Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет3/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
§ 5. ГЕРМАНИЯ
Таћ
Таћ
Таћ
Таћ
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
ырыпты оћытудаѕы маћсат
ырыпты оћытудаѕы маћсат
ырыпты оћытудаѕы маћсат
ырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Германияныѓ 1918—1939 жылдардаѕы жалпы
дамуына сипаттама берiп, 1920 жылдардаѕы экономикалыћ
жќне саяси орныѕудыѓ ћиын да џзаћ болѕанын ашып
к рсету. 1930 жылдардаѕы экономикалыћ тоћыраудыѓ
ерекшелiктерi мен салдарын наћты фактiлермен тљсiндiрiп,
Веймар Республикасыныѓ саяси ќлсiздiгiне оћушылардыѓ
назарын аудару. Германияда фашизмнiѓ тууы, љкiмет
басына келуi жќне жљргiзген iшкi-сыртћы саясатына
талдау жасау.
Дамытушылыћ. Оћушыларды тарихи фактiлердi талдап,
ћорытынды жасау, тарихи џѕымдарѕа аныћтама беруге
баулу.
Тќрбиелiк.Германиядаѕы фашистiк диктатура — дљние-
жљзiндегi адамзатћа сансыз ћасiрет ќкелген Екiншi дљние-
жљзiлiк соѕыстыѓ бiрден-бiр айыпкерi екенiне оћушы-
лардыѓ к зiн жеткiзу.
К рнекi ћџралдар
Карталар — “ХХ ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы Еуропа”,
“Еуропаныѓ саяси картасы”, “ХХ ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы
Германия” (карта-сџлба).
Сабаћтыѓ ќдiсi:  дќрiс, топтыћ жџмыс (термин с здердi
талдау, кесте, сызбаларды пайдалану арћылы тљсiндiру).
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Веймар Республикасы.
2. Германиядаѕы џлттыћ-социализм. Гитлердiѓ  кiмет басына келуi.
3. Германия тоталитаризмiнiѓ экономикалыћ жљйесi.
4. Фашистiк Германияныѓ сыртћы саясаты.

26
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Веймар Республикасы, Версаль келiсiмi, апат саясаты,
солшыл социал-демократтар, Џлттыћ социалистiк немiс
жџмысшы партиясы (ЏСНЖП), тоталитарлыћ режiм, “Немiс
еѓбек майданы”,  “Т ртжылдыћ жоспар”.
Негiзгi оћиѕалар:
1925 жылы
 Џлттыћ  социалистiк  немiс  жџмысшы  партиясы ћџрылды.
1930 жылѕы к ктем
 — Веймар љкiметiнiѓ кљйреуi.
1933 жылдыѓ 
ортасында мемлекеттегi барлыћ саяси партиялар тара-
тылды.
1939 жылѕы тамызда
 — Герман — Кеѓес келiсiмiне ћол ћойылды.
1939 жылѕы ћыркљйекте
 — Германияныѓ Польшаѕа шабуылы.
Сабаћ жаѓа материалды оћып-љйренуден басталады.
Таћырыпты тљсiндiрудiѓ алдында оћушылардыѓ ойын да-
мыту жќне  ткен сабаћтармен байланыстыру љшiн ћайта-
лау сџраћтары ћойылады:
1. Германияда Ћараша революциясы ћашан болды? Оныѓ сипаты
ћандай?
2. Ћараша революциясыныѓ ћандай нќтижесi болды?
3. Германиядаѕы саяси партияларды атаѓдар. Веймар Республика-
сы деп неге аталды?
1. Бџл таћырыпша оћу ћџралындаѕы материалдыѓ
берiлу ретiмен баяндалады. Веймар ћаласында Ћџрылтай
жиналысы жџмыс жасады, сондыћтан олар ќзiрлеген
конституция жќне соныѓ негiзiнде ћџрылѕан республика
Веймар деп аталѕанын мџѕалiм оћушылардыѓ есiне салады.
Конституция бойынша демократияныѓ кеѓейiп, Германия-
ныѓ Рейхстаг љкiметiнiѓ алдында жауапты болатын кљштi
президент билiгiндегi республика болып жарияланѕаны
ж нiнде де айтылады.
Республикалыћ ћџрылысты саћтау жолында шиеленiскен
кљрес жљргенiн наћты фактiлермен к рсетiп отыру керек.
Мемлекеттегi оѓшыл топтардыѓ ќрекетi “апат саясаты” деген
атау алды. Олар таптыћ жќне басћа да ћайшылыћтардыѓ
шиеленiсуiне ыћпал еттi. Ал басћа саяси партиялар, ГСДП
жќне Орталыћ партия џйымдары “Версаль бейбiт келiсiм
шартын” орындауды жаћтаушылар деп танылды. Саяси
тџраћсыздыћты тљсiндiрген кезде таћтаѕа 1-сџлбада к рсе-
тiлген жылдарды жазып, оћушыларѕа оћулыћ мќтiнiнен
осы жылдарда ћандай оћиѕалар болѕанын аныћтау тапсы-
рылады.

27
1920 жылѕы наурыз
1922 жылдыѓ соѓы
1923 жылѕы тамыз
1923 жылѕы 8 ћараша
1925 жылы
1928 жылы
1-сџлба
Мџѕалiм оћушылардыѓ аныћтамаларын талдап, ћосымша
деректермен толыћтырады.
1924 жылдан бастап Германиядаѕы жаѕдай тџраћтала
бастады. Мџѕалiм тџраћтандырудыѓ экономикалыћ негiзi—
Дауэс жоспарын (1924 ж.) ћабылдауѕа байланысты
Германиямен АЋШ арасындаѕы ћатынас реттелiп, Германия-
ныѓ т лем  теу шарты жеѓiлдетiлгенi туралы айтып бередi.
Мџѕалiм Германияда капитализмнiѓ уаћытша тџраћ-
тануы аяћталѕанын, 1929 жылы басталѕан дљниежљзiлiк
экономикалыћ даѕдарыс елдiѓ барлыћ  неркќсiп салаларын
жќне барлыћ  неркќсiп аудандарын ћамтыѕанын атап  тедi.
Ќѓгiмелесу арћылы  ткен сабаћта ћарастырылѕан мќселе-
лердi де ћайталауѕа болады:
1. 1929—1933  жылдардаѕы дљниежљзiлiк даѕдарыстыѓ себебi неде?
2. 1929—1933 жылдардаѕы дљниежљзiлiк экономикалыћ даѕда-
рыстыѓ ерекшелiгi ћандай?
3. Барлыћ экономикалыћ даѕдарыстардыѓ iшiнде 1929—1933
жылдардаѕы даѕдарыс нелiктен ерекше кљйреуге џшыратты жќне
ауыр болды?
Оћушылардыѓ экономикалыћ даѕдарыс туралы тљсiнiк-
терiн бiлгеннен кейiн, мџѕалiм оныѓ Германияѕа  те ауыр
тигенiн наћты фактiлермен атап к рсетедi. Герман буржуа-
зиясыныѓ даѕдарысты тоћтатуѕа мљмкiндiгi шектеулi бола-
тын. Атап айтћанда, отарлардан айырылу Германияныѓ ћо-
лын байлады, 1931 жылѕа дейiн соѕыс шыѕынын (репарация)
т ледi,  неркќсiп иелерi шыѕынѕа џшырады.
Мџѕалiм оћушылардыѓ назарын Веймар Республика-
сыныѓ даѕдарысына аударады. Даѕдарыс  кезiнде  демокра-
тияѕа  ћарсы партиялар кљш жинады, алѕашћылардыѓ ара-
сында џлтшылдар да болды. Веймар Республикасыныѓ
демократиясын ћолдаушылар азая бастады, ал 1932 жылы
тiптi азайып кеттi. Џлтшылдар Германияда iрi саяси пар-
тияѕа айналды.

28
2. Љшiншi таћырыпшаѕа байланысты термин с здердiѓ
маѕынасын тљсiндiрген дџрыс. “Фашизм” деген с з Италия-
ныѓ “фашио” деген с зiнен шыћћан, маѕынасы — fascisme —
тљйiн, бiр буда, одаћ, бiрлестiк, жалпы “кљрес одаћтары”
дегендi бiлдiредi.
Тоталитарлыћ љкiмет — тоталитарлыћ режiм; фашис-
тердiѓ ашыћ лаѓкестiкке негiзделген диктатурасы, режiмi.
Тоталитарлыћ мемлекет — бџѕан 1922—1943 жылдар-
даѕы Италиядаѕы, 1933—1945 жылдардаѕы Германиядаѕы
режiм жатады.
 Мџѕалiм таћтаѕа сџлба сызып, “фашизм” џѕымына тљсiнiк
бередi (алдын ала плакатћа сызып, даярлауѕа болады).
Фашизмнiѓ сипаты — расизм, џлтшылдыћ.
Џраны — “Таза ћанды арий” љстемдiгi.
Эмблемасы — адамныѓ бас сљйегi мен жiлiгiн айћастырып
салѕан белгi.
1-сызба бойынша фашизм туралы ћосымша мќлiметтер
арћылы тљсiнiк беруге болады.
Фашистердiѓ љкiмет басына келуi ж нiнде оћушылармен
ќѓгiме жљргiзе отырып, мџѕалiм бљкiл сыныптыѓ белсен-
дiлiгiн арттыру љшiн ћосымша сџраћтар ћояды.
Италия
Германия
Фашизм — ХХ ѕа-
сырдаѕы Еуропадаѕы
саяси ћозѕалыс
Партия
ЏСНЖП
Џлтшылдар
А.Гитлер
“Жауынгер
одаћтар”
Б.Муссолини
Џсаћ, орта бур-
жуазия, соѕысћа
ћатысћан офи-
церлер
Бџћаралыћ
базасы
Ћ о л н е р ш i л е р ,
џсаћ саудагерлер,
кќсiпкерлер, шар-
уалар, шенеунiк-
тiк топ,  соѕыс ар-
дагерлерi
Фашистiк
жасаћтар
Лаѓкестiк
ћару
Гестапо — ћџпия-
п о л и ц и я , С С —
саћшы жасаћтары
Џсынѕан баѕыты
Тоталитарлыћ мемлекет
1-сызба

29
Сабаћты басћаша жолмен жљргiзуге де болады. Оћушы-
лардыѓ ойын дамыту љшiн: “Германияда фашистiк диктату-
ра орнауыныѓ себептерi ћандай?”, “Фашистiк диктатура орна-
ту нелiктен мљмкiн болды?” деген сияћты сџраћтар берiледi.
Фашизм билiгiнiѓ орнауын ќѓгiмелегеннен кейiн, оћу-
шыларѕа оныѓ себептерi туралы  здiгiнен жазбаша аныћтау
џсынылады.
Осыдан кейiн оћушылардыѓ аныћтаѕан материалдары-
ныѓ себептерi талданады.
Президенттiк лауазым-пост жойылып, Рейхстаг заѓ шы-
ѕарушы орган болудан ћалды. 1934 жылы Гитлер  зiн
“рейхсканцлер жќне немiс халћыныѓ к семi” деп жариялады.
Бiр ћолѕа президенттiѓ, канцлердiѓ жќне басћарушы
партияныѓ жетекшiсi мiндетiн бiрiктiру шешiмi 1934 жылы
тамызда iске асты.
3. Таћырыпшадаѕы мќселелер бойынша оћушыларѕа
т мендегiдей сџраћтар ћоюѕа болады:
1. Германия ќскери- неркќсiптiк ћуатын ћандай жолмен тез
ћалпына келтiре алды?
2. Дљниежљзiлiк экономикалыћ даѕдарыс кезiнде Германияныѓ
саяси-экономикалыћ жаѕдайы ћандай болды?
Тоталитарлыћ Германияныѓ
экономикалыћ жљйесi
Экономиканы
мемлекеттiк
реттеу
Экономиканы
милитарландыру
Бас Кеѓес
ндiрiс иеле-
рiнiѓ мемле-
кеттiк билiк
кiлеттiлiгi
Экономиканыѓ
мемлекеттiк секторы
“арийлендiру” арћылы
дамыды
Ћџрамы:
18 iрi корпорация мен банк жетекшiлерi
Немiс еѓбек майданы
Ауыл шаруашылыѕы, “Азыћ-
тљлiктiк теѓ ћџћылы топтар”
ндiрiстi реттеумен айналысты
“Т ртжылдыћ жоспар”
2-сызба

30
Германияныѓ жаѓа экономикалыћ ћџрылысын оћушы-
лар жеѓiл меѓгеруi љшiн мџѕалiм жоѕарыдаѕы сызбаны
пайдалануына болады.
4. Соѓѕы таћырыпшаны тљсiндiргенде, мџѕалiм  фашистiк
Германияныѓ Еуропа мемлекеттерiне ћарсы басћыншылыѕы
1936 жылы басталѕанына тоћталып, 1939 жылѕы 23 тамыз-
даѕы Германия мен КСРО арасындаѕы ћџпия келiсiм туралы
тљсiнiк бередi. (Дљниежљзi тарихы: Хрестоматия. 9-сынып.
Алматы: Мектеп, 2013.)
Жалпы таћырыпты бекiту мен љйге берiлген тапсырманы
тексерудi ћатар жљргiзуге болады. Ол љшiн сынып оћушыла-
рын љш топћа б лiп, мынадай тапсырмалар берiледi:
I топћа берiлетiн тапсырма.
II топћа берiлетiн тапсырма.
III топћа берiлетiн тапсырма.
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма.      § 5-тыѓ соѓындаѕы 1, 2, 5-сџраћтарѕа жауап ќзiр-
леу. Фашизм туралы хабар дайындау. Хрестоматиядан партия мен
мемлекеттiѓ бiрлiгiн ћамтамасыз ету туралы заѓды оћып, конспект
жазу.
§ 6. ИТАЛИЯ
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытуд
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
аѕы маћсат
аѕы маћсат
аѕы маћсат
аѕы маћсат
Бiлiмдiк. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi
Италияныѓ  iшкi жќне сыртћы жаѕдайларына сипаттама
берiп, фашистердiѓ билiкке келуiнiѓ себептерiн наћты
фактiлермен ашып к рсету, оћушылардыѓ назарын
Италиядаѕы фашизмнiѓ негiзгi белгiлерiне аудару.
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
Германияда фашистiк
диктатураны орнату-
дыѓ сќтi тљстi, ал Фран-
цияда ћалай болды?
V
V
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
Герман жќне Француз
фашизмдерiнiѓ
бџћаралыћ базасыныѓ
айырмашылыѕы
V
V
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
Герман фашизмiнiѓ
француз фашизмiнен
згешелiгi
V
V
V

31
Дамытушылыћ. Оћушылардыѓ iзденiмпаздыћ ћабiлетiн
џштап, тљрлi тарихи деректемелерге сiлтеме жасап, ойын
дамыту.
Тќрбиелiк.  ткен таћырыппен салыстыра отырып, фашизм
ћџбылысына айыптаушылыћ к зћарасты ћалыптастыру.
Оћушылардыѓ санасына бейбiтшiлiк џѕымын сiѓiру.
Таћырыпты о
Таћырыпты о
Таћырыпты о
Таћырыпты о
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
ћытудыѓ жоспары
ћытудыѓ жоспары
ћытудыѓ жоспары
ћытудыѓ жоспары
1. Соѕыстыѓ Италияѕа тигiзген зардабы.
2. Италиядаѕы саяси партиялар мен ћозѕалыстар.
3. Италияныѓ фашистiк џйымдары.
4. Фашистер љкiмет басында.
5. Фашитердiѓ лаѓкестiктен ашыћ диктатураѕа  туi.
Сабаћты  ткiзгенде мџѕалiм тиiмдi ќдiстердi таѓдап алуы
ћажет.
1-нџсћа. Таћырыпты дќрiс тљрiнде сџраћ-жауап арћылы
оћушыларды ћатыстыра отырып тљсiндiру.
2-нџсћа. Мџѕалiмнiѓ ќѓгiмесi жќне оћушылардыѓ оћулыћ
мќтiнiмен  здiк жџмыс тљрiнде џйымдастыру.
3-нџсћа. Сынып оћушыларын екi топћа б лiп, ќр топћа
мемлекеттiѓ тарихын мџѕалiм џсынѕан жоспар бойынша
талдау арћылы жљргiзу.
Мџѕалiм оћушылардыѓ алдыѓѕы таћырыптардан алѕан
бiлiмдерi мен бiлiктерiн, фашизмге байланысты бiлетiндерiн
еске тљсiредi. Содан кейiн ќр топћа материалдыѓ мазмџнына
ћарай ћандай мќселелерге к ѓiл аудару ћажеттiгi тљсiндi-
рiледi. Оћушыларды жаѓа сабаћты оћып-љйренуге белсендi
тљрде ћатыстыру љшiн таным-талѕам ћабiлеттерiн тексерудi
к здейтiн сџраћтар ћойылады.
Ол мына сџраћтар т ѓiрегiнде iске асады.
1. Фашизм — ... ?
2. Фашистердiѓ iс-ќрекетi Еуропаныѓ ћайсы елдерiнде к рiнiс тапты?
     Олар нелiктен Англияда жќне Францияда билiкке келе алмады?
3. Нелiктен демократиялыћ кљштер фашистердiѓ билiкке келуiне
тойтарыс бере алмады?
4. Герман фашистерiнiѓ ќлеуметтiк негiзiн кiмдер ћџрады?
Осы сџраћ пен жауап оћушылардыѓ алдына “кљту сќтiн”
тудырады. Осы тџста ќр топтаѕы оћушылар мџѕалiмнiѓ ба-
ѕыт беруiмен жаѓа таћырыптыѓ мќселелерiн талдауѕа кiрi-
седi.
Бiрiншi  топ:
Оћушыларѕа берiлетiн сџраћтар:

32
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ Италияѕа ќкелген зардабы ћандай
болды?
2. Соѕыстан кейiн Италиядаѕы саяси партияларѕа сипаттама берiѓдер.
3. Италияда фашизмнiѓ  кiмет басына келу себебiн тљсiндiрiѓдер.
Екiншi  топ:
1. Италияныѓ фашистiк џйымдарыныѓ ћџрамы, ћолдаушысы жќне
џрандары туралы.
2. Фашистердiѓ љкiмет басына келу себебiн тљсiндiрiѓдер.
3. Фашистiк лаѓкестiк диктатураныѓ iс-ќрекетiн айтыѓдар.
Сабаћ соѓында мџѕалiм  тiлген таћырыпћа ћорытынды
жасайды, оћушылардыѓ жауаптарына тоћталады, оћушы-
лардыѓ есiнде ћалатын  негiзгi мќселелердi атап к рсетедi.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.  § 6 бойынша берiлген сџраћтарѕа дайындалу. Гер-
ман жќне Италия фашизмдерiнiѓ љкiмет басына келуiн салыстырып,
дќптерге орындау.
§ 7. КЕЃЕС  ОДАЅЫ
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Кеѓестiк Ресейдiѓ 1918 жылдан Екiншi дљние-
жљзiлiк соѕыс ћарсаѓына дейiнгi жалпы дамуына сипаттама
берiп, ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне саяси дамуындаѕы
басты ерекшелiктердi атап к рсету.
Дамытушылыћ. Оћушыларды Кеѓес љкiметiнiѓ жљргiзген
iшкi жќне сыртћы саясатыныѓ негiзгi мазмџнымен
таныстырып, жаѓа экономикалыћ саясаттыѓ (ЖЭС) мќнiн
ашып к рсету. Ауыл шаруашылыѕын џжымдастыру мен
елдi индустрияландырудаѕы ќмiршiл-ќкiмшiл ќдiстерiн
жќне оныѓ зардаптарын наћты фактiлермен тљсiндiру.
Тарихи деректерге баѕа беруге баулу.  з џстанымына ныћ
тџруѕа баѕыттау.
Тќрбиелiк. Ћоѕамдыћ саяси  мiрдегi орныћћан тотали-
тарлыћ тќртiп ћоѕамныѓ  мiр сљруiн тоћтатып, тек жай
механизмге айналдырѕанын џѕындыру. Тоталитарлыћ жљйе
мен жекебасћа табынушылыћ зардаптарын тљсiндiру.
К рнекi ћџралдар
Карталар — “Кеѓес мемлекетi азамат соѕысы, шетел соѕыс интер-
венциясы жылдарында”, “Кеѓес мемлекетiнiѓ экономикалыћ
дамуы”, “КСРО-ныѓ ћџрылуы”, “Кеѓес мемлекетi елдi индустрия-
ландыру кезеѓiнде”, т.б.
Сџлба, кесте жќне диаграммалар (осы ћџралда џсынылып отыр).

33
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. 1918—1920 жж. Азамат соѕысы.
2. “Ќскери коммунизм” саясаты.
3. Iшкi жќне сыртћы саясат.
4. Жаѓа экономикалыћ саясат.
5. КСРО-ныѓ ћџрылуы.
6. КСРО-даѕы индустрияландыру саясаты.
7. Ауыл шаруашылыѕын џжымдастыру.
8. Елдiѓ ћоѕамдыћ-саяси  мiрi. Тоталитарлыћ жљйе жќне жекебасћа
    табыну.
Негiзгi  тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi  тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi  тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi  тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi  тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
“Ќскери коммунизм” саясаты, азыћ-тљлiк салѕырты,
“ћара нарыћ”, ћызыл террор, ќмiршiл-ќкiмшiл басћару
жљйесi, жекебасћа табыну, жаѓа экономикалыћ саясат, азыћ-
тљлiк салыѕы, жаппай џжымдастыру, тоталитарлыћ,  жап-
пай ћырѕынѕа џшырау.
Негiзгi оћиѕалар:
1918—1920 жылдар
 — Азамат соѕысы.
1918—1921 жылдар
 — “Ќскери  коммунизм” саясаты енгiзiлдi.
1922 жылы 30 желтоћсанда
 КСРО ћџрылды.
1924 жылы ћаѓтарда
 КСРО Конституциясы бекiтiлдi.
1927 жылы 
Тљркiстан — Сiбiр  темiржолы салына бастады (Тљрксiб).
1937—1938 жж.
 жаппай ћуѕын-сљргiн.
Мџѕалiм алдымен ќѓгiмелегелi отырѕан жаѓа таћырыпты
ткен материалдармен байланыстырады. Оћушыларѕа
т мендегiдей сџраћтар ћояды:
1.  Кеѓес љкiметi ћай жылы орнады?
2. 1917 жылы ћандай революциялар болды?
3. Пролетариат диктатурасы барлыћ таптарѕа бiрдей ћарады ма?
4. Ћандай партия билеушi партияѕа айналды?
5. Ресей Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстан ћандай жолмен шыћты?
1. Таћырыптыѓ алѕашћы мќселесi туралы с з еткенде,
“Азамат соѕысы жќне шетел соѕыс интервенциясы” деген
картаны пайдаланып, 1918 жылдыѓ наурызынан 1918
жылдыѓ кљзiне дейiн шетел басћыншыларыныѓ жќне iшкi
контрреволюционерлердiѓ басып алѕан жерi туралы атап
к рсетiледi.
Оћушылардыѓ назарын 1-кестеге аударѕан дџрыс (таћ-
таѕа алдын ала жазып ћоюѕа болады немесе плакатћа жазып
даярланады). Мџѕалiм ћосымша мќлiметтердi пайдалану
арћылы Азамат соѕысы туралы тљсiнiктерiн кеѓейтуге
болады.

34
1-кесте
Ресейдегi Азамат соѕысыныѓ негiзгi кезеѓдерi  (Ю.А.Поляков)
1917 жылѕы аћпан — наурыз
Самодержавиенiѓ ћџлауы,
ћоѕамныѓ ыдырауы.
1917 жылѕы наурыз — ћазан
Ћоѕамдаѕы ћарама-ћайшылыћтыѓ
асћынуы, Азамат соѕысы
ахуалыныѓ кљшеюi.
1917 жылѕы ћазан —
Уаћытша љкiметтiѓ ћџлауы,
1918 жылѕы наурыз
Кеѓес љкiметiнiѓ орнауы,
ћарулы кљрестiѓ таралуы.
1918 жылѕы наурыз — маусым Ћаталдыћ, ћастандыћ, екi
жаћтан да лаѓкестiктiѓ кљшеюi,
аћтар мен ћызылдардыѓ ќскери
кљштерiнiѓ ћџрылуы.
1918 жылдыѓ жазы —
Ќскери кљштердiѓ арасындаѕы
1920 жылдыѓ соѓы
ћырѕын шайћастар (шетел
ќскери кљштерiмен де),
экономиканы милитарландыру.
1921—1922 жылдар
Соѕыс ћимылдары басылды
жќне толыћ тоћтатылды.
Сонымен ћатар оћушылардыѓ назарына ќскери кљштердi
салыстырып, аћгвардияшылар мен интервенттердiѓ ќскер
саны жќне техникалыћ жабдыћталуы жаѕынан Ћызыл
Армиядан басым болѕанына мџѕалiм ћолда бар деректердi
џсынуына болады.
2. 1918—1921 жылдар аралыѕындаѕы Кеѓес љкiметiнiѓ
iшкi саясаты “ќскери коммунизм” деп аталатындыѕы туралы
ќѓгiмелей отырып, оћушылардыѓ назарын мынадай мќселе-
лерге аударады:
— “Ќскери коммунизм” саясатын iске асырудыѓ алѕы-
шарттары.
— “Ќскери коммунизм” саясаты экономикалыћ жќне
ќлеуметтiк-саяси  мiрдi ћамтыѕан шараларды ћарастырады.
— Азыћ-тљлiк салѕыртыныѓ енгiзiлуi жќне оныѓ мќнi.
— Жаппай еѓбек мiндеттiлiгiн енгiзу.
— РК(б)П-ныѓ шексiз диктатурасы орнады.
— Большевиктер партиясыныѓ iшкi саясаты азамат
соѕысыныѓ шыѕуына себеп болды.
— “Ћызыл террор” туралы декреттiѓ ћабылдануы.
Мџѕалiм термин с здердiѓ маѕынасын тљсiндiрiп, мќселенi
ћорытындылайды.
Сондай-аћ оћушыларѕа сџраћ ћойып, “ќскери коммунизм”
саясаты туралы тљсiнiктерiн бiледi.

35
1. “Ќскери коммунизм” саясаты ћандай т тенше шараларды енгiздi
жќне нелiктен?
2. “Ќскери коммунизм” саясатыныѓ басты шарасын атаѓдар.
3. Азыћ-тљлiк салѕыртына шаруалар ћалай ћарады?
4. Ол ћалай iске асырылды?
5. “Ќскери коммунизм” деген с з ћайдан пайда болды?
Оћушылардыѓ жауаптарын тыѓдап, мџѕалiм ћорытынды
жасайды.
3-4. “Азыћ-тљлiк салѕырты 1921 жылдыѓ к ктемiндегi
тереѓ экономикалыћ жќне саяси тоћыраудыѓ негiзгi себебi
болды” деген В.И.Лениннiѓ с зiн келтiрiп, жаѓа экономи-
калыћ саясатћа к шудiѓ ћажеттiлiгiн мџѕалiм оћушыларѕа
тљсiндiредi. ЖЭС-ке к шу мќселесi 1921 жылѕы наурызда
болѕан РК(б)П-ныѓ Х съезiнде ћаралып, ћабылданды. Оћу-
шылардыѓ назарын азыћ-тљлiк салѕыртынан азыћ-тљлiк са-
лыѕына к шудiѓ шаруалар љшiн маѓызды болѕанына аудару
ћажет. Салѕырт пен салыћтыѓ айырмашылыћтарына тоћ-
талѕан ж н. Оћулыћ материалына ћосымша мќселенi наћты-
лай тљсу љшiн хрестоматиядаѕы Жаѓа экономикалыћ саясат-
ћа к шу (1921 ж.), салѕыртты табиѕи салыћпен ауыстыру
туралы Х съезд ћџжаттарын  пайдалануѕа болады.
Оћушылардыѓ ойын дамыту маћсатында, мына т мендегi
тџжырымдар мџѕалiмнiѓ пайдалануына џсынылады, салыс-
тырып талдау жасауѕа да болады.
ЖЭС КСРО-ныѓ  неркќсiбiнде (1921—1929 жж.)

Жеке жќне аралас капиталды џлѕайту.

Мемлекеттiк кќсiпорындардыѓ дербестiгiн арттыру. Шаруашы-
лыћ есеп.

Еѓбекаћы т леудегi теѓгермешiлiктi жою, заттай жалаћыны
аћшалай жалаћыѕа ауыстыру.

Шетел капиталын тарту.

Жџмысшылардыѓ кљшiмен рынокты ћџру, ерiксiз еѓбекке
тыйым салу.
ЖЭС КСРО-ныѓ ауыл шаруашылыѕында (1921—1929 жж.)

Салѕыртты табиѕи салыћпен ауыстыру.

Азыћты орталыћтан б лудi жою. Нан жќне басћа тамаћ  нiмдерiн
еркiн саудалауѕа оралу.

Жердi жалѕа алуѕа жќне жалдамалы еѓбектi пайдалануѕа
шектеулi тљрде рџћсат ету.

Ауыл шаруашылыѕы кооперациясын жќне келiсiмшарттыћ
жљйенi (контракт) дамыту.
Мџѕалiмнiѓ таћырып бойынша оћушыларѕа мќлiмет
беруi љшiн 2-, 3-кестелер џсынылады.

36
2-кесте
ХХ ѕасырдыѓ 20—30-жылдарындаѕы КСРО-ныѓ
ауылшаруашылыћ  ндiрiсi
нiм тљрi
 1928
    1930 жылдардыѓ соѓы
 жыл
Астыћ, жылына млн т
7 3
75—80
Ет, жылына млн т
5
4—5
Сљт, жылына млн т
3 0
3 0
Iрi ћара мал, жылына млн бас
6 0
5 0
3-кесте
ХХ ѕасырдыѓ 20—30-жылдарындаѕы КСРО-даѕы тамаћ
нiмдерiн тџтыну (жылына, жан басына шаћћанда, кг есебiмен)
нiм тљрi
 1928 жылѕы
  1940 жылѕы
Џн, жарма
250
196
Картоп
141
143
Сљт жќне сљт  нiмдерi
242 (1924 жылѕа)
127 (1939 жылѕа)
Ет, май жќне т.б.
35—40
2 0
5.
 КСРО-ныѓ ћџрылуы (1922 жылѕы 30 желтоћсан) кезiн-
де жќне КСРО Конституциясын бекiту туралы тљсiнiк
берген кезде “Дљниежљзi тарихыныѓ” хрестоматиясында
к рсетiлген ћџжаттарды пайдалануѕа болады.
КСРО (30. ХII. 1922 ж.) — РКФСР, УКСР, БКСР, ЗКФСР.
КСРО (5. ХII. 1936 ж.) — 15 одаћтас республика.
6. КСРО-даѕы индустрияландыру, оны iске асыру жолда-
ры оћушылардыѓ есiне салынады. КСРО-даѕы индустрия-
ландыру картасын пайдаланып, аса iрi ћџрылыстарды атап
к рсетiп, Кеѓестiк Ресей аграрлы елден аграрлы-индустрия-
лы елге айналѕаны туралы ќѓгiмелей отырып, мџѕалiм
4-кесте бойынша индустрияландырудыѓ сипатын тљсiндiредi.
4-кесте
ХХ ѕасырдыѓ 20—30-жылдарындаѕы КСРО-даѕы
индустрияландыру ћорытындысы жќне негiзгi сипаты
                   Сипаты
    Ћорытындысы
                        1
                            2
Жедел ћарћын
неркќсiп кќсiпорындарыныѓ
з кљшi жќне ћџралына
саны  стi:
сљйенiп
1928—1932 жылдар — 1500

37
Жалѕасы
1
2
Экономикадан тыс мќжбљрлеу
1933—1937 жылдар — 4500
Шетел тќжiрибесiн пайдалану
КСРО 1940 жылѕы  неркќсiп  нiмiнiѓ
Ауыр жќне ћорѕаныс  неркќсi-
тљрлерiнен дљниежљзiнде
бiнiѓ жоѕары дамуы
АЋШ-тан кейiнгi 2-орынѕа шыћты
Индустрияландыру —  неркќсiпте, еѓ алдымен,  ндiрiс
ћџралдары мен ћџрал-жабдыћтарын  ндiретiн салаларды
ћџру, дамыту, iрi машина жасау  ндiрiсiн жетiлдiру процесi.
Индустрияландыру КСРО-да бiрiншi жќне екiншi бесжыл-
дыћтарда жљзеге асты.
7. Бџл таћырыпшаны баяндаѕан кезде оћу ћџралына ћоса
хрестоматиядан БК(б)П-ныѓ ХV съезiнiѓ жќне џжымшар
ћозѕалысы туралы ћџжаттарды пайдалануѕа болады. Мџѕа-
лiм КСРО-даѕы ауыл шаруашылыѕын џжымдастыру шара-
ларына жќне мџныѓ барысында кездескен ћиыншылыћтар
мен асыра сiлтеушiлiктерге тоћталады. Шаруаларды коопе-
рациялаудыѓ лениндiк принциптерiн Сталиннiѓ “жаппай
џжымдастыру” саясатымен салыстырып тљсiндiру оћушы-
лардыѓ осы саясатты ажырата бiлуiне к мектеседi.
8. Соѓѕы таћырыпшаны тљсiндiргенде, мџѕалiмге ретiне
ћарай ћосымша ћџжаттарды (уаћытћа байланысты) пай-
далануѕа болады. Тоталитаризм, ќмiршiл-ќкiмшiл басћару
жљйесi, партиялыћ басшылыћ, т.б. туралы тљсiнiк берiледi.
Осы мќселенi наћтылай тљсу љшiн 5-, 6-кестелерде берiлген
мќлiметтердi келтiруге болады.
5-кесте
ХХ ѕасырдыѓ 20—30-жылдарындаѕы кеѓес ћоѕамыныѓ
ќлеуметтiк ћџрамы
                                     Жылдар                                            1928     1939
Халыћтыѓ жалпы саны, млн адам
152,4
170
Буржуазия
4,6

Шаруалар, ћол нершiлер, џсаћ ћол нершiлер
74,9
2,6
Ћызметкерлер жќне жџмысшылар
17,6
  50,2
Џжымшар мљшелерi мен кооперацияланѕан
2,9
47,2
ћол нершiлер

38
6-кесте
ГУЛАГ
(ХХ ѕасырдыѓ 30-жылдары)
1 мамыр 1930 ж.
1 наурыз 1940 ж.
Тљрме жќне лагерьлер
279
536
Сотталѕандар
171 251 адам
1 668 200 адам
Таћырыпты бекiту сџраћтары
Таћырыпты бекiту сџраћтары
Таћырыпты бекiту сџраћтары
Таћырыпты бекiту сџраћтары
Таћырыпты бекiту сџраћтары
1. “Ќскери коммунизм” саясаты ћай жылдарда болды?
2. Жаѓа экономикалыћ саясат ћай жылы ћабылданды?
3. КСРО ћай кезде ћџрылды жќне оныѓ ћџрамына ћандай республи-
калар кiрдi?
4. Џжымдастырудыѓ ћандай зардаптары болды?
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма. Кестенi толтыру (салыстыру).
7-кесте
           “Ќскери коммунизм” саясаты
  ЖЭС
1. Азыћ-тљлiк салѕыртын енгiзу
2. Ћала мен деревня арасындаѕы азыћ-
тљлiктi тiкелей айырбастау
3. Жердi жалѕа беруге, ауыл шаруа-
шылыѕында жалдамалы еѓбектi пайда-
лануѕа рџћсат етпеу
4. Жекеменшiк саудаѕа жол бермеу
Азыћ-тљлiк, халыћ тџтынатын тауар-
ларды карточкалыћ, таптыћ принцип
бойынша мемлекеттiк жолмен б лу
5. Аћша ћџныныѓ тљсуi нќтижесiнде
жалаћыны затћа айналдыру, мемлекеттiк
ћызмет к рсетудiѓ (пќтер, к лiк, т.б.)
тегiн болуы


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал