Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет6/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
§ 14. АЗИЯ  МЕН  АФРИКАДАЅЫ  АРАБ
ЕЛДЕРI
Таћырыпты
Таћырыпты
Таћырыпты
Таћырыпты
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
 оћытудаѕы маћсат
 оћытудаѕы маћсат
 оћытудаѕы маћсат
 оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Азия жќне Африкадаѕы араб елдерiнiѓ екi
дљниежљзiлiк соѕыс аралыѕындаѕы жалпы жаѕдайына
сипаттама берiп, батыс елдерiнiѓ осы елдерге жљргiзген
саясатын ашып к рсету.
Араб елдерiнiѓ џлт-азаттыћ кљресiн наћты фактiлермен
тљсiндiрiп, тќуелсiз мемлекеттердiѓ пайда болуын атап
к рсетiп, басћа араб елдерiндегi азаттыћ кљрестiѓ нќтиже-
лерi туралы тљсiнiк беру.
Араб елдерiнiѓ 1920—1930 жылдардаѕы дамуына са-
лыстырмалы тљрде сипаттама беру.
Дамытушылыћ. Оћушылардыѓ санасында тарихи џѕым-
дардыѓ маѕынасын ћалыптастыру. Алдын ала берiлген
тапсырмалар бойынша сџраћтар ћоя отырып ойлау ћабi-
летiн дамыту ќрi  з ойын, к зћарасын ашыћ айтуѕа баулу.
Тќрбиелiк. Џлт-азаттыћ ћозѕалыстыѓ тарихи мќнiн, араб
халћыныѓ тќуелсiздiк жолындаѕы ерлiк кљресiнiѓ тарихи
маѓызын тљсiндiру арћылы џлттыћ тќуелсiздiк, тќуелсiз
мемлекет идеяларын ћалыптастыру.

67
К рнекi ћџралдар
ХХ ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы Азия жќне Африка елдерiнiѓ
ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне саяси карталары. Атлас карта.
Таћырыпћа байланысты суреттер, сџлба, кестелер.
Сабаћтыѓ  ќдiсi:  салыстыру сџраћтары, мќтiнмен, топпен
жџмыс, картамен жџмыс.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Батыс елдерiнiѓ саясаты жќне Азиядаѕы араб елдерiн б лшектеу.
2. Џлт-азаттыћ кљрестiѓ  ршуi.
3. Азиядаѕы араб елдерiнiѓ 1920 жылдардыѓ соѓы — 1930 жыл-
дардыѓ басындаѕы дамуы.
4. Африкадаѕы араб елдерiнде џлт-азаттыћ кљрестiѓ  рiстеуi.
5. Африкадаѕы араб елдерiнiѓ 1920 жылдардыѓ соѓы — 1930 жыл-
дардыѓ басындаѕы дамуы.
6. Африкадаѕы  Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ салдары мен
жалпы жаѕдайы.
а) Ќлеуметтiк-экономикалыћ жаѕдайы;
ќ) Саяси жаѕдай жќне џлт-азаттыћ ћозѕалыс.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Протекторат, џлт-азаттыћ ћозѕалыс, мандат жљйесi, Џлт-
тыћ блок, Жаѓа Конституция, Марокко џлттыћ ћимыл
комитетi, “Солтљстiк Африка жџлдызы”, “Араб елдерiнiѓ
Лигасы”.
Негiзгi оћиѕалар:
1925 жылы
 Сирия мен Ливанда халыћ к терiлiстерi болды.
1918 жылы
 Иракта тќуелсiздiк кљресi болды.
1930 жылы
 Сирия Республикасы (мандат тќртiбi саћталѕан)  мiрге келдi.
1925 жылы
 Египет конституциялыћ монархияѕа айналды.
Алдыѓѕы љш таћырыпшаны бiрiншi сабаћта, ал ћалѕан
љш таћырыпшаны келесi сабаћта тљсiндiрген дџрыс.
1. Мџѕалiм картаны пайдалана отырып, оћушылар-
дыѓ Азиядаѕы араб елдерi жайлы бiлiмiне сљйенiп, осы елдер
туралы мќлiметтерге тоћталады. Тљркия љстемдiгiнiѓ
орнауы ж нiнде сџраћтар ћойылып, еске тљсiрiледi.
— 1916 жылѕы Англия мен Франция арасындаѕы Сайкс-
Пико келiсiмiнiѓ мазмџны жќне ол келiсiмдi Ресейдiѓ ћолдауы.
— 1920 жылѕы сќуiрдегi Англия мен Франция арасын-
даѕы Сан-Ремо келiсiмiнiѓ мазмџны.
2. Азиядаѕы араб елдерiнiѓ џлт-азаттыћ кљресiн оћулыћ
материалдары к мегiмен тљсiндiрiп, азаттыћ кљрестiѓ
ћозѕаушы кљшi, кљрестiѓ жетекшiсi, маћсаты жќне нќтижесi
туралы ќѓгiмелеп, оћушылардыѓ назарын к терiлiстiѓ

68
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
5)...............................................................
Экономикалыћ
даѕдарыс
жылдарындаѕы
кљйзелiс
V
V
V
V
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
5)...............................................................
Батыс елдерiнiѓ
Африкадаѕы араб
елдерiне жљргiзген
саясаты
V
V
V
V
барысына аудару жќне жетекшi партиялар мен џйымдардыѓ
талаптарын тљсiндiру. Протекторат жќне мандаттыћ  жљйе
туралы тљсiнiк беру.
3. Батыс елдерiнiѓ осы елдерде жљргiзген саясатын наћты
фактiлермен тљсiндiрiп, елдiѓ iшкi  мiрiнде ћалыптасћан
жаѕдайѕа сипаттама беру. Оћушыларѕа оћулыћ мќтiнiн
оћып мына елдерге байланысты мќселенi ћарастыру
тапсырылады:
Сирия ...
Трансиордания ...
Ирак ...
Сауд Арабиясы мен Йемен ...
4. Африкадаѕы араб елдерiн картадан к рсетiп, сџраћтар
ћойып, Азиядаѕы араб елдерiмен салыстыруѕа болады:
1. Азия жќне Африкадаѕы араб елдерi ХVIII ѕасырѕа дейiн кiмдердiѓ
љстемдiгiнде болды?
2. ХVIII ѕасырдан кейiн оларды кiмдер жаулап алды?
3. Африкада ћандай тќуелсiз ел болды?
Мџѕалiм оћушылардыѓ жауаптарын тыѓдап, ћорытынды
жасайды жќне осы елдердiѓ жаѕдайына сипаттама бередi.
Назар аударатын мќселелер мынадай: Бiрiншi дљниежљзiлiк
соѕыс кезiндегi араб елдерiнiѓ жаѕдайы. Џлт-азаттыћ кљрес-
тiѓ  рiстеуi (Египет, Марокко, Алжир, Тунис).
5. Соѓѕы таћырыпшаларды оћушылар оћулыћтан оћып,
т мендегi тапсырманы орындайды. Ол љшiн оћушыларды
љш топћа б лiп, тапсырманы орындау туралы тљсiнiк беруге
болады.
I топћа берiлетiн тапсырма.
II топћа берiлетiн тапсырма.

69
III топћа берiлетiн тапсырма.
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
5)...............................................................
Араб елдерiндегi
партиялар мен
топтардыѓ iс-
ќрекеттерi
V
V
V
V
Таћырыпт
Таћырыпт
Таћырыпт
Таћырыпт
Таћырыпты бекiту љшiн ћойылатын сџраћтар
ы бекiту љшiн ћойылатын сџраћтар
ы бекiту љшiн ћойылатын сџраћтар
ы бекiту љшiн ћойылатын сџраћтар
ы бекiту љшiн ћойылатын сџраћтар
1. Ћай ел тќуелсiздiк љшiн батыл ћимылдар жасады?
2. Ћандай елде республика орнады?
3. Ћандай ел Конституциялыћ монархияѕа айналды?
4. Осы елдердiѓ ћайсысы Англия, Францияныѓ ћол астында
болѕанын атап, картадан к рсетiѓдер.
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма.  § 14-тыѓ соѓындаѕы сџраћтар бойынша дайын-
далып, Азиядаѕы жќне Африкадаѕы араб елдерi туралы ћысћаша
хабарлама ќзiрлеп келу.
§ 15. ЕКIНШI  ДЉНИЕЖЉЗIЛIК  СОЅЫС
Таћырып
Таћырып
Таћырып
Таћырып
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
ты оћытудаѕы маћсат
ты оћытудаѕы маћсат
ты оћытудаѕы маћсат
ты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк.  Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ шыѕу себеп-
терiне, сипатына, ћорытындыларына, нќтижелерiне
сипаттама берiп,  зiнiѓ шыѕу тегi жаѕынан бџл империалис-
тiк соѕыс екенiн жќне фашистiк державалар тарапынан
ќдiлетсiз, басћыншылыћ соѕыс болѕанын ашып к рсету.
Дамытушылыћ. Соѕыстыѓ негiзгi кезеѓдерi, шайћастар,
соѕыс жылдарындаѕы ќскери техника туралы наћты
фактiлер арћылы тљсiнiк беру. Оћушылардыѓ танымын
тереѓдету љшiн тљрлi тарихи-ћџжаттардан алѕан мќлiмет-
тердi пайдаланып хабарлама жќне баяндама дайындап
жасап, ћорытындылауѕа баулу.
Тќрбиелiк.  Оћушылардыѓ назарын антифашистiк коа-
лицияныѓ ћџрылуы мен ћызметiне аударып, оныѓ басты
мiндетi — Еуропада екiншi майдан ашып, соѕысты аяћтау
мерзiмiн ћысћарту болѕанын тљсiндiру. Бейбiткерлiк рухћа
тќрбиелеу.
Сабаћтыѓ  ќдiсi: ќѓгiме, топтыћ жџмыс, карта жќне
мќтiнмен жџмыс,  здiк жџмыс.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Соѕыстыѓ басталуы — Польшаѕа шабуыл, соѕыстыѓ
кезеѓдерi мен басты шайћастар, Кеѓес Одаѕындаѕы Џлы Отан
соѕысы, Халыћаралыћ конференциялар, Жапониямен соѕыс,
соѕыстыѓ аумаѕы.

70
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
ыѓ жоспары
ыѓ жоспары
ыѓ жоспары
ыѓ жоспары
1. Германияныѓ Польшаѕа шабуылы. Оѕаш соѕыс.
2. Германия мен Италияныѓ Англияѕа ћарсы соѕыс ќрекеттерi.
3. Кеѓес Одаѕыныѓ Џлы Отан соѕысы.
4. Антифашистiк коалиция. Бiрiккен Џлттар Декларациясы.
5. Соѕыс барысындаѕы  згерiстер.
6. Еуропадаѕы екiншi майдан. Шыѕыс жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа
мемлекеттерiн фашизмнен азат етудiѓ басталуы.
7. Германияныѓ жќне Жапонияныѓ тiзе бљгуi. Оѓтљстiк-Шыѕыс Азия
елдерiнiѓ азаттыћ алуы.
8. Халыћаралыћ аренадаѕы кљштер араћатынастыѓ  згеруi.
Таћырыпты т мендегiдей нџсћалармен  ткiзуге болады.
1-нџсћа.
1-нџсћа.
1-нџсћа.
1-нџсћа.
1-нџсћа.  Мџѕалiм дќстљрлi сабаћ  ткiзедi
Мџѕалiм дќстљрлi сабаћ  ткiзедi
Мџѕалiм дќстљрлi сабаћ  ткiзедi
Мџѕалiм дќстљрлi сабаћ  ткiзедi
Мџѕалiм дќстљрлi сабаћ  ткiзедi
1. Бџл таћырыпты оћу ћџралындаѕы мќтiннiѓ негiзiнде
тљсiндiру. Параграф мќтiнiн оћыѕаннан кейiн мџѕалiм ќѓгiме
ткiзiп талдайды. Оћушылар соѕыстыѓ себептерiн жќне
сипатын аныћтайды.
2. Бџл таћырыпшаны оћып-љйрену љшiн сынып оћушы-
ларын бiрнеше топћа б лiп, тапсырмалар берiледi. Мџѕалiм
Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ басталуы жќне негiзгi
кезеѓдерiне ћысћаша сипаттама бередi.
Бџдан кейiн с з т мендегiдей — тапсырмалардыѓ бiрiн
орындаѕан топтарѕа алдын ала берiледi.
1) 1939—1940, 1941—1942 жылдар жќне 1942 жылдыѓ
соѓы — 1943, 1944—1945 жылдар кезеѓiндегi “Соѕыс ћимыл-
дарыныѓ негiзгi баѕыттары” сџлбасын сызыѓдар, сџлбада
соѕысћа ћатысушы елдердiѓ соѕыс ћимылдарын, негiзгi
шайћастар мен олардыѓ уаћытын белгiлеѓдер.
1939—1940 жылдардаѕы соѕыс ћимылдарыныѓ негiзгi баѕыты
(сџлбаныѓ љлгiсi)
Балћан, Грекияныѓ
Югославияѕа
шабуылы. 1940 ж.
сќуiрде жаулап
алынды
Англияѕа ћарсы
шайћас шiлде —
ћараша, 1940 ж.
Германия жќне
оныѓ
одаћтастары
Шыѕыс Польшаны
басып алды
28.09.1939 ж.
Батыс Дания,
Норвегия,
Францияны басып
алды 14.06.1940 ж.
Африка Суэц
каналын
басып алуѕа
ќрекеттендi
V
V
V
V
V

71
2) Карта жќне оћулыћ мќтiнi бойынша соѕыс ћимылда-
рына жекелеген елдердiѓ ћатысуын ћараѓдар (Англия,
АЋШ, Франция, Жапония, Германия, КСРО), хронология-
лыћ кесте ћџрыѓдар.
Мџѕалiм таћырыптыѓ мазмџнына байланысты тапсырма-
ларды басћаша ћџруына болады. Оћушылардыѓ барлыѕы
ћатысатындай топтыћ тапсырмалар беру оћушылардыѓ  з
бетiмен жџмыс iстеуiне, ойлау ћабiлетiн дамытуына жќне
ћызыѕушылыѕын арттыруына к мектеседi.
2-нџсћа. Сабаћ семинар тљрiнде  ткiзiледi.
2-нџсћа. Сабаћ семинар тљрiнде  ткiзiледi.
2-нџсћа. Сабаћ семинар тљрiнде  ткiзiледi.
2-нџсћа. Сабаћ семинар тљрiнде  ткiзiледi.
2-нџсћа. Сабаћ семинар тљрiнде  ткiзiледi.
Семинар сџраћтары оћушыларѕа бiр апта бџрын берiледi.
Ќдебиеттер к рсетiлiп, мџѕалiм таћырып бойынша жалпы
тљсiнiк бередi.
Оћулыћ хрестоматиясынан “Барбаросса жоспары”,
“Ћырым конференциясы шешiмi” ћџжаттарын оћып, хабар
ќзiрлеу.
Семинар сџраћтары
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ себептерi, сипаты, басталуы.
— 1939—1940 жж. КСРО мен Германияныѓ саясаты.
2. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстаѕы бетбџрыс кезеѓдер.
— Мќскеу, Курск, Сталинград шайћастары.
3. Антифашистiк коалицияныѓ ћџрылуы.
— Халыћаралыћ конференциялар.
4. КСРО мен оныѓ одаћтастарыныѓ соѕыста жеѓiске жетуiнiѓ негiзгi
факторлары, соѕыстыѓ аумаѕы мен нќтижесi.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма. § 15-тыѓ соѓындаѕы сџраћтарѕа дайындалу, сондай-
аћ осы таћырып бойынша тџжырымдама жасау.
Кеѓес Одаѕыныѓ Џлы Отан соѕысы батырлары туралы реферат,
баяндама, шаѕын хабарлама дайындау.

72
III  б лiм. ХХ  ЅАСЫРДЫЃ  ЕКIНШI
ЖАРТЫСЫНДАЅЫ  ЕУРОПА  ЖЌНЕ
АМЕРИКА  ЕЛДЕРI
§ 16. ЏЛЫБРИТАНИЯ
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћыту
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
даѕы маћсат
Бiлiмдiк. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi
Џлыбританияныѓ саяси жаѕдайына талдау жасай келiп, екi
саяси — консерваторлар жќне лейбористер партиясы
арасындаѕы џзаћ жылдардаѕы билiк тартыстарына жќне iс-
ћимылдарына сипаттама беру. Ол партиялардыѓ ерек-
шелiктерi ретiнде  лейбористер жљргiзген ќлеуметтiк
реформалардыѓ маѓызын, 1960—1980 жылдардаѕы
ќлеуметтiк-экономикалыћ дамудаѕы Џлыбритания кќсiп-
одаѕыныѓ р лiн џѕындыру. Тэтчер тџсындаѕы љкiметтiѓ
iшкi-сыртћы саясаты жќне 1990 жылдардан ћазiргi кезеѓге
дейiнгi Џлыбританияныѓ экономикалыћ саясатыныѓ негiзгi
баѕыттарыныѓ мќнiн ашып беру.
Дамытушылыћ. Оћушыларды  здiгiнен пiкiр талас-
тыруѕа, мќселенi шиеленiстiре отырып, оны шешуге
мљмкiндiк жасау.
Тќрбиелiк. Оћушыларды деректер мен оћиѕаларѕа, жеке
ћоѕам ћайраткерлерiнiѓ ћызметiне талдау жасауѕа, баѕа
беруге,  з беттерiмен ћорытынды жасауѕа баулу.
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
К рнекi ћџралдар
ХIХ—ХХ ѕасырлардаѕы дљниежљзiнiѓ саяси картасы, сџлба,
хронологиялыћ кесте, диаграмма.
Сабаћтыѓ  тљрi:  
:  
:  
:  
:  саяхат сабаћ, “Д ѓгеленген дљние” хабары
тљрiндегi сабаћ.
Сабаћтыѓ барысы:
Сабаћтыѓ барысы:
Сабаћтыѓ барысы:
Сабаћтыѓ барысы:
Сабаћтыѓ барысы:
1. Џйымдастыру кезеѓi.
2.  тiлген материалды, љй тапсырмасын сџраћтарѕа
жауап алу арћылы тексеру.
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ шыѕу себептерi.
2. Оныѓ сипаты ћандай?
3. Ћатысћан елдердiѓ маћсаттары ћандай?
4. Соѕыс кезiндегi iрi шайћастардыѓ халыћћа тигiзген таућыметi
ћандай?

73
Љй тапсырмасын бiрнеше оћушыдан ауызша сџрап немесе
бљкiл сыныпћа 5—10 мин-тыѓ баћылау жџмысын жљргiзiп
немесе тестiк тќсiлдi ћолдануѕа болады.
Жаѓа  тiлетiн таћырыптыѓ жоспары оћушыларѕа алдын
ала берiлгендiктен, сабаћты бiрден бастаѕан ж н. Оћушы-
лар д ѓгелене ћойылѕан парталарѕа,  з орындарына келiп
отырады.
Мџѕалiм. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Џлыбри-
тания елiне саяхат барысында мынадай мќселелерге назар
аударыѓдар.
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ Англияѕа ќкелген зардаптары.
2. Лейбористер партиясы љкiмет басында (1-кесте).
3. Консерваторлардыѓ басћаруы кезеѓiнде (1951—1964, 2-кесте).
4. Лейбористер ћайтадан љкiмет басында (1974—1979, 3-кесте).
5. Эдуард Хиттiѓ басћару кезеѓiнде (1970—1974, 4-кесте).
6. Маргарет Тэтчер кезеѓiнде (1979—1990, “Тэтчеризм”).
7. Джон Мейджор саясаты.
8. Англия мен Ћазаћстан арасындаѕы ћарым-ћатынас.
1. Мџѕалiмнен алынѕан тапсырма бойынша оћушылар
саяхат сабаћты бастайды.
Шолушы. Џлыбритания, ќрине, Екiншi дљниежљзiлiк
соѕыстан жеѓген елдiѓ бiрi болып шыћты. Бiрiншi
дљниежљзiлiк соѕысћа ћараѕанда адамдар шыѕынынан
материалдыћ шыѕыны ќжептќуiр к п болды. Экономикасы
мљлдем ћџлдырады, алѕан ћарыздарыныѓ м лшерiнiѓ тым
к птiгiнен АЋШ-ћа тќуелдi жаѕдайѕа тљстi. Соѕыстан кейiн
билiкке таласып, екi партия келгенi белгiлi. Бiраћ лейбо-
ристер партиясы басым тљсiп, сайлауда жеѓiске жетiп,
љкiмет басына К.Эттли отырды.
Бiр оћушы К.Эттли  мiрбаяны туралы тарихи ћџжат
немесе естелiктер оћуына болады.
2. Оћушылар “Лейбористер партиясыныѓ билiкке келуi
жќне Эттли љкiметiнiѓ саясаты” аялдамасында.
Бџл аялдамада оћушыларды осы партияныѓ жљргiзген
ќлеуметтiк реформаларымен лейбористiк партияныѓ
“саясаткерi” таныстырады. Љкiмет басына лейбористiк
партия келген кљннен бастап мынадай ќлеуметтiк рефор-
малар жљргiзгенiне тоћталады жќне плакатћа жазылѕан
1-кестенiѓ мќнiн ашады.

74
1-кесте
Лейбористер партиясы љкiмет басында
Саяси салада
  Солтљстiк
Атлант блогыныѓ
(НАТО) мљшесi
болды.
  Љндiстанѕа,
Бирмаѕа,
Цейлонѕа
тќуелсiздiк
берiлдi.
  Уганда,
Малайзия,
Нигерия,
Кения, Танганьи-
ка отарларда ха-
лыћтыѓ тќуелсiз-
дiкке џмтылыста-
рын басып отыр-
ды.
Ќлеуметтiк-
экономикалыћ
салада
1927 жылѕы жџмыс-
шыларѕа ћарсы заѓ-
ныѓ кљшiн жойды.
Кќсiподаћ ћџћы ћал-
пына келтiрiлдi.
Жџмыссыздарѕа,
жџмыс ћабiлетiн
жоѕалтћандарѕа,
ауруѕа шалдыћћан-
дарѕа жќрдемаћы бе-
рiлдi.
Ћартайѕандар мен
жесiр ћалѕандарѕа
зейнетаћы т лендi.
10 млн-нан астам
адамныѓ еѓбекаћы-
сы  сiрiлдi.
1948 жылѕы денсау-
лыћ саћтаудыѓ џлт-
тыћ жљйесi ћџрыл-
ды.
Тегiн дќрiгерлiк к -
мек к рсетiлдi.
Ћаржы
саласында
1945 жылѕы тамыз
АЋШ Англияѕа ћаржы
т леудi тоћтатты.
АЋШ пен Канададан
ћарыз сџрауѕа мќжбљр
болды.
1945—1946 жылдары
АЋШ пен Канада Анг-
лияѕа 5,6 млрд доллар
м лшерде ћарыз бердi.
Маршалл жоспарына
ћатысты шешiмге кел-
дi.
К.Эттли реформасы (1945—1950 жж.)
Сонымен бiрге лейбористердiѓ реформа жасауды
“демократиялыћ социализмге” жететiн жол деп есептегенiне
тоћталу керек.
Эттли љкiметi консерваторлардыѓ ћолдауымен Солтљстiк
Атлант блогын ћџрушылардыѓ бiрi болады.

75
Англия Љндiстанѕа, Бирмаѕа жќне Цейлонѕа тќуелсiздiк
бердi дей келiп,  з отарларында халыћтыѓ џлт-азаттыћ кљре-
сiн кљшпен басып отырѕанын да айта кеткен ж н. С йтiп,
лейбористiк партия  здерiнiѓ отаршылдыћ жаѓа ќдiстерiне
сљйенiп, бџрынѕы иелiктерiн саћтап ћалуѕа тырысћан-
дыѕымен ћорытады.
3. III аялдама. 2-кестенi пайдаланып, шолушы консерва-
торлар партиясыныѓ билiгi кезiндегi саясаткер Черчилльдiѓ
жаѓа  кiметiне талдау жасап, сипаттама бередi.
2-кесте
Консерваторлардыѓ басћару кезеѓiнде
Черчилль реформасы (1951—1964 жж.)
  Экономика
  саласында
Шойын  ндiру
мемлекет меншiгiне
берiлдi.
Авток лiк
жолын салу мемле-
кет меншiгiне берiлдi.
Азыћ-тљлiк
баѕасын  сiрдi.
Импортты
ћысћартты.
неркќсiп
саласында
Электр, энергети-
каны к тердi.
Авиацияны к тердi.
Атом, химияны
к тердi.
Ќскери саланы
к тердi.
Халыћаралыћ
ћатынаста
АЋШ-тыѓ сыртћы сая-
си баѕытын ћолдады.
Шыѕыс Азия елдерi
блогына кiрдi.
Баѕдад пактiсiне
мљше болды.
1951 жылы Франция
мен Израильге ћосы-
лып Египетке ћарсы
соѕыс ашты.
Суэц каналы аймаѕын
жаулап алуѕа кiрiстi.
Бџрынѕы иелiктерiн
саћтап ћалуѕа тырысты.
Черчилль саясаты туралы хабарламаны оћушылар ћосым-
ша дайындап келген мќлiметтермен толыћтыруына болады.
Бџл тапсырманы сџраћ ћойып бекiтуге болады: 1964 жы-
лы Парламент сайлауында консерваторлар неге  з билiгiнен
айырылып ћалды?
Себебi, Џлыбританияныѓ отарлыћ империясыныѓ тара-
луы мен консерваторлыћ басћару кезеѓiнде аса iрi  згерiстер
енгiзе алмады. Мемлекет басындаѕы 13 жыл iшiндегi эконо-
микадаѕы бiршама жетiстiктерi айтылып, ћорытындыланады.
4-5. IV-V аялдама.

76
3-кесте
Лейбористер ћайтадан љкiмет басында
Вильсон реформасы (1964—1970 жж.)
Экономикада
Экономикалыћ жоспар баѕытын
жалѕастырды.
Мемлекеттiѓ ѕылыми-техникалыћ
ќлеуетiн дамытты.
1965 ж. “Џлттыћ бесжылдыћ эконо-
микалыћ жоспары” ћабылданды.
“Ниет туралы Декларация”.
“Баѕа мен кiрiс саясаты” бойынша
арнайы Џлттыћ басћарма ћџрылды.
неркќсiпте
1967 жылы ћара металлур-
гия мемлекет меншiгiне берiлдi.
90%  ндiрiс мемлекетке
баѕындырылды.
Ћорытындыда Британ отарлау жљйесiнiѓ кљйреуi мен
1960—1970 жылдардаѕы Џлыбританиядаѕы Вильсонныѓ
басћару кезеѓi, оныѓ  кiмет-бизнес-кќсiподаћ — љшеуiн
бiрiктiрiп жљргiзген саясаты туралы атап к рсетiлуi тиiс.
6. VI аялдамада келесi саясаткер т мендегi 4-кестенi
пайдалана отырып жџмыс iстейдi жќне 1970 жылдардаѕы
“Неоконсерваторлар” туралы тереѓiрек ќѓгiмелейдi.
4-кесте
Эдуард Хиттiѓ басћару кезеѓiнде  (1970—1974 жж.)
Экономикада
ндiрiстi ћатал рационализациялады.
Жџмыссыздар к бейдi.
Кќсiподаћћа ћарсы заѓдар ћабылданды.
1973 жылѕы 1 ћаѓтарда Англия Еуропа-
лыћ экономикалыћ одаћтыѓ (ЕЭС)
мљшесi болды.
Протестанттыћ экстремистердi ћолдады.
1973 жылѕы Ольстер ћаласында “пле-
бисцит”  ткiздi.
ндiрiс саласында
Меншiк секторы “ ндiрiстi
ћџнсыздандыру арћылы
ныѕайту” саясатын дамы-
туѕа тырысты.
ндiрiстiѓ бiр б лiгiн жеке-
меншiк капиталѕа сатты.
“ ндiрiстiк ћатынастар
туралы” акт кќсiподаћ-
тыѓ iс-ќрекетiн шектедi.
Бџл кестелер таћырыптаѕы  зектi тапсырмаларды
толыѕыраћ, аныћ тљсiнуге к мектеседi.
7. VII аялдама. Лейбористердiѓ  кiмет басына ћайтадан
келуi. Дж.Каллаген (1974—1979 жж.). Шолушы саясаткер

77
Дж.Каллаген 1976 жылы “Баѕа мен кiрiс” саясатын
ћабылдаѕандыѕы туралы ќѓгiмелейдi.
Дж.Каллагеннiѓ 1976 жылы Вильсон орнына келгенiне
жќне оныѓ жљргiзген реформаларына тоћталады. Алдын
ала даярланѕан сџлбамен таныстыра отырып, лейбористердiѓ
саяси жќне экономикалыћ салада “ќлеуметтiк келiсiмшартты”
таѓдап алѕанын тљсiндiредi. С йтiп, бџл кезеѓде т мендегi
сџлбаны џсынуѕа болады.
Џлыбритания (1974—1979)
Вильсон—Дж.Каллаген
  Ќлеуметтiк келiсiмшарт
Кќсiподаћ
Љкiмет
+
Еѓбекаћыны к терудi
5%-дан асырмауды
ћадаѕалады
1. Баѕаны тџраћтандырды.
2. Еѓбекшiлер мљддесiне сќйкес
ќлеуметтiк реформалар жљргiздi.
3. Жџмыссыздарѕа т лемдi, зей-
нетаћыны к бейттi.
4. Пќтераћы  суi бiр жылѕа
тоћтатылды.
         
 Лейбористер сыртћы саясатта
1. ЕЭО пен АЋШ ћатынастары орныћты.
2. Франция мен ГФР-ге ћарсы кљресте ЕЭО  з беделiн к тердi.
3. НАТО-ѕа белсендi мљше болды.
4. Американдыћтардыѓ Таяу Шыѕыс жанжалын реттеу
жоспарын ћолдады.
5. Оѓтљстiк Африка Республикасы жќне Родезиямен келiсс зге
бару саясатын ћолдады.
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
8. VIII аялдама. “Маргарет Тэтчер мен Дж. Мейджор
дќуiрi”. Шолушы саяхатшы — оћушыларѕа сџраћ ћояды.

78
1. Маргарет Тэтчер деген кiм? Ол ћай партияныѓ жетекшiсi болды?
2.  “Тэтчеризм” дегендi ћалай тљсiнесiѓдер?
3. “Дџрыс к зћарас” баѕдарламасыныѓ мќнi неде?
Оћушылардыѓ жауаптарын мџѕалiм толыћтыра отырып,
“Маргарет Тэтчер дќуiрiне” байланысты сџлба, кестелердi
пайдаланып, М.Тэтчер љкiметiнiѓ экономикалыћ саясаты-
ныѓ негiзгi баѕыттарын ашып ќѓгiмелейдi.
Џлыбританиядаѕы 1980 жылдарѕа дейiнгi кљйзелiс салда-
рын аныћтауда 5-кестенi пайдаланады.
5-кесте
Экономикалыћ саясат
1979 жылы экономикалыћ
даѕдарыс басталды.
Жџмыссыздар к бейдi.
Елдегi экономикалыћ, ћар-
жы, ќлеуметтiк жаѕдай
ауыр болды.
Еѓбекаћы ћџнсызданды.
1980 жылы  ндiрiсте секiрiс
болды.
Жекешелендiру бюджетке
28 млрд фунт стерлинг бердi.
Кќсiподаћ пен саясат ћатар
дамыды.
Бизнестi реттеу баѕытын
ћолдады.
Тэтчеризм саясаты
1979 жылы “Дџрыс к зћарас”
баѕдарламасын џсынды.
Ћџнсызданумен кљресте неоконсер-
вативтi нџсћа жасалды.
Монетаристiк саясат енгiздi.
Аћша м лшерiн шектеп,
шыѕынды ћысћартты.
Мемлекеттiк секторларды
жекешелендiрдi.
Ћаржы жинау љшiн жаѓа салыћ сая-
сатын енгiздi.
Iрi корпорациялар мемлекет меншi-
гiне алуды ћабылдамады.
Жекеменшiктiк ћатынастарды ны-
ѕайту љшiн муниципалиттер меншi-
гiндегi тџрѕынжай ћорын сатты.
Жекеменшiк секторды, нарыћтыћ
механизмдi, инвестициялыћ
саясатты белсендiлендiрдi.
Маргарет  Тэтчер кезеѓiнде  (1979—1990 жж.)
Келесi саясаткер Джон Мейджор љкiметiнiѓ саясатына
тоћталады.
1912 ж.
“Шаѕын бизнестiѓ
Хартиясы”
Шаѕын кќсiп иелерiне ћарыз
беру, салыћтарды жеѓiлдету.
Электр ћуатын жекешелендiру.
Кенiштер, темiржолдарды жеке-
шелендiру.
V
V
V
Ћай сала болсын Џлыбритания жекешелендiру жљргiзу
арћылы даѕдарыстан шыѕуѕа џмтылѕандыѕын ашады.
Мџѕалiм жаѓа сабаћты тыѓдау барысында оћушылар-
дыѓ жауабын салыстырмалы тљрде ћарастырып баѕалайды.

79
Љйге Э.Блэрдiѓ Џлыбританияныѓ љкiмет басына 1997 жылы
келiп, 2007 жылѕа дейiнгi жљргiзген саясатын, ћазiргi
таѓдаѕы Г.Браунныѓ Ћазаћстанмен байланысы туралы
ћосымша аћпараттармен хабарлама ќзiрлеу.
9.
  IХ аялдама. Сабаћты бекiту ретiнде т мендегi тап-
сырмалар џсынылады.
Жауапты сќйкестендiрiѓдер
Љйге тапс
Љйге тапс
Љйге тапс
Љйге тапс
Љйге тапсырма.
ырма.
ырма.
ырма.
ырма.
1. 1945 жылы сайлауда консерваторлар партиясыныѓ жетекшiсi
Черчилль нелiктен жеѓiлiске џшырады?
2. “Тэтчеризм” џѕымын ћалай тљсiнесiѓдер? (Ауызша немесе жазба-
ша орындауѕа болады.)
3. “Џлыбритания мен Ћазаћстанныѓ ћарым-ћатынасы” таћыры-
бына реферат жазу.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал