Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет274/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   270   271   272   273   274   275   276   277   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
тереңдігіһГөмиеді 

(Әуезов).

2.  Енді міне  адам  қарарлық  ажары  қалмаған  күміс  сам ауы р,// масқара 

болып  келіп  тұр  (Мүсірепов).

3.-Әдеп  пен  эдет  дегеннің  екеуі  деЦтар  қыспаққа  айналып  кеткен қазақ 

----------- - 

>

қызының  //беті мен  қолынан  басқа денесі//козге^сөрінген  емес...  (Сонда).



4.  Көзіне  тіршілік  үміті  елестеген  Амантай//,  жанып  жатқан  сарайдан 

сырғып  түсіп// ,өзенге  қарай  ~жүгір^і  (Мүқанов).

Ж оғары да  келтірілген барлы қ  мысалдарда 

есімш елі  қабы спалы   оралым  қан ш а  көлемді 

болғанымен, өзі қабысқан акценттелген есімімен 

бірге  бір  синтагма  құрайды  да,  соң ы н а  қарай 

көтеріңкі  әуенмен  орнектеліп,  пауза  арқылы 

сөйлемнің басқа мүшелерінен  бөлініп тұрады.

Барлық мысалдарда да есімшелі  қабыспалы 

оралыммен  күрделенген сөйлемдерде есімшелі 

оралым  өзі  қабы сқан  сөзін  аны қтап ,  сипаттагі 

тұр.  Сондықтан бұлар анықтауыш - анықталушы 

м ү ш е л е р   р е т ін д е   б ір т ұ т а с   м а ғ ы н а л ы қ -  

интонациялы қ  тұлға құрайды.

Есімшелі қабыспалы оралыммен  күрделенген 

сөйлемдердегі осы  оралым және оған  қабысқан 

анықталушы сөзді, яғни тұтас бір синтагма құрап, 

мөлш ерлі  паузамен  бөлініп  тұр ған   сөздерді, 

сөйлемнің басқа мүшелерінен кейде үтір арқылы 

бөлуде кездеседі.  Келтірілген мысалдардыңекініиі 

және  төртіншілері  түпнұсқадан  озгертілмей 

а л ы н ға н .  Бұл  синтагм адан  кей ін   үтір  қөю 

пунктуацияның ережелеріне сәйкес  келмесе де, 

си н тагм аны ң  көтеріңкі  әуенм ен  м әнерленіп 

молшерлі  паузамен бөлінуіне  кепіл  бөла алады.

Бұл  сөй лем дердің  

есімш елі  қабы спалы  

оралымы  мен  о ған   қатысты  акценттелген  созі 

біртұтас сингагма құрап,  сәл толқынды,  соңына 

қарай  котеріңкі әуенмен айтылып,  колемді  пауза 

арқы лы   болініп  тұрады  да,  сөй лем н ің   өдан 

кейінгі сөздері  қосы лы п ,  арасында азы н-аулақ 

кідірістері  бар  ы рғақты   топтар  құрайды.  Ең 

соңғы  синтагма төмендеп  барып саябырлайды.

Ү ш інш і  сөй л ем н ің   есімш елі  қабы сп алы  

өралы м ы ны ң  ішіндегі  біры ңғай  мүш елер (әдеп 

пен  әдет  дегеннің  екеуі  де)  си н тагм а  құрап 

өздеріне тән  интонациям ен  мәнерленіп,  азғана 

п аузам ен   б ө л ін іп   б ар ы п ,  б а сқ а   с е зд е р м е н  

ұласы п,  ан ы қталуш ы   сөз  тіркесім ен  (қ а за қ  



қ ы з ы н ы ң )   қ а б ы с ы п ,  к ө т е р ің к і  ә у е н м е н  

өрнектеліп  си н тагм аға тән  мөлшерлі  паузамен 

бөлінеді.

Есімшелі қабыспалы оралымдар да жоғарыда 

қаралған   есім  қабы спалы   оралымдар  сияқты  

б ір ы ң ға й   м үш елер  түрін де  кездесе  береді. 

Мысалы:



128


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   270   271   272   273   274   275   276   277   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет