Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет519/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   515   516   517   518   519   520   521   522   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-м ы с //-м іс ,  -м ы ш //-м іш .  Етістік  негізден 

бұл  ф орм ант арқылы жасалған туынды түбір зат 

атаулары ны ң  көпшілігі  -  тілімізде  жалпы  ежел- 

ден  бар,  байы рғы   жасамдар,  мысалы:  тарамыс 



(<тара+мыс),  тұсамыс  (<тұса+мыс),  жазмыш 

( <жаз+мыш),  озмыш ( <оз+мыш): жазмыштан оз- 

мыіи жоқ,  тұрмыс (<тұр+мыс),  қылмыс (<қыл + 

-мыс),  жеміс (<же+міс),  болмыс (<бол+мыс),  ой- 

мыш  (<ой+мыш),  жырмыш  (<жыр+мыш)  т.б. 

О р а зм ұ ха м ед т ің   ер т егілік ,  ерекш е  біт ісіне 

күмәнданған жұрттың өзі оның ізгі тумысына да 

нық  сенетін  (М ағауин);  Өзі білген  өмір,  айнала- 

сын қорш аған болмыс бас қайғысын  иықтан бас- 

қандай (Әуезов).  Ж оғары дағы  туы лы м дарға тән 

осы  бай ы рғы лы қ,  ж алпы лы қ  сипат  сондай-ақ 

антропонимдерден де айқы н сезіледі. Ал  мұндай 

құры лы мды  жалқы есімдер  қазақ тілінде едәуір: 



Өтеміс,  Төлеміс,  Күсеміс,  Тоқтамыс,  Бектеміс, 

Тілеміс,  Құрамыс,  Тумыш т.б.  Қазақ тілінде сон- 

д ай -ақ  ботаника термині ретінде  қолданылатын 



жоргеміс дейтін де туылым  бар.  М ұндағы  жорге 

етістік негізі  “өрілу,  оралу,  ш ырмалу”  мағынасы- 

мен  байланы сты .  Д ем ек жоргеміс те  сол  етістік 

негізден -міс форманты  арқылы ж асалған туын- 

ды  түбір  зат  атауы  болып  табылады.  Жоргеміс. 

Өсе  келе  бір  өсімдікке  оралып,  содан  қоректе- 

нетін,  күлгін түсті  осімдік (ҚТТС).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   515   516   517   518   519   520   521   522   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет