Бастауыш сыныптарда жаңА Әдіс-тәсілдер арқылы қазақ тілін оқыту



жүктеу 55.8 Kb.

Дата10.05.2017
өлшемі55.8 Kb.

Г.С.  Шуламбаева

Орал қаласы, №30  қазақ орта 

мектебінің  қазақ  тілі  мен 

әдебиеті пэнінің мұғалімі



БАСТАУЫШ  СЫНЫПТАРДА  ЖАҢА  ӘДІС-ТӘСІЛДЕР АРҚЫЛЫ

ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУ

Қазақ  тілі  -   қазак халқының  ана  тілі.  Адам  баласы  дүниеге  келіп  есі  кіре 

бастағаннан-ақ  адамдық  қасиеттерді  қалыптастыратын  эдептілікті,  ізгілік  пен 

ізеттілікке  толы  халықтың  нұрлы  асыл  сөздерін,  тілдің  жан  тербетер  эсер  күшін 

ана  тілінде  үғып  үйренеді.  Яғни,  ғасырлар  бойы  жинақталған  күмістей  тіл 

қазынасын,  оның  сөз  байлығын  адам  жаны  мен  жадына мысқылдап  енгізу.  Қазақ 

тілі -  Қазақстан Республикасы үшін әдебиет, мәдениет,  ғылым мен білім тілі, оқу- 

ағарту  тілі.  Тілдің  көмегімен  өнер-білімге,  мэдениет,  ғылымға  жетіп,  өткен- 

кеткенімізді  әлемге  танытамыз,  сөйлейміз,  оқимыз,  жазамыз,  коғам  халықты,  ел- 

жұртты, мемлекетті меңгереміз.

Бүгінгі  қоғам  талабына  сай  білімді  де,  саналы  да  тәрбиелі  азаматтарды 

тәрбиелеу,  білім  беру  жүйесінің  басты  мақсаты  болып  табылады.  Соның  ішінде 

бастауыш  сыныпта  қазақ  тілін  оқытудың  ғылыми  дәрежесі  неғұрлым  жоғары 

болуын, 


ғылым 

негіздерінің 

берік 

игёрілуін, 



тәрбие 

жұмыстарының 

жақсартылуын қамтамасыз ету бағытында әр алуан шаралар жүргізілуде.

Бастауыш  сыныпта  қазақ  тілін  оқытуда  оқушылардың  шалағай  меңгеруін 

жою,  оку  үрдісін  сапалы  үйымдастыра  отырып,  оқушы  белсенділігін  арттыру 

мүғалімнің әдістемелік шеберлігінде екендігі сөзсіз.

Бастауыш  сынып  оқушыларының  білуге  деген  ынтасы  мел  мүмкіндігін 

толық  пайдалану  жэне  оларды  оқу  үрдісінде  үздіксіз  дамытып  отыру,  сабақ 

барысында  алған  білімдерін  практикада қолдану дағдыларын  қалыптастыру  үшін 

сабақтарда  жаңа 

әдіс-тәсілдердің  түрлерін 

пайдаланудың 

орны 

ерекше. 


Қазақстанның көп мектептерінде  кеңінен  тараған  сын  тұрғысынан  оқу  жэне  жазу 

арқылы  дамыту  бағдарламасы  мен  «Тэй-тэй»  бағдарламасының  орындары 

ерекше.

Сын  тұрғысынан  ойлау  бағдарламасының  философиясын  түсінуді  талап 



етеді.  Оқушыларға  стратегияларды  ұсына  отырып,  жаңа  ақпаратты  өз  бетінше 

меңгеруге  жұмылдыру  жолына  әрекет  болып  табылады.  Ол  үшін  сабақтың 

бұрынғы алгоритмін өзгертіп 3  кезеңнен тұратын модельге көшу тиімді.

I.  Қызығушылықты ояту

II.  Мағынаны тану

III.  Толғаныс.

Оқу  мен  жазуды  сын  тұрғыдан  дамытудыц  басты  жолы  сабақ  өткізу  мәнерін 

өзгерту  деп  білемін.  Стратегияларды  эр  сабақтың  мақсат-міндетіне  сәйкес  тиімді 

қолдану  мұғалімнің  шеберлігіне,  ізденісіне  байланысты.  Сонда  ғана  оқушыньщ 

оқуы  мен  жазуына  тілдік  әрекетке  өзгеріс  енгізуге  болады.  Өз  ойын  айтуға 

еркіндік  берілгенін  бала  сезінгенде  ғана  ашылады  жэне  нәтижелі  болады. 

Оқушылардьщ  ойлау  деңгейі  жоғарылайды.  Мысалы:  осы  бағдарламаның 

стратегиялары  оқушылардың  бастауыш  буындағы  фонетиканы  толық  меқгеріп, 

жазу тілін дамытуларына мол мүмкіндік береді, өз беттерімен топпен жұмыс  істей 

білуге  дағдыландырады.  Оқушылар  бастауыш  мектепте:  “Дыбыс  және  әріп  , 

“Дауысты дыбыс” оның жуан жэне жіңішке түрлері. Дауыссыз дыбыс.  Қатаң^ұяң, 

үнді  дауыссыз  дыбыстар,  олардың  үндесуі  және  емлесі.  Буын  жэне  буын


үндестігі .  Т а с ы м а л .   К а з а к   алфаниті  с ы н л ы   еочдін  ф о н е ш к а л ы к   к ү р а м ы м е н  

т а н ы с а д ы .  

2 - с ы н ы п т ы ң   казак 

гілінем  д а у ы с с ы ?   д ы б ы с  

ң [ х к р і н  

п ы с ы к и н  

т а к ы р ы б ы н д а   о т к е н  с а б а г ы м н а н   м ыс ал   кслтірсйін.

1.  Қ ы з ы ғ у ш ы л ы қ т ы   ояту.

-  Б а л а л а р .  қачір  қай  м счпл'.’

-  Кү-і.


-  К ү з д е   қ а нд ай  өз ге рі ст ер  б о л а д ы ?

-  Б а к ш а д а   ко кө ні е те р ,  баісга  ж е м і е - ж и д е к т е р   иіееді.  і .6.

-  Е н д е ш е   б а л а л а р   м ы н а   кө к он і ст ер д ен   о зд е рі ңе   у н а г а п ы н   т а ц д а п   ала 

қ о й ы ңд ар .   ( К ө к ө н і с   с ур етте рі   қияр.  қызанақ.   пияз.  б ү р ы ш )

-  А л   енді  не ге   о с ы   кокөністі  т а ң д а г а н д а р ы ц д ы   а й т ы ц д а р ш ы ?

-  Ал   енді  !  гоп  қ и я р  тацдаі ан  о к у ш ы л а р   о т ы р а д ы .

-  II  т оп   қычанақ.   П1  пияч.  IV  топ  бү.рыш  о т ы р ы п   ж а і н а е а д ы .

-  Д ы б ы с   д е г е н і м і з   нс?

-  О л   н е ш ег е   б ші ін еді ?  То п т ас т ыр у  әдісі.

Д ы б ы с

Д а у ы с т ы

Д ауы ссы ч

Жуан

а,  у,  о,  ү



Ж і ң і ш к е

ә.  ә,  ү,  і.  е

Қ а т а ц

һ, Қ,  К,  қ.

II, 'Г,  III,  с\

U, Ч,  111,  ф

р,  л,  м,  н,  ң. 

у,  ш,  й

Үн д і

М а г ы н а и ы   тану.  К у б и з м   әдісі  б о йы і ш і а   ж ү м ы с .   К у б   к ы р л а р ы н д а  



н-ң,  к-г, 

к-г, 


л - р ,  

п-б 


д а у ы с с ы з д а р ы   жа зыл га н.   Op  ton  очіис  бе р іл г ен   т а и с ы р м а н ы   т оп т а 

талкылагі.  бе рі лге н  гтлакатка  м ы с а л д а р   ж а з ы п .   т ак т а г а   ш ы г ы и ,   ж а з г а н д а р ы н  

оқид ы.   О с ы   д а у ы с е ы з д а р   ж а й л ы   б і л г е и д е р ш   аіітады.

М ә т і н м е н   ж ұ м ы с .   О қ у ш ы л а р г а   мотіп  т а р а т ы л ы н   б ері ле ді .

а)  Мәті нді   іиггей  оку,   түсі ніксі ч  с оздерді   түртіп  алу  ( е и р ск - аз ,   а л ы п - д о у .   т и т т е й   -  

к і ш к е н та й )

б)  м этін  не  т у р а л ы   ?  Қ а нд а й   ат  қою га   болады.

в)  Т о п п е н   ж ү м ы с .

1  топ,  М а т і н н і ц   м а з м ұ н ы н   баяндау.

2-топ.  Қ а р а м е н   ж а з ы л ғ а н   е ө з де рд і   д о пте рг е   жачу.  Д а у ы е т ы ,   д а у ы е с ы ч   т ү р л е р і н  

а жырату.

3-топ.  Бес  ж о л д ы   е л е ң   жачу.  Д а у ы с т ы   дыбі.ісқа.

4-топ.  Кітап  а л ы п .   с е з д е р і н е   д ы б ы с т ы к  талдау

III.  Ой  т ол г ан ыс .

Венн  д и а г р а м м а е ы .

2 0


( >

Дауыссыз

Дауысты


аитылмайды.

кұрай алмайды.

26 дауыссыз бар.  Қатаң, 

үнді.


Созылып айтьшады 

Буын құрайды.

Мдауысты 

дыбыс 


бар

Дыбыс естиміз 

Көреміз,

Жуан,  жінішке

оқимыз.

Созылып


Буын

жазамыз,


¥яң,

РАФТ стратегиясы.



н-ң 

дыбыстарының  атынан  оқушыларға  өтініш  жазу.  Бірнеше  оқушы 

немесе бір окушы оқиды.

Бүгін не істедіңдер? Сабақ ұнады ма?

Несімен ұнады?



Бағалау.

Мұндай  жаңа  эдіс-тәсілдерді  қолданғанда  мұғалім  уақытты  ұтады,  бірнеше 

тапсырмалар  беріп,  сабаққа  көп  қатыспайтын  окушылардың  қызығушылығын 

арттырады.  Бірнеше оқушыны бағалайды.

«Тәй-тәй»  бағдарламасының  мақсаты  қатысушы  елдердің  білім  беру 

дәстүрлері  мен  салттарын  сыйлай,  әрі  сақтай  отырып,  болашақ  үрпақты 

демократиялық  қоғамның  белсенді  мүшесі  етіп  дайындайтын  білім  беру, 

тәрбиелеу  негіздері  болып  табылады.  Себебі,  бала  жанын  ұға  білу,  ықыласын 

ояту,  бала  тағдырына  ойлана  қарау,  эр  баланы  сыйлау  оның  ойын  ұғыну.  Әр 

баланы  сабақтың  негізгі  кейіпкері  ете  білу  -   ұлттык  саланы  қалыптастырумен 

қатар  әлем  мәдениетінен  де  оқушыны  хабардар  ету,  ойлау  өрісін  кеңейгу, 

белсенділігін  арттыру,  тэн  сұлулығы  мен  жан  сұлулығын  бөліп  жармай  біртұтас 

қарастырғанда  олардың  рухани  дэруге  айналатындығын  ескеру,  келешек  жас 

ұрпақты өркениетке сай оқыту жэне тэрбиелеу.

Енді  осы  бағдарламаға  сай  бастауышта  4-сыныптьщ  қазақ тілінен  өткізілген 

бір сабақ жоспарының үлгісі.



Тақырыбы:  Біріккен  сөз.

I. 


Ұйымдастыру  бөлімінде  оқушылар  бір-біріне  жақсы  гілек  тілеп,  топка 

бөліп отырғызу.  I -  ғылым орталығы, II -  жазу орталығы, III -  логика орталығы.



Жаца сабац.

Ерте,  ерте,  ертеде  Сөзстан  деген  елде  бір  ақсақал  өмір  сүріпті.  Ол 

ақсақалдың  аты  Күрделі  сөздер  екен.  Оның  үш  үлы  болыпты.  Біріккен  сөз,  Қос 

сөз,  Қысқарған  сөз.  Біріккен  сөз  ынтымақта,  бірлікте  бақытты  өмір  кешіпті. 

Балалары да тату болған екен. Ендеше мына тірек сызбаға назар аударайық.


Күрдслі  создер

Бірі ккен  е о з д е р

Қос  сөздер

Қ ы с к а р г а н   с о з д е р

КурДОЛІ 

С О З Д С р

Ад ам   атт ары

Ж е р   су  аттары

А ц - к у с

Ө с і м д і к

а т т ар ы

1.  Ғылым  орталыгында окулықтагы тапсырмаларды  орындайды.

226-жаттыгу.  Әр  сөз неше түбірдеіі  ісуралгам?

Айнабұлақ,  Қосаяқ,  Тсскснсу.  нтмүрып.  Алакол.  Ботагоз.  Талдыкорған. 

Есдәулет,  акку.  ақбөкен,  шаисоргыш,  балмұздак.  т.б.  Осы  багытта  сол  күнгі 

оқулықтағы  жаттығулармен  жүмыстанады.

[I. Жазу  орта;іығына барғанда  мынадай таиеырмалардың түрлерін орыидайды.

1.  Берілген  создерден біріккен  создерді  гсріп  жазу.

Жацалыктар.  тілашар,  аңсар.  Козайым.  багдаршам,  жетіеаз.  жанеуеар,  Баснасөз  -  

2006,  Қалаймакан,  Ақжүніс.  Ьотагоз.

2.  «Дәрі  шөіисп  шығады,

Дана  коптен  шығады»  дегендей  кандай  шопгердің  атын  білесіңдер? 

Дэі ітерлеріцізгс  жазыңыз.

3.  Мына  кестені  толтырыиыз 

_

Қүс 

Ж эи д ік  

Ь а л ы к

Аң

Ақбокен 



"ауешкі 

Жолбарыс


А к қ у

К ө к қ ү т а н

Қ ар а то р га й

К ү р к е т а у ы қ

Ж эидік

С а р ш ү н а к  



Гасбақа 

Қ а р а қ ү р т  

Ко р ты і п қап 

Қ о са я к

Кісі аты

Л л а б ү г а

К ө к с е р к е

Е с е к т ү м с ы қ

Қ ы з ы л к а н а т

j  А й н а г ү л  

Г ү л ж а н  

А й с ү л у

III  топ  л о г и ка   о р т а л ы ғ ы н д а   істелетін  жү м шс   түрлері .

1.  Суре г тс рд і  к о р с е т у   а р к ы л ы   а т ьш  т о лт ы ру .

A)  Гаудың  суреті  -   А л ата у.   Үл ы та у

Б)  А ғ ы п  жа тк ан  б ұ л а к - А й н а б ү л а к .   Ш а л қ а р

B)  Ш ө п т е р д і ң   суреті   -  А л а б о т а .   ж о л ж е л к е н  

Г)  Б а л ы к т ы ц   суреті  -  а лаб ут а

2.  М ы на   с о з д е р д е н   т ез  бірі ккен  соз  құра.

С ар ы  с у

С а ң ы р а у   кул ак 

К ем пі р  ко са қ 

Те мір  қ аз ық  

Бибі  гүл

3.  Ақку,  Ес дэ уле т,   к і т а п х а н а  сөчдеріне  с о й л ем   қүрату. 

Қорытьт()ы:іау.

С о н ы м е н   оіз  бүгінгі   с аб ак т а  қа нд ай  тақырыгі  о тг і к ?   Не  ү й р е н д і к ?  

қай  о р т а л ы к т а ғ ы   т а п с ы р м а л а р   ү и а д ы ?



208

Қай орталықта болғанда қиналдыңдар?

Жақсы ендеше мына сөздердің  арасынан тек біріккен сөздерді тауып  алыңдар.

Сонда мынадай тірек -  сызба шығады.

Үйге тапсырма. 230-жаттығу.

Оқушыларды  бағалау.  Бұл  әдістің  ерекшелігі.  Оқушылар  эр  топтан  бэріне 

отырып,  сондағы  тапсырмаларды  орындап  шығу  қажег.  Мысалы:  1.  Ғылым 

орталығында  болса  қоңырау  соғылып,  ортаға  жиналып,  сергіту  сәтін  жасайды.

2.  Енді  жазу  орталығында  болады,  тағы  да  ортаға  жиналып  сергіту  сәтін  жасап, 

енді  логика  орталығына  барады.  Сөйтіп,  басында  қай  орталықтан  бастаса, 

айналып  сол  орталыққа  жетуі  қажет.  Мұнда  окушылар  шаршамайды,  эр 

орталықта бола  отырып,  олар  бір тақырыпты  жан-жағынан  түсінеді.  Бастауышта 

қазак тілі пәнінен берілетін білім грамматикалық сауаттылықтың негізін қалайды.

Сондықтан  да  эр  сабақтың  мазмұнды,  теориялык  жағынан  түрлендіріліп 

жүргізілгені  дұрыс.  Сонымен  қатар  оқушылардың  сауатты  жазу,  орфографиялық 

қағидаларды  меңгеруі  үнемі  назарда  болуы  керек  деп  есептеймін.  Жаңа  эдіс 

тәсілдер  мен  оқыту  арқылы  оқушылардың,  өзіндік  танымын  жетілдірсек,  тек 

ақылды  ғана  емес,  сонымен  қатар  өз  іс-әрекетін  сараптап,  жан  жүрегімен  сезіне 

алатын,  жоғары  білімді  үрпақ  тәрбиелей  аламыз.  Сондай-ақ,  бастауыш  сынып 

оқушылары,  орта буынға барған кезде де киналмайды деп есептеймін.






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал