Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


кетпе  мінезі  болуіиы  еді  (Сонда).  Қырма



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет574/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   570   571   572   573   574   575   576   577   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
кетпе  мінезі  болуіиы  еді  (Сонда).  Қырма  іиелек 

бидайымен (ҚӘ).

-(ы )нды //-(і)нді. Сөзжасамдық бұл фөрмант- 

тың  құранды  екені  сырт  тұрпаты нан-ақ  айқын 

аңғарылады, мысалы өны  ~(ы)н+дытүрінде мүше- 

леп  көрсетуге бөлады. Түркөлөгтар мұндағы  ~(ы)н 

белігін  ырықсыз етіс  көрсеткіші деп  қарайды.  Ол




350

СӨЗЖАСАМ


түркі тілдерінің жалпы қай-қайсысында да өзінің 

сөзж асам ды қбейім  (қабілеті) ж ағы нан әуелден- 

ақ,  туа ш ағы нан  бастап  сын  атауы ж ұрнағы  бо- 

лып табылады.  Тілімізде бұл форма арқылы жа- 

салған  етістік негізді  сын  атауларының  қайсы - 

бірі кейін келе субстантивтене, заттана бастаған. 

Мысалы,қь//?ь///дб/ (шектің қырындысы), салын- 

ды:  Қара судысалынды басып кеткен (Сейдімбе- 

ков).  Қ азақ тілінде  мұндай  құры лы мды  байыр- 

ғы сын атауларының оздерінің осы байырғылы- 

ғын  сақтай отырып,  бұлай субстанция жолымен 

озге сөз табына айналуы,  мысалы заттық статус 

алуы өте сирек байқалады.  Рас мұндай үрдіс, яғни 

сы нды қ  м ағы на  білдіретін  туылымдардың тер- 

миндену,  заттық мән  алу процесі жалпы беріде, 

әсіресе  кеңес дәуірінде етек ала бастады.  М ыса- 

лы ертінді, тігінді(подшивка), шөгінді, жаратын- 



ды (создание), көбейтінді,  косынды,  кұранды (со- 

ставной),  кәрсетінді,  қорытынды,  тапсырынды, 

осылар сияқты тағы біраз жасалымдардың линг- 

вистикалы қ  табиғаты н  дәл  осылай  түсіндіруге 

болады.  Кейбіріне  мысал  келтірейік: О ныңтап- 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   570   571   572   573   574   575   576   577   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет