Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ тары "Мектеп" баспасына тиесiлi 24



жүктеу 2.67 Kb.

бет1/11
Дата31.05.2017
өлшемі2.67 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

2
Н85
УДК 373(072)
ББК 74.266.3
Н85
© Нџѕыманова Н., Кљлiпбаева Ћ.,
    Бекiш Р., 2005
© “Мектеп” баспасы, к ркем
    безендiрiлуi, 2013
   Барлыћ ћџћыћтары ћорѕалѕан
   Басылымныѓ мљлiктiк ћџћыћ-
         тары “Мектеп” баспасына  тиесiлi
 24(2)—13
4306010600—097
 404(05)—13
Н
УДК 373(072)
ББК 74.266.3
Нџѕыманова  Н., т.б.
Дљниежљзi  тарихы: Ќдiстемелiк нџсћау. Жалпы
бiлiм беретiн мектептiѓ 9-сынып мџѕалiмдерiне арналѕан
ћџрал / Н. Нџѕыманова,  Ћ. Кљлiпбаева, Р. Бекiш. —
ѓд., толыћт. 3-бас. — Алматы: Мектеп, 2013. — 144 б.
ISBN 978—601—293—898—2
ISBN 978—601—293—898—2

3
АЛЅЫ  С З
ХХ ѕасыр — тарихи маѓызды оћиѕаларѕа толы, адамзат
екi дљниежљзiлiк соѕыс ћырѕынын бастан кешiрген,
социалистiк жљйенiѓ  ркендеуi мен кљйреуiне куќ болѕан
кљрделi ѕасыр. Осы кезеѓдегi тарихты оћушыларѕа жљйелi
тљрде таныстырып, 9-сыныпћа арналѕан оћу баѕдарламасы
бойынша берiлуге тиiстi бiлiмдi жете меѓгерту — мџѕалiмнiѓ
басты мiндетi.
Сол мiндеттi орындау барысында мџѕалiм џсынылып
отырѕан ќдiстемелiк ћџралды басшылыћћа алуына болады.
Бiрiншiден, ќдiстемелiк ћџрал оћулыћпен тыѕыз бай-
ланысты, яѕни оћулыћтаѕы ќрбiр таћырыпты тљсiндiруге
жеке-жеке нџсћаулар берiлген.
Екiншiден, ќрбiр сабаћты  ткiзудiѓ жоба-жоспары к р-
сетiлiп, оћушылармен жџмыс жљргiзу барысында пайдала-
нуѕа болатын ќдiс-тќсiл тљрлерi (ќѓгiме, сџраћ-жауап,  здiк
жџмыс, т.б.) белгiленiп, сабаћтыѓ тљрi (аралас сабаћ, дќрiс,
дќстљрлi сабаћ, саяхат сабаћ, т.б.) аныћталады.
Љшiншiден, материалды тљсiндiрудiѓ тиiмдi болуы,
сабаћтыѓ тартымды  туi љшiн ћажеттi к рнекi ћџралдар,
техникалыћ оћу ћџралдары џсынылады.
Т ртiншiден, оћушылардыѓ жаѓа таћырып бойынша
алѕан бiлiмдерiн бекiтiп, материалды тиянаћтаудыѓ жол-
дары, яѕни ќрбiр сабаћтаѕы есте ћалуѕа тиiстi еѓ маѓызды
џѕымдар мен оћиѕалар ерекшеленiп, оны тексерудiѓ ќдiс-
тќсiлдерi (топћа б лiп тексеру, тест сџраћтары, т.б.) к р-
сетiлген.
Ќдiстемелiк нџсћауларды мџѕалiм керек жерiнде  зiнiѓ
педагогикалыћ шеберлiгi мен шыѕармашылыћ iзденiс нќти-
желерiн пайдалана отырып, ћажетiне ћарай пайдаланѕаны
ж н. Мџѕалiм сабаћћа ћойылар ќдiстемелiк, дидактикалыћ
талаптарды тереѓ бiлiп,  зiнiѓ iсiне зор ыћыласпен ћараѕан
жаѕдайда ѕана сабаћ ћызыћты да мазмџнды  терi аныћ.

4
I б лiм.  ЕУРОПА  ЖЌНЕ  АМЕРИКА  ЕЛДЕРI
(1914—1939 жж.)
§ 1. БIРIНШI ДЉНИЕЖЉЗIЛIК СОЅЫС
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк.  Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ себептерiн ашу,
соѕысушы мемлекеттердiѓ маћсаттарын айћындау жќне
оныѓ екi жаћтан да ќдiлетсiз болѕанын, халыћтыѓ бџрынѕы-
дан да бетер кљйзелуi олардыѓ революциялыћ кљресiн кљ-
шейткенiн ашып к рсету. Соѕыстыѓ тџтануына басћыншы-
лыћ саясат жљргiзген барлыћ елдердiѓ империалистерi
кiнќлi екенiне назар аудару.
Дамытушылыћ. Оћушылардыѓ  здiк жџмыс даѕдысын
жќне бiлiктiлiгiн дамыту. Таћырыпћа ћорытынды жасап,
пiкiрiн айтуѕа даѕдыландыру. Картаны жќне карта-сџлбаны
(схеманы) оћи бiлу, ћџжаттармен жџмыс жасау, сонымен
ћатар кинофильмдерге, картаѕа, т.б. к рнекi ћџралдарѕа
талдау жасай бiлу ћабiлеттерiн жетiлдiру.
Тќрбиелiк. Оћушыларды сол елдер арасында туѕан ћай-
шылыћтарды ћарастыруѕа, бейбiтшiлiктi саћтау — ќлем ха-
лыћтарыныѓ басты мiндетi екенiн џѕынуѕа баулу, бейбiт-
керлiкке тќрбиелеу.
К рнекi ћџралдар
Карталар — “1914—1918 жылдардаѕы Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс”,
“1876—1914 жылдардаѕы дљниежљзiлiк саяси аумаћтыћ б лiнiс”
“Шлиффен жоспары”, карта-сџлба. Суреттер: “1914 жылѕы ћыр-
кљйек. Марнадаѕы шайћас”, “Верден ћырѕыны”, “Фортты ћорѕау-
шылардыѓ ћарсы шабуылы”.
Сабаћтыѓ ќдiсi: ќѓгiме, сџраћ-жауап, мќтiнмен жџмыс,
кесте, тiрек-сызба арћылы белсендiлiктi арттыру.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Соѕыстыѓ шыѕу себептерi мен маћсаты.
2. Соѕыстыѓ басталуы. 1914—1916 жылдардаѕы соѕыс ћимылдары.
3. Соѕысушы елдерде ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне саяси даѕда-
рыстыѓ пiсiп-жетiлуi.
4. Германияныѓ жќне оныѓ одаћтастарыныѓ жеѓiлуi. Соѕыстыѓ
аяћталуы.
5. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ ћорытындылары.

5
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Империалистiк ћайшылыћтар, ќдiлетсiз соѕыс, ќлеумет-
тiк-экономикалыћ жќне саяси даѕдарыстар, џлт-азаттыћ
ћозѕалыс, социалистiк революция.
Мџѕалiм  зiнiѓ кiрiспе с зiнде бџл соѕыс ќлемнiѓ к птеген
елдерiн ћамтыѕандыћтан Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс деп
аталатындыѕын тљсiндiредi. Атап айтћанда, Љштiк одаћ
елдерiнiѓ ћатарында 4 мемлекет болса, Антанта одаѕын
34 мемлекет ћолдады.
Одан ќрi мџѕалiм 1917 жылѕы Ресейдегi Аћпан револю-
циясы мен Ћазан т ѓкерiсiнiѓ соѕыс барысына љлкен  згерiс
енгiзiп, Ресейдiѓ революциялыћ жолмен соѕыстан шыѕып
кеткенiн оћушылардыѓ естерiне салады.
1. Жаѓа материалды тљсiндiрудiѓ алдында мџѕалiм ХIХ
ѕасырдыѓ соѓы мен ХХ ѕасырдыѓ басындаѕы халыћаралыћ
жаѕдайдыѓ шиеленiсуiн, ќртљрлi соѕыстардыѓ сипатын
естерiне тљсiредi жќне оћушылардыѓ ойын дамытатын
байланыстыру сџраћтарын ћойып, алдаѕы мќселенi меѓ-
геруге, шешуге ойтљрткi жасау керек.
Оћушылардыѓ назарына мынадай сџраћтар беруге
болады:
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ алдында болѕан соѕыстар туралы
не бiлесiѓдер?
2. ХХ ѕасырдыѓ басында капитализмнiѓ негiзгi ћайшылыћтарыныѓ
тереѓдеуiне не себеп болды?
3. Ћандай халыћаралыћ саяси даѕдарыс 1914 жылѕы соѕыстыѓ
тџтануына ќкелiп соћты?
4. Љштiк одаћтыѓ ћџрылу себебi, уаћыты, ћџрамы мен маћсаты.
Онда Германия ћандай р л атћарды?
5. Антантаны ћџруѕа жеткiзген келiсiм. Антанта деген с з ненi бiлдiредi?
Осы сџраћтар мен жауаптар оћушылардыѓ логикалыћ
ћабiлетiне тљрткi бола отырып, олардыѓ алдында “кљту
сќтiн” тудырады.
Капиталистiк мемлекеттер арасындаѕы ћайшылыћ-
тармен олардыѓ шиеленiсуi тiрек-сызба жќне карта пайда-
ланылып, мџѕалiмнiѓ ќѓгiмесi арћылы тљсiндiрiледi.
Тљсiндiру барысында Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ
себептерi айћындалады (тiрек-сызбаны таћтаѕа сызуѕа
болады).

6
Франция-Пруссия соѕысы
Англия
Антанта
Ресей
Франция
Германия
Австро-
Венгрия
Љштiк
одаћ
Италия
Эльзас жќне Лотарингия
Отар ж нiндегi мќселе
Балћан—Еуропаныѓ
жарылѕыш ћоймасы
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
V
Оћушылар сабаћтыѓ бџл кезеѓiне  ћорытынды жасай
отырып, соѕыстыѓ шыѕу себептерiн бiледi. Соѕысушы елдер-
дiѓ маћсаттарын мќтiндi оћып, дќптерге кесте (1-кесте)
тљрiнде орындайды.
  1-кесте
    Елдер
                                          Маћсаты
Германия
Англия, Франция есебiнен жаѓа отар басып алу. Франция
мен Ресейдi ќлсiрету, Еуропада  з љстемдiгiн орнату, т.б.
Австрия
Балћан тљбегiне жќне Адриат теѓiзiне  з љстемдiгiн орнату
Венгрия
Сербияны  басып алу
Англия
Германияны ќлсiрету. Отарыныѓ бiр б лiгiн басып алу, т.б.
Франция
Германияны ќлсiрету. Эльзас пен Шыѕыс Лотарингияны
ћайтарып, Германиядан Саарды жќне Рейн облысыныѓ
бiр б лiгiн жаулап алу
Ресей
Балћанда, Босфор мен Дарданелл бџѕаздарында  з
љстемдiгiн орнату, Германияны экономикалыћ жаѕынан
ќлсiрету. Балћанда Австро-Венгрияныѓ љстемдiк
орнату  ћаупiн жою
Соѕыстыѓ екi жаћтан да ќдiлетсiз, ал Сербия тарапынан
зiнiѓ тќуелсiздiгiн ћорѕау жолындаѕы џлт-азаттыћ кљрес
болѕанын, ќрине, оћушылар бiледi. Ќйтсе де соѕысушы
мемлекеттердiѓ соѕысћа ќзiрлiгi ж нiнде ћосымша айта
кеткен ж н. Германия соѕысћа Англия,  Франция, ќсiресе
Ресейге ћараѕанда ерте жќне жаћсы дайындалды.
Капиталистiк мемлекеттердiѓ арасындаѕы ћайшылыћтар

7
1914 жылы Германия  з армиясыныѓ санын арттырды.
1914 жылдыѓ орта кезiнде Киль каналын тереѓдетудi аяћ-
тауы iрi ќскери кемелердi Балтыћ теѓiзiне жќне Солтљстiк
теѓiзге жеткiзуге мљмкiндiк тудырды. Ћуаты жаѕынан дљ-
ниежљзiндегi еѓ мыћты артиллериясы болды. Германияныѓ
нџсћауымен Австро-Венгрия да армия санын арттыруѕа
к ѓiл б лдi. Тљрiк армиясы, жалпы алѕанда, герман
баћылауында болды.
Антанта елдерi ћџрѕаћтаѕы армиясыныѓ ќскери ћару-
жараѕы ж нiнен Германиядан артта болатын.  йткенi
олардыѓ  неркќсiбi ќскери  нiм шыѕаруѕа даяр емес едi.
Францияныѓ Бельгиямен шекарасы бекiтiлмеген ќлсiз, тек
ќскери-теѓiз флоты ѕана жаћсы болды.
2. Мџѕалiм соѕыстыѓ басталуын ћџжаттарды жќне карта-
сџлбаларды пайдалана отырып баяндайды. Франц Ферди-
нандтыѓ  лтiрiлуi империалистiк кљштерге соѕыс  ртiн
тџтандыру љшiн сылтау ѕана болды. Германияныѓ итер-
мелеуiмен Австро-Венгрия ешбiр негiзсiз Сербияны
айыптады  да,  љзiлдi-кесiлдi  талап  ћойып, соѕыс  жария-
лады.
Оћушылар одаћтастардыѓ соѕыс жариялауы туралы
мќлiметтердi оћулыћтан   здерi аныћтайды. Оны т менде
к рсетiлген 2-кесте тљрiнде дќптерге жазуѕа болады.
  1-кесте
Соѕыс  жариялаушы
       Соѕыс жарияланѕан
            елдер
          елдер
Австро-Венгрия
Сербия
Германия
Ресей
Франция
Англия
Германия
Жапония
Германия
Тљркия
Ресей
Италия
Австро-Венгрия
Болгария
Антанта елдерi
АЋШ
Германия
Мџѕалiм соѕысушы мемлекеттердiѓ соѕыс жоспарын
тљсiндiрген кезде Германияныѓ “Шлиффен жоспары” карта-

8
сџлбасын пайдалана отырып, Антанта  з тыѓшылары арћы-
лы соѕысћа дейiн-аћ бџл жоспардыѓ бар екендiгi туралы
бiлгендiгiн айтуына болады. “Шлиффен жоспарында”
Бельгияѕа, одан кейiн Францияѕа шекараныѓ ћорѕанысы
нашар б лiгiнен бџзып кiру к зделсе де, не Франция, не
Бельгия шекараныѓ бџл б лiгiнде ешћандай шара ћолдан-
бады. Францияныѓ да стратегиялыћ соѕыс жоспары болды.
Ол — негiзгi кљштi шыѕыс шекараѕа шоѕырландырып, Эльзас
жќне Лотарингия арћылы Германияѕа шабуыл жасау
болатын.
1914 жылѕы соѕыс ћимылдары 1914 жылѕы Батыс май-
дандаѕы соѕыс ћимылдары сџлба жасау арћылы тљсiн-
дiрiледi. Немiс ќскерлерi 4 тамызда Бельгияѕа енiп, Франция
жерiне баса-к ктеп кiрiп, 21 тамызда Парижге ћауiп
т ндiрдi, с йтiп ћалаѕа 17 шаћырымѕа дейiн жаћындады.
Францияныѓ президентi мен љкiметi 2 ћыркљйекте Париждi
тастап, Бордоѕа к шiп кеттi.
Францияѕа к мек к рсету маћсатымен орыстыѓ екi
армиясы Шыѕыс Пруссияѕа кiрдi. Германия Батыс майданы-
нан екi корпусты Шыѕыс майданѕа жiберуге мќжбљр болды.
Шыѕыс майдандаѕы џрыс ћимылдарын тљсiндiру кезiнде
“1914—1917 жылдардаѕы Шыѕыс майдандаѕы соѕыс ћимыл-
дары” деген  сџлба жасап, таћырыпты  дамыта тљседi.
Параграфты тљсiндiру барысында сурет, сызбаларды
орындауды џсына отырып, немiстердiѓ “ћауырт соѕыс”
жоспарыныѓ кљйреп, екi майданда соѕысуѕа мќжбљр бол-
ѕанын, 1914 жылдыѓ соѓында Солтљстiк теѓiзде Герма-
нияныѓ Швейцария шекарасына дейiн созылѕан Батыс
майданныѓ ћалыптасћанын жќне маневрлiк соѕыстыѓ
позициялыћ соѕысћа айналѕанын айтып  ту керек.
1915 жылѕы соѕыс ћимылдары Шыѕыс майданда жљргi-
зiлдi. 1915 жылы 2 мамырда басталѕан немiс шабуылы
5 айѕа созылды. Орыс ќскерлерiнiѓ шегiнуiнiѓ негiзгi себебi —
Ресейдiѓ экономикалыћ-техникалыћ жараћтануы жаѕынан
артта ћалуы жќне ќскердi ћару-жараћпен, оћ-дќрiмен жаб-
дыћтай алмауынан екенiн оћушылардыѓ есiне салѕан
орынды (3-кесте).

9
3-кесте
Армия         Жеке
   Пулеметтер       Ауыр
          Ћарулар
       ћџрамалар
             минометтер
    жеѓiл          ауыр
Орыс
   60
  100
 —
  141
4
армиясы
Австрия-
126
260
 96
 456
156
Герма-
ния ар-
миясы
Иллюстрацияларды пайдалана отырып, мџѕалiм соѕыс
тарихында бiрiншi болып Германия Бельгияныѓ Ипр
ћаласында 22 сќуiрде аѕылшындарѕа ћарсы хлор буыныѓ
газымен шабуыл жасаѕаны туралы ћысћаша ќѓгiмелейдi.
Газ шабуылы 5 минутћа созылды, 15 мыѓ солдат пен
офицер уланып, олардыѓ 5 мыѓы  лдi (осыдан кейiн
газтџмылдырыћ ћолданылды). Немiстердiѓ сљѓгуiр ћайыћ-
тарыныѓ жљздеген жолаушылар кемесiн суѕа батыруы одан
асып тљскен ћатыгездiк болды. Мџхит лайнерi “Лузитания-
ныѓ” апатћа џшырауы дљниежљзi  ркениетiн дљр сiлкiн-
дiрдi. Кемедегi 1 мыѓ 201 адам ћаза тапты.
1916 жылѕы соѕыс ћимылдары ж нiндегi ќѓгiме “1915—
1916 жылдардаѕы Батыс майдандаѕы соѕыс ћимылдары”
ж нiнде  рбидi. Соммадаѕы шайћаста аѕылшындар мен
француздардыѓ тарихта бiрiншi болып танкiнi пайдалан-
ѕанын айту оћушылардыѓ ћызыѕушылыѕын тудырады.
Танкiлердiѓ ќртљрлi жобалары бiр мезгiлде бiрнеше мемлекеттерде,
оныѓ iшiнде, Ресейде де пайда болды. Алѕашында аѕылшын-француз
инженер-техниктерiнiѓ кљш салуымен Англияда 49 танк жасалды.
Џрыста алдыѓѕы шепке тек ћана 32 танк  тiп, ћалѕандары ћатардан
шыћты. Соѕыстыѓ соѓында Англия мен Францияда 7 мыѓ танк болды.
Германия оны жасауѕа 1917 жылы ѕана кiрiстi. Соѕыстыѓ соѓында бар
болѕаны 70 машина болды.
1916 жылѕы шайћастарда Антанта елдерi басымдылыћ
к рсетiп, Т рттiк одаћтыѓ бiртiндеп ќлсiрегендiгi байћал-
ѕаны туралы айтып, ћорытынды жасалады.
3. Соѕыстыѓ џзаћћа созылуы соѕысушы елдердiѓ бейбiт-
шiлiк кезiнде жиналѕан ћару-жараћ жќне азыћ ћорлары-
ныѓ тез сарћыла бастаѕанын к рсеттi. 1915 жылдыѓ басында
барлыћ державалар армияларын жабдыћтауда ћиын-
шылыћтарѕа џрынды. Экономиканы жаѓартып, ќскери
ндiрiстiк салаларды дамыту ћажеттiлiгi айћындалды.
Соѕысушы елдердiѓ љкiметi жљргiзген шаралар халыћтыѓ

10
жаѕдайын нашарлатты. Еѓбек мiндеткерлiгi, карточкалыћ
жљйе, салыћтар, жџмыс кљнiнiѓ џзаруы, ћатаѓ жазалар, т. б.
туралы оћушылар оћулыћтан оћып бiледi. Соѕысћа ћарсы
бас к терулер 1916 жылы жиiлей тљсiп, ол революциялыћ
ћозѕалысћа џласты.
4. Мџѕалiм оћулыћ баѕдарламасы аясында ќѓгiмелей
отырып, Антанта жаппай шабуыл жасап, 1918 жылы
29 ћыркљйекте Болгария, 30 ћазанда Тљркия, 3 ћарашада
Австро-Венгрия уаћытша бiтiмге ћол ћойып,  здерiнiѓ же-
ѓiлгендiктерiн мойындаѕаны туралы жќне 1918 жылѕы 11 ћа-
рашада Компьен орманында Германия мен Антанта мемле-
кеттерi арасында уаћытша бiтiмге ћол ћойылѕандыѕы
ж нiнде де айтып берсе артыћ болмайды. 11 ћараша кљнi
саѕат 11.00-де соѕыс ћимылдары тоћтатылды. Бiрiншi
дљниежљзiлiк соѕыс осымен аяћталды.
Мџѕалiмнiѓ соѕыстыѓ ћорытындыларын мынадай мќлi-
меттермен толыћтыра тљскенi абзал. Оћушылар дќптерге
жазады.
Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс (1914—1918)
Џзаћтыѕы — 1554 кљн немесе 4 жыл 3 ай 10 кљн.
Ћатысушы елдер саны — 38.
Одаћтардыѓ ћџрамы:  Англия, Франция, Ресей, АЋШ жќне таѕы 30 ел;
Германия, Австро-Венгрия, Тљркия, Болгария.
Бейтарап елдер саны — 14 ел.
Соѕысћа ћатысушы елдер тџрѕындарыныѓ саны — 1050 млн адам (Жер
шары тџрѕындарыныѓ 62%).
Жаулап алынѕандар саны — 74 млн адам.
лгендер саны — 10 млн адам.
Жараланѕандар саны — 20 млн адам.
ТЕСТ СЏРАЋТАРЫ
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ болѕан уаћыты:
а) 1912—1916 жж.;
ќ) 1914—1918 жж.;
б) 1918—1920 жж.
2. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕысты алѕаш бастаѕан мемлекет:
а) Австро-Венгрия;
ќ) Германия;
б) Болгария.
3. 1916 жылы аћпан айындаѕы Германия мен Францияныѓ арасын-
даѕы шайћас:
а) Сомма шайћасы;
ќ) Ипр ћырѕыны;
б) Верден ћырѕыны.

11
4. 1916 жылѕы Сомма шайћасында аѕылшындар мен француздар
дыѓ тарихта тџѓѕыш рет ћолданѕан ќскери техникасы:
а) танк;
ќ) џшаћ;
б) пулемет.
5. Газтџмылдырыћты ћолдану солдаттар љшiн ћай кезде мiндеттi
болды?
а) 1914 ж.;
ќ) 1915 ж.;
б) 1916 ж.
6. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыс кезiнде сљѓгуiр ћайыћтар ћолданыл-
ды ма?
а) Иќ;
ќ) жоћ.
7. Соѕыс кезiнде ќуе кљштерiн ћолданды ма?
а) Иќ;
ќ) жоћ.
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма.       Мџѕалiм љй тапсырмасы ретiнде 4-, 5-кестелердi
оћушыларѕа џсынады.
4-кесте
Елдердiѓ Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕысћа кiру уаћыты
Антанта жќне оныѓ одаћтастары      Германия жќне оныѓ одаћтастары
1914 ж.  — Сербия, Ресей,
1914 ж. — Австро-Венгрия,
Франция, Џлыбритания,
Германия, Тљркия
Бельгия, Черногория, Жапония,
Египет
1915 ж. — Италия
1915 ж. — Болгария
1916 ж. — Португалия, Румыния
1917 ж. — АЋШ, Куба, Грекия,
Сиам, Либерия, Ћытай, Бразилия
1918 ж. — Гватемала, Никарагуа,
Коста-Рика, Гаити, Гондурас
Жылдар
1914 ж.
1915 ж.
1916 ж.
1917 ж.
1918 ж.
Майдандаѕы негiзгi
оћиѕалар
Нќтижесi жќне сипаты
  5-кесте

12
§ 2. ВЕРСАЛЬ — ВАШИНГТОН  ЖЉЙЕСI
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Таћырыпты оћытудаѕы маћсат
Бiлiмдiк. Париж бiтiм конференциясында жеѓген
мемлекеттердiѓ ћандай маћсат к здегенiн ќѓгiмелеп, Џлттар
Лигасыныѓ не љшiн ћџрылѕанын жќне мандат жљйесiн ћџ-
рудыѓ мќнiн ашып к рсету.
Версаль—Вашингтон жљйесi ћџрастырѕан келiсiмшарт-
тарѕа ћол ћойылѕаннан кейiн дљниежљзiлiк саяси  картада
ћандай  згерiстер болѕанын  тљсiндiру.
Дамытушылыћ. Тарихи фактiлер мен џѕымдарды аныћ-
тап, талдай бiлуге, ћорытынды жасап  з пiкiрiн айтуѕа баулу.
Тќрбиелiк. Соѕыс — мемлекеттер арасындаѕы ћайшы-
лыћтарды шешудiѓ ћџралы емес екендiгiне назар аударып,
оћушыларды бейбiткерлiкке тќрбиелеу.
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
Таћырыпты оћытудыѓ жоспары
1. Париж бiтiм конференциясы.
2. Џлттар Лигасын ћџру. Мандаттыћ жљйе.
3. 1921—1922 жж. Вашингтон конференциясы.
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Негiзгi тљсiнiктер мен жетекшi џѕымдар
Париж бiтiм конференциясы, Џлттар Лигасы, Џлттар
Лигасыныѓ Ассамблеясы,  мандаттыћ жљйе, репарациялыћ
т лем, Версаль шарты, Вашингтон конференциясы.
Сабаћтыѓ     ќдiсi:  Сџраћ-жауап,  логикалыћ тапсырмалар,
ќѓгiмелесу.
К рнекi ћџралдар
 “1918—1923 жж. Еуропаныѓ” атлас картасы, “1919—1946 жыл-
дардаѕы Џлттар Лигасы” сџлбасы, хрестоматия (9-сынып) мате-
риалдары.
1. Сабаћ таћырыпћа тљсiнiк беруден басталады. Мџѕалiм
оћушылардыѓ ойын дамыту  љшiн љй тапсырмасымен бай-
ланыстыратын сџраћтар ћойып талдау жасайды. Оћу-
шыныѓ ойына осы аћпаратты жеткiзу арћылы оныѓ дамы-
тушылыћ ћабiлетiн ћалыптастырады.
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыста жеѓген жќне жеѓiлген мемлекет-
тердi атаѓдар. Кеѓестiк Ресей  осылардыѓ  ћайсысына жатады?
Себебi неде?
2. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстаѕы  Англия жќне Францияныѓ
к здеген маћсатын естерiѓе тљсiрiѓдер. Ћалай  ойлайсыѓдар
маћсаттары орындалды ма?

13
Мџѕалiм оћушылардыѓ жауабын толыћтырып, Париж
бiтiм конференциясындаѕы  жеѓген мемлекеттердiѓ
маћсатын сџраћ-жауап ќдiсi арћылы тљсiндiредi. Оћушы-
ларѕа тапсырмалар берiледi.
2. Џлттар Лигасы  туралы мќселенi “1919—1946 жж.
Џлттар Лигасы” сџлбасын жќне хрестоматия (9-сынып)
материалдарын пайдалану арћылы тљсiндiруге болады.
Оћушыларѕа ћойылатын сџраћтар
1. Бiрiншi дљниежљзiлiк соѕыстан  кейiн халыћаралыћ шиеленiстi
реттейтiн ћандай жаѓа ћџрал пайда болды? Ол ћаншалыћты
iскер жќне тиiмдi?
2. Џлттар Лигасы ћандай  маћсатпен ћџрылды? Ћандай жаѕдайѕа
оныѓ  iс-ќрекетi тиiмдi болды?
3. Џлттар Лигасы ћџрамына кiмдер кiрдi?
4. Не себептi Џлттар Лигасы Екiншi дљниежљзiлiк соѕысты тоћтата
алмады немесе оныѓ басталуына жол берiп ћойды?
Мандаттыћ жљйе ћџрудыѓ мќнi  туралы  тљсiндiргенде
“1918—1923 жж. Еуропа” атлас картасымен т менде
берiлген сџраћтар бойынша жџмыс жасатуѕа болады.
1. Версаль шарты бойынша Германия ћандай аумаћтарынан
айырылды? Олардыѓ ел љшiн ћандай маѓызы  (экономикалыћ
жќне саяси) болды?
2. Џлттар Лигасы  атынан Англия мен Франция ћандай  елдерге
ћамћоршы  ретiнде мандат алды?
3. Жапония ћандай жерлерге мандат алды?
4. Картадан Германия иеленiп алѕан  ћандай жерлер ћай елдердiѓ
зiне ћайтарылѕанын к рсетiѓдер.
5. Германия љшiн Версаль  шартыныѓ ауыртпалыћтарын
айтыѓдар.
6. Аумаћтыћ  згерiстерге ћандай елдер наразы болды?
3. Мџѕалiм 1921—1922 жылдардаѕы Вашингтон конфе-
ренциясына ћысћаша тљсiнiк бередi. Оћушыларѕа оћулыћ
мќтiнiнен конференциядаѕы љш негiзгi келiсiмшартты
дќптерлерiне кесте тљрiнде орындауды џсынады.
Келiсiмдердiѓ атауы
Ћатысушы мемлекеттер
Нќтижесi
1.
2.
3.

14
Мџѕалiм таћырыпты ћорытындылап оћушылардыѓ
тљсiнiктерiн бiлу љшiн бекiту сџраћтарын ћояды.
1. Џлттар Лигасыныѓ Ассамблеясы ћандай  мќселенi талћылау
љшiн ћай кезде шаћырылатын болды?
2. Репарациялыћ т лем  туралы тљсiндiрiѓдер.
3. Версаль жљйесi бойынша ћай мемлекет Еуропада басым
жаѕдайѕа, ал Англия ћай жерлерге љстемдiгiн ћамтамасыз еттi?
4. АЋШ сенаты Версаль келiсiмшартын бекiтуден нелiктен  бас
тартты?
5. Версаль—Вашингтон жљйесi нелiктен ыдырай бастады?
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма
Љйге тапсырма. §2. Хабарлама ќзiрлеу:
1. Версаль шартыныѓ Германия туралы шешiмi.
2. Џлттар Лигасы мен БЏЏ-ныѓ негiзгi мiндеттерi.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал