Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»



жүктеу 3.26 Mb.

бет18/33
Дата09.01.2017
өлшемі3.26 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   33

М. Әуезов – М. Ғабдуллинге

№ 96     

10 сәуір 1958 ж.

Сүйікті інім Мәлік! 

Хатыңды, мақалаңды алып шын қуандым. Әуелі үйден, 

Ләйля телефонмен сөйлескенде сенің жақсы мақалаң 

шыққанын айтып еді. Одан кейін тағы бір жолдас теле-

фонмен соны білдірген еді. Тегі, көп жұрт ырза болған: әрі 

мазмұны, әрі ішкі бағыт аңғары, негізділігі толық шыққан, 

жақсы сөз көрінеді. Мен оны ғана айтпақ емеспін. Осы хатты 

жазу себебім, басқа бір өзім үшін қалыптанған бағаң, орның 

жөнінде. Өмір дегенді бәріміз де бағып, танып келеміз ғой. 

Сиректе не сирек? Жаныңа шын бағалы қадірлі жан сирек. 

Мен өзім сені ерте кез, тіпті жас шағыңнан қазағымның, 

халқымның кейінгі, кенже асыл ұрпағы деп сүйетұғым. 

Бұндай сөздер үнемі айтыла берілмейтінін білесің ғой. 

 

Алыста, жақында жүр – алты қырдың астынан болса да – 



сені бір өз жақыным, жақсы бауырым деп сезінетұғым. Ол 

бір халықтық сезімдермен байланысты күй.

Ал анау бір антұрған жылда, айда мен сені жоғалтқаным 

бар жарадан бетер батқан болатын. Ол сырттағы да, 

іштегі де екі бірдей жара есепті болып еді. Сен алдыңғы 

жылы “Қазақ әдебиетінде” жазған ашық хатыңмен баяғы 

орның, азаматтық ер қасиетіңді қайта тауып едің. Бұл 

менің өзімшілдігім айтқызған сөз емес-ті. Көлденең дұрыс 

жұртшылық ұғымында да ол өр көңілді, қасиетті азамат 

мінезі болған. 

Мынау мақалада да сондағы сияқты, енді өзің де жұрт 

ағасы болып, жұртың, қауымың үшін сүйсіне сөйлегенсің. 

Жалтақсыз, алаңсыз тура да батыл ойлар тастағансың.


253

 Ал мені айтсаң, шынында, менің 32 жылға шейінгі 

еңбектерімді өшіріп тастау, еске алмау, әсіресе “Абай-

мен” байланысты еске алмау теріс те, әділетсіз де болар еді. 

“Еңлік” қана емес, мен әлі “Қарагөзді” жаңа да қайта қарап, 

азды-көпті түзеп, оңдап жазсам, сонда оғат істеген болам ба? 

“Қарагөз” далаға тастай салатын, “Абайға” түк қатынасы 

жоқ шығарма ма? Ал “Қарагөзді”, “Еңліктей” әңгімелерім, 

“Қараш-Қараштай” шығармаларымды қайта қарап, 

жақсылап түзеп, ендігі жұртшылыққа қайта ұсыну менің 

қарызым емес пе? Мені түзеп бердің деп кім кінәлайды? 

“Сондай екіұдай, теріс сарынды шығармаларың барын 

жұртшылық біле тұрса да, түземестен, жабулы, тығулы күйде 

қалдыруың лайық емес” десе, сыншы жұртшылық дұрыс 

айтқан болады емес пе? Осы жөнде бұрынғы еңбектерімді 

қатарға қостыру талабын үлкен сөз ретінде бастағаныңа 

сансыз көп алғыс та айтамын.

Жаңа ол өткен шақ еңбектерін тексерумен бірге, менің 

“Еңлікті” түзегендей жаңа іздену жайларымды да сөз ету ке-

рек.


А. Толстой – осы алуандас бұрынғы еңбегінің бәрін 

қайта түзеп жазып шыққанын өзі айтады. Маған да сол 

жөнде, тіпті олқы болған шығармаларым жөнінде де көмек 

етіп, бірге ойласып ақыл-сын айтсаңдар өте жақсы болар 

еді. 

Мен больницаға арықтау үшін түсіп ем. Әзір 14 кг 



кеміттім. Жақында көрісіп әңгімелесеміз. Өзіңе, үй-ішіңе, 

балаларға көп сәлем. 

Мұхтар.

М. Әуезов – М. Ғабдуллинге

№ 97 


Сүйікті інім Мәлік!

Мен соншалық көп заман хат жазбай, саған неше түрлі 

күдік бітіріппін... Әдетте, кейде бір үлкен ауыр жұмыста 

отырған кезде менің бір жаман әдетім сол, жұмыстан басқа 

бірде-бір көлденең тартуға мұрсам келмейтіні болады... 

Осы жолы дәл солай болды. Бір жағы пленум болады деген 



254

дақпырт бар. Екіншіден, сол болғанша бір үлкен іс бітіріп 

кетем деп асықтым. Сонымен, “Қарақыпшақ Қобыланды” 

деген үлкен патриоттық пьеса жаздым. Өзін өлеңмен жазып 

ем. Сондықтан бар уақыт та соған кетті. Арасында драма ау-

дарып, оқумен, түзеумен тағы талай өзгерттім. Осы күнде 

пьесаны Украинаның Франко театрының бастығы, худрук 

Гнат Юра және Алматыдағы Завадский театры (Мәскеу 

Советінің театры) өздерінде қоямыз деп, көңілденіп, 

алмақшы боп жүр.

Жазушылар арасында ғана менімен таласы бар 

кейбіреулер фантазияны азайтып, тартысқа жақындатып, 

реалистік етіп жазса дейді. Эпос өзі әрі фантазия, әрі 

реалистік синтез шығарма, мен соның рухына қайшы 

жазғам жоқ. Сондықтан менікі жаңалық (драма үшін) және 

дұрыс деп жүрмін. Сол айтыстар кесір болмаса, үлкен театр-

лар қатты тосып отыр. Міне, осы іспен болып, сендердің 

бірде-біріңе хат жаза алмай, аса айыпты болдым. Сен мұны 

пьеса туралы өкпеледі деп топшыладың. Бауыржан да солай 

депті, мүлде қате. Мен сендердің хаттарың кеп жатқанда, 

бірде-бір сәт бір кішкентай да наразылық ретінде селт ет-

кен емеспін. Ренжімеймін деген уәдемнен (ол өз көңіліме 

айдан аян) бір мезгіл ауғаным жоқ. Бірақ бұған қарап 

сындарың аумаған дұрыс, бәрін тап еткізіп біліп айттыңдар 

демеймін. Ол үлкен даулы мәселелер, әдебиеттің, кең еркін 

даудың мәселелері. Көрісеміз, керісеміз, дауласа жүріп 

ұғысамыз, не ұғыспай қалысамыз, ол өз бетіндегі тең право-

лы нәрселер. Сендер факті мен документке тартасыңдар. Біз 

ол оншалық шарт қажет емес дейміз. Екеуінің де дұрыстығы 

бар, екеуінің де терістігі бар жайлар. Жалпы сендердің және 

жалпы үлкен тілек қоятын жұртшылықтың дұрысы неде. 

Онысы бұл соғыста қазақ халқының партия – Ленин, Ста-

лин тәрбиелеп өсірген ұрпақтары Октябрь жемісін бұл күнге 

шейін өз елінің тарихында болмаған саналылықпен, ерлік 

азаматтықпен қорғады ғой. Бұл қазақ тарихы көріп-білмеген 

қасиет еді ғой, осыған сай үлкен шығарма неге тумайды де-

ген талап шыны бұл заңды, орынды талап. Оған осы ша-

мада жауап бере алғамыз жоқ. Ол бір күнде беріле қоятын 

оңай да жауап емес. Соғыс біткен соң кейіндеп барып қалуы 

мүмкін...



255

Жақында аса бір жақсы пленум өткіздік, барлық 

жұртшылығымыз ерекше бейіл беріп, үлкен ілтипат 

көңілмен өткерісті. Жаңалықты жақсы жаза алмаған 

мінімізді де жеткізе айтты. Алға қарай үлкен нысаналар 

белгілеп бергендей болды. Табысты айтқанда жазушы-

лар, сыншылар, ірі мәдениетті Сәтбаев сияқты оқушылар 

да соны ірі бағалайтындарын көп-көп айтты. Пленум және 

басшы жұртшылық та Абайдың екінші кітабын биыл жа-

зып бітіруді міндет етті. Сондай ынталы іске отыруды шарт 

етті. Екінші бір тың романды жазуыма да бет берісті, бас-

ты өз талабым еді. Абаймен қатар пландап бітіріп, кейін 

шұғыл қолға алатыным 17–18–19-жылдарда Октябрьдің 

ұлтшылдықты жеңіп, қазақ аулына жетуі жайындағы роман –  

міне іс осы. Өзім қазір тағы ауырып, больницада жатыр-

мын. Қазіргі науқасым – бүйрек ауруы. Осыны алысымен 

бұрынғыша жақсылап толық хат жаз.

Сағынып хат жазушы Мұхтар. 



М. Әуезов – С. Сәдуақасовқа  

№ 98 


24.ХІ.1927 ж.

Смағұл! 


Саған үнемі масыл болу маған бір парыз сияқты мінез 

болды. Істеген ісімді “барына барғыз” – деп сұрау бір сәрі 

жұмыс болса, соңғы уақытта: “Жата-жата жамбасқа ауды”, –  

дегендей, енді маған “пұл бер, сен асыра” деген күйге 

жетіппін. Соңғы жіберген ақшаң ерекше достықтың белгісі 

болды. Бірақ сенде де үй бар, бала-шаға бар. Қазіргі уақытта 

табысың да мардымды болмау керек. Оның үстіне Ленин-

градта тұратын үйлі-баранды бөгде бір кісіні тағы да асы-

рау – әбден асқан міндет. Қандай күйге жетсем де, мен сені 

бұлайша зорлауым керек емес еді. Еріксіз соңғы уақыттағы 

хал соған әкелді. Бірақ іштей қатты қысыламын, қиналамын. 

Сен отзывчивыйсың, білемін. Бірақ солай еді деп асылу, со-

лай еді деп жаралау керек емес еді. Талай-талай ұмыттырмас 

достық, туысқандық мінездердің бірі болды. Әйтсе де, бұдан 

былай өзгенің қылығы үшін өзіңді жаралағаныңды қой. Оны 

мен тілей де алмаймын, қабыл да көре алмаймын.



256

Оның есесіне жіберген нәрселерімді шама келгенше ба-

рарына барарлық етіп жіберсең, сол да сенің аз еңбегің емес 

болады. Соған да мен риза боламын. 

Тапсырған нәрсенің бәрі Ғаббасовқа

1

  берілсе, әрине, 



оның ешқайсысының да тезірекпен аяғы жерге тимейді. 

Өйткені бәрін жинағанда ол көп материал болмақ және 

жазу – менің жазуым. Оқып шығу қиын. Көп уақытты ала-

ды. Ғаббас үнемі соған қарап отырған кісі емес. Басқа да 

қызмет алаңы көп. Сондықтан бұл менің сөздеріме жасалған 

“құрметті айдау” есепті болуға керек. Бәрі де (сенің сөзіңе 

қарағанда), менің былтырғы “Сұғанақ сұрымда”

2

 берілген 



шығар деймін. “Ескі әдебиет тарихы”

3

, “Абай”



4

 да соған 

берілген шығар. Оларға соңғы “Қараш-Қараш”

5

 деген 



әңгіме, одан соң Госиздатқа жіберген әңгімелер, тағы оған

6

 



жіберген материалдар қосылған шығар. Кәрімнің

7

 жаздыгүні 



маған айтқан бір сөзінде: “Сенің жазғандарыңды Ғаббас 

пен Жандосов

8

 екеуінің бірінің қарамағына берем”, – деп 



еді. Сонда “Абай”, “Сұғанақ сұрды” еске ала айтқан сияқты 

еді. Тегі, кейінгілерді де сол ізбен жіберген ғой. Осының 

анығы қандай екен? Ғаббасқа тапсырғанның ішінде соңғы 

биыл жібергендерім бар ма екен? Жоқ, бұрынғылар ғана ма? 

Осыны анықтап біліп, айыртып жазсаң жақсы болар еді. 

Не болмаса, өзің біліп жүру уақыт алатын болса, Телжанға

9

 

тапсырсаң жақсы болар еді. Дәл анығын біліп, Ғаббас 



қаншасын қарады, немене айтты, қаншасын қараған жоқ, 

қашан қарамақ, сол мәселе туралы анық, толық хабар бер-

се жарар еді. Өздерің жүру көп жұмыс. Телжанға қадағалап 

тапсырып, “жазып жібер” деп айтып кетсең екен деймін. 

Қызылорда басудан жалықпаса, мен жазудан да сон-

дай қажымаспын деп ойлап отырмын. Жақында бір пьеса

10

 

жазбақпын. Онан соң 16-шы жылдың бірер сөзін кішілеу 



роман қылмақпын

11

. Осы екеуін жақын уақытта жұмыстап 



бітірсем, Қызылордаға барып қайтамын ба деп ойлап отыр-

мын. Барлық бұрынғы-соңғы жұмыстарымды ең соңғы рет 

тағы бір арыла сөйлесіп, барарына барғызып көрсем қайтеді 

деймін. 


Бұдан ештеңе шыға ма, жоқ па? Декабрьдің 20-ларын-

да сен қайда боласың? Барсам, бір-ақ жұма барып қайтам. 

Одан соңғы үлкен жұмысым: мен бітірген соң қайда 

пайдаланбақ? Бұл жайын өткен хатыңда: “Осы жолы 



257

сөйлесермін”, – деп едің, сөйлестің бе? Өзім барсам, қалай 

сөйлесу керек? Осыны да жазып жібер.

Хат жазсам ылғи мен “шаруа” жайын жазып, онша бір 

сыр, нәрлі сөз бен пікір алысу әңгімелерінен қалып бара-

мын. Сен де ұзын-ырға болмаса, тәптіштеп жазбайсың. Чи-

татель проблемасы туралы Жүсіпбекпен

12

 жазысады екенсің. 



Не десесіңдер? Маған да айтсаңдаршы. Бұл іргелі мәселе 

болу керек. “Оқушы үшін әдебиет” дейсіңдер ме, жоқ 

“оқушы средасын әдебиет формировать етеді” дейсіңдер 

ме? Екеуі де қабырғалы, соқталы сөз. Маған екеуіңнің де не 

дейтіндерің екеу сияқты. Танысу, білу өте қажет сияқты.

Егер маған: “Ташкенге барсын”, – дейтін болса, қай кез-

де қалайша барамын, өзім май іші бола ма деп мөлшерлеп 

едім. Бірақ бұл Қызылорда нәрселерімді басып, қаражат 

беретін болған уақытта. Егер олай болмаса, жүдеп-жадап 

жүрсін десе, шыдап болмайды. Онда ерте кетемін. Осы 

соңғы хал болса, қалай баруыма болады, ашып жаз. Осы 

бола ма деп қорқамын. Өзің Ташкенде отыру, отырмау тура-

лы тағы да оспақтап қалған кісі сияқтысың. Тағы көшемісің, 

әлде немене? Бұдан былай қашан болмақ, қалай қарай? Оны 

да жаз. ВУЗ келесі жылы Ташкенде бола ма, жоқ па, оны да 

білгім келеді. Бұл туралы жаза сал. Әзірше қош, сүйдім. Ва-

лядан сәлем, достығыңа алғыс айтады. 

Мұхтарың. 

 

XX ғасырдың басындағы қазақ ұлтының саяси және руха-



ни өмірінен ерекше орын алатын аса көрнекті тұлғалардың бірі, тірі 

жүруінің өзі “қу жақ” деп аталған Голощекин мен “кене” деп аталған 

Ежов үшін қауіпке айналған өткір ойлы, от жүректі қайраткер Смағұл 

Сәдуақасовпен Мұхтар Әуезов алғаш рет 1918 жылы мамыр айын-

да Омбы қаласында өткен “Алаш” партиясын қолдау мақсатында 

құрылған жалпы қазақ жастарының “Жас азамат” ұйымының 

құрылтайында танысты. Содан бастап С. Сәдуақасов Кремль 

кеңселерінің бірінде оқыстан жұмбақ жағдайда көз жұмғанға дейін 

достықтары үзілген жоқ. 1921–1922 жылғы “партиялық тазалауды” 

да бастарынан бірге кешті. Кейін С. Сәдуақасовты Голощекин оқу-

ағарту министрі қызметінен алып, ол уақытша Ташкенттегі педвуздың 

ректоры міндетін атқарды. Дәл сол күндері “Алашорда” көсемдерін 

тұтқындау туралы жасырын нұсқау берілген еді. 

Ленинград университетінің соңғы қурсында оқып жатқан 

Мұхтардың досының, өзінің, сондай-ақ шығармаларының болашағы 

туралы алаңдап, алыстан сыр тартуының себебі де сонда. Ләззат 

17–1184


258

(Елизавета) Әлиханқызы Бөкейханова 1956–1957 жылдары Мәскеу 

қаласында жазушымен кездесіп, жары С. Сәдуақасовтың бір рома-

ны мен өзге де дүниелерінің қолжазбасын М. Әуезовке тапсырған. 

Ол асыл мұра қазір “Әуезов үйі” ғылыми-мәдени орталығының 

қолжазба қорында сақтаулы тұр. Ұлы қаламгерге қиын кездерде қол 

ұшын бергенін дәлелдейтін бұл хат Ұлттық қауіпсіздік комитетінің 

мұрағатынан алынды. 

1

 Тоғжанов Ғаббас (1900–1937) – әдебиет сыншысы, баспа дирек-



торы. 

2

 “Сұғанақ сұр” – жазушының повесі, ұшты-күйлі жоғалып кет-



кен. 

3

 “Ескі әдебиет тарихы” – монография, баспадан шыққан бетінде 



таратылмай қалды. 1991 жылы ғана жарық көрді. 

4

 Абай шығармаларының 2 томдық басылымы мен өмірбаяндық 



монографиясы. 1934 жылы журналда басылды. 

5

 “Қараш-Қараш” повесі сол жылы “Жаңа мектеп” журналында 



жариялана бастады. 

6

 “О-ға” – “Обществоға”, яғни өлке тарихын зерттеу қоғамына. 



7

 Жәлелов Кәрім – “Алашорда” қайраткері, биология пәнінің 

қазақ тілінде шыққан алғашқы оқулығының авторы. 

8

 Жандосов Ораз (1889–1937) – қоғам және мемлекет қайраткері, 



өлкелік комитеттің идеология бөлімінің меңгерушісі. 

9

 Шонанов Телжан (1894–1938) – “Алашорданың” оқу-ағарту 



комиссиясының төрағасы болған. Қазақ тілі білімі ғылымының 

негізін қалаушылардың бірі. 

10

 “Хан Кене” пьесасы. 1928 жылы көктемде жазылды. 



11

 “Қилы заман” романы, сол жылы желтоқсанда басталып, 1928 

жылдың ақпан айында аяқталды. 

12

 Аймауытұлы Жүсіпбек (1889–1931) – ақын, жазушы, драматург



ғалым. 

Хатты тауып әзірлеген Тұрсын Жұртбай. Хат “Егемен Қазақстан” 

газетінде (2001 ж. 30 мамыр) жарияланған. 

М. Ауэзов – П. Кузнецову

№ 99      

15.Х.1943 г.

Милый Павел Николаевич!

1

На этот раз прежде всего хочу выразить свое настоящее 



восхищение твоими литературными успехами, читаю все 

твои очер ки не страницах “Правды” и вижу, что ты не толь-

ко закаляешься, становишься многоопытным в бою, но ты 

по-настоящему вырос, возмужал и в творчестве. Правда, не 

о литературных успехах твои главные мысли, не о литера-


259

турной карьере. Но и в бою есть различные способы про-

явления себя – есть пальба и есть снайперские выстрелы. 

Качество огня писателя-фронтовика – в его настоящих, ма-

стерских страницах. Это хорошо, если на твоем пути бой-

ца, защитника своей Родины, еще попутно к тебе прихо дит 

и слава даровитого писателя. К случаю я вспоминаю казах-

ское изречение: “Не ищи богатства сам, но если оно само 

ищет и приходит к тебе, – не сторонись”. Слышал, что ско-

ро выйдет твой сборник стихов, и это очень хорошо. Пора, 

давно пора, чтобы ты был представлен читателю своим на-

стоящим именем, самостоятельным обликом в солидном 

собственном сборнике.

Получу его, напишу свои всякие мысли о тебе. Истек-

шим летом, в июле месяце, я был в Абаевском районе, про-

был около месяца. Поехал в поисках материалов ко второй 

книге романе “Абай”, сейчас с весны работаю над нею. В 

районе мы побыли почти во всех колхозах. Народ еще хра-

нит очень много воспоминаний и преданий об Абае. Меж-

ду прочим были в  Коныр-Аулие, в пещере, вероятно, очень 

памятной тебе. Я там вспоминал тебя. Очень долго искал 

твою надпись, но почему-то не обнаружил ее: или ты не 

имел ничего с собою, чтобы начертить кое-что, или это на-

столько огромная пещера, что в ней не сразу обнаружишь 

надписи. Несмотря на то, что я сам уроженец этих мест – до 

сих пор я не бывал там. А поездка дала очень много. Оказы-

вается, эта пещера интересна не только внутри. И снаружи, 

около нее, есть много каменных курганов приблизительно 

одного времени возникновения, и на многих из этих курга-

нов есть на каменных плитах высеченные метки древних ка-

захских родов. Очевидно, эти все погребения относятся ко 

времени каких-то кровопролитных сражений, после кото-

рых хоронили людей по родовым группам.

Конец моей поездки мы провели в Семипалатинске, 

там был слет акынов. В области сейчас стал известен, ранее 

почему-то не выдвинутый, очень крупный старый акын То-

леу

2

. У него замечательная генеалогия, до его шестого пред-



ка все предшественники – известные акыны. А мать –зна-

менитая Куандык. Она состязалась с Абаем и была его воз-

любленной. Она же описана в первой книге моего романа. 

Так что в лице Толеу-старика я встретил сына своей герои-



260

ни. Его особенность, отличающая от других старых акынов, 

в том, что он и пишет, и поет. А в стихах ни одному записы-

вающему поэту не позволяет вставлять хотя бы одну строч-

ку. И в том, что написано им самим, нет и надобности для 

обработки казахским поэтом-секретарем. Нурлыбек сыт и 

крепок по-прежнему.

Сейчас у нас в Союзе поговаривают о поездке группы 

писателей в Москву для устройства литературных вечеров. 

Не очень большой охотник я на такие гастроли, но если бу-

дет возможность еще посетить фронт, тогда поеду. В кон-

це декабря будет 25-летие Белорусской ССР. Минский те-

атр везет на декаду к этой дате нашу пьесу  “Абай”. Если в 

это время тебе придется случайно быть в Москве, то очень 

прошу тебя посетить этот спектакль и черкнуть мне о своем 

впечатлении. Желаю тебе благополучия и крепкого здоро-

вья, дорогой Павел Николаевич.

С сердечным приветом, 

Мухтар.

 

1



 Кузнецов Павел Николаевич (1909–1957) – орыс жазушы-

сы, аудармашы. 1930 жылдардан бастап қазақ әдебиетін зерттеген. 

Баспасөз орындарында қызмет істеп, бірнеше прозалық, әдеби-сын 

еңбектерін жазған. Әдеби-шығармашылық байланыстар нәтижесінде 

М. Әуезовпен хат жазысып, пікір алысып отырған. М. Әуезовпен көп 

жыл бойы достық, шығармашылық қарым-қатынаста болған. 

Көбдіков Төлеу (шын фамилиясы Көпжасаров, 1874–1954) – 



ақын. Айтыс өнерінің ірі өкілі. Қазақстанның халық ақыны (1954). 

1943 жылы Семейде өткен облыстық ақындар айтысында М. Әуезов 

алғаш рет танысып, талантына сүйсініп, шығармашылық қолдау 

көрсетіп, ықпалын тигізген. 

 

М. Ауэзов – П. Кузнецову

№ 100


Милый Павел Николаевич!

Крайне сожалею о том, что начавшаяся хорошая друже-

ская наша переписка прервалась на время из-за меня. Я бо-

лею одной странной азиатской (просто не придумаю друго-

го названия) болезнью. Как только сажусь за какую-нибудь 


261

трудную и длительную творческую работу, так теряю духов-

ное общение с самым близким и дорогим для меня миром, 

т. е. отпадают от меня всякие книги и прекращается у меня 

переписка с друзьями... Вот в такой полосе дикого замыка-

ния и пробыл последние месяцы за время своей работы над 

исторической пьесой “Кобланды”. Эта пьеса – эпос о пред-

ках наших нынешних героев...

Недавно у нас прошел пленум Союза. Это был самый 

лучший пленум за все время существования нашей органи-

зации. Он прошел при постоянном и широком участии на-

ших руководителей партии, правительства и широких сло-

ев культурной передовой интеллигенции. Были нам предъ-

явлены самые серьезные и обоснованные счета. Отставание 

литературы в отражении современности отмечалось особо, 

но пленум, однако, объективно, хорошо оценил и сделан-

ное, хотя бы по части исторической тематики, значительное 

внимание было уделено роману “Абай”. После пленума мне 

дано солидное напутствие, чтобы я, во-первых, работал над 

капитальными вещами, и в первую очередь закончил вто-

рую книгу романа “Абай”… Пленум избрал председателем 

Сабита Муканова, он сейчас проявляет хорошую делови-

тость, думает вести литературное хозяйство по плану к про-

дуктивным результатам… 

Твой Мухтар. 

Алма-Ата, Калинина, 63, кв. 29.



М. Ауэзов – Е. Тарловской 

№ 101       

16.І.1944 г.

Дорогая Екатерина Александровна!

1

Посылаю Вам последний вариант “Кобыланды”. Здесь 



учтены все замечания, сделанные в ЦК. Этот последний ва-

риант прочитан в Алма-Ате и принят в настоящем виде к 

постановке.

Переделок не так много, но они существенны. Вам по 

этим переделкам не так много доделки, но их нужно сде-

лать побыстрее, чтобы Сабит за время своего пребывания 

в Москве мог бы сдать пьесу в печать. Я бы, конечно, про-


262

сил, чтобы Вы сделали не к отъезду Сабита, а гораздо рань-

ше. Пьеса должна выйти к нашей декаде из печати. А бы-

стро ли печатают? Задержки везде одинаковы и известны. 

Если Марк Аркадьевич найдет возможным скорее осуще-

ствить выход пьесы в сборнике, так пусть печатается там, но 

вся эта сторона будет видна Вам с ним, и я полностью пред-

ставляю на Ваше личное решение. Лишь бы вышла. Задерж-

ки по ней заключаются только во мне, я сам долго не мог 

приступить к доработкам. Теперь Сабит обещает с оконча-

нием Вами перевода осуществить издание пьесы обязатель-

но, с этим решением едет, так что все уже в Ваших руках.

Послал только подстрочник, Ваш текст, конечно, есть у 

Вас. Только прошу учесть одно – это было то же, о чем го-

ворил в начале Вашей работы. Пьеса для театра и язык, сти-

хи должны быть легкими, удобоисполняемы и главное, еще 

лаконичнее.

Здесь русский театр ждет Вашего окончания перевода, 

как закончите, так посылайте один экземпляр мне.

Передайте мой горячий, дружеский привет Марку Арка-

дьевичу. У меня в доме еще маленький. В. Н. имеет второго 

сына, его зовут в рифму с именем брата Эльдара

2

 – Эрнар


3

.

Вам обоим шлет привет Валентина Николаевна.



Крепко жму Вашу руку.

Мухтар.


А-Ата, Калинина, 63, кв 29.

P. S. Послал на Ваше имя доверенность на печатание 

“Кобыланды”. Используйте, когда понадобиться.

Тарловская



 

Екатерина Александровна – М. Әуезовтің “Қара-

қыпшақ Қобыланды” пьесасын 1943 жылы қолжазбадан аударған. 

Хатта Орталық Комитеттің ескертпелерінен кейін пьесаның түзетіл-

ген нұсқасын жіберіп отырғаны туралы айтылып отыр. 

2

 Әуезов Елдар Мұхтарұлы (1941–1944) – жазушының Валентина 



Николаевнадан туған ұлы. 

3

 Әуезов Ернар Мұхтарұлы (11-бетті қараңыз). 



263



1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   33


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал