Бағдарламасы бойынша шығарылды Елубаев Ескен е 49 Таңдамалы. Алматы: «Ана тiлi» баспасы жшс. 2013 ж



жүктеу 2.6 Kb.

бет14/16
Дата26.05.2017
өлшемі2.6 Kb.
түріБағдарламасы
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

ƏРIП ЖҰМБАҚТАР
«Əлiппеде» жоқ,
Қаламда бар.
Əрiптерде жоқ,
Ғаламда бар. 
 
 
(А)
Сəбитте бар,
Ғабитте жоқ.
Мəлiкте бар,
Хамитте жоқ.
 
 
(Ə)
Балда бар,
Қантта жоқ,
Байда бар,
Халықта жоқ.
 
 
(Б)
Вагонда бар,
Жолда жоқ.
Заводта бар,
Қолда жоқ.
 
 
(В)
Жүгенде бар,
Шылбырда жоқ.
Жiгерде бар,
Сылбырда жоқ.
 
 
(Г)
Тағада бар, 
Тұяқта жоқ.
Жағада бар,
Құлақта жоқ.
 
 
(Ғ)
Үйде жоқ,
Далада бар.

336
Бiрде жоқ,
Дарада бар.
 
 
(Д)
Шелекте бар,
Бақырда жоқ.
Сенекте бар,
Ақырда жоқ.
 
 
(Е)
Шахтёрда бар,
Көмiрде жоқ.
Вахтёрда бар,
Темiрде жоқ.
 
 
(Ё)
Əжеде бар,
Шешеде жоқ.
Көжеде бар,
Көшеде жоқ.
 
 
(Ж)
Азда бар,
Көпте жоқ.
Қазда бар,
Шөпте жоқ.
 
 
(З)
Мысықта жоқ,
Итте бар.
Күшiкте жоқ,
Китте бар.
 
 
(И)
Айда бар,
Күнде жоқ.
Шайда бар,
Түнде жоқ.
 
 
(Й)
Сəкiде бар,
Қорада жоқ.

337
Бəкiде бар,
Арада жоқ.
 
 
(К)
Тоқта бар,
Ашта жоқ.
Шоқта бар,
Шашта жоқ.
 
 
(Қ)
Селде бар,
Сеңде жоқ.
Желде бар,
Жерде жоқ.
 
 
(Л)
Мамырда бар,
Ақпанда жоқ.
Қамырда бар,
Ақ нанда жоқ.
 
 
(М)
Менде бар,
Меңде жоқ.
Сенде бар,
Сеңде жоқ.
 
 
(Н)
Теңгеде бар,
Ақшада жоқ.
Жеңгеде бар,
Бақшада жоқ.
 
 
(Ң)
Шорқақта бар,
Ақында жоқ.
Қорқақта бар,
Батырда жоқ.
 
 
(О)

338
Елiкте жоқ,
Көлiкте бар.
Берiкте жоқ,
Бөрiкте бар.
 
 
(Ө)
Партада бар,
Тақтада жоқ.
Пальтода бар,
Қалтада жоқ.
 
 
(П)
Қарда бар,
Шықта жоқ.
Жарда бар,
Ықта жоқ.
 
 
(Р)
Табақта жоқ,
Кеседе бар.
Қабақта жоқ,
Көседе бар.
 
 
(С)
Шашта жоқ,
Мұртта бар.
Баста жоқ,
Құртта бар.
 
 
(Т)
Науада бар,
Бұлақта жоқ.
Жуада бар,
Жырақта жоқ.
 
 
(У)
Жұртта бар,
Бiзде жоқ.
Бұлтта бар,
Күзде жоқ.
 
 
(Ұ)

339
Əнде жоқ,
Күйде бар.
Пəнде жоқ,
Үйде бар.
 
 
(Ү)
Мыста жоқ,
Фосфорда бар.
Қышта жоқ,
Форфорда бар.
 
 
(Ф)
Ахметте бар,
Айшада жоқ.
Шахматта бар,
Қайшада жоқ.
 
 
(Х)
Сарада жоқ,
Гауһарда бар.
Қалада жоқ,
Шаһарда бар.
 
 
(Һ)
Сырықта жоқ,
Циркте бар.
Сыныпта жоқ,
Цинкте бар.
 
 
(Ц)
Сербте жоқ,
Чехта бар.
Гербте жоқ,
Чекте бар.
 
 
(Ч)
Балтада жоқ,
Шалғыда бар.
Қалтада жоқ,
Шаңғыда бар.
 
 
(Ш)

340
Тəттiде жоқ,
Ащыда бар.
Қаттыда жоқ,
Тұщыда бар.
 
 
(Щ)
Разъезде бар,
Ауылда жоқ.
Съезде бар,
Қауымда жоқ.
 
 
(Ъ)
Ұзында бар,
Тапалда жоқ.
Қызылда бар,
Қатарда жоқ.
 
 
(Ы)
Онда жоқ,
Бiрде бар.
Қойда жоқ,
Пiлде бар.
   (I)
Шинельде бар,
Тонда жоқ.
Кительде бар,
Қолда жоқ.
 
 
(Ь)
 
Эшалонда бар,
Керуенде жоқ.
Эрмитажда бар,
Серуенде жоқ.
 
 
(Э)
Қоюда бар,
Сұйықта жоқ.
Тоюда бар,
Тұйықта жоқ.
 
 
(Ю)

341
Жыланда жоқ,
Шаянда бар.
Бұланда жоқ,
Баянда бар.
 
 
(Я)
МАҚҰЛЫҚТАР ƏЛIПБИI
Бiлетiн бар кiм?
«А» əрпiн,
Қайсы жыртқыш
Айта алар айқын?
 
 
(Арыстан, ақырып)
Бiлетiн бар кiм?
«Ə» əрпiн,
Қайсы құс
Айта алар айқын?
 
 
(Əупiлдек, əупiлдеп)
Бiлетiн бар кiм?
«Б» əрпiн,
Қайсы мақұлық
Айта алар айқын?
 
 
(Бақа, бақылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«Г» əрпiн,
Қайсы жəндiк
Айта алар айқын?
 
 
(Ара, гуiлдеп)
Бiлетiн бар кiм?
«Ж» əрпiн,
Қайсы жəндiк
Айта алар айқын?
 
 
(Қоңыз, гүжiлдеп)
Бiлетiн бар кiм?
«З» əрпiн,

342
Қайсы жəндiк
Айта алар айқын?
 
 
(Маса, ызыңдап)
Бiлетiн бар кiм?
«К» əрпiн,
Қайсы құс
Айта алар айқын?
 
 
(Көкек, көкектеп)
Бiлетiн бар кiм?
«Қ» əрпiн,
Қайсы құс
Айта алар айқын?
 
 
(Қарға, қарқылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«М» əрпiн,
Қайсы жануар
Айта алар айқын?
 
 
(Қой, маңырап)
Бiлетiн бар кiм?
«Ш» əрпiн,
Қайсы құс
Айта алар айқын?
 
 
(Шағала, шаңқылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«Ө» əрпiн,
Қайсы мал
Айта алар айқын?
 
 
(Сиыр, мөңiреп)
Бiлетiн бар кiм?
«П» əрпiн,
Қайсы мал
Айта алар айқын?
 
 
(Жылқы, пысқырып)

Бiлетiн бар кiм?
«Р» əрпiн,
Қайсы мақұлық
Айта алар айқын?
 
 
(Ит, ырылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«С» əрпiн,
Қайсы мақұлық
Айта алар айқын?
 
 
(Жылан, ысылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«Ұ» əрпiн,
Қайсы жыртқыш
Айта алар айқын?
 
 
(Қасқыр, ұлып)
Бiлетiн бар кiм?
«Ү» əрпiн,
Қайсы құс
Айта алар айқын?
 
 
(Үкi, уһiлеп)
Бiлетiн бар кiм?
«Ш» əрпiн,
Қайсы мақұлық
Айта алар айқын?
 
 
(Тышқан, шиқылдап)
Бiлетiн бар кiм?
«Я» əрпiн,
Қайсы мақұлық
Айта алар айқын?
 
 
(Мысық, мияулап)

344
СПОРТ ТУРАЛЫ ЖҰМБАҚТАР
КIМНIҢ ҰШҚЫР ОЙЫ
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Сайысатын кiмдер айт,
Екi тайм бойы?
 
 
 
(Футболшы)
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Сайысатын кiмдер, айт,
Мұзда үш кезең, бойы?
 
 
 
(Хоккейшi)
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Сайысатын кiмдер, айт,
Үш раунд бойы?
 
 
 
(Боксшы)
Сайысатын кiмдер, айт,
Спорттың үш түрiнен:
Жүгiруден,
Жүзуден,
Велосипед теуiп жүруден.
 
 
 
(Триатлоншы)
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Сайысатын кiмдер, айт,
Бес партия бойы?
 
 
 
(Волейболшы)
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Бəсекелесетiн кiм, спорттың
Алты снаряд түрi бойы?
 
 
 
(Гимнасшы)
Кiмнiң ұшқыр ойы?
Жарысатын кiмдер, айт,
Бiрнеше этап бойы?
 
 
 
(Велосипедшiлер)

345
Жүз метрге жүгiрген,
Желаяқты кiм бiлген?
 
 
 
(Спринтер)
Қырық екi шақырым қашықтан,
Жүгiрiп өтiп машыққан.
 
 
 
(Марафоншы)
Ұзын сырық қолында,
Секiрер биiк жолында.
 
 
 
(Сырықпен секiрушi)
Допты алып қолға,
Дəл түсiрген торға.
 
 
 
(Баскетболшы)
Күштiлер бар небiр,
Көтерген ауыр темiр.
 
 
 
(Штангашы)
Мұз айдында тайғанақ,
Жарысқандар сырғанап.
 
 
 
(Конькишi)
Екi мықты «мен» дескен,
Бiр-бiрiмен белдескен.
 
 
 
(Палуан)
Найза лақтырып алысқа,
Түсетiндер сайысқа.
 
 
 
(Найза лақтырушылар)
Мiнiп алып арғымақ,
Кедергiлерден қарғымақ.
 
 
 
(Ат спортшысы)
Қарсылас екi топ,
Суда ойнап жүр доп.
 
 
 
(Ватерполшы)

346
Шеберлiк көрсетiп жүргендер,
Ағаш атқа мiнгендер.
 
 
 
(Гимнасшы)
Айдын суда жалтыр,
Құлаштап жүзiп малтыр.
 
 
 
(Жүзгiш)
Аяққа тағып шаңғысын,
Аспанға ұшып қарғысын.
 
 
 
(Слаломшы)
Қолдарымен бiр допты,
Он екi ойыншы соқты.
 
 
 
(Волейболшы)
Нысанаға қадап,
Атып жатыр садақ.
 
 
 
(Садақшы)
Бойынан да биiкке,
Секiрiп жүр қиналмай
Адам ба бұл, киiк пе?
 
 
 
(Биiктiкке секiрушi)
Келедi бiр топ алыстан,
Жаяу жүруден жарысқан.
 
 
 
(Спорттық жүрiс)
Мылтықпен көздеп атқандар,
Аспандап ұшқан табақты
Быт-шыт қылып жатқандар?
 
 
 
(Мерген атқыштар)
Өрмелеп биiк шыңға,
Түсетiндер сынға.
 
 
 
(Альпинист)
Мұзды алаң,
Билеп жүр екi адам.
 
 
 
(Мұзда билеу)

347
Қайықта жалғыз ескек,
Онымен қалай еспек!
 
 
 
(Байдаркашы)
ЖҰМБАҚТАР
Оранып
Көп жапыраққа,
Өсiп жатыр 
Атырапта 
 
 
(Қарыққабат)
Қарыс-қарыс боп
Жазда өсер –
Тыста.
Бiлек-бiлектей боп
Жылыжайда өсер-
Қыста.
 
 
(Қияр)
Қайнатсаң –
Томатың.
Турасаң –
Салатың.
 
 
(Қызанақ)
Көкөнiс бұл қалаулы,
Жасамас онсыз 
Палауды. 
 
 
(Сəбiз)
Қарық қылып
Халықты,
Жасайды одан
Қантты
 
 
(Қызылша)
Ерте шығар көктемде,
Дəмi қышқыл неткен де.

348
Көктей жұлып жемесең,
Болмайды ол жаз жеткенде.
 
 
 
(Шалғам – редиска)
Бүйендей жуан тұрқы,
Шымқай қоңыр түсi,
Қуырмасаң оны.
Жей алмайсың шикi,
 
 
 
(Баялды – баклажан)
Болса да ащы,
Дəмдi етер –
Асты.
Өседi ол жерге,
Тығып ап басты.
 
 
 
(Пияз)
ЖАҢЫЛТПАШТАР
***
Арба аунардай
Тау жарлау
Жол тарлау.
***
Сен – шешен
Шешең – шешен
Бiр үйде неше шешен?
***
Қол ұстас –
Бұл ұстаз
Жас ұстаз
Сенiмен тұстас ұстаз.
***
Ағаш бықсып тұншықтық.
Бықсықты
Шымшуырмен шымшы,
Суырып шықшы.

349
***
Келген екеудiң
Бiрiнiң түрi iрi
Бiрiнiң iлмиген түрi.
***
Бұл – бұлбұл
Бұл – дүлдүл.
Бұлбұл – құс
Дүлдүл – ат.
Бұлбұлды бiл
Дүлдүлдi бiл.
***
Жолда шаршаса,
Шал шаршар.
Шаншар шаршар.
Басқа бар ма шаршар?
***
Менде өң он теңге
Жоқ өңге теңге.
***
Айтқаны жақсы-ақ,
Бiрақ қанша жаңсақ.
***
Күн ымырт
Сырт күңгiрт
Жұрт жым-жырт.
***
Тұрмысыңды дұрыстауға тырыс
Тұрмысыңды дұрыстауға
Тырысқаның дұрыс.
***
Ыдыс жуыс,
Ыдыс iшi шырыш-шырыш.
Шырышын ысып жуыс дұрыс.

350
***
Қас қылар қасқырды састырды,
Қыр астырды, қаштырды.
***
Құдық – күдiксiз құдық,
Суы суық тұнық құдық.
***
Қарт мiнген ат жалт жалтарды,
Жалп құлауға қарт шалт қалды.
***
Балабақшадағы балаларға
Сара бара салар,
Балаларды Сара ала салар.
Балаларды 
Сара ала барар.
***
Мына əңгелек,
Өңгерек əңгелек,
Ең дөңгелек əңгелек.
***
Алуан-алуан жануарлары бар,
Алуан-алуан айуандары бар,
Зоопарктiң шаруалары бай.
***
Бiр қалта малта Балтада,
Бiр қалта малта Қалқада,
Бiр қалта малта арқада.
***
Тоңғақ тонмен тоңбас,
Тонмен тоңса, оңбас,
Ондай тоңғақ болмас.
***
Шеге түскiр үшкiр екен,
Ұшы үшкiр екен.

351
***
Көке, көп дəптер əпер,
Үш ұзын жол дəптер əпер,
Үш қисық сызық жол дəптер əпер,
Төрт торкөз дəптер əпер.
***
Жаңсақ айтып жан сақтама
Жаңсақ айтып тайсақтама.
***
Мə, ұста,
Бұл нұсқа
Қысқа нұсқа.
***
Атқа мың мiндiм,
Мың мiнiп, мың жүрдiм.
***
Ол жолда түстi,
Үйiне тұспа-тұс түстi.
***
Күбiнiң iшiн ыстады,
Қымыз пiсу үшiн ыстады.
***
Кiм жүйрiк?
Қылшық құйрық
Сүйрiк жүйрiк.
***
Бұл адыр былтыр жыртылды,
Биыл жыртылды,
Жыртылып құртылды.
***
Бiр бүлдiрсе, бұл бүлдiредi,
Күлдiрем деп кiл бүлдiредi,
Бiлiп бүлдiредi.

352
***
Боз бөзден бес кез кес,
Көк бөзден бес кез кес.
***
Шөңке төңкерiлiп теңкейдi,
Төңкерiлген шөңкеге еңкейдi.
***
Кездемеден мың түр тұр,
Өтпей құр тұр.
***
Қыз қысылды,
Түсi бұзылды.
***
Мен мең-зең,
Ел мең-зең,
Өң мең-зең.
***
Сыртта жұрт жүр,
Жым-жырт жүр.
Тып-тыныш,
Тым-тырыс.
***
Елдiң құлақтандырылғандары
Құлақтандырылды.
Құлақтандырылмағандары
Құлақтандырылмады.
***
Бөлкенi Берiкбол бөлдi
Бөлкенi Берiкбол бөлiп болды.
***
Жаңылтпаш
Жаңылдыруға тұрарлықтай,

353
Таңғалдырарлықтай,
Талайды жаңылдырарлықтай.
***
Тал тiк,
Тiп-тiк қып тiк.
Түбiн түпте,
Нық қып түпте.
***
Кесенi шай,
Шайқай-шайқай шай,
Шайып,
Құй шəй.
***
Семiз қой сой,
Семiз қой, қай қой?
***
Бұл сомпай,
Оңқай сомпай.
Омпа тұрды.
Оңқай сомпай.
***
Көгорай көк шөп,
Көгорай көк шөптi
Жағалар көбелек көп.
***
Iлгерiректе,
Сабақ мүлдем түрлiрек те,
Қиын күрделiрек те.
***
Мойынына шай шəлi шалған,
Басына жай шəлi салған.
***
Кiм бiлгiр?
Бұл – бiлгiр.

Ол – бiлгiр,
Кiл бiр бiлгiр.
***
Мекемелердiң
Жекешелендiрiлгендерiнен гөрi
Жекешелендiрiлмегендерi көбi.
***
Бау баулап жатыр.
Бау баулап, байлап жатыр,
Бау баулап, байлап, тайлап жатыр.
***
Дүкенде
Қаракөл елтiрi түрi көп:
Қара түр елтiрi тұр,
Көк түр елтiрi тұр,
Сұр түр елтiрi тұр.
***
Есiктiң бұрандаларын
Бұлар бұрар.
Олай бұрар,
Былай бұрар,
Бұрап құрар.
***
Кеңсеге енсе,
Еңселi кеңсе,
Кең кеңсе өңшең.
***
Түзу сызу үшiн
Сызғыш iзде.
Сызғышсыз түзу сызу
Қиын бiзге.

355
ƏДЕБИЕТ САБАҒЫ
сабақ
ШАРАДАЛАР
Бiрiншi түбiр сөз – 
Бояу түсi.
Екiншi түбiр сөз –
Үй бұйымы ескi.
Екеуiн қосып оқысаң –
Уақыт мезгiл кешкi.
 
 
 
(Ақ + Шам = Ақшам)
Бiрiншi түбiр сөз
Аузыңа алмас зат мұны.
Екiншi түбiр сөз –
Үлкен өзеннiң бiрi.
Екеуiн қосып оқысаң –
Спорттың түрi.
 
 
 
(У + Шу = Ушу)
Бiрiншi түбiр сөз –
Адам – ыммен айтар керегiн:
Екiншi түбiр сөз –
Бiр мүшесi дененiң,
Екеуiн қосып оқысаң –
Орманнан оны теремiн.
 
 
(Саңырау + Құлақ = Саңырауқұлақ)
Бiрiншi түбiр сөз –
Айға қойылған ат.
Екiншi түбiр сөз –
Желден тасаланар жердi тап.
Екеуiн қосып оқысаң –
От жағуға керек сұйық зат.
 
 
(Тамыз + Ық = Тамызық)

356
ОМОФОНДАР
(Бiр əрiп өзгерсе, мағынасы да өзгеретiн ұйқастар)
***
Бойлатып құрықты
Тексердiк құдықты.
Суы жоқ құрыпты.
Аршуға құдықты
Ешкiм жоқ құлықты...
***
Мектептен келсе Жанар,
Балтамен ағаш жарар.
Пешке от жағар,
Қамырды илеп, жаяр,
Табаға нан жабар.
***
Есен алып күректi
Жауған қарды күрептi.
Қармен бастап күрестi,
Тазалаумен күн өттi.
***
Қойды сойғызып,
Қанын солғызып.
Iшегiн аршып созғызып,
Етiн қойдық сорғызып.
ЛОГОГРИФТЕР
(Бiр сөздiң бiр əрпiн қысқартса немесе бiр əрiп қосса, 
мағынасы өзгеретiн сөз шығады.
Осы сөз ретiн логогрифтер деп атайды)
***
Қасқыр –жыртқыш аң,
Көбейсе салар лаң.

357
Ел соған алаң
Қауiптi тау, далаң.
***
Болсаң нағыз ер,
Көмек бер, төк тер,
Аспалы көпiрден өтер,
Жүктi бөлiсiп көтер.
ОМОНИМДЕР
(Айтылуы бiр, мағынасы бөлек сөздердi осылай атайды)
***
Бұлақтар бұрын су алған,
Бұл күнде бəрi суалған.
***
Суға жуа-жуа,
Тазаланды жуа.
***
Қанша менiң ешкiм,
Бiлмейдi оны ешкiм.
***
Оян, тұр,
Бiр кiсi кеп тұр.
***
Үстi толған белгi, жолақ,
Жолымыз нағыз жол-ақ.
***
Бəйгеге қос атыңды,
Сөйтiп шығар атыңды.

358
ƏРIП ЖҰМБАҚТАР
Менде бар,
Сенде жоқ
Меңде бар,
Сеңде жоқ.
 («М»)
Сəнде бар,
Санда жоқ.
Нəнде бар
Нанда жоқ.
 («Ə»)
АНАГРАММАЛАР
«Қ»-дан бастасаң –
Қорғалар жер.
«Б»-дан бастасаң –
Сор болар жер.
 
 
(Қорық – Борық)
«Ж»-дан бастасаң –
Жер биiгi.
«Б»-дан бастасаң –
Мал түлiгi.
 
 
(Жота – Бота)
МЕТАГРАММАЛАР
Тұтас оқысаң –
Қолына ұстар жылқышы.
Екi шеткi əрпiн қысқартсаң –
Ұрлық жасайтын кiсi.
 
 
 
(Құрық – Ұры)
***
Тұтас оқысаң –
Дiни кiтап – жазылған.

359
Екi шеткi əрпiн қысқартсаң –
Астық сақтайтын жер – қазылған.
 
 
 
 
(Құран – Ұра)
ЖАҢЫЛТПАШТАР
***
Кең еңiс,
Кең еңiс, тегiс егiс.
***
Өскен баста,
Қиылған шашты шашпа
Босқа баспа.
***
Тураған пияз –
Бұл аз пияз.
Тағы тура бiраз пияз.
***
Бұл теңiз – ерен теңiз,
Ең терең теңiз деңiз.
ЖҰМБАҚТАР
Жаны жоқ қой десек те,
Миы жоқ қой десек те,
Жүйрiк екен есепке.
 
 
 
(Калькулятор)
Қалтамдағы бұйыммен,
Алыс-жақын, қиырмен,
Хабарласам шұғыл мен.
 
 
 
(Ұялы телефон)
Қағазсыз да қаламсыз,
Жазып алып жатады.
Еш қиналмай алаңсыз.
 
 
 
(Диктофон)

360
II сабақ
ЖҰМБАҚТАР
Көктемде,
Күзде,
Қыста да,
Күн сайын жүр ұста да.
Ал, жазда,
Үш ай бойына
Алмайсың оны қолыңа.
 
 
 
(Портфель)
Арнайтын сабаққа əр,
Тор көздiсi бар.
Ұзын жолдысы бар,
Керегiнше жылда ал.
 
 
 
(Дəптерлер)
Неткен алып деңiз,
Бес елге ортақ теңiз.
 
 
 
(Каспий)

1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал