Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»



жүктеу 3.26 Mb.

бет17/33
Дата09.01.2017
өлшемі3.26 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   33

М. Ауэзов – З. Кедриной 

№ 91      

27 июля 1959 г.

Чолпан-Ата  

Зоинька милая!

Только вчера получил твое письмо, спасибо за весточку. 

Валя мне писала подробно о том, как Ляля весело прожи-

ла у вас и как, однако, позорно провалилась в своем рвении 

услужить мужу глаженьем. Сердечное спасибо тебе за все 

милое и родное, хорошее, что нашли в твоем родном доме 

наши молодые. 

Сегодня 26 июля, и мы с Эльдариком тут на берегу 

Иссык-Куля ждем с часу на час телеграммы об их возвра-

те в Одессу – на родину. Вчера я говорил по телефону с Ва-

лей, она и мы тут не получаем телеграмм от Ляли за послед-

нюю неделю. Самая последняя от нее телеграмма была пе-

ред их выездом на три дня в Рим. До этого все было, види-

мо, великолепно, они телегра фировали о своем самом хоро-

шем настроении.

Здесь я работаю очень продуктивно. В 45 страниц я от-

редактировал свое заключительное слово, продиктовал 

подробно, восстанавливая всю свою речь, плохо воспро-

изведенную ка захской стенографисткой. Дальше я зано-

во переработал “Караш-Караш”

1

, получилась настоящая 



социально-психологическая, насыщенная, напряженно 

интересная вещь.

А теперь вот заканчиваю к концу месячного срока пре-

бывания тут и доработку “Кара-Коз”.

Как видишь, за месяц проделана огромная важная ра-

бота. Перед моим переходом к современному роману

2

 было 


необходимо связать и концы прошлого.

К концу месяца, т. е. через пять-шесть дней ждем при-

езда Ляли, Аскара и Вали вместе с ними. С начала августа 

до середины его останемся тут. Здесь же оста нется и Мухтар 



241

Джангалин

3

, который сейчас уже живет с нами и переводит 



“Войну и мир”.

Дача наша оказалась очень хорошей – приличные три 

комнаты и кухня – снаружи домик маленький, но внутри 

вместительно. Провели при нас свет, и мы, как деревенские 

жители, вторич но переживали радость обретения лампоч-

ки Ильича. На днях проведут радио. Сама дача в ста метрах 

от озера, со спины соседствует с другими небольшими до-

мами, т. е. не на отшибе, местоположение самое удобное. 

Питаемся в столовой дачи Совмина – три раза. Эрнар, Га-

зиза, Эльдарик ездят на эту дачу в “Победе” нашей, и  ма-

ленький, возвращаясь, каждый раз, и утром, и вечером – со-

общает мне (кричит): “Ата, я привез обед!” Он загорел здо-

рово, каждый день на берегу подолгу играет на пес ке, бе-

гает по воде, купаться боится, и там топят не взирая на его 

крики Эрнар и Умиш иногда. Смышленый, умненький и 

глав ное очень бодрый, веселый. Я называю его “Неунывай-

кой”, ве селит нас всех то словечком, то проделками, а мать 

и отца ждет, конечно, с нетерпеньем – мечтает, как поедут 

их встре чать на пути в “Победе” нашей, говорит только, что 

не возьмет меня с собою – “живот большой – вот за что” – 

урезонивает меня. Иной раз чихнет в темной комнате перед 

сном и сам се бе громко говорит “Будь здоров!” 

Эрнар хорошо отдыхает и яростно читает русских клас-

сиков. 


Мурат

4

 побыл с нами полмесяца и сейчас в Алма-Ате 



сдает экзамены для поступления в МГУ (на китайское отде-

ление). С М. И. Фетисовым у нас получилась, видно, непло-

хая статья для “Коммуниста”. Уже там сверстали и посыла-

ют мне заказ ным авиа, так сообщает М. И. Пишет, что ста-

тью приняли с сокращениями и небольшими доработками 

как материал самый необходимый к настоящему времени. 

Размер, кажется, около 14 страниц печатных. В Алма-Ате 

вышли две статьи М. И. в “Алма-Атинской правде” “Эпо-

пея об Абае и ее автор” и в “Казправде” “Абай в Париже”, 

а “Соц. Казахстан” напечатал перевод хорошей статьи из 

“Юманите”.

Купаюсь я три раза ежедневно, как советуют врачи, до 

15-20 минут. Делаю двухчасовую утреннюю и получасовую 

вечернюю прогулки. 

16–1184


242

Здесь очень хорошо, как на курорте. Лето совершенно 

прелестное, не жаркое, пляж, вода идеальные. На днях кир-

гизские писатели Т. Садыкбеков, Салиев и президент Кир-

гизской Академии Ахунбаев пригласили меня с семьей в го-

сти на свою (академическую) дачу и прислали за нами спец-

катер, на котором я, Ернар, Мухтар и Газиза проплыли це-

лый час по чудесному озеру – это был “ерулик”, угощение 

вновь прикочевавшего на одно и то же урочище нового аула.

Из Алма-Аты не тревожат пока, думаю с приездом Вали 

по жить чистым отдыхом еще полмесяца до 15 августа. А во-

обще здесь и трудился, и отдыхал этот месяц, совершенно 

не на прягаясь, и чувствовал себя все время отдыхающим, а 

не в упряжке, так хорош климат, хороша вода. Особенно, 

видимо, полезно все это для меня после весенней операции, 

больницы.

С 15 августа до 1 сентября буду в Алма-Ате, а затем по-

еду в Южный Казахстан обязательно по своему плану, тебе 

известно му, на три месяца.

Ну пока, кажется, все новости с наших берегов. Да, я по-

чернел еще пуще и говорю, что дойду до того, что стану как 

сапог. Загораю, линяю, снова загораю и хочу за эти 45 дней 

отдыха подкрепиться для предстоящих свежих поисков по-

рывов духа.

Большой, большой дружеский привет моему любимо-

му брату Абелю Наумовичу, Елизавете Арнольдовне, Рим-

ме  Евгенье вне.

Целую, твой Мухтар.

“Қараш-Қараш оқиғасы” повесінің екінші нұсқасын айтып 



отыр.

2 “


...к современному роману” – “Өскен өркен” романын айтып 

отыр.


3

 Жанғалин Мұхтар Омарұлы (21-бетті қараңыз).

4

 Әуезов Мұрат Мұхтарұлы (59-бетті қараңыз).



243

М. Ауэзов – З. Кедриной

 

№ 92 



Зоинька милая!

Получили твое письмо и еще раз с огромной сердечной 

благодарностью почувствовали твою прекрасную и самую 

дорогую дружбу к нам. Ты так заботливо пишешь о Лейле, 

что я, по присущей мне (по мнению Вали) злобе моего ха-

рактера, не преминул сказать за столом, что Зоя подумала о 

Лейле более заботливо и тревожно, чем даже ее мать и отец.

Относительно Лейли мы так и решили, что непремен-

но нужно послать ее в Крым, телеграмму нашу вы уже полу-

чите до прихода этого письма, и я очень прошу вас с Абелем 

Наумовичем

1

 и, если понадобится, совместно с Бахитжаном 



достать для нее путевку в один из лучших санаториев, где 

будет обеспечено хорошее питание. Нужно крепко помнить 

при этом, что санаторий санаторию рознь и в большинстве 

из них питают довольно скудненько.

А для Лейли сейчас нужно и притом хорошее, основа-

тельное питание, хотя она безрассудно (я сержусь по это-

му случаю всегда, потому и пишу, называя вещи своим име-

нем) кокетливо думает об изяществе фигуры, о мнимой пол-

ноте своей. Между тем ей в эти годы надо главным образом 

думать, печься о том, как бы не захватить туберкулез, чего я 

сам чуть не обрел в ее возрасте, имея несколько лет катар ле-

гочных верхушек. А полнота-то ее сейчас как раз идет к ней, 

делает ее гораздо интереснее, чем была бы костлявой, худой 

при ее остальных данных. Так помоги, пожалуйста, Зоинь-

ка, поехать ей в Крым и по возможности на долгие сроки с 

врачебным свидетельством, и потому с льготами по началу 

занятий в аспирантуре.

Я посылаю свое заявление на имя директора Литфонда.

А Всеволод Иванов

2

, недавно будучи в гостях у нас, обе-



щал помочь в любом случае, если понадобится чья-либо 

поездка на курорт в “Кок тебель”, там директором работа-

ет, кажется, брат или сестра его жены. Если понадобится, 

я пошлю ему телеграмму, также по вашему предложению 

могу послать телеграмму – ходатайство Литфонду или Сою-

зу, а то, м. б., и Бахитжану (его телефон Г6-30-91).



244

Другая моя просьба к тебе, Зоя, вот о чем. Я на днях по-

шлю тебе подстрочный перевод своего литературного сце-

нария. Пусть прочтет и посудит о нем и Абель Наумович. 

Сейчас это очень длинный, обильный материал, это, ко-

нечно, не сценарий для производства, особенно по размеру 

своему. Подстрочный перевод тоже местами безбожно то-

порный. Начало переводил я сам, а дальше, начиная с тре-

тьей части, мои переводы имеются только в кусках, а все 

основное переводили подстрочником двое наших перевод-

чиков. Одно лишь утешительно в их работе, что нет, кажет-

ся, ребусов, все понятно.

С тобой по этому вопросу я хочу посоветоваться вот по 

каким поводам: во-первых, можно ли этот сценарий как ли-

тературный вариант предложить вниманию редколлегии 

журнала “Советская женщина”? Ответственный секретарь 

этой редакции тов. Чудновский написал мне письмо от ре-

дакции и просил дать сценарии им. Этот журнал выходит на 

многих языках, тираж у него колоссальный. Я им телегра-

фировал, что по окончании перевода сценария передам рус-

ский текст только им. Значит, я прошу твоего совета, мож-

но ли им это предложить? Если ты найдешь это возмож-

ным, то я прошу твоего же совета еще вот по какому пово-

ду: можно ли перевод этого литературного сценария в дан-

ном подстрочном переводе предложить Вере Смирновой и 

в случае твоего решения отдать данный вариант в редакцию 

“Сов. женщины” назвать ее будущей переводчицей сцена-

рия. Если я получу от тебя положительные ответы на эти во-

просы, то пошлю телеграммы-просьбы и Чудновскому, и 

Вере Смирновой. 

А тебя тогда я попрошу после своих телеграфных сноше-

ний с ними стать покровительницей, благожелательной те-

тей для моей героини Алуа.

Сценарий для производства будет переводиться другим 

человеком, кем-то из сценаристов, для этого повезли сей-

час этот подстрочник в Москву. Но я думаю, что тот вариант 

будет очень сокращен и редакторски изменен и будет про-

ходить в удобочитаемом, профессионально приглаженном 

виде все необходимые инстанции. 

Немало мытарств придется перенести в условиях ки-

нопроизводства. А этот вариант, если это ты найдешь ра-


245

зумным, я хотел бы пустить по своему литературному пути, 

и он в конечном счете, м. б., лучше бы определил решение 

вопроса о производстве такого фильма. Будучи напечатан-

ным в таком журнале, он был бы лучше прочитан во всех 

нужных, решающих инстанциях. А кроме всего было бы за-

явлено во всем объеме о том, что я хочу предложить в дан-

ной отрасли по данной теме. 

Но ты мне посоветуй решающим образом, поступлю 

только так, как ты скажешь. Или, м. б., лучше подождать, 

пока будет сделан производственно профессиональный ва-

риант другим переводчиком? Напиши по возможности по-

скорее, буду ждать твоего решительного совета. Сейчас пе-

редам подстрочник машинистке для перепечатки, по полу-

чении от нее сразу же пошлю тебе. 

На днях Снегин – ваш корреспондент просил для “Лит. 

газеты” высказаться накануне съезда числу к 25-му. Веро-

ятно, сдам ему этот небольшой (как он требует) материал.

Теперь о твоей просьбе сообщить список лиц для по-

сылки твоей книги, я рекомендовал бы тебе послать книгу с 

подписями следующим товарищам: 

Шаяхметову – секретарь ЦК. 

Сужикову – секретарь ЦК.

Тайбекову – пред. Совмин.

Нурумбаевой М. С. – зам. пред. Совмин.

Байгалиеву Х. Б. – зав. отд. худож. лит-ры ЦК.

Хромкову Ивану Петровичу – зав. отд. пропаганды ЦК.

Кунаеву Д. А. – президенту Каз. Академии.

Сокольскому – главному ученому секретарю президиу-

ма АН КазССР.

Ахметову – нач. Управления по делам искусств КазССР. 

Тажибаеву Т. Т. – ректору Каз. гос. ун-та. 

Джаймурзину А. Дж. – Союз писателей. 

Мустафину (через Союз).

Абишеву А. 

Омарову Сеитжану – Союз писателей, секретарь прези-

диума.

Абдильде – через Союз. 



Никитину – редактору “Каз. правды”.

Бекмуратову – редактору “Социалистик Казахстан”.

Моргун – редактор альманаха “Казахстан”.


246

Остальных, м. б., вспомнишь сама. Ряд имен здесь я на-

звал к примеру, особенно это относится к редакторам пе-

риодических изданий. Может, решишь и не посылать, тебе 

виднее.

Дома у нас все по-старому. Только одна большая но-



вость: сделали операцию Эрнарику от аппендицита – вот 

уже шестой день как прошла операция, несколько дней уже 

как у него нормальная температура, на днях надеемся уви-

деть его дома здоровеньким. В больницу его взяли на про-

верку во время расстройства желудка и, установив приступ 

аппендицита, сделали операцию тут же. Не сообщали вам

Ляленьке, потому что хотели известить после его возвраще-

ния домой и чтобы Ляля не расстраивалась во время подго-

товки своей к экзаменам. А по последнему поводу (по эк-

заменам) я остаюсь при своем телеграммном мнении, хотя 

бы это было и само расписание, если так поступает в Ин-т, 

то тем хуже для него, несерьезно, нелепо так проверять зна-

ния. И как они безответственно, несерьезно относятся к 

своим обязанностям, задачам тщательного подбора, надеж-

ного набора будущих молодых ученых!

Но пусть же минет это испытание для Лялечки, и пусть 

она скорее едет в Крым. 

Будем ждать письма от тебя и от Ляли. Мама на днях на-

пишет письмо Ляле, читайте о нашем съезде в “Казправде” 

от 21, 22 и т. д. 

Сердечный привет всей семье. 

Мухтар. 


Пантиелев Абель Наумович (32-бетті қараңыз). 

Иванов Всеволод (1905–1963) – орыс жазушысы, драматург. 



М. Әуезовпен шығармашылық, достық қарым-қатынаста болған. 

 

М. Әуезов шығармашылығына қатысты бірнеше мақала жазған. 



М. Әуезов – М. Ғабдуллинге

 

№ 93      

9 май 1943 ж. 

Сүйікті інім Мәлік!

1

Көптен хабар алған жоқ ем, кеше соңғы ашық хатың 



келді. Кейінгі кездегі хаттарыңның бәрінде мені пьесаның 

247

сыны үшін ренжіген кісі қып түсініп жүрсің. Ал мен-

де ондай реніштің елесі де жоқ. Сен соңғы атақты алғанда 

Есмағамбет

2

, Ермұқан



3

 үшеуміз бірге дәл сол күні хат 

жазғамыз. Одан беріде, марттың аяқ кезінде больницада 

жатып үлкен хат жазған ем, сол хатта неліктен көптен бері 

жаза алмай жүргенімді айтқам, бір сен емес, Бауыржанға

4



Құрманбекке

5

, Павелға



6

 да солайша көптен жазған жоқ 

ем, соның себебін айтып ем. Мүмкін, ол хатты енді алған 

боларсың. Алмасаң, адресіңнің ауысқанынан ғана болар. 

Өзім адресіңді анықтап алмай, Есмағамбетке соңғы адрес-

пен жазып жіберсін деп ем. Ол жіберткен.

Пьеса жайын кейін көріскенде кең сөйлесеміз. Естіп 

жатқан шығарсың, мұнда бір жақсы маңызды пле-

нум өткіздік. Сол пленумның маған тапсырған зор 

міндеті романның екінші кітабын жазып бітіру еді. Қазір 

соның соңындамын. Пленум алдында екі-үш ай бойын-

да өздеріңнің жауынгер ата-бабаларыңды көрсетем деп 

“Қарақыпшақ Қобыланды” деген үлкен пьеса жазғам. Сон-

дай ұзақ, қиын жұмысқа отырғанда кітапқа да қарамай, хат-

тан да қол үзіп қалатын жаман әдетім болушеді. Сендерге де 

және басқа іс жөніндегі асығыс қағаздарға да жауап жаза ал-

май бөгеліп қалғаным сол болатын. Бауыржан да сенше ой-

лапты. Оған да март ішінде өзіңмен бірге хат жазып, өкпе 

сақына дегеннің ырымы да жоқ екенін жазған едім. Тимесе, 

оған да сол адрес ауысу себебімен тимес.

Сендер жүрген сапарға, сендер етіп жүрген адамшылық, 

азаматтық адал қайратқа бейбіт күннің болымсыз ұсақ міне-

зін апарсам, ол менің білімсіздігім, мінезсіздігім болар еді. 

Пьеса туралы сенімен көп дауласамын, мінсіз дегендіктен 

емес, түзейтін көп кемшілігін білеміз, бірақ жазушылық 

міндет, көркемдік негіздер үшін дауласамыз. Бірақ бұл 

кең уақыттың жұмысы. Ал сенің барлық Отаныңды, елі-

жұртыңды, бәр-бәрімізді қуантатын, мақтандыратын 

істеріңді ойлағанда, ол пьеса турасындағы дауды бұйым 

демеймін. Осыны есіңе саламын. “Қобыландыны” өлеңмен 

жазып ем. Орысша, украиншаға да аударылып жатыр. Ал-

матыда тұрған Завадский театры және Украинаның Фран-

ко атындағы театры репертуарына алып отыр. Оқыған жа-

зушы, сыншы, тарихшы, режиссерлер, актерлер елеулі ірі 

жаңалық деп, негізін жақсы бағалап алып отыр. Бірен-саран 


248

өзіміздің драматург жазушымен ғана творчестволық дауы-

мыз бар. Мен эпостың өзіне титықтап, аздаған фантасти-

ка элементімен жазған ем. Сонысымен қызықты және си-

рек оригиналдықпен шыққандай еді. Жұрттың бағалауы 

да осыған байланысты еді. Біздің кей жазушы осы фанта-

стиканы алып тастап, тарихи реалистік ету керек дейді. 

Мен Қобыланды тарих адамы болғандықтан даңқты емес, 

халықтың эпосы арқылы даңқты деймін. Сол эпосым-

ды жұрт тарихи, қоғамдық шындығында берген, қиял та-

лабында берген, тәрбиелік үлгісінде берген. Сонысы 

және жөбімсиді тарих адамның суреті мен шындығынан 

әлдеқайда бай да, терең де, қасиетті де шыққан дейім. Сол 

ерекшелігіне сүйеніп, бүгінгі өзіміздің ерлік, тарихтық, 

отандық салт-дәстүрімізге жақын етем, дәл бүгіннің өзі 

үшін жауынгерлік салмағы зор қару етем деймін. Осындай 

әдебиеттік азырақ пайдалы дауларымыз бар. Бұл шығарма, 

өз ойымда, халықтың намыскер ер ұлдарының қайратына 

көмек етіп, құрал қосам деген ниеттің шығармасы. Бүгінгі 

майдан ерлігін бір алып жазып көруді талап еткен болсақ, 

мынау да сол желідегі, сол бағыттағы еңбек еді. Өзің мұнда 

болсаң, бұл дауға қызық араласар ең, сыныңды кейін 

естірмін. Хат жаз. “Правдада” басылған Полевойдың очеркі 

біздің бәріміздің жазып жүргенімізден сонақұрым құнды, 

толық, жақсы боп шыққан екен. Шын қуаныш болды.

Ал осы хатты алсымен тез хат жаз.

Қалтқысыз жүректен ағалық сәлем жолдап жазған 

Мұхтар.


Үй-ішінен көп-көп сәлем. Кішкене бала жарымжандау, 

баяу өсіп келеді.

1

 Ғабдуллин Мәлік (45-бетті қараңыз). 



Ысмайылов Есмағамбет (21-бетті қараңыз). 

Бекмаханов Ермұқан – тарихшы. Тарих ғылымының докторы. 



Момышұлы Бауыржан – жазушы. Кеңес Одағының Батыры. 

Сағындықов Құрманбек – журналист. 



Кузнецов Павел – жазушы, аудармашы.



249

М. Әуезов – М. Ғабдуллинге

№ 94      

11.ХІІ.1943 ж.  

Асыл інім!

Хатыңды көптен тосып жүр ем. 18/ХІ жазған хатың кеше 

келді. Денсаулығым бұрынғыдай емес депсің, енді боса-

нып, біраз да болса әл жинап алсаңшы. Біз сені келіп қалар, 

шақыртылыпты деген лақаппен әлі жүріп келеміз. Шақыру 

бұндағы біздің үлкен орыннан, үлкен адамдардан кеткені 

рас, анық деп жаңада және есіттім. Келсең, біраз Қазақстан 

жұртшылығына көрінсең, аралас өзіңе де, республикаға 

да зор пайда болар еді. Тек осыны тез орындасаң екен. 

Соңғы кезде майданнан бірнеше жолдастарың келді. Бал-

табек Жетпісбаев

1

 пен Құрманбек екеуі өз үйімде де бо-



лып, көп-көп жақсы әңгімелер айтты. Балтабектің сен тура-

лы ертегілері бай екен. Екеуің талай кешуді бірге кешіпсің. 

Ол өзі де бір адамға тез танылатын мінез-жаратылысы тұтас, 

кесек және аса жағымды жақсы азамат екен. Құрманбек те 

жақсы шыныққан. Қайсысының болса да ірілеп, қайрат та-

уып, қасиеті ашыла түсіп, нұрланып келгенін көргендей 

боласың. Ерлік – азаматтық нұры. Осыдан артық жарастық 

жоқ. Осыларға қарап отырып мен “бүгінгі тірі жүрген қазақта 

осы майдандағы азамат бауырларымнан артық жақыным да, 

жақсым да жоқ” деп білдім.

Бірталайдан бері Дихан

2

 келіп жатыр. Көп еңбек етіпті, 



көп жақсы өлең әкелді. Әсіресе, ұсақ лирикалық өлеңдері 

жақсы екен. Өзін-өзі анық, әсерлі шындықпен тапқан, 

танытқан сияқты. Поэмасы сапалы, союзде көп көңіл бөліп, 

кеңінен әңгіме еттік. Тіл көркемдік жағынан және уақиға, 

образ жағынан олқылықтары барырақ екен. Ондайларын 

құр тілеулестікпен бүркемей, пайда тисін деп, айқындап ай-

тып беріп, бірталай түзетулер кіргіздірдік. Қысқартылғаны 

да болды. Сонымен, поэмасы басылып шыққалы отыр. Ди-

хан өзі де майданға барғалы бірталай өзгеріп, жақсы өзгеріп 

қалыпты. 

Мен “Абайдың” екінші кітабын жазудың үстіндемін. 

Тек соңғы уақытта арадан бір қосымша жұмыс боп, “Абай” 

деген киносценарий килігіп еді. Соңғы күндер соны бітіріп 

беріп отырмын. Осы күзден бастап “Абай” киносы суретке 



250

түсіріле бастайды. Қыс бойы, осы шаққа шейін де көп жұмыс 

істеп ем. Қаладан шықпай, колхозды да көптен көре алма-

дым. Сондықтан бір жағы демалыс, бір жағы жүріс – Абай 

ауданына жүрейін деп отырмын. Жолдастарым жақсы –  

Есмағамбет не Сапарғали Бегалин

3

, августың 15-не қайта 



келеміз. Бұл барыста романның екінші кітабына керек 

пейзаж көріністер, табиғат ерекшелігі сияқты бояуларды

әсіресе, айрықша жия қайтпақпын. Бұрын роман жазбай 

жүргенде өз ауданымызды жалпы біліп жүргенім жеткілікті 

сияқты еді. Арнап қадағалап суреттеуге кірісем деген-

де қайта қарап, сол Жидебай, Түйеөркештерді қайтадан 

көріп алу сияқты мақсұттарым бар. “Қобыланды” пьесасы 

жақында театрдың әзірлеуіне берілгелі жатыр. 

Күз әзірлей бастар. Сен келіп көріп кете алатын болсаң, 

аса жақсы болар еді. Қашан іс болғанынша өзім де асығып 

күтіп жүрмін. Саушылығың қандай?.. Хат жаз... 

Сағынышпен күтем, ағаң Мұхтар.

Жетпісбаев Балтабек – панфиловшы-майдангер. Мәліктің 



жақын досы.

Әбілев Дихан (1907–2003) – ақын, ҚР халық жазушысы. 



Бегалин Сапарғали (1895–1983) – жазушы, қазақ балалар 

әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. 

М. Әуезов – М. Ғабдуллинге

№ 95      

21.ХІІ.1950 ж.  

Жолдас Мәлік!

Мұрат

1

 турасында екінші томға арнап жазған мақалаңыз, 



негізінде, бұл кітаптың ішіне кіруге жарамды еңбек болған. 

Бірақ аса көңілсіз бір жәй бар. Ол – еңбегіңіздің алғашқы 

кіріспе бөлімі жөнінде. Осы бөлімде (көлемі 8 бет) өзіңіз жаз-

бай, кісіге тапсырғандықтан, көп шикіліктер көрінеді. Сол 

бөлімнің әр бетіне нақтылап жазылған сын-талаптарымыз 

аз емес. Ең алдымен сондағы пікірлерді еске алуды та-

лап етеміз. Екінші бөлім (9-беттен бастап) зерттеулік ой 

жағынан, тіл, стиль жағынан да дұрыс шыққан. Бірақ ол 

бөлімге айтылатын екі түрлі елеулі ескерту, талап бар. Ең ал-


251

дымен, Мұраттың бар шығармасын жекелеп мол талдап тек-

сермесе де, арнаулы тақырыптармен атап тұрып, жеке-жеке 

қысқа-қысқа шолулар, сындар айтып беру қажет. Ол сын-

дар, осы зерттеудің екінші бөлімінде жинақталып айтылған 

дұрыс сыншыл, идеялық талаптардың анықтамасы, дәлелі, 

дерегі есебінде, Мұрат шығармаларының өзіне сүйеніп 

 

отырса, аса орынды болады. 



Екінші талап – барлық Мұрат жайындағы тексерудің 

аяғына оның шығармаларының түр ерекшелігін қоса тал-

дап беру керек. Бұл жөнде, орта мектепке оқу құралы 

беретін тексерулермен келісіп қана тоқтау аз болады. Түр 

жөніндегі тексеру де осы мақаланың өзіндегі тарихтық, 

идеялық сыншыл тексерудің дәрежесіне сай болу шарт. 

Түрдің тексеруі де тереңдеп, өсе түскен тексеру болсын. 

Мазмұнынан танылған олқылық қайшылықтар түрде де (әр 

алуан сөздікте, теңеулерде, аңсау армандарда) танылаты-

ны даусыз. Осы сыртқы белгілердің барлық элементтерін 

мазмұндағы кертартпалық ұғым-түсініктермен нық байла-

ныстырып талдау керек. Әзірге автордың өзі жазған бөлімге 

қойылатын талап осы. 

Ал осы еңбектің алғашқы кіріспе бөлімін (сегіз бет) қайта 

жазып шығу керек. Және соны жазудан бұрын, Алтынса-

рин мен Абай жөніндегі, осы томға кіретін мақалаларды 

түгел оқып, танысып шығып жазу керек болар еді. Себебі, 

Мұрат турасындағы кіріспеде, томның жаңағы сияқты өзге 

бөлімдерінде толығырақ жазылған жайлар, көп қайталайды. 

Бұл кіріспеде Мұраттың өзі туралы жөнді еш нәрсе айтыл-

майды. Ал кіріспенің мақсаты, Мұраттың әдебиетте алып 

келген орнына және оның белгілі қоғамдық ортамен нық 

байланысты салт-санасына арналу керек. Сол себепті, 

кіріспені қайта жазғанда, мына төмендегідей нақтылы 

ескертулер есте болса екен.

1. Болыс, ояздар туралы (1 бет) Абай бөлімінде 

айтылған. Сондықтан оны созбау керек. Ол жайлар Мұрат 

шығармаларынан гөрі, Абай шығармаларында мол көрінеді. 

Осы себепті, тек сноскамен ескерту беріп, Абай бөліміне 

қалдыру керек.

2. Шоқан, Ыбырайлар жәйы және Шортанбай тура-

сы, онан соң мектеп, газет жайлары, – барлығы да арнау-

лы бөлімдерде айтылғандықтан, бұнда қайталау керек емес. 


252

Өте қысқа түрде ғана, ескерту айтылса болады. Оларды да 

жоғарыда Мұрат турасында аталған талапқа сәйкес ету ке-

рек. Мұратқа жанасатын жақтарынан ғана келтіру жөн. 

3. Осы кіріспе бөлім туралы әр бетте жазылған пікірлерді 

түгел ескерту қажет.

Сәлеммен, Мұхтар Әуезов. 

Мөңкеұлы Мұрат (1843–1906) – ақын.




1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   33


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал