Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет310/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   306   307   308   309   310   311   312   313   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
а-ы алмасуы байқалады.

Е-і дыбыстарының алмасуы езгі-ізгі,  ешкім- 

ішкім, енжу-інжу, үлгер-үлгір, ілек-ілік, бөлек-бөлік, 

түбіртек-түбіртік,  бүртек-бүртік,  ділгер-ділгір, 

кірбең-кірбің,  түймеіите-түйміште,  түйтеңде- 

түйтіңде,  түге-түгі, міне-міні, қане-қані,  неше- 

неші,  сөре-сорі,  бэйге-бәйгі,  бүйе-бүйі  сияқты  

создерден байқалады.

М ы с а л д а р д а н   б а й қ а й т ы н ы м ы з , 

е -і 

ды бы стары ны ң  алмасуы а-ы  алмасуына  ұқсас 

б о л ы п   к е л е д і.  Ә с ір е с е ,  б ұ л   ұ қ с а с т ы қ  

қосымшалардың үндесім (сингармонизм) заңына 

байланысты  түрленген  морфтары на  ұқсайды. 

Бірақ  нағы з  үндесім  бойы нш а  қалы птасқан 

фонетикалық өзгеріс емес. Айталық, арбай-арбый, 

шоңқай-шоңкый варианттарындағы а-ы алмасуы 

ербей-ербій,  шомей-шөмій варианттарындағы е-і 

алмасуы бірін-бірі қайталап тұр.  Мұндай жасалу 

үлгісі  ж ағы нан  ж ақы нды қ  еліктеуіш  создерде 

де  кездесе  береді.  М ысалы,  ж ылмаң-ж ылмың 

және түйтеңде-түйтіңдет.Ь.  Сондай-ақ самса- 

самсы,  тола-толы варианттары  мен түге-түгі, 

бэйге-бэйгі варианттары ны ң  жасалуы  да  ұқсас 

болып  келеді.

Бұлайш а  а-ы  және  е -і  алм асулары ны ң 

ұқсастығы арнайы зерттеуді қажетететін жұмбақ 

сырлы  мәселе  болуы  керек.  Өйткені  м а -м е  

сұраулық шылауларының қысаңдануы да ұқсас. 

Мысалы:  Есенсің  бе? -  Есенбісің?  Келесің  бе? - 

Келемісіңі  Көресің  бе? -  Коремісің?т.Ь.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   306   307   308   309   310   311   312   313   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет