Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет10/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
§ 27. ЋЫТАЙ  ХАЛЫЋ  РЕСПУБЛИКАСЫ.  МОЃЅОЛИЯ
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Ћытай-
дыѓ аумаћтыћ б лшектенуi, АЋШ баћылауында болѕан
Гоминьдан партиясыныѓ љстемдiгiне ћарсы халыћ бџћара-
сыныѓ џлт-азаттыћ к терiлiске шыѕып, Гоминьдан армия-
сын талћандауы, ЋХР-дыѓ ћџрылуы туралы ќѓгiмелеу. 1950
жылдардаѕы ќлеуметтiк-экономикалыћ  згерiстерге шолу
жасай отырып, Мао Цзэдун басћарѕан ЋКП-ныѓ ћџрылы-
сына тоћталу, “зор секiрiс” жќне “мќдени революция” кезе-

124
ѓiндегi ЋКП-ныѓ ќрекеттерiн ашу. Сыртћы саясатта батыс
елдерiмен жќне Ћазаћстанмен ынтымаћтастыѕын айту.
Моѓѕолияныѓ 1950—1990 жылдардаѕы даму  згерiстерiне
шолу жасау.
Дамытушылыћ. Екi елдiѓ даму кезеѓдерiне сипаттама
берiп, экономика, саясат салаларындаѕы ћадамдарын талдау.
Тќрбиелiк. Оћушыларды ќр елдiѓ даму ерекшелiктерiн
к ре бiлуге, салыстыруѕа жќне  з елiндегi артыћшы-
лыћтарды баѕалай бiлуге тќрбиелеу.
Сабаћтыѓ  тљрi:  дискуссия сабаћ.
К рнекi ћџралдар
Дљниежљзiнiѓ саяси картасы, “Ћазiргi дљниежљзi тарихына” арнал-
ѕан атлас карта, кесте, сџлбалар, картиналар.
Таћырыптыѓ жоспары таћтаѕа жазылады. Бџл сабаћта
екi таћырып ћарастырылатындыћтан, алѕашћы — Ћытай
таћырыбына толыѕыраћ шолу жасап, келесi таћырыпћа
сџраћтар бойынша љйден ќзiрленiп, пiкiрсайысћа мџћият
дайындалып келу тапсырылады.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Ћытайдыѓ б лшектенуi.
1. Солтљстiк-Шыѕыс Ћытайда ЋКП-ныѓ орныѕуы.
2. Ћалѕан аймаћтардаѕы Гоминьдан партиясыныѓ љстемдiгi.
3. Ћытай џлт-азаттыћ армиясыныѓ Гоминьдан армиясын талћандауы.
4. Ћытай Халыћ Республикасыныѓ ћџрылуы, ЋКП-ныѓ љкiмет
басына келуi.
2. 1950 жылдардаѕы ќлеуметтiк-экономикалыћ  згерiстер.
1. ЋКП-ныѓ 1949—1952 жылдардаѕы џлттыћ-демократиялыћ
революцияны аяћтауда алѕа ћойѕан мiндеттерi.
2. 1950—1952 жылдарда жљргiзiлген реформалары мен социа-
листiк ћџрылыстыѓ алѕышарттары.
3. Индустрияландыруды iске асыру.
3. Ћытай Халыћ Республикасыныѓ саяси ћџрылысы.
1. Жаѓа Конституцияныѓ ћабылданылуы (1954 ж.) жќне ЋХР-
дiѓ саяси ћџрылымы.
2. ЋХР “зор секiрiс” жќне “мќдени революция” кезеѓiнде
(1958—1969 жж.).
4. Ћазiргi ЋХР-дiѓ iшкi-сыртћы саясаты.
1. 1988—1989 жылдардаѕы Пекиндегi халыћтыћ ћозѕалыстар.
2. 1990 жылдардыѓ басындаѕы реформалар.
3. ЋХР-дыѓ сыртћы елдермен саяси жќне экономикалыћ ћаты-
настары.
5. Моѓѕолияныѓ 1950—1990 жылдардаѕы даму  згерiстерi.
1. Халыћ шаруашылыѕын дамыту.
2. Индустрияландыру.

125
3. Ауылды кооперативтендiрудiѓ екiншi кезеѓi.
4. 1980—1990 жылдардаѕы МХР-дiѓ экономикалыћ жаѕдайы
жќне саяси даму жолдары.
5. МХР-дыѓ “Ашыћ есiк” саясаты, Ћазаћстан мен Моѓѕолия
арасындаѕы байланыстар.
Мџѕалiм сабаћты  ткен таћырыптарды пысыћтап,
бекiтуден бастайды. Оћушыларѕа сџраћтар ћойылады.
Жауаптар мџѕалiм ћорытындысымен бекiтiледi де, жаѓа
сабаћ материалына оћушылар назары аударылады.
Бiрiншi таћырыпша бойынша картаны пайдалана оты-
рып, Ћытай аумаѕыныѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ
соѓында екi iрi саяси топтыѓ баћылауында болѕаны, Гоминь-
дандыћ љкiмет АЋШ-тыѓ арандатуымен Азамат соѕысын
бастаѕаны, халыћ бџћарасыныѓ џлт-азаттыћ армиясыныѓ
1949 жылы Гоминьдан армиясын талћандаѕаны туралы
баяндалады. 2-таћырыпша бойынша демократиялыћ
жолмен жеѓiске жеткен ЋКП мен ЋХР-дыѓ жариялануы
мен оныѓ мiндеттерiн ашу керек. Аграрлы реформаѕа да
назар аударта кеткен ж н. 1938 жылы ћабылданѕан “зор
секiрiс” баѕыты саясатыныѓ мќнi тљсiндiрiледi. 1-кестенi тол-
тыру кезiнде таћтаны пайдалануѕа болады.
1-кесте
Ћазiргi ЋХР-дiѓ iшкi-сыртћы саясатына шолу жасалады.
Ќсiресе 1988—1989 жылдардаѕы Пекинде жќне басћа
ћалаларда болѕан халыћтыћ ћозѕалыстар, студент жастар-
дыѓ наразылыћтары туралы айтылады. Сыртћы саясатта
1979 жылы ЋХР басшыларыныѓ Вьетнам елiмен соћтыѕы-
сына, КСРО жќне Ћазаћстанмен ћарым-ћатынасына тоћтала
кеткен ж н.
Ал Моѓѕолия таћырыбы жоспар бойынша мџѕалiмнiѓ
к мегiмен жалпылама тљсiндiрiледi.
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. Ћосымша материалды пайдалана отырып т мендегi
тапсырманы орындаѓдар.
Жылдары
“Зор секiрiс”
баѕытыныѓ
мiндеттерi
“Халыћ
коммунасы”
саясаты
Ћайшы-
лыћтар
1959—1969
Мќдени
революция
ќрекеттерi

126
§ 28. ЉНДIСТАН.  ПЌКСТАН
Таћырыптарды 
Таћырыптарды 
Таћырыптарды 
Таћырыптарды 
Таћырыптарды оћытудаѕы маћсат
оћытудаѕы маћсат
оћытудаѕы маћсат
оћытудаѕы маћсат
оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Оѓтљстiк Азия елдерiнiѓ тќуелсiздiкке жетуiне
жќне олардыѓ саяси-экономикалыћ даму жолдарына
сипаттама беру. Љндiстандаѕы саяси партиялар мен олардыѓ
баѕдарламаларыныѓ мазмџнын тљсiндiру. Неру баѕытыныѓ
халыћ љшiн маѓыздылыѕын аша отырып, ел iшiндегi ћаћ-
тыѕыстар себебiн наћтылау. Љндiстанныѓ сыртћы саясаты
мен елдiѓ ћазiргi жаѕдайы туралы тљсiнiк беру.
Дамытушылыћ. Пќкстанныѓ Екiншi дљниежљзiлiк
соѕыстан кейiн егемендiкке жетуiн, iшкi жќне сыртћы
саясатын ќѓгiмелеу. 1960 жылдардыѓ екiншi жартысындаѕы
Пќкстан-Љндiстан соѕысыныѓ себептерiн аша отырып,
Бангладеш елiнiѓ ћџрылуы, саяси-экономикалыћ  мiрi
туралы баяндау. Пќкстанныѓ 1970—1990 жылдардаѕы
дамуына шолу жасау.
Шри-Ланка, Мьянма, Непал елдерiнiѓ iшкi жќне сыртћы
дамуындаѕы жетiстiктерi мен кемшiлiктерiне тоћталу.
Тќрбиелiк. Оћушыларѕа Оѓтљстiк Азиядаѕы тќуелсiздiк
љшiн жљргiзiлген кљрес туралы айтып, бостандыћ ћџныныѓ
соншалыћты жоѕары екендiгiне к здерiн жеткiзу, азат-
тыћты баѕалай бiлуге тќрбиелеу.
К рнекi ћџралдар
Дљниежљзiнiѓ саяси картасы, “Ћазiргi дљниежљзi тарихына”
арналѕан атлас карта, ћосымша материалдар.
1949 ж.
1946—1949 жж.
1976 ж.
1949 ж.
1978 ж.
1950 ж.
1994 ж.
1948 ж.
1960 ж.
Жылдар
Мына оћиѕалар ћай жылы болды,
сќйкестендiрiѓдер
Ћытайдаѕы азамат соѕысы жылдары.
Ћытайдаѕы Гоминьданмен соѕыстыѓ нќтижесi.
Ћытай Халыћ Республикасы ћџрылды.
Мао Цзэдун ћайтыс болѕан жыл.
Ћытайдаѕы экономикалыћ реформа болѕан жыл.
Моѓѕолия экономикасы ћашан тџраћты бес
жылдыћ жоспарлар дќстљрiне к штi?
Моѓѕолия ауыл (дќрежесi) шаруашылыѕы бiрлiгi
дќрежесiне к терiлдi.
Моѓѕолияда бiр партияныѓ басћаруы  згерiсi
саћталып, мемлекеттiк меншiктiѓ барынша
к терiлген жылдары.
Моѓѕолияда жаѓа конституция ћабылданды.

127
Сабаћтыѓ  тљрi:  аралас сабаћ.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Сатьяграха ќрекетi, “Жасыл революция”, “20 бапты
баѕдарлама”, “Джаната парти”, “Халистан мемлекетi”, “Неру
баѕыты”, “ћырѕићабаћ соѕыс”, Бутан-монархиялыћ елдер,
секуляризм орнына “Исламѕа шексiз берiлу” принципi.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Империализмнiѓ отаршылдыћ жљйесiнiѓ ћџлауы. Азия мен
Африкада егемендi мемлекеттердiѓ ћџрылуы.
2. Љндiстанныѓ тќуелсiздiкке жетуi жќне республика болып
жариялануы.
3. Отаршылдыћ зардаптарын жою љшiн Љндiстан халыћ бџћара-
сыныѓ ереуiлдерi.
4. Љндiстанныѓ экономикалыћ дамуы.
5. Жаѓа Љндiстанныѓ саяси жаѕдайы. Саяси партиялар, ќлеуметтiк
даѕдарыстар (1960—1990 жж.).
6. Љндiстанныѓ сыртћы саясаты. Кеѓес Одаѕы мен Љндiстан
арасындаѕы ћарым-ћатынастар.
7. Оѓтљстiк Азия елдерiнiѓ тќуелсiздiкке жетуi. Пќкстанныѓ iшкi
жќне сыртћы саясаты.
8. Пќкстан мен Љндiстан арасындаѕы соѕыс.
9. 1970—1971 жылдардаѕы оћиѕалар жќне Бангладештiѓ
ћџрылуы, саяси-экономикалыћ  мiрi.
10. Шри-Ланка, Мьянма, Непал елдерiнiѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ
дамуы. Iшкi жќне сыртћы саясаты.
11. Ћорытынды.
Мџѕалiм љй тапсырмасын кезектi таћырыптыѓ соѓын-
даѕы сџраћтар бойынша сџрайды немесе “Жеке таћырып
сџраћтарына жауапты кiм к п бередi?” деген ойын сабаћ
барысында бекiтуiне болады.
Ол љшiн Оѓтљстiк-Шыѕыс Азия елдерiндегi мемлекет-
тердiѓ (Љндiћытай, Вьетнам, Лаос, Камбоджа, Тайвань,
Гонконг, Сингапур) саяси-экономикалыћ тез даму себептерi
мен  ндiрiстiк тќсiлдерiне орай сџраћтар дайындалады.
Сабаћ басталар алдында 7 оћушы таћтаѕа шаћырылады.
Дайындалып келген оћушыларды  з ерiктерiмен немесе
iрiктеп алуѕа болады. Сџраћ ќр мемлекет “ кiлдерiне”
берiледi. Ол  з елдерi жайлы ћысћаша жауап берiп, к п балл
жинауы керек. Соѓында мџѕалiм ћорытынды шыѕарып,
оћушылардыѓ Оѓтљстiк Азия елдерiнен алѕан бiлiмдерiн
саралайды. Бiр оћушы есеп жљргiзiп, таћтаѕа дџрыс
жауаптарды тљсiрiп тџрса, жылдам есептеуге ыѓѕайлы.

128
Жаѓа материалды оћыту таћырыппен таныстырудан бас-
талады. Бiрiншi таћырыпшадаѕы империализмнiѓ отаршы-
лыћ жљйесiнiѓ кљйреуi туралы сџраћпен оћушылар геог-
рафия курсынан таныс. Сондыћтан да алдымен кiрiспеден
бастап, сосын Љндiстанныѓ тарихына к шу керек. Оћушы-
ларѕа мынадай сџраћтар берiледi:
1. Азия мен Африканыѓ ћай елдерi 1940—1960 жылдары тќуел-
сiздiкке ие болды? (Жауап бергенде, тек елдердiѓ аттарын атап
ћана ћоймай, оларды картадан к рсету керек.)
2. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыс пен КСРО-ныѓ Џлы Отан соѕысындаѕы
жеѓiсiнiѓ џлт-азаттыћ ћозѕалыстардыѓ  ркендеуiндегi маѓызы
ћандай?
3. Азияда демократиялыћ мемлекеттер ћалай пайда болды?
Оћушылар сџраћтарѕа жауап бере отырып, тќуелсiз мем-
лекеттердi дљниежљзiлiк саяси картадан к рсетедi. Содан
кейiн мџѕалiм Шыѕыс пен Оѓтљстiк-Шыѕыс Азияныѓ азат-
тыћ соѕысы нелiктен џйымшылдыѕымен ерекшеленгендiгiн
сџрайды.
Ќрi ћарай келесi таћырыпшаныѓ барысында аѕылшын
лейбористерiнiѓ Љндiстанѕа тќуелсiздiк беруге џмтылып,
ќскерлерiн алып кету алдында Љндiстанды 2 мемлекетке
б лгенi, бiрi — Љндi Одаѕы (бiр топ провинция жќне княз-
дыћтар), екiншiсi Пќкстан туралы тереѓiрек айтылады.
Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Љндiстанѕа келген
зардаптарѕа да к ѓiл б лу керек (орташа жџмыс кљшiнiѓ
азаюы, 1942—1943 жылдардаѕы миллиондаѕан адам  мiрiн
ќкеткен аштыћ, шаруалардыѓ кедейленуi). Одан кейiн  1945
жылы бостандыћ љшiн жаппай ереуiлге шыћћан Бенарес,
Мадрас, Калькутта, Бомбей жџмысшыларыныѓ ћаћтыѕы-
сына да оћушылардыѓ назарын аудару керек. Осындай
жиiлеген халыћ толћуларынан 1947 жылы Љндiстан  з
тќуелсiздiгiне ћол жеткiзгенi жайлы айтылады. 1947 жылы
15 тамызѕа ћараѕан тљнi Љндiстанныѓ ќйгiлi мемлекет
ћайраткерi Дж. Неру Делидiѓ  Ћызыл фортыныѓ љстiнде
љш тљстi Љндiстанныѓ тќуелсiздiк Туын к тердi. Неру
халыћћа ћарата: “Тљнгi уаћытта, дљниежљзi халћы џйыћтап
жатћанда, Љндiстан  мiрге бостандыћпен оянады. Тарихы
згеше кезеѓ келе жатыр. Бџл бiздiѓ ескiнi ћалдырып,
жаѓаѕа к шуiмiз, жаѓа дќуiрiмiздiѓ басталуы. Екi ѕасыр
бойы ћџлдыћ  мiр кешкен, дамып шыѕа алмаѕан халыћ, ендi
с з бостандыѕына да ие болады, Љндiстандаѕы аѕылшын-
дардыѓ 200 жылдыћ билiгi аяћталды”, — деп жар салды.

129
Содан кейiн оћушылар Љндiстанныѓ мемлекеттiк ћџры-
лысымен танысады. 1950 жылѕы Конституцияныѓ ћабыл-
дануы мен 1950 жылѕы 26 ћаѓтардаѕы Љндiстан Республика-
сыныѓ ћџрылуы туралы ћосымша материалдарды хрестома-
тиядан таба аласыѓдар. Елде демократиялыћ билiк жљйесi
ћалыптасып, к птеген саяси партиялар келе бастады
(1-кесте).
1-кесте
ЉЏК билiгiнде болѕандар
                   Кезеѓi
                 Басшылар
1959—1964 жылдар
К.М.Ганди, Дж. Неру
1964—1966 жылдар
Л.Б.Шастри
1966—1984 жылдар
Нерудiѓ ћызы Индира Ганди
1984—1989 жылдар
Немересi Раджив Ганди
1991—1996 жылдар
Н. Рао
2-кесте
ЉЏК конгресiне ћарсы партиялар
              Кезеѓi
          Партиялар
1950 жыл
Жџмысшы-шаруа партиясы, Халыћ
Конгресi, Социалистiк партия
1957 жыл
Республикалыћ партия
1959 жыл
Сватантра партиясы
1967 жыл
Љндi революциялыћ партиясы
1977 жыл
Демократиялыћ Конгресс партиясы
Бџл партияларды 2-кесте тљрiнде жазып, сабаћ бары-
сында оћушыларѕа айта кеткен ж н. 1966 жылы ћаѓтарда
Љндiстанныѓ премьер-министрi болып Дж. Нерудiѓ ћызы
Индира Ганди сайланады.
Љндi университетiнде, Швейцария мен Англияда бiлiм алѕан Индира жас
кезiнен џлт-азаттыћ ћозѕалысћа ћатысады. 12 жасында конгреске к мек
ретiнде жас балалар ћоѕамын ћџрды. Оларѕа медициналыћ к мек
к рсетiп, жалаулар тiгiп,  з жќрдемiн к рсеттi. 1938 жылы ЉЏК-нiѓ мљшесi,
ал 1950 жылы Љндi Џлттыћ Конгресiнiѓ т райымы болды.
Љндiстанныѓ 1960 жылдардыѓ соѓы мен 1970 жылдар-
дыѓ ортасындаѕы саяси жаѕдайына шолуда 1970—1971 жыл-
дардаѕы Пќкстан даѕдарысына назар аударту керек.

130
Пќкстанныѓ тќуелсiздiк љшiн кљресiн айта келiп,
И.Гандидiѓ “20 бапты баѕдарламасыныѓ” билiкке тиiмдi
жаћтарын, 1980 жылы сайлауда И.Гандидi ћайта таћћа
ќкелгенiн к рсетуге болады. Сол кездегi Љндiстанныѓ iшкi
ћайшылыћтары дiни, џлттыћ жаѕдайларды шиеленiстiредi.
Сикхтердiѓ бљлiкшiлiк ќрекетiн басуѕа байланысты Алтын
шiркеуге ќскери кљштер енгiзгенi љшiн 1984 жылы И.Ганди
атып  лтiрiлдi. Оныѓ орнына Раджив Ганди келiп,  “Неру
баѕытына” жаѓалыћтар енгiзуге тырысты.
3-кесте
             “Неру баѕыты”. Р.Ганди
1) Жекеменшiк кќсiпшiлiктi дамыту.
2) Жекешелендiруде ерiктi ћатынастарѕа бетбџрыс жасау.
3) Шетел капиталына ћосымша жеѓiлдiктер беру.
4) Электрондыћ жќне экспортћа жарамды  нiм шыѕаратын
ндiрiстердi дамыту.
4-кесте
Раджив Ганди тџсындаѕы елдiѓ iшкi ћайшылыћтары
1) Сикхтер ћозѕалысы.
2) Жамму мен Кашмир ћаћтыѕыстары.
3) Уттар-Прадеш, Бихарда сияћты касталар
   арасындаѕы жанжалдар.
Ћайшылыћтар 1991 жылы парламент сайлауын  ткiзу
кезiнде Тамил лаѓкестерi Р.Гандидi минаны жарып  лтiруi-
мен аяћталды. ЉЏК жаѓа жетекшiсi Нарасимха Рао  коали-
циялыћ љкiмет ћџруѕа кiрiстi. Нарыћтыћ ћатынастар орныћ-
ты.  нiмсiз мемлекеттiк кќсiпорындар жекешелендiрiлдi.
34 негiзгi экономика салалары љшiн шетел ћаржыларына
есiк ашылды. Жекеменшiк кќсiпкерлерге еркiндiк берiлдi.
Н.Рао тџсындаѕы саяси жаѕдайды тџраћтандыруда жiбе-
рiлген кемшiлiктер, 1996—1999 жылдары љш парламент
сайлауы  тiп, љш љкiмет келiп-кеткенi туралы айтылады.
Раодан соѓ љкiмет басына Р.Гандидiѓ жесiрi Соня Ганди
келдi. Бiраћ ол љкiмет билiгiне ие бола алмай, жаѓа љкiмет
билiгi А.Б.Ваджпаиѕа  ткенi туралы ќѓгiмеленедi.
6-таћырыпшада ќлемдегi бейбiтшiлiктi ныѕайтуѕа ћатыс-
ћан елдердiѓ бiрi Љндiстан екенiне оћушылардыѓ толыћ

131
к здерiн жеткiзу ћажет.  йткенi олар 1950—1970 жылдарда
Корея тљбегiндегi, Љндiћытай аймаѕындаѕы, Таяу Шыѕыста-
ѕы соѕыстарды тоћтатуѕа атсалысћандыѕын бiледi жќне осы
елдердi картадан к рсетiп, Азия, Африка халыћтарына
рухани к мек бергендiгi жайлы ќѓгiмелеуге де болады.
ЋХР-мен бiрiге отырып, Љндiстанныѓ ядролыћ соѕысћа
ћатысуѕа џмтылѕандыѕы, кейiннен КСРО-мен де жаћындас-
ћандыѕы, АЋШ пен Ћытайдыѓ 1971 жылы 9 тамызда
“Бейбiтшiлiк, достыћ, ынтымаћтастыћ туралы” шартћа ћол
ћойѕандыѕы ашып айтылады. Шыѕыс Пќкстан зџлымды-
ѕынан Пќкстанды б лшектеуге кљш салысћандыѕынан
хабардар етiледi. 1980—1990 жылдар аралыѕындаѕы, ќсiресе
1986 жылѕы ћарашада ядросыз кљш жџмсалмайтын
бейбiтшiлiк принциптерi туралы Дели декларациясын
хрестоматиядан љйде оћып келуге беруге болады.
Љйден Ћазаћстан — Љндiстан арасындаѕы байланыс
туралы хабарлама дайындап, Пќкстан мен Оѓтљстiк Азия
елдерi туралы мќселелер келесi сабаћта ћарастырылады.
Оѓтљстiк Азияда бiр топ елдер орналасћанын, олар
мќдени-рухани дамыѕан, тарихы бiрдей елдер екендiгiн
бастапћы кiрiспе ретiнде айта кеткен ж н. Сонымен бiрге
ќртљрлi дiнге сенушiлер топтасћандыѕын, дiнге сенушiлер
ћџрамын 5-кесте тљрiнде берiп тљсiндiруге болады.
5-кесте
Љндiстан халыћтарыныѓ 1980 жылдардыѓ басындаѕы  дiни
ћџрамы
 №
Дiни  нанымдар
      Саны
1.
Љндiстер
82,7%
2.
Мџсылмандар
11,2%
3.
Христиандар
2,6%
4.
Сикхтер
1,9%
5.
Буддистер                                                                      0,7%
6.
Джайлыћтар
0,5%
Пќкстан туралы айтатын болсаћ, ол батыс елдерге ерiк,
тќуелсiздiк берудi жаћтаушы ретiнде 4 рет ќскери т ѓкерiстi
басынан  ткiзген. 1971 жылы Бангладеш Пќкстаннан
б лiнiп, жеке ел болып шыћты. Ќсiресе Љндiстан мен Пќкстан
арасындаѕы љш ћырѕын соѕысћа, соныѓ iшiнде, Кашмир,

132
Жамму мќселесiне кеѓiрек тоћтала кету керек. Одан кейiнгi
таћырыпшада Пќкстанныѓ тќуелсiздiгi (1947 жылы
14 тамызда), оныѓ екiге б лiну себептерi ашып к рсетiледi.
Пќкстан мемлекетiнiѓ саяси ћалыптасуы мен экономи-
калыћ-ќлеуметтiк даѕдарысыныѓ себептерiн љй тапсырмасы
ретiнде  здiгiнен аныћтап жазып келу 1-2 оћушыѕа тапсы-
рылады. Бџл мќселелер таћырыпты бекiту кезiнде ћосымша
толыћтырылады. Екi елдiѓ 1965 жылдыѓ жаз айында болѕан
соѕысына баяндама ќзiрлеуге тапсырма беруге болады.
Оћушыларды 4 топћа б лiп, жетекшiлерiн таѕайындау
керек. Ќр топ Оѓтљстiк Азия елдерiндегi мемлекеттердiѓ
1970—1990 жылдардаѕы дамуы, iшкi-сыртћы саясаты жќне
ћазiргi ќлемдiк мќселелердегi ћарым-ћатынасын аныћтап,
талдап келедi. Дайындыћ барысында таћырыптыѓ соѓын-
даѕы сџраћтарды басшылыћћа алѕан ж н. Ћосымша кесте,
сџлбалар, тарихи ћџжаттар, хрестоматия материалдарын
пайдалануѕа кеѓес берiледi.
§ 29. АЗИЯДАЅЫ  АРАБ  ЕЛДЕРI
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Азиядаѕы
араб елдерiнiѓ жаѕдайы жќне џлт-азаттыћ кљрестiѓ
нќтижесiнде Сирия мен Ливанныѓ тќуелсiздiкке жетуi
туралы ќѓгiмелеу. Ирак пен Иордания елiнiѓ iшкi-сыртћы
саясатындаѕы ћайшылыћтар мен Палестина мќселесiнiѓ
мазмџнын ашуда соѕыс кезiнде арабтардыѓ жеѓiлу себептерiн
наћтылау.
Дамытушылыћ. Араб елдерiнiѓ 1960—1990 жылдардаѕы
дамуында С.Хусейн саясатына мќн бере отырып, Араб
тљбегiндегi елдердiѓ тќуелсiздiкке жетуi мен бiрiгуiн ашып
к рсету. 1970—1990 жылдардаѕы Араб елдерiнiѓ жаѕдайына
тоћтала отырып, 1990 жылдардаѕы Палестина мќселесiн
реттеу љшiн кљрес пен Израиль мен Араб елдерiнiѓ арасын-
даѕы кљрес салдарын тљсiндiру.
Тќрбиелiк. Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдарды
басшылыћћа ала отырып, баѕалаушылыћ ћабiлеттi џштау.
Сабаћтыѓ  тљрi:  аралас сабаћ.
Сабаћтыѓ  ќдiсi:  ќѓгiмелеу, пiкiр-алысу, сџраћ-жауап,
оћулыћпен жџмыс.

133
К рнекi ћџралдар
ХХ ѕасырдаѕы дљниежљзiнiѓ саяси картасы, “Ћазiргi дљниежљзi
тарихына” арналѕан атлас карта, хрестоматия, кесте, сызба-кесте-
лер, газет материалдары, иллюстрациялар.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Баѕдад пактiсi, аѕылшын-трансиордания шарты, мќлiк-
тiк, “Ерiктi офицерлер” жасырын џйымы, “Эйзенхауэр
доктринасы”, “социалистiк баѕдардаѕы даму жолы”, “ћырѕи-
ћабаћ соѕыс”, Кэмп-Дэвид процесi, ћандыбалаћ оћиѕа,
“Жасыл кiтап”, “Шынайы революциялыћ ислам мен араб”,
“Халыћ бџћарасыныѓ ћоѕамы”, “дќстљрлi социализм”,
Исламдыћ конференция џйымы, ћосылмаушылыћ ћозѕа-
лысы, Араб Маѕрибiнiѓ Одаѕы.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Азиядаѕы Араб елдерiнiѓ соѕыстан кейiнгi жаѕдайлары (Ливан,
Ирак, Сауд-Арабиясы).
2. Палестина мќселесi жќне арабтардыѓ жеѓiлiске џшырауы.
3. Азиядаѕы Араб елдерiнiѓ 1950—1960 жылдардаѕы дамуы. Ирак
пен Иорданиядаѕы саяси тартыстар, 1958 жылѕы революция.
4. Араб тљбегiндегi елдердiѓ отаршылыћ тќуелсiздiкке жетуi, бiрiгуi.
5. Палестина мќселесiн реттеу жолындаѕы кљрес, Израиль саясаты.
6. Египеттегi революция жќне Азиядаѕы Араб елдерiнiѓ 1970—1980
жылдардаѕы саяси жаѕдайлары.
7. Египет — Израиль келiсiмдерi. Х.Мљбарак кезiндегi Египет.
8. Азиядаѕы Араб елдерiнiѓ сыртћы саясаты жќне ћазiргi жаѕдайы.
Жаѓа таћырыпћа кiрiспенi картадан Азиядаѕы, Африка-
даѕы Араб елдерiн к рсете отырып бастайды. Бiрiншi таћы-
рыпша Азиядаѕы Араб елдерiнiѓ соѕыстан кейiнгi жаѕдай-
ларына сипаттама беру љшiн сџраћ ћоюдан басталады.
1. Соѕысћа дейiн Араб елiнiѓ шыѕысында кiмдер билiк жљргiзiп
келген?
2. Соѕыс кезiнде кiмдер билiк жљргiздi? Себебi не деп ойлайсыѓдар?
Ирактаѕы жаѕдайды баяндауда 1947 жылѕы парламент
сайлауы  тiп, монархияны жаћтаушы партиялар басым
орын алѕандыѕы айтылады. Аѕылшын — Ирак шартына ћол
ћойылса да, ел iшiндегi жаѕдайдыѓ шиеленiскендiгi, џлтшыл-
дар мен демократтардыѓ жазаланып, парламенттiѓ тараты-
луын Нџр Саидтыѓ 1950 жылдардаѕы ќрекетi деп ћарастыру
керек. Соныѓ салдарынан Фейсал ќулетi мен оѓшыл кљштер
жанындаѕы елдердi џйымдастырып, Баѕдад пактiн ћџруѕа
ћатысћандыѕын да айта кету орынды. Ал Сауд Арабиясын-

134
даѕы жаѕдай тљсiндiрiлгенде, оныѓ бай мџнай сатушы елге
айналуын наћтылайды жќне тљбектегi тќуелдi елдердi
картадан к рсетедi (Оман, Аден, Кувейт, Бахрейн, Катар,
Ќмiрлiктер).
Иордания 1946 жылы аѕылшын-трансиордания шарты
бойынша тќуелсiздiк алѕаны ќѓгiмеленедi. Иордан Хашимит
мќлiктiгi Абдулла таћта отырса да Англияныѓ ыћпалында
болѕанын, ќскери жаѕын аѕылшын офицерi Глабб пашаѕа
берiп ћойѕандыѕын да оћушыларѕа тљсiндiрiп, естерiне
салѕан орынды.
Тек 1947 жылѕы Конституциядан кейiн ѕана аѕылшын
ћарулы кљштерiн елден шыѕарады, Лондон тек керек кезде
ѕана ќскерлерiн енгiзе алатын болды. Бџл жаѕдайѕа Египет
халыћтары ћарсы тџрѕанын, ереуiлдер мен толћулар болѕан
жерлердiѓ мезгiлдерiн айтып, мџѕалiм картадан к рсетедi
(Суэц каналы, Дельта аудандары). Одан кейiн 1952 жылѕы
23 шiлдедегi т ѓкерiс туралы айтып, жетекшiлерiмен таныс-
тырады.
Екiншi таћырыпшада Палестина мќселесi жќне арабтар-
дыѓ жеѓiлiске џшырау себептерi ћарастырылады. 1947
жылѕы ћарашада БЏЏ Палестинаны екiге б ледi. Бiр б лiгi
еврейлердiѓ (Израиль), екiншiсi арабтардыѓ (Палестина)
мемлекетi. Арабтар мойындамаѕанмен 1948 жылѕы 15 ма-
мырда Израиль ресми тљрде жарияланып, ендi Араб-
Израиль соѕысы басталѕаны  ќѓгiмеленедi.
Бџл таћырыпшада Египеттегi 1952 жылѕы революция
љшiн соѕыс (1956, Израиль, Англия, Франция), 1958 жылѕы
Таяу Шыѕыстаѕы жаѕдайлар туралы ќѓгiмеленедi. Ќсiресе,
оћушылардыѓ назарын 1967 жылѕы Израиль мен Палести-
на арасындаѕы соѕыс жќне Израиль саясатына аудару керек.
Палестина мќселесi 1990 жылѕа дейiн шешiлмей келдi.
Џзаћћа созылѕан даѕдарыстар мен соѕыстарѕа КСРО жќне
АЋШ басшыларыныѓ араласуы Палестина мќселесiнiѓ
бiржаћты реттелуiне жаѕдай жасаѕандыѕын айту керек.
Ћосымша материалдарды хрестоматиядан келтiруге болады.
Х. Мљбарак кезiндегi Египет жаѕдайына оћушыларѕа љйден
хабарлама жасап дайындалып келу тапсырылады. Иран мен
Ирак арасындаѕы 8 жылдыћ соѕысты оћытуда С. Хусейн
саясатына тоћтала кеткен орынды.

135
Ливанда 1975 жылы азаматтыћ соѕыс басталѕаны,
ћаћтыѕыстар ж нiнде айтып, 1981—1982 жылдары тiптен
ршiп кету себептерiн де ашып к рсету артыћ емес.
Араб елдерiнiѓ 1990 жылдардаѕы жаѕдайы туралы с з
еткенде, Ирак ќскерлерiнiѓ Кувейттi басып алу жолындаѕы
соѕыстары жайлы айтылады. АЋШ-тыѓ араласуымен Ирак
ћарулы кљштерi талћандалып шегiнгендiгiн айтып, оныѓ
ћазiргi жаѕдайына да шолу жасап  ткен оћушылар тљсiнiгiн
молайта тљседi.
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. 
Љйге тапсырма. Африкадаѕы Араб елдерiнiѓ 1945—1990 жылдар-
даѕы ќлеуметтiк-саяси  згерiстерi, Ливия, Тунис, Алжир мемлекетте-
рiнiѓ  тќуелсiздiк кљрестерi мен дамуы туралы мќлiметтердi жинаћ-
тау љйге тапсырма ретiнде берiледi.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал