Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет2/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
§ 3. ЏЛЫБРИТАНИЯ
Таћырыпты оћ
Таћырыпты оћ
Таћырыпты оћ
Таћырыпты оћ
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
ытудаѕы маћсат
ытудаѕы маћсат
ытудаѕы маћсат
ытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Екi дљниежљзiлiк соѕыс аралыѕындаѕы Џлыбри-
танияныѓ жаѕдайына сипаттама беру. Џлыбритания љшiн
Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ нќтижелерiн атап к рсетiп,
оћушылардыѓ назарын Англияныѓ саяси жљйесiне, ондаѕы
партиялыћ жљйенiѓ  згерiстерiне аударып, лейбористер
ыћпалыныѓ кљшеюiне наћты фактiлер келтiре отырып тљсiн-
дiру. Џлыбритания басћарушы топтарыныѓ отарлардаѕы
џлт-азаттыћ ћозѕалыстарѕа ћатысты саясатын тљсiндiрiп,
Ирландияныѓ тќуелсiздiкке жетуiн, оныѓ бљгiнгi кљнгi мќнiн
ашып к рсету.
Дљниежљзiлiк тоћырау жылдарындаѕы Англияныѓ
экономикалыћ жаѕдайына басћа елдермен (АЋШ жќне
Германия) салыстыра отырып сипаттама беру. Англия љкi-
метiнiѓ ћабылдаѕан заѓдары туралы ќѓгiмелеу жќне олардыѓ
мазмџнын ашу.
Дамытушылыћ. Џлыбританияда фашизмнiѓ ќлеуметтiк
негiзiнiѓ ќлсiз болѕандыѕыныѓ себептерiн аныћтау.
Оћушыларды тарихи фактiлерге талдау жасай бiлуге баулу.
Тќрбиелiк. Ирландия халћыныѓ тќуелсiздiгi мен бостан-
дыѕын жеѓiп алуын ќѓгiмелей отырып, оћушыларды
бейбiткерлiк рухта тќрбиелеу.
К рнекi ћџралдар
Карталар —“ХIХ ѕасырдыѓ соѓы — ХХ ѕасырдыѓ басындаѕы
Џлыбритания”, “1876 жылдан 1914 жылѕа дейiнгi дљниежљзiн
аумаћтыћ-саяси б лу”.

15
Мџѕалiм оћушыларды ћатыстыра отырып, таћырыптыѓ
мазмџнына сай келетiн сџлба, кесте, диаграмма жќне сурет-
тердi жинастырып, ћолдан сызып пайдалануына болады.
Сабаћтыѓ ќдiсi: ќѓгiме, сџраћ-жауап,  здiк жџмыс, топтыћ
жџмыс.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс ћорытындысыныѓ Џлыбританияѕа
ќсерi.
2. Аѕылшын љкiметiнiѓ iшкi жќне сыртћы саясаты.
3. Соѕыстан кейiнгi Англияныѓ экономикалыћ жаѕдайы.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Отарлыћ империя, репарация, дљниежљзiлiк ћаржы ор-
талыѕы, парламенттiк конституция, коалициялыћ љкiмет,
екiпартиялыћ жљйе, тредюниондар, радикалдандыру, дљ-
ниежљзiлiк экономикалыћ даѕдарыс, “Ћоѕамдыћ тќртiп
туралы” заѓ.
Негiзгi оћиѕалар:
1921 жылы желтоћсанда
 Англия Ирландияныѓ тќуелсiздiгiн мойындады.
1922 жылы
 Англия Египеттiѓ тќуелсiздiгiн мойындады.
1924 жылы 23 ћаѓтарда
 лейбористер алѕаш рет љкiмет ћџрды.
1927 жылы
 кќсiподаћћа ћарсы заѓ шыѕарылды.
Сабаћты Англияныѓ дамуын АЋШ жќне Германиямен
салыстыру ретiнде де ћџруѕа болады. Ондай жаѕдайда сабаћ-
тыѓ басында љй тапсырмасы тексерiлмейдi, сабаћ барысында
тiлетiн материалмен таћырыптыћ байланыс љшiн ћажеттi
сџраћтар ћойылады. Мџѕалiм жаѓа материалды тљсiндiрудiѓ
алдында оћушылардыѓ ойын дамыту љшiн т мендегiдей
сџраћ берiп, сабаћтыѓ соѓында сџрайды.
Англияныѓ 1918—1939 жылдарда дамуыныѓ басћа елдермен ортаћ
сипаты мен ерекшелiгi неде?
1. Жоспардыѓ бiрiншi мќселесi бойынша оћушылар бiр-
ћатар мќлiметтермен танысады жќне оларды сабаћћа ћызыћ-
тырып тарту љшiн мџѕалiмнiѓ ћосымша материалдарды
џсынуына болады.
Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстаѕы Англияныѓ маћсатын
оћушылардыѓ естерiне тљсiре отырып, соѕыстаѕы жеѓiс
Англияѕа бiршама тиiмдi болѕанын атап к рсетедi. Англия
зiнiѓ теѓiздегi љстемдiгiн саћтап ћана ћоймай, Африкадаѕы
Герман отарлары жќне Таяу Шыѕыстаѕы Осман иелiктерi

16
арћылы отарлыћ империясын кеѓейттi. Версаль келiсiмi
бойынша Германия  з мойнына алѕан соѕыс шыѕыныныѓ
к п б лiгiн Англияѕа бердi. Соѕыстан кейiн оныѓ ќскери
ћуаты жќне Париж бiтiм конференциясы  кезiнде халыћ-
аралыћ беделi  стi. Бiраћ соѕыста Англияныѓ 2 млн адамы
лдi жќне жараланды; Англия џлттыћ байлыѕыныѓ љштен
бiр б лiгiн, сауда флотыныѓ 70%-ын жоѕалтты; сыртћы
саудасы екi есе ћысћарды, экспорты т мендеп, импорты  стi,
елдiѓ ћаржылыћ-экономикалыћ жаѕдайы бiршама ќлсiредi.
Егер соѕысћа дейiн АЋШ Џлыбританияѕа ћарыздар болса,
ендi Џлыбритания АЋШ-ћа 4 млрд доллар к лемiнде
ћарыздар болды. Дљниежљзiлiк ћаржы орталыѕы Лон-
дондаѕы Ситиден Нью-Йорктiѓ Уолл-Стритiне ћоныс
аударды.
2. Англияныѓ саяси  мiрiне сипаттама берген кезде
мџѕалiм оћушылардыѓ назарын ћоспартиялыћ жљйенiѓ
згерiстерiне аударѕаны ж н. Ол либералдар партиясы
ыћпалыныѓ ќлсiреп, лейбористер партиясыныѓ кљшеюiмен
сипатталады. Миллиондаѕан мљшелерi бар тредюниондарѕа
(жџмысшылардыѓ жалпы кќсiподаћтыћ одаѕы) арћа сљйеген
лейбористер парламенттегi маѓызды кљшке айналды.
1923 жылѕы Парламент сайлауы туралы к рсеткiштердi
таћтаѕа жазып, оћушыларѕа талдатып, лейбористердiѓ
љкiметке ие бола алатынын дќлелдей тљсу керек. Оѕан мысал —
1924 жылы ћаѓтардаѕы парламенттiк сайлауда лейбористер
жеѓiске жетiп, жетекшiсi Р.Макдональд Џлыбритания
тарихында алѕаш рет лейбористер љкiметiн ћџрды. Ол
љкiмет басында аз мерзiм болѕанына ћарамастан iшкi
саясатты неѕџрлым  икемдiрек ќдiспен жљргiздi. Осы сќтте
мџѕалiм оћушыларѕа: “Ол ћандай тиiмдi iс-шаралар жљр-
гiздi?” деген сияћты сџраћ ћоюына болады.
Оћушылар лейбористердiѓ iс-шараларын оћулыћтан
здерi аныћтайды. Берiлген сџраћћа жауап берiп, лейбо-
ристердiѓ, негiзiнен, миллиондаѕан мљшесi бар тредюнион-
дарѕа сљйенгенiн айтады.
Оћушылардыѓ ойын дамыту љшiн аѕылшын љкiметiнiѓ
сыртћы саясатын тљсiндiргенде т мендегiдей тапсырма
беруден бастаѕан дџрыс:
Џлыбританияныѓ Азиядаѕы, Африкадаѕы отарларын атап, карта-
дан к рсетiѓдер. Еѓ жаћын орналасћан ежелгi отарын атаѓдар.

17
Мџѕалiм оћушылардыѓ жауабын тыѓдап, Ирландия
мќселесiн оћулыћтан  здерi оћып, т мендегi сџраћтарѕа
байланысты жџмыс iстеуiн тапсырады:
1. Ирландияныѓ тќуелсiздiкке жетуi ћалай болды?
2.  Англия Ирландияныѓ тќуелсiздiгiн ћашан мойындады?
3. Англия Ирландияда ћандай ћџћыћтарды иелендi?
4. Ирландия мќселесiнiѓ бљгiнгi кљнгi мќнi неде?
Мџѕалiм ћорытынды жасап, 1912 жылѕы Ирландия
мќселесiн оћушылардыѓ естерiне тљсiредi.
3. Англияныѓ экономикалыћ жаѕдайы басћа елдердiѓ
экономикалыћ дамуымен салыстырыла отырып, ћысћаша
баяндалады.
1920 жылдары британ экономикасы баяу ћарћынмен
ћайтадан ныѕая бастады (1-кесте).
1-кесте
         неркќсiптiѓ жедел
      неркќсiптiѓ артта ћалѕан
         дамыѕан салалары
                      салалары
Сауда
Химия
Ћџрылыс
Авток лiк
К мiр  ндiрiсi
Электротехника
Кеме жасау
Тоћыма
неркќсiптiѓ ескi салаларында техникалыћ артта ћалу-
шылыћ саћталды. Ол ќсiресе к мiр  неркќсiбiнен аныћ
байћалды. Оћулыћтаѕы жаѕдайды мына мќлiметтер
ћосымша ћџжат наћтылайды: Англияда 1924 жылы к мiр
ндiрудiѓ 19%-ы механикаландырылса, АЋШ-та меха-
никаландыру 70% болды. Техникалыћ артта ћалу еѓбек
нiмдiлiгiн т мендетiп, тауардыѓ  зiндiк ћџнын жоѕа-
рылатты, ол тауарлар сыртћы рынокта американдыћ жќне
германдыћ арзан тауарлармен бќсекелесе алмады.
Бџл жаѕдай 1926 жылы елдегi жџмысшы табыныѓ
жаппай ереуiлiн тудырды. Мќселенi наћтылай тљсу љшiн
ћосымша материал пайдаланѕан дџрыс (Дљниежљзi тарихы:
Хрестоматия. 9-сынып. Алматы: Мектеп, 2013.). Жаппай
ереуiлге ћатысушылардыѓ саны (отбасымен ћоса есептегенде)
18 млн адам шамасында болды, бџл елдегi халыћтыѓ
40%-ы едi. Кеншiлер жетi ай бойы ереуiлдi жалѕастырды.
Ереуiл 1926 жылѕы 4 мамырда басталып, 1926 жылѕы жел-
тоћсанда аяћталды.

18
Консерваторлар љкiметi 1927 жылы жаппай ереуiлдерге
рџћсат етпейтiн, ереуiлге жол бермейтiн, кќсiподаћћа ћарсы
баѕытталѕан заѓ шыѕарды. Мџѕалiм оћушыларѕа 1931 жылы
тамызда љкiмет басына екiншi рет келген Р.Макдональдтiѓ
ћџрѕан “џлттыћ” коалициялыћ љкiметтiѓ ереуiлшiлерге
ћарсы саясатыныѓ себебiн оћулыћ мќтiнiнен аныћтауды
тапсырады.
Англияда фашистердiѓ бџћаралыћ ќлеуметтiк негiзi —
герман џлтшылдарында болѕан кедейленген џсаћ буржуазия
жоћ едi. Монополистiк буржуазияныѓ негiзгi топтары
дќстљрлi парламенттiк жљйеден бас тартып, елдi басћаруда
фашистердiѓ к мегiне сљйенудi ћажет деп таппады.
Англияда фашистердiѓ ќлеуметтiк негiзi ќлсiз болды.
Оћушылардыѓ назары 1937 жылы љкiмет басына келген
Невилл Чемберлен љкiметiнiѓ саясатына аударылады.
Таћырыпты бекiту.
Таћырыпты бекiту.
Таћырыпты бекiту.
Таћырыпты бекiту.
Таћырыпты бекiту. Мџѕалiм оћушыларды љш топћа
б лiп тапсырмалар бередi.
I топћа берiлетiн тапсырма.
II топћа берiлетiн тапсырма.
III топћа берiлетiн тапсырма.
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. §3-тыѓ соѓындаѕы 2-, 5-сџраћтар бойынша дайын-
далу.
Лейбористер
партиясыныѓ
кљшеюi
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
V
V
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
Џлыбритания отарла-
рындаѕы џлт-азаттыћ
кљрестiѓ нќтижелерi
V
V
V
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
Џлыбритания љшiн
Бiрiншi дљниежљзiлiк
соѕыстыѓ нќтижелерi
V
V
V

19
§ 4. ФРАНЦИЯ
Таћыры
Таћыры
Таћыры
Таћыры
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
пты оћытудаѕы маћсат
пты оћытудаѕы маћсат
пты оћытудаѕы маћсат
пты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Францияныѓ соѕыстан кейiнгi ќлеуметтiк-
экономикалыћ жќне саяси жаѕдайына сипаттама берiп,
ќлеуметтiк шиеленiстiѓ себебiн, Францияныѓ к ппартиялыћ
жљйесiнiѓ ерекшелiгiн жќне экономикалыћ даѕдарыстыѓ ел
мiрiне ќсерiн наћты фактiлермен ашып к рсету.
Дамытушылыћ. Француз фашизмi туралы тљсiнiк бере
отырып, оныѓ герман жќне итальян фашизмiнен айырмашы-
лыѕына талдау жќне тиiстi ћорытынды жасай бiлуге баулу.
Тќрбиелiк. Халыћтыћ майданныѓ ћалыптасуы туралы
ќѓгiмелеп, жљргiзген шараларыныѓ маѓызына тоћталып, еѓ
бастысы, Францияда фашизмнiѓ билеп-т стеуiне тосћауыл
болѕанын атап, оћушыларды фашизмге, ымырасыздыћћа
ћарсы тќрбиелеу.
К рнекi ћџралдар
Карталар — “ХХ ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы Франция”,
“ХХ ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы Еуропа”.
Тiрек сызба: “Халыћтыћ майданныѓ баѕдарламасы”.
Таћырыпћа арналѕан карта-сџлба, сурет, т.б.
Сабаћтыѓ  тљрi: дќстљрлi сабаћ (интерактивтi ќдiс арћылы).
Сабаћ материалыныѓ к лемiн ескерiп, љй тапсырмасын
тексерместен, бџрынѕы  тiлген материалды жаѓа материал-
мен байланыстыру љшiн бiрнеше сџраћтар ћоюѕа болады.
Бџл уаћытты љнемдеумен бiрге оћушылардыѓ белсендiлiгiн
арттыруѕа ќсер етедi.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Франция.
2. Р. Пуанкаренiѓ саясатына халыћтыѓ наразылыѕы.
3. Франциядаѕы экономикалыћ даѕдарыстыѓ ерекшелiктерi.
4. Француз фашизмiнiѓ ерекшелiктерi.
5. Халыћтыћ майданныѓ ћалыптасуы.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Оѓшыл буржуазия партиялары, Џлттыћ блок, Солшыл
блок, Џлттыћ бiрiгу, соѕыс шыѕынын  теу (репарация),
“Француз ќрекет лигасы”, “Ќскери крест”, Халыћтыћ май-
дан, “дирижешiлiк” баѕыт.
Негiзгi оћиѕалар:
1919 жылы 
Џлттыћ блок ћџрылды.
1924—1926 жылдарда
 солшыл блок љкiметi билiк басында болды.

20
1926—1928 жж.
 “Џлттыћ бiрiгу” атты блок билiк басына келдi.
1924 жылы
 “Патриоттыћ жастар” лигасы ћџрылды.
1927 жылы 
“Ќскери крест” лигасы ћџрылды.
1934 жылы 
Халыћтыћ майдан ћџрылды.
1936 жылы
 Халыћтыћ майдан партиясы парламент сайлауында жеѓiске жеттi.
Љй тапсырмасын сџрауды таћырыпты бекiту кезiнде
жљргiзуге болады:
1. Џлыбританияныѓ соѕыстан кейiнгi экономикалыћ жќне саяси
дамуын Франциямен салыстыру: ерекшелiктерi мен џћсастыћтары.
2. Дљниежљзiлiк даѕдарыс жылдарындаѕы Џлыбритания мен
Францияныѓ экономикалыћ жаѕдайын салыстыру: џћсастыћ-
тары мен айырмашылыћтары.
3. Џлыбританиядаѕы басћарушы топтардыѓ отарлардаѕы џлт-
азаттыћ ћозѕалыстарѕа ћатысты саясатын сипаттаѓдар.
Мџѕалiм таћырыпћа арналѕан кiрiспе с зiнде дљние-
жљзiлiк соѕыстыѓ Францияныѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ
дамуына тигiзген зардаптары туралы айтып  тедi. Соѕыс
Франция халћына љлкен ауыртпалыћ ќкелдi.  неркќсiп
ћатынастары бiршама дамыѕан Францияныѓ солтљстiк-
шыѕыс департаменттерi ќскери ћимылдардан ћџлдырауѕа
џшырады; 5 млн-нан астам адам жџмыстан айырылды.
Францияныѓ ќскери шыѕындары 62 млн франкке жеттi,
сыртћы ћарызы  стi.
1.2. Бџл таћырыпшаларды тљсiндiрудiѓ алдында  ткен
материалдармен байланыстыру љшiн жќне оћушылардыѓ
ойын дамыту маћсатында мџѕалiм оларѕа сџраћтар ћояды:
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс ћарсаѓында Францияда ћандай саяси
партиялар болды?
2. Франциядаѕы реформалыћ баѕытты џстанѕан партияларды
атаѓдар.
3. Францияда революциялыћ баѕытты џстанѕан саяси партия болды
ма? Франция ћоѕамыныѓ дамуы љшiн сендер ћай баѕытты џсынар
едiѓдер?
4. Францияныѓ тарихында дљниежљзiлiк соѕысћа дейiн республика
неше рет орнады? Ал ћазiргi нешiншi республика?
Мџѕалiм оћушылардыѓ жауаптарын тыѓдап, толыћты-
рады. Соѕыстан кейiнгi Францияныѓ iшкi  мiрiнiѓ саяси
ерекшелiктерiн оћушылар оћулыћ мќтiнiнен оћып, берiлген
тапсырманы орындайды.
I топћа берiлетiн тапсырмалар.
1) Џлттыћ блоктыѓ ћџрамы.

21
2) Iс-ќрекетiнiѓ баѕыттары.
3) Ыдырау себебi.
II топћа берiлетiн тапсырмалар.
1) Солшыл блок љкiметiнiѓ ћџрылуы.
2) Iс-ќрекетiнiѓ баѕыттары.
3) Жеѓiлiске џшырау себептерi.
Оћушылардыѓ жџмысына талдау жасап, 1926 жылѕы
сайлауда љкiмет билiгiне ћайтадан “Џлттыћ бiрiгу” атты жа-
ѓа блокћа енген оѓшыл кљштер келдi деп, мќселенi мџѕалiм
ћорытындылайды.
3. Келесi таћырыпшаны мынадай баѕыттаѕы логикалыћ
сџраћ ћоюдан бастаѕан дџрыс:
Соѕыстан кейiн Францияныѓ экономикасы бiрћалыпты дамып,
шикiзат базасы кеѓейдi жќне банк ћоры  стi. Бџл нелiктен деп
ойлайсыѓдар?
Оћушылардыѓ жауабын ћорытындылап, банк туралы
ћосымша тљсiнiк беруге болады. Француз банкi — мемлекет-
тiк банк iсiн атћаратын жеке акционерлiк ћоѕам. Оныѓ
ћарамаѕына елдiѓ барлыћ алтын ћоры кiрдi. Ол кеѓ ћџћыћты
пайдаланды. Банктiѓ 31 мыѓ акционерi болды, бiраћ шешу-
шi дауыс ћџћына тек ћана 200 iрi акция иелерi ие болды.
Франциядаѕы экономикалыћ тоћыраудыѓ ерекшелiктерiн
айтћанда, оћушыларѕа: “Франциядаѕы байырѕы  ндiрiс
салаларын атаѓдар” деген сияћты тапсырма берiледi.
Оћушылардыѓ жауаптарын тыѓдап, кейбiр  ндiрiстердiѓ
(тоћыма  неркќсiбi, ћымбат бџйымдар  ндiрiсi, шарап  ндi-
ру, т.б.)  зардап шеккенiн мџѕалiм айтып тљсiндiредi.  Оћу-
шылар оћулыћтан оћып мына тапсырманы орындайды.
Мемлекет арћылы экономиканы реттеу идеясын жаћтау-
шылар  здерiн “дирижешiлер” деп атаѕандыѕы ж нiнде
мџѕалiм тереѓiрек тоћталып, оныѓ маѕынасын тљсiндiредi.
Францияда ћалыптасћан даѕдарыстан шыѕудыѓ жолдарын
оћушылармен ќѓгiмелесу арћылы талдау  з нќтижесiн бер-
мек.
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
Бюджеттi саћтап
ћалудаѕы
љкiметтiѓ ќрекетi
V
V
V
V

22
Даѕдарыстан шыѕу жолдары таћтаѕа жазылады.
1) Либералдыћ реформа (АЋШ-таѕы сияћты).
2) Фашистiк тќсiлмен “кљштi љкiмет” ћџру (Германия
сияћты).
4. Мџѕалiм термин с здердiѓ маѕынасын айтып, Фран-
циядаѕы оѓшыл радикализмге тљсiнiк беру кезiнде таћтаѕа
2-кестенi сызады.
2-кесте

      Лигалардыѓ аты
    Лигалардыѓ талаптары
1.
“Француз ќрекет лигасы”
Фашистiк диктатура орнату
2.
“Патриоттыћ жастар”
“Алтын парламенттi” жою,
кљштi атћарушы љкiмет ћџру
3.
“Ќскери крест”
“Коммунизмдi ћџрту”,
“Сатћын демократияны”, “Шiрiген
парламентаризмдi” жою, фашистiк
диктатура орнату
1927 жылы ћџрылѕан “Ќскери крест” лигасы туралы
тљсiнiк бере кеткен ж н. Олар кќсiпкерлер, газет иелерi
жќне оѓшыл парламент мљшелерiн тiрек еткен,  здерiнiѓ
артиллериясы мен џшаћтары болѕан, 1934 жылы мљше-
лерiнiѓ санын 150 мыѓѕа дейiн жеткiзген. Фашистiк
џйымдарда адам саны 2 млн-дай болѕан, ал ћарулы жасаћ-
тары  з ћатарына 7—8 мыѓ адамды тартћан.
Француз фашизмiнiѓ ерекшелiктерi оћушылардыѓ
бiлiмiне сљйене отырып талдау арћылы тљсiндiрiледi. Ол
љшiн Италия жќне Германиямен салыстыруѕа болады:
— Буржуазиялыћ революциялардыѓ уаћыты.
— Мемлекеттiк ћџрылысы.
— Халыћтыѓ революциялыћ дќстљрi.
— Фашизмнiѓ пайда болу уаћыты.
— Экономикалыћ даѕдарыстыѓ ќсерi.
— Бџћаралыћ базасы.
Талдауды ћорытындылап, Франциядаѕы фашистiк џйым-
дардыѓ бытыраѓћы болѕандыѕы, олардыѓ бiртџтас, наћты
баѕдарламасы болмаѕандыѕы айтылады.
5. Таћырыптыѓ мазмџнындаѕы еѓ басты мќселе — халыћ
майданы туралы. Сабаћтыѓ бџл б лiгi тартымды жќне ћы-
зыћты болуы љшiн ћандай тљрде болса да ћџжаттарды, к р-
кем ќдебиеттердi пайдалану, дамытушылыћ жаѕдай тудыру
тиiмдi. Мџѕалiм ќѓгiме барысында оћушыларѕа т мендегi
сџраћтарѕа жауап ќзiрлеп отыруды тапсырады:

23
1. Нелiктен Франция фашизмiнiѓ кљшi Германия фашизмiнен ќлсiз
болды?
2. Халыћтыћ майданныѓ ќлеуметтiк ћџрамын аныћтаѓдар, саяси
ћџрамы ћандай партиялардан тџрады?
3. Халыћтыћ майданныѓ тарихи маѓызы неде?
Халыћтыћ майданныѓ ћџрылуы 1934 жылы 12 аћпанда
фашизмге ћарсы наразылыћ бiлдiрген ереуiлден бастал-
ѕанын айтып, мџѕалiм оћушылардыѓ назарын ереуiлге
ћатысушылардыѓ ћџрамына аударып, Францияда таптыћ
жќне саяси кљштердiѓ ћайта топтаса бастаѕанын атап  тедi.
Ћосымша материалды да пайдалануѕа болады.
Мџѕалiм сондай-аћ оћушылардыѓ назарын коммунистер
мен социалистердiѓ тактикалыћ џрандарыныѓ  згеруiне
аударып, нќтижесiнде, 1934 жылѕы 27 шiлдеде ФКП мен
социалистiк ћимыл бiрлiгi туралы пактiге ћол ћойылѕан-
дыѕын айтып тљсiндiредi. Бiрiккен екi партияныѓ мiндет-
темесiмен таныстырып, оћушыларѕа: “Нелiктен социалистiк
партияныѓ жетекшiлерi ћимыл бiрлiгi туралы пактiге ћол
ћоюѕа мќжбљр болды?” деген сияћты сџраћ ћойылады. Осы-
ѕан дейiн олар коммунистердiѓ џсынысынан 26 рет бас тарт-
ћан болатын. Халыћ бџћарасыныѓ бiрлiкке џмтылуы ћуат-
ты кљшке айналды. Халыћтыѓ талабы социалистiк партия
жетекшiлерiн бiрiге ћимылдауѕа мќжбљр еттi жќне бџл
уаћытта Германияда Гитлер љкiмет басына келген болатын.
1936 жылы Халыћтыћ майдан баѕдарламасыныѓ жария-
ланѕанын айтып, баѕдарламаныѓ мазмџнымен мџѕалiм
оћушыларѕа хрестоматиядан халыћтыћ мандаттыѓ заѓда-
рын оћуды тапсырады (Дљниежљзi тарихы. 9-сынып).
Оћушыларѕа т мендегiдей сџраћтар ћоюѕа болады:
1. Халыћтыћ майданныѓ ћандай негiзгi саяси жќне экономикалыћ
талаптары болды?
2. Халыћтыћ майдан баѕдарламасы халыћтыѓ ћандай ќлеуметтiк
тобыныѓ мљддесiн бiлдiрдi?
Оћушылардыѓ жауабын талдап, ћорытынды жасалады.
1936 жылѕы парламент сайлауында Халыћтыћ майдан
партиясы iрi жаѓа жеѓiске жеткенiн айтып, ћорытындысын
таћтаѕа жазып салыстыруѕа болады.
Республикада ћалыптасћан дќстљрге сќйкес еѓ iрi парла-
менттiк фракция лидерi — социалист Леон Блюмѕа љкiмет
ћџру жљктеледi. Халыћтыћ майдан љкiметiнiѓ шаралары
оћулыћ к лемiнде тљсiндiрiледi немесе оћушылар оћулыћ-
тан  здерi оћып, к рсетiлген тапсырманы орындайды.

24
Мџѕалiм оћушыларды ћатыстыра отырып, сџраћ-жауап
арћылы Франциядаѕы Халыћтыћ майданныѓ тарихи маѓы-
зын ашып к рсетедi. Халыћтыћ майдан фашизмге ћарсы
кљрес ћџралы ќрi фашистердiѓ Францияда љкiмет басына
келуiне тосћауыл болды. Демократия аясында эконо-
микалыћ даѕдарыстан шыѕуѕа к мектестi. Мџѕалiм таћы-
рыпты ћорытындылай келiп, Франциядаѕы Халыћтыћ май-
данныѓ демократиялыћ кљштерiн топтастырудаѕы тќжiри-
бесi соѕыс жылдарында, фашистiк басып алу кезiнде жќне
соѕыстан кейiнгi жылдарда да, бљгiнгi таѓда да маѓызын жо-
ѕалтћан жоћ деп атап к рсетедi.
Љй тапсырмасын сџрау мен жаѓа таћырыпты бекiтудi
тест сџраћтары арћылы жљргiзуге болады.
ТЕСТ СЏРАЋТАРЫ
1.Џлыбританияныѓ тџѓѕыш лейбористер партиясынан шыћћан
љкiмет басшысы:
а) Р.Макдональд;
ќ) Ллойд-Джордж;
б) Н.Чемберлен.
2. Џлыбритания Ирландияныѓ тќуелсiздiгiн ресми тљрде мойындады:
а) 1919 ж.;
ќ) 1920 ж.;
б) 1921 ж.
3. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыста жеѓiске жеткен Францияныѓ
Германиядан ћайтарып алѕан жерлерi:
а) Эльзас, Лотарингия;
ќ) Рур облысы;
б) Саар облысы.
4. Франциядаѕы Халыћтыћ майданныѓ ћџрылѕан жылы:
а) 1932 ж.;
ќ) 1934 ж.;
б) 1936 ж.
5. 1918 жылы Англияда ћабылданды:
а) Сайлау туралы заѓ;
ќ) “Ћоѕамдыћ тќртiп туралы” заѓ;
б) “Еѓбек ћатынастары туралы” заѓ.
V
1)...............................................................
2)...............................................................
3)...............................................................
4)...............................................................
5)...............................................................
Халыћтыћ
майдан
љкiметiнiѓ
негiзгi
шаралары
V
V
V
V

25
6. 1920 жылы Франция президентi болып сайланды:
а) Р.Пуанкаре;
ќ) А.Мильеран;
б) Э.Эррио.
7. 1934 жылы 6 аћпанда француз фашистерi
а) мемлекеттiк т ѓкерiс жасады;
ќ)  з съездерiн  ткiздi;
б) парламенттi басып алуѕа ќрекет жасады.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма.
Љйге тапсырма. §4-тыѓ соѓындаѕы 3, 4, 6-сџраћтарѕа жауап ќзiрлеу.
Хрестоматиядан Халыћтыћ майданныѓ заѓдары туралы ћџжатты
оћу (Дљниежљзi тарихы: Хрестоматия. 9-сынып).


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал