыдан Шолпан-Атаға жазылған.



2

 Ақылбаев Эрнест (1935–1983) – Абайдың ұрпағы, Бағфур 

Ақылбаевтың ұлы.


64

М. Ауэзов – Л. М. Ауэзовой

№ 32     

февраль 1961 г.

1

Рад зпт счастлив благополучному исходу зпт появлению 



на свет Эльдарика второго тчк Передай мой радостный при-

вет Аскару зпт его родителям зпт всей дорогой родне. Це-

лую = Папа.

(Принято 7 февраля 13 ч. 33 м.)

Немересі Қонаев Диар Асқарұлының дүниеге келуіне байланыс-



ты құттықтау жеделхаты.

М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 33     

 июнь 1961 г.

1

Валечка моя родная!



Вот со вчерашнего дня я в Кунцевском отделении Крем-

левки. Сейчас эта группа больниц, так же как и у нас, име-

нуется больницами Главного управления Минздрава, но от 

того ничего не изменилось, как говорят, к худшему. А эта 

больница необыкновенно хороша, роскошна и удобна во 

всех отношениях. Пожалуй, правда, что такой больницы нет 

нигде за границей. Другое дело санатории – они-то есть и 

удобные, и лучше, а больницы едва ли.

Меня устроили в терапевтическом отделении, в палате 

нас только двое – это и хорошо. Не иметь вовсе никого ря-

дом, да в отдалении от дома было бы неважно во всех смыс-

лах. Со мною очень культурный человек, ответственный со-

трудник Совмина РСФСР, юрист. Болезнь его частично по-

хожа на мою.

Меня не задержали в Москве – 5-го понедельник – 

Центральная клиническая больница, поликлиника – и 6-го 

сами приехали, повезли меня в Кунцево, проводили меня 

Альжаппар, Ахтанов

2

 и другие писатели.



4-го мы с Абдильдой и двумя азербайджанскими писа-

телями были в гостях у Зои. Зоя уезжает 13-го, в воскресе-



65

нье обещали быть у меня. Посещение в среду и воскресенье 

с четырех часов. 

Пока ко мне будут ездить Бахитжан и Мурат. Сегод-

ня с утра пошли у меня анализы. Давление 120-70 – гово-

рят, юношеское. Сейчас осмотрели два врача! – одна леча-

щая, другая завотделением. Состояние мое находят хоро-

шим. Говорят, что консультация будет самая квалифици-

рованная, хотят позвать Тагера, которому дал письмо Бал-

муханов


3

. Говорил я о Шнатере. Сказали, что могут пригла-

сить кого угодно и, если не Шнатера, то не менее опытно-

го и знающего хирурга на случай, если понадобится опера-

ция. Как сказали мне эти врачи, задерживаться долго реше-

ниями не будут. Проведут анализы, консультации самые ав-

торитетные, и все решат после. Тебя будем информировать 

– будет звонить Бахитжан. Если будет операция, все равно 

тебе не советую приезжать до сдачи всех экзаменов Эрна-

ра и до сдачи документов на прием в КазГУ. Только, пожа-

луйста, зорче, строже проследи за подготовкой Эрнара. А 

по физике и химии, думаю, на июль взять ему репетитора. 

Хотя бы для регулярной подготовки, повторения, для систе-

мы занятий для вузовского экзамена...

Пиши подробные письма: Москва, Кунцево, Загород-

ная больница 4-го Главного управления Минздрава, 2-е 

отделение, палата 58-я. Буду звонить и скажу о телефоне. 

Пусть напишет и Эрнарик. Крепко-крепко целую тебя род-

ную, свою милую навсегда.

Твой М.


 

Хат Мәскеуден жазылған.



Ахтанов Тахауи (1923–1994) – жазушы, драматург, сыншы. 

Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Қазақстанның халық 

жазушысы (1992). 

Балмұханов Саим – ҚазКСР ҒА-ның академигі, радиолог-



онколог. 

5–1184


66

М. Әуезов – Ф. Ғабитоваға 

Фатима Ғабитова (1903–1968) Алматы облысын-

да дүниеге келген. 1937 жылдан бастап қуғын-сүргінге 

ұшырайды. Жамбыл облысының Мерке ауданында Мұхтар 

Әуезовпен көңіл қосады, сонда Мұрат деген ұлдары дүниеге 

келеді. Бертінірек Фатима шығармашылықпен айналысады. 

“Алыптар тағдыры” (1995 ж.), “Өртеңде өнген гүл” (1998 ж.) 

деп аталатын кітаптары жарық көреді. Естелік түріндегі бұл 

кітапта сол заманның көп шындықтары айтылады. Мұнда 

Фатиманың М. Әуезовпен жазысқан хаттары және ол 

жөнінде шындық сырын ашқан естеліктері де бар. 

М. Әуезов өзінің белгілі шығармалары “Қараш-Қараш 

оқиғасы” мен “Қилы заманға” деректер жинау және оқиға 

өткен жерлерді өз көзімен көріп, көкейіне тоқу, сіңіру үшін 

Талғар мен Кеген жеріндегі Қарқаралы өңірлерін түгел ара-

лайды. Ол кезде Ленинград университетінің шәкірті еді, 

алғашқы жазған хатында осы жағдайлардың шет жағасы ай-

тылады. Содан кейін заман өзгеріп, қилы-қилы жағдайлар, 

тағдырлар шырғалаңы өмірге күтпеген өзгерістер алып 

келді. Ілияс репрессия құрығына ілінді, өрімдей өсіп келе 

жатқан балалары заманның сергелдеңіне түсіп, анда-мұнда 

жер аударылады, Меркеге тұрақтайды. Осы қиын тұста 

 

М. Әуезов қолынан келген көмек-жәрдемін аянып қалмай, 



мүмкіндігінше қарайласып тұрады. Келе-келе тағдыр олар-

ды ерлі-зайыпты етіп қосты, екі бөлек тұрғанмен, хабар-

ошар алысуы мен байланыстары үзілмеді.

Бұлардың қатарында кей нәрседе көмек беруін өтініп, 

Мерке ауданының азаматы Мәрзияға жазған хаты да 

кездеседі. 

Ес кіріп, хат жазатындай жасқа жеткенде Мұраттың 

өзі де жаңалық-өзгерістерді хабарлап, тілек-ұсыныстарын 

білдіретін болды. Әке оның жақсы оқуын, айрықша азамат 

болып жетілуін қадағалады. Жоғарғы оқуға түсуі де әкенің 

қалауымен жүзеге асты, сонда Мәскеу университетінің 

шығыс тілдері факультетін, соның ішінде қытай тілін 

таңдауы әкенің көрегендігі еді. Әкенің туып-өскен орта-

сы қандай екенін ұлы да көрсін, білсін, сезінсін деген ой-

мен 1961 жылдың жазында К. Оразалинге: “Қымбатты 


67

Кәмен! Мынау Мұрат Әуезов – менің туған балам. Москва 

университетінде оқушы еді. Қазір жазға Семейге, содан әрі 

Абай ауданын – әкесі туған жерді, елді көруге бара жатыр. 

Осыны ауданды аралатып, елді, жерді көрсетіп, танытуға 

өзің бар, Балташ бар, көмек етулеріңді сұраймын” деп хат 

жазады. Облыс басшылығында қызмет атқаратын Фарида-

дан Мұраттың елді көріп-білуіне көмектесуін өтінген хаты 

да беріліп отыр. М. Әуезов Ләйла атты қызы мен Ернар де-

ген ұлының Мұратпен аралас-құраластықта өсуін қатты 

қадағалаған. Тұтас алғанда, бұл хаттардан өмірдің әрқилы 

бел-белестерімен қатар, кейде шығармашылықтың да қилы-

қилы көріністері елес береді.  

М. Әуезов – Ф. Ғабитова мен Б. Сүлеевке

№ 34       

7.ІХ.27 ж.

     


Қадірлі Фатима жеңгей, Біләл

1

!



Сіздерден кеткеніме талай күн болса да, Ленинградқа 

кеше ғана келіп жеттім. Қызылордасы бар, жолы бар, 

17-18 күндей уақыт алды. Бірақ жеке санағанда көп 

сияқтанғанымен, осы мөлшерде Ленинградқа жеткенімнің 

өзін де олжадай көріп отырмын. Өйткені Қызылордада 

бірталай жұмыстарым бар еді. Аз күннің ішінде бітер деген 

үмітім жоқ еді, ар жағынан келе жатқанда, жазғытұрым көріп 

кеткен сұрқы болса, Қызылорда болымсызбен бөгеп, көпке 

шейін жібермей, қысы байлайды-ау деп май ішкендей бо-

лып келіп ем. Кей жұмыс шала-шарпы тез істелді, өзгелеріне 

біржола табыс ететін болды, не болмаса жақын заманда 

бітер деген үміт бермейтін болып анықталды. Сонысына 

болса да ырза болып, Қызылорданы жайлаған кісімсініп 4-5 

күн тұрып жөнеліп бердік. Қызылорданы қай заманда кісі 

мақтаған, бірақ қазіргі күнде әсіресе оңбай тұрған ерекше 

сұрықсыздығы. Өзім білетін кісілердің көбі демалысқа кетіп 

қалған екен.

Кеткеніме талай уақыт болса да, хабар бермей, хат жаз-

бай бөгеліп қалдым. Фатима жеңгей ұрсатын уақыт болып 

қалды ғой деген күдіктен де аман емеспін. Көз көргенше 



68

ұмытпастай болып тұрып, көз тайған соң, қайда көрдім 

дейтін кісілердей көрініп қалсам, маған содан ауыр жаза 

жоқ. Әсіресе сіздердің көңіліңізге ондайдың келуі тым-тым 

ауыр болар еді. Сіздерден көрген аға-жеңгелік ықыласын 

мен еш уақытта ұмытамын деп ойламаймын. Жүрерде 

ішкілікпен, жиынмен жүріп сол көңілімді бірде-біріңізге 

дұрыстап айта алмай кеткеніме қатты өкініштімін. Жол 

бойы осыны есте тұтсам да, Ленинградқа жетіп, анық 

адресімді білдіріп, орнығып отырып жазармын деп кеше ой-

лап қалдым. Енді осы хатта адресімді айтамын. Бұдан былай 

көргенде үйлеріңізде жатып кеткен бір соқпа қонақ ретінде 

емес, сіздерді әрқашан ұдайы құрметпен есіне алатын 

достарыңыз, тілеулес жолдасыңыз есебінде болып өтемін. 

Жазысып, жай-күй білісіп тұрмақ ниетіндемін.

Алматыдан 21-і күні жақсы компанияны тастап, бір 

күн де болса олжа көріп асығып кетсем де, Бішкекте Ғибад 

хазірет қуып жетті. Қызылордаға шейін бірге келдік.

Бұнда әлі сабақ басталған жоқ. Бір айсыз басталмай-

тын да шығар. Осы уақытпен пайдаланып, өз бетіммен, 

біразырақ жұмыс істемекші болып отырмын. Ненің жа-

йынан не істеп шыққанымды келесі хатымда жазамын. 

Өздеріңіз осыны алысымен жазыңыздар.

Жаздыгүні үй-жайларымды бір сұрағандарыңызда шын 

жайды толық айтқан жоқ едім. Осы күнде бұрынғы хал 

өзгеріп отыр. Үй-іш тұрмыста “ептеген жаңалық” бар. Өз 

жайымнан әзірше айтатын әңгімем сол. Кейін толығырақ 

жазысармыз, Фатима жеңгей! Әниіңізге, балаларға тегіс 

көп-көп сәлем айтыңыз. 

Мұхтар.


Адрес: Ленинград. Центр. Улица Декабристов, д. 14,  

кв 1. Ауэзову.

1

 Сүлеев Біләл (1893–1937) – Фатиманың жұбайы, педагог, ақын, 



драматург.

69

М. Әуезов – Ф. Ғабитоваға 

№ 35       

1.ХІ.41 ж.

Қадірлі досым Фатима!

Дос деген сөзді шын жүректен сүйсініп, ақ көңілмен ай-

тамын. Дос деп өзіңіз атап қуантқан едіңіз. Әнеугі көрген 

күнім әлі күнге көз алдымда, есімде. Талай күн, талай рет 

еске аламын. Сүйікті ғазиз Фатима, өзгеше қадір тұтам асыл 

қасиеттеріңді. Сондағыдай көрісіп, сөйлесіп, жақын көңіл, 

жан лебін естуден, сезініп ұғынудан еш уақытта бас тартпас 

ем, тоймас ем.

Бірнеше жексенбі өтті. Бос күніңіз жалғыз жексенбі ғой. 

Кей сағаттарда барсам ба деп алас ұрам да, іркіліп қалам. 

Бірақ соңғы айдың басында сол сағаттың өзін жексенбі 

күн үнемі табу да қиын боп жүр. Бір айдан бері әскер ойы-

нына барып жүрмін де, жексенбі күн түске барып босай-

мын. Сол босаған сағаттың кезінде уақыт аз ғана демалы-

сын бұзармын, үй басшысы болған соң сол демалыс күннің 

өзінде де шаруасы болар, алаң етермін деп тартынып қап 

жүріп ем. Бірақ көріспеген күндер осындаймен ұзап бара-

ды. Бір ғана көрініп, қайта жоқ боп кетуім өзімді әлдекімге 

ұқсатқандай болады. Жүз көріскенде жап-жақсы боп 

көрінетін кейбір арзан қолды адамдағы жылтыраққа ұқсап 

кеткендей боламын.

Шынында менің көңіл-жайым ол емес. Сізге, сіздің 

басыңызға арналған құрмет достығым ол емес. Сол себепті 

тым құрыса бір хат жазып, хабарымды айтайыншы дедім. 

Өзіңіз де сәлем хат жазып жіберуіңізді тілер едім. Тосамын. 

Құрметпен, Мұхтар.

Адрес: Местное, Пролетарская, 3. Союз писателей. 

Маған.

№ 36        



27.V.42 ж.

Құрметті Мәрзия

1

 жолдас!


Сіз мені білесіз, бірақ бұдан кейінгі өмір, бәлкім, бір-

бірімізді таныс етер. Барлық жайды Фатима өзіңізге айтады. 



70

Ол қазір адам өмірінде болатын өзгеше бір халмен барады. 

Жалғыз сенген жақыным, жан ашырым деп барады. Менің 

айтатыным, Фатима кім болса сол емес, асыл адам еді. Қазір 

оның басындағы хал жеңілдіктен, шалалықтан болған емес, 

әркімнің басында болатын бір амалсыздықтан осындай бо-

лар. Оның ішіндегі баласы атасыз емес. Атасы менмін. Қазір 

Қазақстанда екіқабат болып жүруі мүмкін болмағандықтан 

кетті. Бірақ түбінде баланы мен бір жасқа келген соң анық 

әкесі болып, өз қолыма алуға бекінгемін. Аламын. Ол жағы 

менің қарызым, менің мойнымда. Осыны сізге білдіремін 

және барлық жазған сөзім, болған халге кешіріммен қарап, 

тек азаматша түсініп қарауыңызды бар көңіліммен өтінемін. 

Хат жазушы Мұхтар Әуезов.

1

 Ильдарова Мәрзия – Фатиманың туған әпкесі.



М. Әуезов – Ф. Ғабитоваға 

№ 37        

10.ХІ.42 ж.

Бәтима!


Сен киноның бір адамынан хат жаздым деген едің, сол 

хатыңды көп тостым. Жіберген кісің кім екенін де білмеймін. 

Әлі күнге әкеліп те берген жоқ. Әлиладан азды-көпті 

жайыңды естідім, мәз ештеңе жоқ деп жазыпсың. Қазіргі 

уақытта сол өзің орналасқан халдан артық жай ... бар. Алма-

ты тұрмысы ондағы сендер жағдайыңнан көп төмен. Асхана 

бар, тамағы тіпті нашар. Жаңа қызметкердің өзінен, өзінен 

басқа үй-ішіне түк бермейді.

Хатың больницада жатқан кезімде келді. Мына мейрам 

қарсысына екі жұмаға шығып ем, 15-інен соң больницаға 

қайта жатып, операция жасатам. Ауруым көп, еңбегім аз

менің тұрмысымның да өнімі аз боп жүр.

Біраз уақыт ішінде біздің туысқандар арқылы бес жүз сом 

жіберемін. Содан әрі мыңын болғанынша үзбей тұруға ты-

рысамын. Бірақ өзіңнің адресіңді көрсетіп, босанысыңмен, 

больницадан шығып тұра алысыңмен хат жаз. Шыққан 

болсаң да хабар ет. Пролетарская деп союз атына жаз, 


71

өз қолыма тиеді. Мен больницадан декабрьдің басында 

шығамын. Сол кезде ақша жіберем.

Ол жердегі туысқандардың жайы-күйін көріп таниты-

ныңды мәз емес дегеніңнен оншалық ырза еместігіңді 

сезгендеймін. Тек бір тілегім, кінәламай үйлесе, ұғыныса 

білсең екен. Бар керегіңе жарай бере алмаса да, отын, үй, 

соғым деген сияқты шақты шаруаның ғана жайы ғой. 

Қиналмай, қынжылмай да келісіп тұра алсаңдар, ырза бо-

лар ем. Мен сенің жайыңды ойламайды емеспін. Көңілде 

сенің балалы болған халің бірде-бір уақыт ұмытылған емес. 

Сен кеткелі өзіңді сағынып та, дос жүрекпен соншалық 

жақын тұтып та көп-көп ойлаймын. Кейде уайым етіп, кей-

де адамшылық қайратыңа, бас қасиетіңе сеніп, үміттеніп 

қуанышта еске аламын. Болашақ кішкененің тірлігіне, 

саушылығына үміт артып қуанамын.

Сүйікті, сағынышты, ыстық балам болады, Бәтиматай. 

Осыныма сен. Қыжылданбай, қатты болмай, дос жүрекпен 

сен.

Балаң ертең бала болса, атын қарапайым қазақша 



қойма. Өз аттарымдай кітапша ат қой. Мен Хайдар деген 

атты ұсынар едім. Амандық-саулықпен босанған жайыңды 

айтып хат жаз. 

Сағынып сүйген досың М.



М. Әуезов – Ф. Ғабитоваға 

№ 38        

13.ХІ.42 ж.

Ардақты Фатима!

Хатыңды кеше ғана 12-сінде алдым. Союзда жа-

тып қалыпты. Кешігіп тигеніне өкінемін. Өйткені мені 

кінәлаған, маған ұрысқан, ренжіген көңілің бұрынғысынан 

да ренжіп кінәлай түсті ғой деп қысыламын.

Мен соңғы рет барып қайтқаннан кейін қиналып шығып 

ем. Барлық ажарыңда айтылмай қалған қаталдау үкім бар 

еді. Мен әбден танып ем, соны, сен ауырып отырғандықтан 

айта алмадым депсің. Ол ғана емес, біз іштей аз сөйлескен 

адамдармыз. Сенде ашу да бар, сол ашуды жеңетін ақыл да 

бар. Сенің тәрбиең, ақыл-сезімің ол жолы мені әлдекімдей 



72

арзан адамдар қатарына қосуға қимаған болу керек. 

Сондықтан аядың, іркіліп қалдың. Оныңды да бағаладым. 

Кінә айтыпсың. Сен түсінгендей дәл болса, оның бәрі орын-

ды. Ренжитін қисының бар.

Бірақ мен алғаш көріскеннен кейін үйге айтқамын. 

Оңашалаған еш нәрсем жоқ еді. Телефонға келген әйелім 

болмау керек, менің Ләйла деген қызым да ержетіп қалған 

ғой (ол 12-де). Соның даусы дәл шешесінің даусы сияқты. 

Сұрамай шақыра салатын сол. Үйге келтіру, балаларды ара-

ластыру, бұрынғыша қадірлі, дос таныс есебінде қабыл алу 

деген менің кезектегі өз-өзіме байлаған нәрсем еді. Оған 

ешбір жан бөгет емес, бола алмайды. Үйдің адресін бермедің 

деген сөзің де орынды. Бірақ ол соншалық саған беретін 

нәрсе ме, Фатима? Ойлашы, өз ішіңді азғантай шолып, 

байқап өтші. Кінәлап ренжіңкіреген көңіліңе о да бір бада-

надай нәрсе боп көрініп қалған жоқ па? Болмаса кеңсе мен 

үйде кезек жүретін адамға қай адрестің қанша мәні бар?

Бәрінен сенің “жанымды ренжіткен” деген сөзің қатты 

қинады. Фатиматай, мен ондай топас жан болмаспын деуші 

ем. Әсіресе сен туралы ондайға әдейілеп біле тұрып баспас 

едім. Көңіліңе реніш салсам, енді айттыр оны. Реніш бір 

басқа, бірақ “менің дос көңілім алғашқы қалпында қалады” 

депсің. Мұныңа ішімнен сан рет алғыс айттым.

Білесің бе, Фатима, мен соңғы рет болғанда бір жағынан 

ауру мазалаған, бір жағынан ішіндегі екіұдай ой алаң қылған 

жүзіңді ұмытқам жоқ. Ол сондай бір дана және соншалық 

өзгеше бір нұрлы жүз еді. Екеуміз де айтысар сөздерді айта 

алмай айырылдық. Сен ренішті айтар ең, мен шешіліп 

сөйлесем, ренжігендей ажарың бар ғой. “Ішіңді, барыңды 

айтшы” дер ем. Айтпай, жай сырт сыпайылықпен кетістің, 

үйреніспегеннің салдары болу керек. Сонда да және бүгінге 

шейін де ойыма келетін бір нәрсе, соны айтайын. Біз 

іштей көп сөйлеспегенмен, бір-бірімізді сырт ауыз сөзден 

гөрі іштен көбірек танып, көбірек сеземіз. Сол себепті жүз 

көріскенде біраз қитықтанып айта алмай тұратын нәрсені 

хатпен айтысып алғанның өзі жақсы ғой дейім. Мысалы, 

сен мені өзгеден гөрі аяңқырап бетіме ұрыспадың. Сенің 

ашуланғанда ұрысып тастай алатыныңды мен жақсы білем. 

Бірақ оны маған жүзбе-жүз істемедің, ал хатыңда шешіліп 

тұрып ұрсып алыпсың. Ішіңдегі бірақ мазасыздық сияқты 


73

боп жүрген жайыңды хатпен айтқызып жеткізіпсің. Мен де 

осы хатта ұзақ сөйлеп отырғаным сол себептен. Сондықтан 

тағы да хат жаз, тағы да не сын, не ұрсарың бар. Немесе не 

деп түсініп, ұғуың бар мені, соны айтып жібер. Соның ар-

тынан жүз көріскенде де айту, кінәласу оңай болады. Сен 

кінәны жалғыз мен айтады екем деп ойлама. Менің де ай-

тар кінәларым табылады. Бірақ оны жүз көріскен кезге 

сақтаймын.

Бір нәрсені есіңде тұт. Фатима, ең алғаш көрген 

күндерімнен (27-інші жылдан) бастап Фатиманың өзі 

ғана боп көрінетін. Тек қадірлі, қасиет иесі Фатима боп 

бағаланатын. Қасында кім бар? Жоқ әлде ешкім жоқ па, 

бәрінде де – жолдасы анау еді деп қараған емеспін. Кейбір 

әйелді жолдасы арқылы білу, бағалау болса, сен оны іздейтін 

кісі емес едің. Өз басың достыққа да қадірлісің, құрмет тұтуға 

да кемел еді, толық еді. Сол көзқарас, сол бағам ауған емес, 

орнында. Кісі саған жақсылық қасиет қосудан бұрын, сен 

өзің ол адамға алдын ала салмақты бағалылық бақыт алып 

баратын кісі боп көрінетінің маған рас, бұған қарап тіпті сы-

намайды, мін таппайды екен деме. Сенің аз-мұздап мінейтін 

жерлерің де бар. Бірақ мынандай бір нәрсені ойлағаның 

бар ма? Адам көп заман (ол барлық тірі жанға қас сипат 

қой) бақыт таппай, сол бақытты күтіп жүреді. Таппай, құр 

күтумен жастығы өтеді. Толған мағыналы шағы өтеді. Сон-

дай бір жүдеу күйлерін ұзақ кешіп келген кезінде, бір сәтте 

сол жанның терезесінің түбінен жаңағы өмір бойы күткен 

бақыты бұның тосып отырғанын білмей, сезбей, жай бір 

жүргіншідей өтіп кеткен болса – не болар еді?

Өмірде көп-көп жандардың тірлігінде осындай хал бола-

ды. Мен сенімен көрісіп жүретін, көріспей алыста жүретін, 

бірақ сені біртүрлі бір көп рет есіме ала беруші ем. Сонда 

әрбір дәлелсіз, себепсіз осы жаңағы күнді еске ала беруші 

ем. Сонда ешбір дәлелсіз, себепсіз маған өзге адамдардың 

бақытын қызғандырушы ең. Фатиматай, арзанға сайма бұл 

сөздерді. Ойланып, кезек ойланып, ақылмен қара. Бір есеп-

пен қараған сөз емес. Бітті деп өзім шығарып қойған, қолға 

түспес қиялдың ең соңғы рет айтылған арылмас арманы. Сен 

бұған ашулансаң, мен ренжимін, оныңды шолақ ойлағандық 

деп бағалар ем. Кіршіксіз, есепсіз дос көңілдердің бұндай 

мұңдары бір-біріне мәлім болса, ол шамданатын, әсіресе 


74

жазалайтын нәрсе емес. Құр ғана таза, айыпсыз достықтан 

басқа түк есебім, мақсұтым жоқ.

Өзіңнің берік, іші ұстамды көңілің қандай болса, мен де 

сондаймын. Мынау таза білісіп, жақсы білу үшін өзіне мәлім 

болсын деген ғана бір жай. Еркек пен еркек достай кінәсыз 

таза көңілдемін бұл күнде. Мен де, сен де көптің бірі емеспіз, 

әлдекім емеспін. Қадіріңді ешбір есепсіз қош тұтамын, 

құрмет етемін. Осыны ұқ, ұстан, бәріне сын жаса, осыны 

ойлай ұрыс ұрыссаң да. Саушылығыңның түзелгеніне қатты 

қуандым, енді ауырма. Жәнібектен хат алатының да жақсы, 

сүйеніш екен. Сау бол, хат күтем. Тағы бір жексенбіде барып 

әңгімелесіп отырып қайтқым келеді. Бірақ хатыңды тостым.

 Құрметпен, Мұхтар.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал