Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»



жүктеу 3.26 Mb.

бет1/33
Дата09.01.2017
өлшемі3.26 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

1927–1961

2014


УДК 821.512.122 

ББК 84 Қаз-7 

 82

Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат 

министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің 

әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару» бағдарламасы 

бойынша шығарылды

Р е д а к ц и я л ы қ   к е ң е с:

Кеңес т рағалары – 

М. Құл-Мұхаммед, А. Сәрінжіпов

Жалпы редакциясын басқарған – ҰҒА корреспондент мүшесі, 

филология ғылымдарының докторы 

У. Қалижанов

К е ң е с   м ү ш е л е р і:

кім Т.,  уезов М., Жұртбай Т., Кекілбаев  ., Қанапиянов Б., Қасқабасов С., 

Қирабаев С., Қонаев Д., Қошанов А., Құрманғали Қ., Мағауин М., Мұртаза Ш., 

Нұрпейісов  ., Оразалин Н., Сүлейменов О., Тасмағамбетов И., Ыбырай Ш.

уезов М.

 82

Шығармаларының елу томдық толық жинағы. –

Алматы: “Дәуір”, “Жібек жолы”, 201 .

50-том: Хаттар, аудармалар. 1927–1961. – 472 б.



ISBN 978-601-294-192-0

Мұхтар Омарханұлы  уезов шығармаларының елу томдық акаде-

миялық толық басылымының 50-томына эпистолярлық мұрасымен қатар 

“Қараг з” пьесасының автордың  зі аударған нұсқасы, А. Серафимовичтің 

“Темір тасқын” романынан аударған үзінді оқырманға тұңғыш рет 

ұсынылып отыр. 

Кітап ғылыми жұртшылыққа, қалың оқырман қауымға арналған. 

УДК 821.512.122 

ББК 84 Қаз-7

ISBN 978-601-294-192-0  (50-том)

ISBN 978-601-294-142-5

© М.О.  уезов атындағы  дебиет 

және  нер институты, 

4

2014



3

1

 Тургенев  И. С. Полное собрание сочинений: В 28 т. Письма. Т. 1. 



М.-Л., 1961. С. 15.

Бұл томға енген М. Әуезовтің эпистолярлық мұрасы 

негізінен Валентина Николаевна Әуезова мен Ләйла 

Мұхтарқызының мұқият жинақтау жұмысының нәтиже- 

сінде сақталған. Ұлтымыздың ұлы тұлғасы М. Әуезов- 

тің академиялық толық жинағының эпистолярлық мұра-

сына арналған осы томын дайындау барысында А.С. Пуш- 

киннің, И.С. Тургеневтің, Л.Н. Толстойдың, Ф.М. Достоев-

скийдің, сонымен қатар ХХ ғасыр әдебиетінің классиктері 

В.Я. Брюсовтың, М.А. Шолоховтың академиялық жинақ- 

тарындағы эпистолярлық мұраны беру тәжірибесі әдісте-

мелік үлгі ретінде алынды.

Мұхтар Әуезовтің жазған хаттары оның жазушы, ғалым, 

ойшыл, отбасы мүшесі, қарапайым адам ретіндегі келбетін, 

өмір сүрген уақытының ерекшеліктерін, сол кездердегі 

адамдардың, жақын араласқан ортасының бейнесін береді. 

И.С. Тургеневтің эпистолярлық мұрасын зерттеушілер 

айтқандай: “Жазушы хаттары тек қана тарихи дерек емес, 

ол кез келген тұрмыстық жазба ескерткіштерден, мұрағат 

жазуынан, тіпті басқа да эпистолярлық жазбалардан өзіндік 

ерекшеліктерімен оқшау тұрады; жазушы хаты көркем 

әдебиетке етене жақын”

1

.  


ХХ ғасырдағы М. Әуезовтің эпистолярлық мұрасы 

қарым-қатынас, хабар алысу құралы болумен қатар, 

қалыптасқан қасаң үлгілерден, тақырып тарлығынан, 

жалғандықтан тыс, автордың адами бейнесін нәзік аша-

тын көркем мәтін қасиеттеріне ие. Жазушының хаттары 

адресаттың өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып жазылған

диалогтық, психологиялық баяндау түрінде келеді. Басты 

кейіпкері, авторы ерекше, алып ойлы, қиын уақыттың негіз-



гі мәселелеріне бүкіл ой-санасымен қарайтын, түсінетін 

тұлға болғандықтан, М. Әуезовтің эпистолярлық прозасы 

біздің ұлттық мәдениетіміздің ажырамас бөлігіне айналып 

отыр.


М. Әуезовтің ондаған хаттары оның өмір жолының 

тереңдегі сырларын ашады. Хаттар осы бір ғажап адамның 

табиғатымен етене жақындасуға, жан-дүниесінің тереңіне 

үңілуге, күрделі де ұлы мінезге жанасуға, оның ішкі ой 

ағымдарының мейлінше нәзік толқындарын сезінуге 

мүмкіндік береді. Ұлы суреткердің кейбір хаттары оның 

шығармаларының өмірге келу құпияларынан сыр шертеді.

Томның кейбір бөлімдері адресаттармен хат алмасу 

түрінде берілген; мұндай мүмкіндік Леонид Сергеевич Со-

болевпен жазысқан хаттардың кей жерлерін толықтырудың 

нәтижесінде туды. М. Әуезовтің эпистолярлық мұрасында 

жоғарыда көрсетілген көлемді адресаттармен қатар, 

эпизодтық сипатты, аз уақытты қамтыған, жауап түрінде 

ғана келетін хаттары да бар.



Хаттар

7

ОТБАСЫЛЫҚ ХАТТАР

Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің эпистолярлық мұра-

сының ішіндегі “Отбасылық хаттар” деп аталатын 

бірінші бөлігіне жазушының жұбайына, қызына, ұлына, 

туысқандарына, Ф. Ғабитоваға жазған хаттары топтасты-

рылды. Көлемді уақыт ауқымын (1940–1961) қамтитын 

бұл хаттар М. Әуезовтің шығармашылық әлеуетін, өмірлік 

идеалдарының негізгі қырларын ашады. Сонымен қатар 

жазушының басты шығармасы “Абай жолы” роман-

эпопеясының негізгі оқиғалық желісінің жасалу жолда-

ры, қазақ әдебиеті мен фольклорына қатысты көркемдік-

эстетикалық ізденістері, ішкі сырлары, арман-үміттері де 

осы хаттардың өн бойынан айқын көрініс тапқан. Оның 

Қазақстан мәдениетінің көрнекті өкілдері мен бұрынғы 

кеңестік геосаяси аймаққа кірген басқа республикалар 

әдебиет қайраткерлерінің көркемдік мұралары жайында 

айтқан ойлары, берген бағалары аса құнды жәдігерлер бо-

лып табылады. Зайыбы В.Н. Әуезоваға жазған хатындағы 

қырғыз эпосы “Манасқа” қатысты дискуссия жайлы кейбір 

деректерінің өзі-ақ көп жәйттерді елестетеді. Лениндік 

және Мемлекеттік сыйлықтар беру жөніндегі комитетте 

істеген кезіндегі, КСРО Жазушылар одағындағы ұлттық ав-

торлар шығармаларын кеңінен насихаттаудағы жұмысы да 

өте бағалы, мәнді болды. 

Оқырман қауымға белгісіз болып келген жазушының 

жеке өміріне қатысты біраз деректер көрініс тапқан осы 

отбасылық хаттар “Мухтар Ауэзов. Письма родным и близ-

ким” деген атпен 1997 жылы жазушының 100 жылдығы 

кезінде алғаш рет жарық көрді. Томға осы кітапқа енген хат-

тары толықтырылып беріліп отыр. 



8

М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 1 


9 июля 1940 г.

1

Валечка



2

, родная моя!

Не знаю, получила ты или нет мое большое письмо от 

2-го. Хорошо бы, если ты прислала мне такое обстоятельное 

письмо, пока я не уеду из Семипалатинска. Соскучился по 

вас. Уеду, верно, 13-го или 14-го. Живу по-старому, рабо-

таю. На днях должен кончить большой очерк. Отрывок на-

печатал в “Екпiндi”

3

 и в “Социалистiк”. Жду ответа на свое 



письмо в ЦК. Оттуда должны точно указать, куда я поеду – 

в Риддер или Иртышстрой!

4

 Питаюсь в столовой, довольно 



скудно и очень неудобно. Завтрак и ужин отнимают по часу 

рабочего времени, не меньше. Очерк о второй своей поездке 

буду писать дома. Соберу материалы и вернусь в Алма-Ату. 

Так что очень возможно, что вернусь между 25-м и 30-м.  

И, пожалуй, будет лучше всего, если ты к моему возвраще-

нию приобретешь им всем путевки на август и будешь про-

должать жить там же. Точнее, я пошлю телеграмму после 

15-го, после своего приезда на место новой командировки. 

Крайне необходимо хоть полмесяца побыть мне в доме от-

дыха, хотя бы работая над очерком там. Судя по твоей теле-

грамме, живете не в доме, а на даче: это лучше всего. 

Отдохните хорошенько и ты, и Лелюсенька

5

. Очень ску-



чаю также и по ней. Пусть она не тянется, как сосна, а ста-

нет толстой, как карагач. Пусть хорошо кушает и пьет ку-

мыс. 

Что хорошо в Семипалатинске, так это купаться в Ир-



тыше. Я тоже жалею, что нет вас со мной во время моих ча-

стых взмахов руками там, вода прелесть! И теплая, и голу-

бая, а сама прозрачная. Много воды. Замечателен Иртыш!

Не знаю, что за ящик 94 и где ты? Послал телеграмму и 

эту открытку, адресуя туда. Ну, отдыхай спокойно, без рас-

стройств и жди меня здоровой, сильной, с радостной, хоро-

шей душою. Целую Лелюсю и тебя.

Папа.


1

 Хат Семейде жазылған.

2

 Әуезова (Кузьмина) Валентина Николаевна (1904–1977) – 



 

9

М. Әуезовтің зайыбы. Петроградта орман шаруашылығы инженерінің 

отбасында туған. 

1923 ж. Ленинград мемлекеттік университетінің қоғамдық 

ғылымдар факультетінің әдеби-лингвистикалық бөлімінің славян-

орыс секциясына оқуға түсіп, сонда М. Әуезовпен танысқан. 

Фотосуретіне жазған бірінші жазбасында: “Моей любимой Валечке. 

На память о наших солнечных днях. С верой и надеждой, что не за-

будешь и не будешь забыта. Твой Мухтар. 26.11.26 г. Ленинград, В. О.  

3 линия, дом 46, кв. 63. 1 час 10 минут” – деген деректер бар.

“Екпінді” газетінің 1940 жылғы 17 шілде күнгі санында “Абай 



жайын зерттеушілерге” деген мақаласы жарияланған. 

М. Әуезов ҚазКСР ХКК және ОК шешімімен П. Кузнецов,  



Д. Снегин, Ғ. Мұстафин, т. б. жазушылар бригадасының құрамында 

“Шығыс шеңбер” құрылысына іс-сапарға барған (10 маусым – 

 

10 шілде 1940 ж.).



М. Әуезов бұған дейін 1935 ж. Риддерде болған. Ол топта Л. Собо-

лев, М. Березин, П. Лукницкий, т. б. болды.

Әуезова Ләйла Мұхтарқызы (1923–1993) – жазушының қызы, 



тарих ғылымының докторы, 1962 жылдан өмірінің соңына дейін 

М.О. Әуезовтің әдеби-мемориалдық мұражайының меңгерушісі бол-

ды. 1952 ж. Мәскеу мемлекеттік университетін, 1955 ж. КСРО ҒА 

Шығыстану институтының аспирантурасын бітіріп, “ХІХ ғ. екінші 

жартысындағы Қазақстанда егін шаруашылығының дамуы” де-

ген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 1962 ж. бастап  

Л.М. Әуезованың ғылыми қызметі М.О. Әуезовтің ғылыми, көркем 

мұрасын жинаумен, зерттеумен, жариялаумен байланысты болды. 

1975 ж. “М.О. Әуезов шығармашылығындағы Қазақстан тарихының 

мәселелері” тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 1980 ж. 

ҚазКСР ҒА Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты.

Л.М. Әуезова М.О. Әуезовтің Мәскеуде “Худ. литература” бас-

пасынан шыққан орыс тіліндегі 5 томдық, қазақ тіліндегі 20 томдық 

(“Жазушы” баспасы) шығармалар жинағын, бұрын жарияланбаған 

бірқатар шығармаларын, естеліктер жинақтарын, библиографиялық 

көрсеткіштерін, т. б. жұмыстарды дайындауға қатысты.



М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 2 


14 октября 1947 г.

1

...и сейчас, она уже активно участвует на занятиях. Это 



меня очень обрадовало. Значит, будет и здесь не последним 

вузовцем. Занимается много. Я все ее уговариваю оставлять 



10

время для прогулок, чтобы подышала свежим воздухом. 

Сейчас и распорядок дня такой, с утра до 3 ч. она слуша-

ет лекции. До шести проводит время дома. А с шести идет в  

библиотеку или Университета, или в Ленинскую и до 

десяти-одиннадцати читает, готовится там. В последнее 

время готовится к реферату и, изучая всяких Геродотов, она 

даже просит меня не звать ее в театр, один раз была со мной 

в гостях у Богдановой

2

. Там хорошая семья. Мать семей-



ства, пожилая узбечка, культурный человек, ей все говори-

ла: “Считай наш дом, как дом своих в Москве”. Выглядит 

Лелюся хорошо. Только немного бледная, и все не проходит 

насморк. Боты пришлись хорошо. Я ей тут купил хорошую 

вязаную кофту, туфли, шляпу, а теперь она требует, чтобы я 

до отъезда купил костюм и пальто. Перед отъездом. На ка-

кой срок я откладываю всякие покупки для тебя и для нее, 

я м. б. куплю все, что она просит. Намерен и на сберкниж-

ку оставить ей средства на четыре-пять месяцев сразу. Пусть 

сама распоряжается экономно, и чтобы дома ты тоже имела 

свой бюджет без таких крупных ассигнований, как это нуж-

но для нас. А через несколько месяцев подойдут издания, 

и тогда тебе будет легче выделить, что нужно дополнитель-

но для нее. Я думаю, что экономно тратить деньги она будет 

стремиться и сама... 

...Относительно своей машины все еще вопрос не дове-

ден до конца. Зато идут серьезные переговоры насчет полу-

чения “Победы”. Пока все идет неплохо. Поэтому не воз-

буждаю вопроса о возвращении моих денег из Горького. На 

худой конец возьму деньги обратно и куплю какую-нибудь 

импортную с запасным мотором. Предложений на такой 

случай много. ...Оказывается, уже прошел год, как я упла-

тил деньги Горьковскому автозаводу, и все считают, что я 

имею полное право требовать компенсацию машиной, а не 

возвращением своих денег. 

Твои письма такие хорошие, заботливые о моих литера-

турных делах, о Лелюсе – что я каждый раз читаю с боль-

шой благодарностью к тебе. Перечитываю, и все думаю, ка-

кой искренний, неоценимый дружок ты у меня. Очень сто-

сковался по тебе, по дому.

С Абоней

3

 вместе читали последнее письмо, привезен-



ное Клышем

4

.



11

Хохотали над выходками Эрнашки

5

. Я так скучаю, все 



чувствую его в своих объятиях, такого непоседу и крепы-

шонка моего.

Были телеграммы Абдильды

6

 с детьми, Гайши



7

 с Умаром, 

Керима

8

 с М. Вас



9

. Большое спасибо им всем.

Я тебя просил узнать в Казогизе и сообщить мне: выпу-

скают ли роман к 30-летию? Здесь я ничего не внес нового, 

никаких поправок, кроме некоторых сокращений. Но зато 

десять страниц – по совету редакторов.

...Ну, кажется написал много. Передай привет Кари-

му, Мил. Вас. и другим друзьям. Привет Гугайке

10

, Умие


11

 

и Григорьевне



12

. Постараюсь всем вам привести по подар-

ку. Передай М. Вас, что здесь познакомился с Александром 

Ивановичем Зинченко. Один раз у Клыша играли с Ал. Ив. 

преферанс – и какой же он хороший игрок, и вообще он 

очень приятный человек. Еще прошу тебя предупредить че-

рез Саню, шофера Васильева, чтобы он помнил о нашем 

уговоре. Очень возможно, что я отправлю машину и без вы-

зова его. А на случай, если понадобится его приезд, то пусть 

он выедет к указанному мной сроку без замедлений.

Р. S. О романе, о машине моей, вообще о моих личных 

делах лучше пока не рассказывай друзьям – приеду со всеми 

окончательными новостями сам. А то пока ничто не доведе-

но по-настоящему до конца, не стоит занимать людей лиш-

ними разговорами. 

Ну, целую тебя крепко. 

Твой Мухтар.

1

 Мәскеуден келген хат қысқартылып басылған (түгел сақтал-



маған).

2

 Богданова Медина Искандерқызы (1908–1962) – орыс әдебиет 



зерттеушісі, Мәскеу мемлекеттік университетінің КСРО халықтары 

әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, доцент. М. Әуезов 1953 жылы 

Москвада ұстаздық еткен.

Никольская Анна Борисовна (1899–1977) – орыс жазушысы, 



аудармашы, Әуезовтер отбасының досы, “Абай жолының” 1, 2-кітап-

тарын аударған.

4

 Қылыш – М. О. Әуезовтің туысы.



Әуезов Ернар Мұхтарұлы (1943–1995) – жазушының ұлы, 

зоология ғылымының кандидаты, ғалым-орнитолог. 1968–1995 жж. 

ҚР ҰҒА Зоология институтында жұмыс істеген. Қазақстан зоология 



12

ғылымының дамуына үлкен үлес қосқан. Көптеген жануарлардың 

маусымдық мекен ауыстыруларын зерттеп, ғылыми еңбектер жазған. 

1963 ж. шағаланың белгісіз тұқымын ашқаннан кейін аты кеңінен 

танымал болды. Бірнеше жыл бойы осы құсты зерттеп, кандидаттық 

диссертация қорғады, Алакөлде бұл құсты қорғайтын қорық ашылуына 

себепкер болды, жоғалып бара жатқан құс тағдырына әлемдік зоология 

ғылымының назарын аударды. 1982 ж. 10 желтоқсанда ғылымды 

дамытудағы жетістіктері үшін республика Жоғарғы Кеңесінің Құрмет 

грамотасымен марапатталды. 

1988 ж. Экология және биоресурстар Министрлігі жанындағы 

Жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі бас басқармаға жұмысқа ауысып, 

бір бөлімді басқарды, кейін басқарма бастығының орынбасары болды. 

Экология және биоресурстар министрлігінде істеп жүріп, көптеген 

нормативтік құжаттар жасап, Қазақстанның жануарлар әлемі туралы 

заңның дайындалуына көп еңбек сіңірді. 

6

 Тәжібаев Әбділда (1909–1998) – Қазақстанның халық жазу-



шысы, ақын, драматург, ф.ғ.д., профессор. ҚазКСР Мемлекеттік 

сыйлығының лауреаты (1974).

7

 Шарипова Ғайша (1901–1969) – әдебиетші, аудармашы.



Мыңбаев Кәрім (1906–1948) – биолог. Биология ғылымының 

докторы (1944). ҚазКСР ҒА корреспондент мүшесі (1946), ВАСХНИЛ-

дің Қазақ филиалы президиумының төрағасы (1944–1948), Әуезовтер 

отбасының досы. 1948 ж. ұшақ апатынан қайтыс болды.

9

 К. Мыңбаевтың жұбайы.



10 

Омарханова Гүлнәр Разаққызы (1929 ж.т.) – дәрігер. Қазақ-

станның еңбек сіңірген дәрігері (1979). М. Әуезовтің немере 

қарындасы. 1935–1952 жж. М. Әуезовтің үйінде тұрды. 

11 

Әуезова (Әсіржанова) Үмия Омарханқызы (1902–1989) – 



 

М. Әуезовтің қарындасы, ағасының үйінде тұрған.

12 

Полина Григорьевна – Әуезовтердің үй қызметшісі. 



М. Ауэзов – В. Н. Ауэзовой

№ 3     


19 августа 1948 г.

1

Валечка моя родная!



На днях получил твое письмо без даты. Это второе пись-

мо, полученное от тебя по приезде сюда. Позавчера полу-

чил и телеграмму. Почему Ляля решила ехать так рано, ведь 

она думала поехать к 10 сентября? На ее месте я бы все-таки 

использовал полный отдых, хотя бы до 1 сентября и непре-

менно в горах. Видно, она еще не умеет ценить условия от-



13

дыха и важность его. А ты не внушила ей, не удержала в го-

рах, и сама почему-то торопилась в город. Для всех вас са-

мое важное было в воздухе, в горном климате. Когда хвалят 

Кисловодск, то особенно подчеркивают о значении возду-

ха, климата. Называют Кисловодск “климатической стан-

цией”. Здесь высота почти совпадает с высотой 1-го дома, 

около 900 мест. Правда, здесь нет смен, резких перемен тем-

пературы дня и ночи, и, самое главное, тут часто дует про-

хладный ветерок. Это особенно приятно для меня. Он напо-

минает мне родные мои северные степи, где тоже летом бес-

прерывно веет такой прохладный, ласкающий ветерок. Ал-

матинские горы не имеют этих ветров, но, за исключени-

ем его, все, что есть в климатических условиях Кисловод-

ска, так похоже на наши горы, особенно района 1-го дома 

или Уч. городка.

Жаркие дни бывают, оказывается, и здесь. Тут не-

сколько дней была душная, жаркая, нестерпимая пого-

да. Старожилы говорят, что так не было за многие годы. 

Эти дни плохо повлияли на меня. Я не находил себе места 

от жары и жажды. Часто пил воду, нарзан. И за последние 

пять дней восстановил, к своему огорчению, один кило-

грамм 200 грамм из потерянных мною за 15 дней пять кило 

600 грамм. И вот новую пятидневку, с установлением про-

хладной ветреной погоды, снова крепко держусь за преж-

ний свой режим.

Самочувствие у меня хорошее, пока за 20 дней ни разу 

не было сердцебиения, могу спать и на левом боку. Толь-

ко немного начала болеть левая нога, какие-то нервно-

мышечные боли, и сейчас начали делать дарсонваль. Пока 

принял восемь нарзанных ванн. Здесь ванны строго норми-

руют, злоупотребление, кажется, вредно. За норму устанав-

ливают 12-14 ванн на сезон. Мой врач говорит, что посмо-

трим дальше, если понадобится, может быть, увеличим нор-

му. Но мне приятен сам отдых в этом климате. Когда пре-

кратят ванны, побольше буду принимать массаж, душ шар-

ко и всякие прочие меры. Гуляю регулярно, утром и вечером 

подолгу. Потеря в весе за первые полмесяца у меня была ре-

кордная. Но вот последняя пятидневка портит настроение. 

Говорят, что вначале много уходит лишней воды, и поху-

дение идет интенсивно в начале, а потом теряют в весе все 


14

меньше. Мне бы хотелось терять непрерывно, посмотрим, 

что будет дальше. Здесь много людей сердечников и пол-

ных, которые не могут нисколько потерять в весе, тяготятся 

этим, и даже боятся идти взвешиваться.

Ты писала, что Абдильда намеревается послать мне газе-

ту, а он все еще не прислал. Достань, пожалуйста, сама этот 

номер и вышли мне непременно поскорее. Передай при-

вет Абдильде, Бейсембаю

2

, пусть напишут о новостях в Со-



юзе и Академии. Я им тоже отвечу. Получил письмо от Гай-

ши. Передай им всем большой привет. Как мой Жан – Эр-

нашка, алтын мой? Хорошо ли кушает? Как здоровье, как 

себя ведет, стал ли умнее, послушнее? Воспитывай, Валень-

ка, его, чтобы он слушался тебя, а не был бы шалуном не-

послушным. Учи его, читай книги, делай, пожалуйста, вну-

шения, чтобы слушался тебя хоть беспрекословно, требуй 

этого. А то ему уже скоро пять лет, но вспомню его шало-

сти, как он бьет, обижает домашних и других детей, порой 

становится даже тревожно, как бы не вышел из него какой-

нибудь нехороший мальчик, который и учиться будет пло-

хо, будет безвольный, капризный, непослушный и пустой. 

Надо его заставлять заучивать стихи. Пусть ко мне в Мо-

скву приедет, обязательно зная несколько стихов наизусть. 

Мы знаем, что у него хорошая память, а не упражняем, не 

направляем никак, и в результате вырастет как бы без вли-

яния и воспитания родительского. Ведь страшно же, если 

выйдет каким-нибудь недорослем. Прежде всего пострада-

ешь ведь ты сама. Ты все время около него. У тебя Лялень-

ка получила хорошее воспитание. Дети у тебя – это были 

моей самой большой радостью, самым большим утешени-

ем в моей жизни – ты при желании умеешь воспитать, вы-

растить умных, знающих, старательных и развитых с ран-

него возраста детей. Так приложи теперь все свое умение

силы и, главное, волю на трудное, но благородное воспита-

ние Эрнашеньки нашего. Говорю благородное, потому что 

знаю: если ты приложишь усилия, из Эрнашки (с его при-

родными задатками, с хорошей памятью, умом, смекалкой 

и характером) получится настоящий, одаренный, умный и 

развитый мальчик. Помни, Валюшенька, в этом деле ты от-

ветственнее всех нас, и в твоих руках его будущее, и в этом 

самое святое назначение твое как хорошей, культурной и 



15

умной матери. Я ничего не стану требовать от тебя друго-

го в такой степени серьезно, как этого. Давно как-то хоте-

лось основательно сказать об этом и вот пишу по этому по-

воду с такой надеждой, что ты так хорошо поймешь меня, не 

обидишься за напоминание (может быть, и лишнее напоми-

нание) о нашем внутрисемейном таком распределении ро-

лей и долга. Нынче мы непременно отдадим его в детсад. 

Так пусть придет туда не дикарь какой-нибудь, а воспитан-

ный тобой мальчик из культурной семьи. От тебя я вправе 

ожидать хорошего, примерного для других казахских семей 

результата. Будь ты моей надежнейшей опорой в жизни, а 

первый в этом отношении признак – в облике детей тво-

их, Эрнашки главным образом. Пусть нас с тобой утешит 

наша собственная незыблемая дружба и любовь, а также и 

дорогое, и радостное в детях наших. По мне, нет нам иного 

счастья в личной жизни. Приятельские отношения, друж-

ба, компании среди знакомых – все это более-менее прехо-

дящие условия. Смысл своего дальнейшего существования 

(когда еще 50 лет) я хочу видеть в общественном – в труде 

упорном, честном на благо общества нашего, и еще в семей-

ном, личном – в тесной дружбе с тобой и в примерном вос-

питании детей. И в этом отношении вспомни мои опасения 

за Эрнашку. Возьмись настойчивее, возьмись, пожалуйста, 

за него. Все остальное – твои опасения за Григорьевну, оби-

ды на Умиш – все это так легко поправимо, Валечка, что, 

ей-богу, я не стал бы об этом так много вспоминать. Ну при-

вет всем. Крепко-крепко целую тебя, скучаю по тебе.

Пиши обо всем подробно, обстоятельно. Пиши, как с 

квартирой Лели. Ставь, пожалуйста, даты в своих письмах.

Твой Мухтар.

Хат Кисловодскіден жазылған.



Кенжебаев Бейсембай (1904–1987) – әдебиетші, аудармашы, 

зерттеуші, сыншы. Филология ғылымының докторы (1959), профес-

сор. М.О. Әуезов шығармашылығы жайлы мақалалардың авторы.   



16


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал