Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет9/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
§ 24. ЖАПОНИЯ
Таћыр
Таћыр
Таћыр
Таћыр
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
ыпты оћытудаѕы маћсат
ыпты оћытудаѕы маћсат
ыпты оћытудаѕы маћсат
ыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк.  Жапония империалистерiнiѓ Тыныћ мџхит
аймаѕындаѕы елдерге жљргiзген отаршылдыћ ќрекетi жќне
сол елдерге тигiзген зардаптары туралы ќѓгiмелеу.
Соѕыс салдарынан зор зиян шеккен мемлекетте (1945—
1951 жж.) жљргiзiлген љкiмет реформаларыныѓ маѓызын,
Жаѓа Конституция ћабылдаѕан Жапонияныѓ 1950—1960
жылдары ќлемдi таѓѕалдырѕан даму ћарћынына тљскенiн
айту.
Дамытушылыћ. Халыћтыѓ ќлеуметтiк жаѕдайын жаћ-
сарту мен бейбiтшiлiктi ныѕайту жолындаѕы кљресiн айта
келiп, сыртћы саясаттаѕы — АЋШ, КСРО жќне Ћытаймен
араћатынасын мысалдармен дќлелдеу. Ћазаћстан Рес-
публикасымен саяси-экономикалыћ ћатынастар орнатып,
ынтымаћтастыѕын дамытудаѕы р лi туралы айтып беру.
Тќрбиелiк. Оћушыларды дамыѕан елдердiѓ  згерiстерiн,
ерекшелiктерiн салыстыруѕа, iскерлiк пен ынтымаћ-
тастыћћа баулу.
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар: дљниежљзiнiѓ саяси картасы, кесте, сџлба.
Сабаћтыѓ  ќдiсi:  оћулыћпен жџмыс iстеу.
тiлген материалдарды мџѕалiм сџраћтарѕа жауап беру
арћылы бекiтедi. Оћулыћпен жџмыс iстеудiѓ тиiмдiлiгi —
оћушылардыѓ сабаћ барысында жќне љйде кiтаппен жџмыс
iстеу ћабiлетiн арттырып, пќнге ћызыѕушылыѕын,  зiнше
iзденiп, бiлiмiн толыћтырып отыруын ћамтамасыз етедi.
Алдымен сабаћ жоспарын таћтаѕа жазу керек.
1. Жапония империалистерiнiѓ Тыныћ мџхит аймаѕындаѕы елдерге
жљргiзген басћыншылыћ ќрекетi.
2. Љкiмет реформаларыныѓ маѓызы жќне жаѓа Конституция.
3. Жапонияныѓ 1950—1960 жылдардаѕы даму ћарћыны.
4. Сыртћы елдермен ћарым-ћатынасы.
5. Жапонияныѓ ћазiргi кездегi саяси  мiрi жќне халыћаралыћ
жаѕдайы.

110
Љйге берiлген тапсырманы сџрап болѕаннан кейiн,
мџѕалiм картаны пайдалана отырып жаѓа таћырыптаѕы
бiрiншi таћырыпшаныѓ мазмџнын ашу љшiн мынадай
сџраћтар ћояды:
1. Жапония империалистерi Екiншi дљниежљзiлiк соѕыста ћандай
жерлердi басып алды?
2. Ондаѕы маћсаты не? Жапонияѕа ћарсы ћай елдер соѕыс ашты?
3. Жапония ћашан тiзе бљктi?
Сџраћћа жауап алынѕаннан кейiн мџѕалiм Жапонияныѓ
Екiншi дљниежљзiлiк соѕыста Ћытай халћына,  зiнiѓ бейбiт-
сљйгiш халыћтарына ќкелген ауыр зардаптарын соѕыстан
кейiн халыћ шаруашылыѕын ћалпына келтiрудегi ћиыншы-
лыћтармен байланыстырады.
Жапон империалистерiнiѓ Тыныћ мџхиттаѕы басћыншы-
лыѕына шолу жасауда оћушылар оћулыћты пайдалануы
керек. Оларѕа бiрiншi таћырыпша бойынша т мендегi кесте
џсынылады (1-кесте). Оћушылар оныѓ мазмџнын оћып
шыѕып, кестенiѓ мазмџнын толтырып, жауапты наћты
беруге тиiстi. Алынѕан жауапты 1-2 оћушыны таћтаѕа
шыѕарып тексеруге болады.
Ендi келесi таћырыпшаныѓ алдында мџѕалiм оћушы-
ларѕа Жапонияныѓ шетел ћарулы кљштерi басып алѕан
1-кесте
Кезеѓi, соѕы-
сушы елдер
1941 ж. —
Германия
1941 ж.,
7 желтоћсан —
Жапония
1941 ж.
8 желтоћсан —
Жапония
АЋШ
Соѕыс аймаѕы
Батыста
Шыѕыста
Тыныћ мџхит
елдерi аймаћ-
тары
Тыныћ жќне
Љндi мџхит
аралыѕын, Оѓ-
тљстiк-Шыѕыс
Азия, Филип-
пин жќне
Аустралия
Ћайда шабуыл
жасады
КСРО-ѕа
Ћытайѕа
Пёрл-Харбор-
даѕы АЋШ ба-
засына
Кiмдер ћолдады
АЋШ
Џлыбритания,
Канада, Аустра-
лия  Одаѕы, Нидер-
л а н д ы , Ж а ѓ а
Зеландия, Оѓтљстiк
Африка Одаѕы,
Гоминьдандыћ Ћы-
тай

111
кездегi дамуында билiктiѓ бiрден АЋШ-ћа  ткенiн, бџрынѕы
саяси партиялар таратылып, соѕыс ћылмыскерлерiн Одаћ-
тас Кеѓес жќне Ћиыр Шыѕыс Комиссиясы трибуналмен
жазалаѕанын ќѓгiмелейдi.
Мџѕалiм оћулыћтан Жапонияныѓ соѕыстан кейiнгi да-
муындаѕы жаѓа партияларды тауып оћытады жќне таћтаѕа
кесте тљрiнде жазып, мќнiн ашуѕа к мектеседi.
       Жаѓа партиялар
                  Ћандай баѕыт  џстанады
Демократиялыћ
Буржуазиялыћ
Либералдыћ
Буржуазиялыћ
Социалистiк
Оппозициялыћ
Коммунистiк
Оппозициялыћ
Соѕыстан кейiнгi халыћтыѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ
жаѕдайына сипаттама бере отырып, љкiмет жљргiзген
(1946—1949 жж.) реформаныѓ маѓызын ашады. Жердiѓ иесi
болып келген помещиктен артыћ жер алынып, шаруаларѕа
берiлгендiгiн, фермерлiк шаруашылыћтыѓ дами тљскендiгiн
реформаныѓ бiрiншi жетiстiгi деп есептеуге болады.
Екiншiден, жџмысшылар мен џсаћ кќсiпорындардыѓ иелерi-
мен џжымдыћ келiсiмге барып жџмыс iстеуге, ереуiлдерге
шыѕуѕа ћџћылы болды, 8 саѕаттыћ жџмыс кљнiн белгiледi.
Ендi оћушыларѕа Жаѓа Конституция ћабылдаудыѓ
маћсаттары мен мiндеттерi тљсiндiрiледi. Мемлекеттiѓ саяси
ћџрылымы таћтаѕа сызылып к рсетiледi (1-сызба).
Жапония
Басћарушы орган
Император
Саяси ћџрылымы
Конституциялы,
монархиялы
Заѓ шыѕарушы
орган
Парламент
6  жылѕа сайланады
Палаталар
Жоѕарѕы кеѓес
кiлдер Палатасы
4 жылѕа сайланады
3 жылда жаѓартылады
Конституция 1947 ж.
1-сызба
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V

112
Осы мќселелердi талдауда мџѕалiмнiѓ хрестоматияны
пайдаланып, Жапония Конституциясыныѓ кейбiр бапта-
рына тоћтала кетуiне болады. Мысалы, I б лiм.  I бап.
Император мемлекет пен халыћ бiрлiгiнiѓ символы болып
табылады, ол еркiн халыћтыѓ жаѕдайына ћарай негiзделедi.
II б лiм. IХ бап. Жапония халћыныѓ соѕыстан бас тарт-
ћаны, халыћаралыћ таластарда ћауiп т ндiруге, болмаса
ћарулы кљш жџмсауѕа бармайтыны, олардыѓ ешћашан да
ћџрлыћта, суда жќне ќуеде ћару-жараћтарын жќне басћа да
соѕыс кљштерiн ћолданбайтыны айтылады.
Кеѓес-Жапон Декларациясы бойынша 1956 жылѕы
19 ћазанда КСРО мен Жапония арасындаѕы соѕыс тоћта-
тылды. КСРО мен Жапония арасындаѕы келiсiмнен кейiн
Кеѓес Одаѕы Жапонияѕа Хабоман мен Шикотан аралдарын
ћайтарып беруге келiстi.
Бџл таћырыпшаны толыћ 1 саѕатта оћыту мљмкiн емес,
сондыћтан оћушыларѕа елдiѓ Конституциясы 1947 жылы
ћабылданып, Жапонияда ќлi кљнге дейiн заѓдылыѕын саћ-
тауда екендiгiн айтып, љйден  здiгiнен ћосымша материалдар
оћып келу тапсырылады. Келесi таћырыпша Жапонияныѓ
экономикалыћ дамуы, 1950—1960 жылдардаѕы ћарћынына
тоћталып, сџраћтар ћою арћылы басталады.
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiн Жапонияныѓ  ндiрiс
орындары ћандай  згерiске џшырады?
2. Жапония экономикасыныѓ дамуын кiм ћолдады?
3. К п џзамай iрi жетiстiктерге жеткен ћандай iрi  ндiрiс орындарын
бiлесiѓдер?
4. 1950—1960 жылдарда Жапония экономикалыћ дамудыѓ ћан-
дай жолын таѓдады?
Мiне, осы сџраћтарѕа жауап ала отырып, мџѕалiмнiѓ эко-
номикалыћ даму барысындаѕы ЅТР-дiѓ ћоѕамдаѕы маѓызды
р лiн ашып  айта кеткенi оћушылардыѓ осы таћырып ту-
ралы бiлiмiн тереѓдете тљсерi даусыз.
Жапонияныѓ алдына ћойѕан маћсатын, ќсiресе басћа ел-
дерде ћолданыла ћоймаѕан жаѓалыћтарды iске ћосу,  те ћа-
жеттi  нiмдердi шыѕару, оныѓ сапасына мќн беру арћылы
даму жолына тљскенiн айтћан орынды. Жапония бiраз жыл-
дыѓ iшiнде  зiнiѓ џлттыћ  нiмдерiмен ќлемдi таѓѕалдыра
бастады (1-сурет).
Жапонияда кќсiпшiлiк жетекшi кљшке ие болып, оны
табыстыѓ к зiне айналдырып, жылдан-жылѕа молайтуѕа

113
џмтылды. Дегенмен де, Жапонияныѓ тау-кен байлыѕы
жоћтыѕынан соѓѕы жылдары даѕдарысћа џшырап келе
жатћандыѕын да айта кеткен ж н. Бiраћ жапондыћтар эко-
номика ћџрылымын  згертiп,  ндiрiс жабдыћтарын жаѓар-
тып, компьютерлер мен роботтарды, жаѓа технологияларды
к птеп шыѕарып, даѕдарыстан  тiп, алѕа џмтылып келедi.
Келесi таћырыпшаны Жапонияныѓ сыртћы саясатын —
1951 жылы Сан-Франциско ћаласында болѕан басћа елдер-
мен жасаѕан бейбiт бiтiмiнен бастауѕа болады. Социалистiк
елдердiѓ талабы бойынша Кеѓес Одаѕы басып алѕан аралдан
Жапонияныѓ бас тартуы ћажет едi. Екi ел келiсiмге келе
алмай, 1956 жылѕа дейiн дауласып келдi. Содан кейiн де
бiрнеше келiсс зде арал таѕдыры шешiлмедi. Картадан ќр
елге ћарасты жердi к рсетiп, олардыѓ таѕдырын ќѓгiмелей
отырып, Жапония мен Ћытай ћарым-ћатынасына да
тоћтала кету керек. Екi ел 1978 жылы бейбiт бiтiмге ћол
ћойып, 1997 жылы сауда айналымы 60,8 млрд доллар бол-
ѕаны айтылады немесе оны кестеге жазып, оћулыћтан оћу-
шы  з дќптерiне тљсiруiне болады.
2-кесте
1997 жылѕы сауда айналымы
Жапония — Ћытай
60,8 млрд доллар
Жапония — Ресей
3—4 млрд доллар
1-сурет
Жапонияныѓ
сыртћы сауда айналымы

114
Ал АЋШ пен Жапония арасындаѕы ћарым-ћатынас
Америка ќскерлерiн, ќскери базаларын Жапон аралдарына
орналастыруѕа ћџћыћ берiлген кљннен бастап ныѕая тљстi.
1960 жылы Жапония — АЋШ “ зара ынтымаћтастыћ жќне
ћауiпсiздiк кепiлдiгi туралы” жаѓа шартћа ћол ћойды. Ћазiр-
гi кезеѓде екi ел  те тыѕыз байланыста, сауда айналымы жоѕа-
ры екенi туралы наћтылап, љйден ћосымша материалдар
арћылы толыћтырып келуге тапсырма беруге болады.
5-таћырыпшада Жапонияныѓ ћазiргi саяси  мiрi мен
жаѕдайына сипаттама берiледi.
Бџл таћырыпша Жапонияныѓ ќлем елдерi арасындаѕы
орны мен Ћазаћстан Республикасымен саяси-экономикалыћ
ћатынастаѕы ынтымаћтастыѕы жайлы айтумен бекiтiледi.
Љйг
Љйг
Љйг
Љйг
Љйге тапсырма.
е тапсырма.
е тапсырма.
е тапсырма.
е тапсырма.
1. Оћулыћтаѕы §24-ты ћосымша материалдармен толыћтырып
оћып келу.
2. Ћазiргi кездегi Ћазаћстанмен саяси-экономикалыћ байланыс-
тарын толыѕыраћ ашу љшiн хабарлама даярлап келу.
§ 25. ТЉРКИЯ
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Соѕыстан кейiнгi Тљркияныѓ экономикалыћ жќне
саяси даму жолында ћабылдаѕан реформаларыныѓ маћсатын
ашып, демократиялыћ партия љкiметiнiѓ iшкi-сыртћы сая-
сатына сипаттама беру. Ќсiресе, 1960—1990 жылдардаѕы
Тљркия Республикасыныѓ дамуына тереѓiрек тоћталу.
Дамытушылыћ.  Тџрѕыт Озал џлттыћ тарихта неге
“ згерiстiѓ атасы” деп аталѕанын жќне Тљркия президентi
Сљлейман Демирел кезiндегi республиканыѓ iшкi-сыртћы
саясатын ќѓгiмелеу.
Тќрбиелiк.  Ћазiргi Тљркияныѓ Ћазаћстанмен саяси
ћатынасы жоѕары деѓгейде екенiн айта отырып, оћушыларды
халыћтар арасындаѕы ћалыптасћан ынтымаћтастыћты
ћџрметтей бiлуге баулу.
Сабаћтыѓ   тљрi:  тестiлеу.
Сабаћтыѓ   ќдiсi:  ќѓгiмелеу, кестенi сызу арћылы баяндау,
оћулыћпен жџмыс, сџраћћа жауап алу.
К рнекi ћџралдар
Дљниежљзiнiѓ саяси картасы, сызба, кестелер, перфокарта, “Дљние-
жљзi тарихы” хрестоматиясы, “Дљниежљзi елдерi. ХХ ѕасыр” — газет
материалдары.

115
Мџѕалiм сабаћты љйге берiлген тапсырманы сџраудан
бастайды.  ткен таћырып бойынша толыћ жауап бергеннен
кейiн, мџѕалiм сабаћты бекiтедi.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Соѕыстан кейiнгi Тљркияныѓ экономикалыћ жќне саяси дамуы.
2. 1960—1990 жылдардаѕы Тљркия Республикасыныѓ даму жол-
дары.
3. Тџрѕыт Озалдыѓ “ згерiстiѓ атасы” деп танылуы.
4. Ћазiргi Тљркия жќне Ћазаћстан байланысы.
5. Ћорытынды.
Бџл сабаћ тест ќдiсiмен берiлiп отыр. Тест ќдiсi оћушы-
ныѓ ой- рiсiн аныћтауѕа ћолайлы ќрi жеѓiл. Сонымен бiрге
љйден  здiгiнен тест ћџрастырып келудiѓ пайдасы зор.
Ќсiресе, шаѕын жќне даталары к п материалдарды оћытуда
тест ќдiсi  те тиiмдi. Таћырыптыѓ жоспарымен таныстыр-
ѕаннан кейiн, мџѕалiм Тљркияныѓ соѕыстан кейiнгi дамуы-
ныѓ ерекшелiктерiн айтады.
1. Соѕыстан кейiнгi Тљркия жаѓаланудыѓ ћай тљрiн жаћтады?
2. Тљркия ћатаѓ ќскери тќртiптi жџмсартып, ћандай  згерiстер
керек екенiн бiлдiрдi?
3. Ауылдаѕы шаруалардыѓ ћандай мќселенiѓ шешiлмегенiне
к ѓiлдерi толмады?
Ендi жаѓа таћырыпты тест ќдiсiмен тљсiндiру басталады.
Бiрiншi таћырыпша бойынша сабаћты толыћтыру љшiн тест
ќдiсi џсынылады.
Тест жљргiзуге арналѕан сџраћтар
1. Тљркия халыћ мќжiлiсi “Жер реформасы” туралы Заѓды ћашан
ћабылдады?
2. “Кќсiподаћтар туралы” заѓ ћашан ћабылданды?
3. Тљркия љкiметi к ппартиялыћ саяси тќртiптi жаћтайтынын
ћашан бiлдiрдi?
4. Тљркияныѓ Демократиялыћ Республикасы ћашан ћџрылды?
5. Тљркияныѓ Демократиялыћ партиясы жеѓiске жеткен пар-
ламент сайлауы ћашан  болды?
6. Джемаль Баяр мен Аднан Мендерес ћай жылдары саяси билiкте
болды?
Жауаптары:
Жауаптары:
Жауаптары:
Жауаптары:
Жауаптары: 1) 1945 жылы 11 маусым; 2) 1946 жылы; 3) 1950
жылы; 4) 1947 жылы; 5) 1950—1960 жылдар; 6) 1946 жылы
ћаѓтарда.
Екiншi таћырыпша бойынша 1960—1990 жылдардаѕы
Тљркия Республикасыныѓ даму жолдарын тљсiндiруде
сќйкестендiру  тестiн  џсынуѕа болады.

116
1. 1950 жылы жекеменшiк  ндiрiс  нiмiнiѓ љлесi
42%
2. 1960 жылѕы  нiмнiѓ љлесi
65%
3. 1950—1960 жылдары АЋШ-тыѓ Тљркияѕа
1,6 млрд
   берген экономикалыћ ћарызы
долл
4. Ќскери ћарыз ретiнде берiлгенi
1 млрд
5. Тљркия 1950 жылы ћай жерден соѕысћа ќскери
Баѕдат
   бригадасыныѓ бiр б лiгiн ћатыстырды?
блогынан
6. Тљркия 1952 жылы ћай блокћа мљше болды?
НАТО
7. 1954 жылы ћай блокћа мљшелiкке тiркелдi?
Корея
1) 1980 жылы
2) 1978 жылы
3) 1979 жылы
4) 1981 жылы
1. Тџрѕыт Озал ћай
жылдары љкiмет ке-
ѓесшiсi болып сайлан-
ды?
V
V
V
V
Осылайша сќйкестендiру арћылы Тљркияныѓ шетел
салымдарынан тапћан пайдасы мен сыртћы саясат саласын-
даѕы жетiстiгi тљсiндiрiледi.
Дегенмен де, демократиялыћ партия љкiметi саясатыныѓ
халыћћа жаћпаѕандыѕын айта отырып, Анкара, Стамбџл,
Измир, Эскишехир ћалаларында жас офицерлердiѓ жасы-
рын џйымдар ћџрѕанын хабарлайды. Келесi таћырыпшаны
ашуда  толыћтыру  тестiн  пайдалану керек немесе таѓдау
мџѕалiм еркiне берiледi.
1. 1960 жылы мамыр айында Стамбџл, Анкара университетiндегi
ереуiлдер неден басталды?
2. 1966 жылѕы 27 мамырда “Жас офицерлер” џйымдары ћай
партияны саяси билiктен тайдырды?
3. 1971—1980 жылдары ќскери т ѓкерiстердiѓ нќтижесiнде ћандай
љкiметтiѓ ћызметiне жол ашылды?
4. 1970—1980 жылдар Тљркия тарихында ћиын кезеѓдер деп
аталуы нелiктен?
Жауаптарды оћушылар оћулыћты пайдалана отырып,
здiгiнен тауып ћоюларына болады.
Љшiншi таћырыпшада Тџрѕыт Озал тџсындаѕы Тљркия-
ныѓ экономикалыћ дамуын дџрыс жауап таѓдау тестi
арћылы беруге болады.

117
1) ХРП
2) Жџмысшы партиясы
3) Демократиялыћ партия
4) “Ана — Отан”
2. 1983 жылы Тџрѕыт
Озал ћандай партия
ћџрды?
V
V
V
V
1) “Тарихтыѓ атасы”
2) “ згерiстер атасы”
3) “Экономиканыѓ атасы”
4) “Тљркия моделi атасы”
9. Тџрѕыт Озал џлттыћ
тарихта ћандай атпен
ћалды?
V
V
V
V
1) Самсунг
2) Тљркуаз
3) Катев
4) Холдинг
8. Тљркиядаѕы ћандай
компания отбасылыћ
негiзде топтасты?
V
V
V
V
1) социалистiк
2) буржуазиялыћ
3) капиталистiк
4) демократиялыћ
7. Тљркия экономиканы
дамытуда ћандай ћаты-
насћа тљстi?
V
V
V
V
1) импорттыћ деѓгейiн
2) экспорттыћ деѓгейiн
3) шикiзат деѓгейiн
4) нарыћтыћ деѓгейiн
6. Тљркия бџйымда-
рыныѓ ћандай деѓгейiн
арттыруѕа тырысты?
V
V
V
V
1) iрi  неркќсiп орындарын
2) џсаћ кќсiпорындарды
3) кiшi орта мемлекет кќсiпорнын
4) мџнай кќсiпорнын
5. Тџрѕыт Озал ћандай
кќсiпорындарды жеке-
шелендiрдi?
V
V
V
V
1) “Тљркия  моделi”
2) “Швеция моделi”
3) “Жабыћ экономика”
4) “Ашыћ экономика”
4. Республиканыѓ эко-
номикасын жанданды-
ру шаралары ћалай
аталды?
V
V
V
V
1) 1983 — 1987 жылдары
2) 1989 — 1993 жылдары
3) 1987 — 1989 жылдары
4) 1979 — 1983 жылдары
3. Тџрѕыт Озал прези-
денттiк ћызметте ћай
жылдары болды?
V
V
V
V

118
Ћазiргi Тљркия жаѕдайына шолу жасалады,  Ћазаћстан-
мен ћатынасы БАЋ материалдарынан iрiктелiп алынып,
мџѕалiм тест тљрiнде бередi.
Ћосымша баламалы тест сџраћтарын да беруге болады.
Бџл ќдiске оћушы тек иќ немесе жоћ деп жауап бередi. Ондай
ќдiс жарыс сабаѕын  ткiзгенде  те пайдалы жќне уаћыт
љнемдеуге к мектеседi.
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма.  Тест сџраћтарын даярлау. Хрестоматиядан ћосым-
ша материалдар оћу.
§ 26. ИРАН.  АУЅАНСТАН
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
Бiлiмдiк. Иран мен Ауѕанстанныѓ Екiншi дљниежљзiлiк
соѕыстан кейiнгi саяси-ќлеуметтiк жќне экономикалыћ
дамуына шолу жасау. Iшкi жќне сыртћы жаѕдайлардыѓ
шиеленiсе тљскендiгiн айта келiп, “Аћ революцияныѓ”
себептерiне, барысына, нќтижесiне талдау жасау. 1980—
1990 жылдардаѕы саяси билiктiѓ  згерiстерiне сипаттама
беру.
Ауѕанстанныѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi
экономикалыћ жќне саяси даму ерекшелiктерiн ќѓгiмелеу.
Дамытушылыћ. 1978 жылы Сќуiр т ѓкерiсi мен Азамат
соѕысы, 1980—1990 жылдардаѕы елдiѓ iшкi  мiрiн, оѕан
КСРО-ныѓ араласуын айта келiп, ћазiргi жаѕдайдаѕы
Ћазаћстанмен байланысына шолу жасау.
Тќрбиелiк. Оћушыларды ќр  елдiѓ даму  ерекшелiктерiн
салыстыра отырып, тарихи алѕышарттарѕа сын к збен
ћарауѕа баулу.
К рнекi ћџралдар
Дљниежљзiнiѓ саяси картасы, сџлба, кесте, оћулыћ хрестоматиясы
жќне шетелдердiѓ экономикалыћ географиясы.
Негiзгi тљсiнiктер мен  жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен  жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен  жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен  жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен  жетекшi џѕымдар
Мемлекет меншiгiне алу, мџнай консорциумы, “Аћ рево-
люция”, “Исламдыћ экономика”.
1) 20 орында
2) 12 орында
3) 3 орында
4) 17 орында
10. Тљркия Республи-
касы ќлемде экономи-
калыћ к рсеткiштер бо-
йынша нешiншi орында?
V
V
V
V

119
Сабаћтыѓ   тљрi:  аралас сабаћ.
Сабаћтыѓ барысы: мџѕалiм таћтаѕа сабаћ жоспарын
жазады.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Иранныѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi саяси-ќлеуметтiк
жќне экономикалыћ дамуы.
2. Ирандаѕы 1940—1950 жылдардаѕы халыћтыћ ћозѕалыстар
жќне Мосадык љкiметiнiѓ билiгi.
3. “Аћ революцияныѓ” ќрекетi, себептерi, барысы, нќтижелерi.
4. Шах љкiметiнiѓ 1970 жылдардаѕы саясаты.
5. Иран Ислам Республикасыныѓ дамуы.
6. 1980 жылдардыѓ басындаѕы Иран жанжалы, оѕан тойтарыс беру.
7. Ћазiргi жаѕдайы.
8. Ауѕанстанныѓ 1950—1960  жылдардаѕы дамуы.
9. Экономикалыћ  згерiстер жќне Нќдiр ќулетiнiѓ билiктен кетуi.
10. 1978 жылѕы Сќуiр т ѓкерiсi.
11. Ауѕанстанда азамат соѕысыныѓ басталуы.
12. Ауѕанстанныѓ 1980—1990 жылдардаѕы жаѕдайы.
Сабаћ љй тапсырмасын бекiту, сџраћћа жауап алу арћы-
лы басталады.
1. Оѓтљстiк Азия елдерi ћандай жердi алып жатыр? (Саяси
картадан елдердiѓ орналасуын к рсетедi.)
2. Онда ћандай халыћтар тџрады жќне немен айналысады?
3. Љндiстан, Пќкстан, Бангладеш, Мьянма ћалай тќуелсiздiкке
жеттi?
4. Џлт-азаттыћ кљресте кiмдер жетекшiлiк еткен?
Соѓѕы бекiту сџраѕын таћтада кесте тљрiнде толтырып,
жауап беруге болады. Бџл ќр елдiѓ дамуындаѕы айырма-
шылыћтар мен џћсастыћтарды ашуда маѓызды. Кестенi љй
тапсырмасы ретiнде беруге болады.
Жаѓа таћырыпты мџѕалiм кiрiспеден бастайды. Сџраћтар
ћою арћылы Иранныѓ, Ауѕанстанныѓ Бiрiншi дљниежљзiлiк
соѕыс пен Екiншi дљниежљзiлiк соѕыс аралыѕындаѕы жаѕда-
йына шолу жасайды. 1925 жылѕы т ѓкерiсте Пехлеви
           Елдер
  Дамуы
       Баѕыты
           Жетiстiктерi
1.  Љндiстан
2.  Бангладеш
3.  Пќкстан
4.  Мьянма
5.  Непал
6.  Шри-Ланка

120
ќулетiнiѓ билiкке келуi туралы хрестоматия материалынан
логикалыћ тапсырма ћарастырылады. Т мендегi сџраћтарѕа
жауап алынады.
1. Иран, Ауѕанстан ћашан тќуелсiздiк алды?
2. Екi елде љкiмет басына кiмдер келдi, саясаты ћандай?
Бiрiншi таћырыпшада саяси картаны пайдалана отырып,
халыћаралыћ ћатынаста, экономикалыћ-саяси дамудаѕы
Иранныѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi 1940—1950
жылдардаѕы  згерiстерi баяндалады. Ќсiресе, АИМК
жетiстiктерiне к ѓiл б лiнедi.
Маћсаттары:
1) АИМК мљлкiн мемлекет меншiгiне беру туралы заѓ.
2) М.Мосадыкты премьер-министрлiкке таѕайындау
(28/II. 1951 ж.).
3) Аѕылшын ћарсылыѕын бќсеѓдету љшiн М.Мосадыкћа
6 айѕа т тенше билiк беру.
2-таћырыпшадаѕы 1940—1950 жылдардаѕы халыћ
ћозѕалыстары мен Мосадык љкiметiнiѓ шараларын сџлба
тљрiнде тљсiндiрсе, оћушылардыѓ есiнде жаћсы саћталады.
Иранныѓ iрi буржуазиясы мен помещиктерi Мосадык
љкiметiне ћарсы т ѓкерiстер жасап, оны 1953 жылѕы
19 наурызда билiктен тайдыруын хрестоматия материалда-
рын пайдалана отырып ќѓгiмелеуге болады. Дегенмен де,
1954 жылы АЋШ, Англия, Франция, Голландия компания-
лары халыћаралыћ мџнай консорциумын  џйымдастырып,
Иран мџнай байлыѕынан к п табыс тауып отырѕаны оћу-
шылардыѓ есiне салынады.
Љшiншi таћырыпшада “Аћ революция” ќрекетiне сипат-
тама берiледi.
Себептерi, маћсаты:
АЋШ, Иран љкiмет басшыларыныѓ шиеленiстi жџмсарту
љшiн реформа жљргiзуi жќне жаѓартуы.
Ќрекетi:
1) елдi индустрияландыру;
2) жер мќселесiн ретке келтiру;
3) аѕарту;
4) денсаулыћ саћтау;
5) ќйелдерге сайлау ћџћыѕын беру.
Барысы:
1) помещиктердiѓ артыћ жерi мемлекетке сатылды;

121
2) мемлекет помещиктерге алдын ала 70 млрд ћаржы
т леп, олар осы аћшаны 15—20 жылдыѓ шеѓберiнде ћайта-
ратын болды;
3) 3,2 млн шаруа отбасы жер алды;
4) аграрлыћ реформа ауылдаѕы дќстљрлi ћоѕамдыћ ћаты-
настарды тљбегейлi  згертiп, капиталистiк ћџрылысћа к шiрдi;
5) ауылдаѕы тауарлы  нiмдi беретiн iрi помещиктiк ша-
руашылыћтар жойылып, џсаћ, орта шаруалардыѓ жџмысы
жаћсарды.
Нќтижесi:
1) азыћ-тљлiк мќселесi шешiлмедi;
2) астыћты шетелден сатып алуѕа мќжбљр болды;
3) миллиондаѕан шаруалар ауылдан ћалаларѕа аѕылды;
4) жџмыссыздар саны к бейдi;
5) шах туыстары мен iрi буржуазия байыды;
6) елде ћайшылыћтар шиеленiстi;
7) дiншiлдер љкiметке ћарсы к терiлiске шыћты;
8) 1979 жылы аћырѕы революция жеѓiп, шах билiгi
орнады;
9) Иран Ислам Республикасы жарияланды;
10) Елдi дiни басшы Р.Хомейни басћарды.
Келесi таћырыпша бойынша 1980—1990 жылдардаѕы
Ирандаѕы “Исламдыћ экономика” туралы айтылады. Жеке-
меншiк шаруашылыћты жаћтап, мемлекеттiѓ  ћамћорлы-
ѕына сљйенгенiн, экономикалыћ дамуда жекешелендiрумен
ћатар мемлекет баћылау ќдiстерiн iске асырѕандыѕын ашып
беру керек. Содан кейiн мџѕалiм 1990 жылдардыѓ басында
саяси билiкке енген бiршама  згерiстерге тоћталады. Мыса-
лы, Хашеми Рафсанджанидiѓ басћару мерзiмi аяћталып,
1997 жылѕы 5 тамызда президенттiк ћызметке Мохаммад
Хатами келгенi туралы ќѓгiмелейдi. Бџл туралы ћосымша
материалды оћулыћ хрестоматиясынан алуѕа болады.
Осы басшылардыѓ тџсында исламдыћ тќртiп жџмсарып,
елдiѓ iшкi  мiрi демократиялануѕа бет бџрѕанына дќлелдер
келтiре кеткен ж н.
Соѓѕы екi таћырыпшаны — Иран-Ирак соѕысы жќне
олардыѓ ћазiргi жаѕдайын мџѕалiм оћушыларѕа  здiгiнен
iзденуге љй тапсырмасы ретiнде беруiне болады. Ћосымша
материалдар, хрестоматия материалын пайдаланып, Иран-
Ирак соѕысыныѓ зардаптарын ашады жќне Иран револю-
циясына сипаттама бередi. Ћазiргi Ћазаћстан—Иран

122
арасындаѕы ћатынастар ж нiнде осы елге Президент
Н.Ќ.Назарбаевтыѓ 1992 жылѕы 31 ћазандаѕы ресми сапары
туралы хабарлама жасау тапсырылады.
Екiншi негiзгi таћырып — Ауѕанстанныѓ Екiншi дљние-
жљзiлiк соѕыстан кейiнгi экономикалыћ жќне саяси даму
ерекшелiктерiн ћарастырады. Онда мынадай мќселелерге
басты назар аудару џсынылады:
1. Ауѕанстан экономикасына Батыс Германия мен АЋШ капиталы-
ныѓ енуi.
1) Ћарак л терiсiн  ндiру.
2) Суландыру саласында ћџрылыстар салу.
3) Жердi аућатты шаруалардыѓ меншiгiне шоѕырландыру.
4) Џсаћ шаруалар, орташа  ндiрiс иелерiнiѓ оппозициялыћ
топтар шебiн ћџрды. 1947 жылы жастар ћозѕалысы ћалып-
тасты.
2. 1950 жылѕы “Ватан” атты саяси топтыѓ ћџрылуы.
I топ — џсаћ буржуазия жќне буржуазиялыћ зиялы ћауым
кiлдерi.
II топ — “Нидем Хальк”, “Ангар”, Мџхаммед Дауд басћарѕан
“Џлттыћ клуб” џйымы. Нќтижесiнде 1952 жылѕы парламент
сайлауында оппозициялыћ топтардыѓ жеѓiлгендiгi туралы
айтылады.
3. М.Дауд тџсындаѕы   згерiстер.
1) Батыс елдердiѓ капиталын енгiздi.
2) Кеѓес љкiметiмен ћатынасты жаћсартты.
3) КСРО-ныѓ ћаржы техникалыћ к мегiне сљйенiп, бесжылдыћ
жоспарларды iске асырды.
4) Елдегi саяси ћайшылыћтар жќне М.Дауд љкiметiнiѓ ћызметтен
кетуi.
5) ХДП-ныѓ ћџрылуы (1965 жылѕы 1 ћаѓтар).
Бас хатшы — Нџр Мџхаммед Тараки, мљшелерi — Бабрак
Кармаль, С.Кештманд, Х.Амин.
6) 1973 жылѕы 17 шiлдеде антимонархиялыћ ќрекет жљзеге
асып,  Нќдiр ќулетi жоѕарылап, Ауѕанстан Республикасы
жарияланады.
7) 1978 жылѕы 27  сќуiрде ХДП бастауымен мемлекеттiк т ѓкерiс
болып, коммунистiк iлiмдi жаћтайтын саяси топтар љкiмет
басына келедi. Ел АДР болып жарияланады.
10-таћырыпша бойынша жџмысты мџѕалiм мынадай сџ-
раћтар ћоюдан бастайды:
1. 1978 жылы Сќуiр т ѓкерiсiнiѓ басталуына не себеп болды?
2. Басћарушы партиялар арасындаѕы алауыздыћ неден туындауы
мљмкiн?
3. Ауѕанстан соѕысы ћашан басталды жќне ћашан аяћталды?

123
Бџл сџраћћа жауап беру оћулыћпен жџмыс жљргiзу
арћылы немесе  здiк бiлiмдерiн тексеру маћсатында жљргi-
зiледi. Толыћ жауап алынбаѕан жаѕдайда мџѕалiм  зi ќѓгiме-
леп беруi тиiс.
Ауѕанстанныѓ 1980—1990 жылдардаѕы жаѕдайын
тљсiндiруде карта пайдаланылып, Наджибулла љкiметiнiѓ
ћџлау себептерi дќлелденедi. 1992 жылѕы 28 сќуiрде Кабулда
ћџрылѕан уаћытша љкiмет жќне оныѓ к семi туралы баян-
дау кезiнде хрестоматия материалынан љзiндiлер келтiру
тиiмдi. Ќсiресе, 1992 жылдан бастап Ауѕанстандаѕы азамат
соѕысы Џлтаралыћ соѕысћа айналѕандыѕы наћтыланады.
“Исламныѓ Џлттыћ ћозѕалысы” саяси џйымыныѓ маћсатын
да ашып кеткен ж н. Ахмад-Шах Масуд кезiндегi Солтљстiк
Пќкстан ыћпалында болѕан жас ауѕан дiншiлдерi —талибан-
дардыѓ ћозѕалысы туралы ќѓгiмелеу. Олардыѓ Орта Азия
ѓiрiндегi халыћаралыћ ћатынастарды шиеленiстiргенiн
айтып  тедi. 1992 жылы Ташкент ћаласында Ресей, Ћазаћ-
стан, Ћырѕызстан,  збекстан, Тќжiкстан елдерiнiѓ арасында
Џжымдыћ ћауiпсiздiк келiсiмге ћол ћойылып,  здерiнiѓ
тќуелсiздiгiн ћорѕау шараларын ћарастырѕандыѕы ж нiнде
айтып, ћорытындылайды.
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма.  § 26-тыѓ соѓындаѕы сџраћтар мен сабаћ барысында
берiлген тапсырмаларды орындау џсынылады.
Ћазаћстан мен Иран ћатынастары   зара тиiмдiлiк пен сенiм негiзiнде
дамуда. 2007 ж. ћазанда Ћазаћстан Республикасыныѓ Президентi
Н.Ќ.Назарбаев Иран  президентi М. Ахмадинежадпен  екi жаћћа
бiрдей тиiмдi  келiсс здер жасалѕандыѕы туралы ћосымша тапсырма
љйге берiледi.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал