Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


  Дауысты-дауыссыз-дауыссыз тіркесі



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет153/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
2.1.2. 

Дауысты-дауыссыз-дауыссыз тіркесі 

Қос дауыссы зға аяқталатын  (дауысты-дау- 

ыссыз-дауыссыз тіркесі) создер санаулы ғана: айт, 

апт, аңқ, арс, арт, эйт, ерт, өрт, үлт, үрт, үйт (өйт), 

ыңқ,  ырк,  ырс,  ійт,  ірк.  Соны ң өзіндеайттарихи 

тұрғы дан ай+ыт,  ал үйт  олай+ет екені  белгілі.

д-ты д-сы з

б

г



ғ

д

ж



3

й

к



қ

л

м



н

ң

п



р

с

т



У

ш

сөз  саны



а

-

-



-

-

-



+

+

-



+

+

+



-

+

+



+

+

+



+

+

12



э

+

+



+

-

+



+

+

-



-

+

-



-

+

-



8

е

+



+

+

-



+

+

+



+

+

+



+

+

-



+

12

о



+

+

-



+

+

-



+

+

+



+

+

+



-

-

10



о

-

-



-

-

-



+

+

+



-

+

-



+

+

+



+

+

+



-

+

11



Ұ

-

+



+

-

+



-

-

+



-

+

+



+

7

V



+

+

+



-

-

-



+

-

+



+

-

+



+.

+

9



ы

-

-



-

-

-



+

-

-



+

-

+



-

+

-



+

+

+



-

-

7



-

-

-



-

-

+



+

-

-



+

+

+



-

-

-



+

-

-



+

7



ДЫБЫСТАР  ТІРКЕСІ

67

Сонымен дауысты, дауысты-дауыссыз және 



дауысты-дауыссыз-дауыссыз дыбыстары түрінде 

бір буынды сөздерді буынның түріне қарай өрнек- 

тесек,  мынадай болып  шығады:

А  (дауысты)  буыны  -  4  сөз.

А Қ  (дауыссыз)  буыны  -  83  сөз.

А Қ Қ   буыны  -  15  сөз.

Бұдан  қазақ тілінде дауыстыдан  басталатын 

бір  буынды  100  сөз  бар,  бұлар  көп  буынды 

сөздердің  бас  буынында  ғана  кездеседі  деген 

ұғым туады.



2.1.3. Дауыссыз-дауысты тіркесі

Дауыссыз-дауысты тіркесінен  ж асалған  бір бу- 

ынды сөздер қазақ тілінде  көп  емес.  Олар: ба,  бе, 

да, де, жэ, же, ма, мэ, ме, не, па, пе, та, те, ша.

Де,  же - етістік,  қалғандары  шылау,  одағай 

сөздер. Ма, ме,  ба,  бе,  па,  лежиналып  бір сөздің, 



да, де,  та,  те жиналып  бір сөздің түрлі  вариант- 

тарын  құрайтынын ескерсек,  ҚА (дауыссыз-да- 

уысты) буынды түбірлердің өте аз екенін  көреміз. 

ҚА буынды түбірлер тьідің даму барысында бе- 

ріде  пайда болған көмекші  немесе  кірме  (жә,  ше) 

сөздер.


2.1.4. Дауыссыз-дауысты-дауыссыз тіркесінен

ж асалған  бір буынды сөздер барш ылық.  Олар:

Б: баж, баз, бай, бақ, бал, бап, бар, бас, бат, бау; 

бэз, бэс; без, бек, бел, бең, бер, бес, бет, беу; боз, бой, бок, 

бол, бор, бос; боз, бөк, бол, бөс; бұж, бұз, бұк, бұл, бұр, 

бұт, бұу; бүк, бүл, бүр; быж, бык; біз, бій, біл, бір, біт;

Г: гэп, гүж, гүл, гүр, гүу;

Ғ: ғой, ғұн;

Д: дак, дал, даң, дар, дат, дау; дэл, дэм, дэн, дэт, 



дэу; дем,  дер,  дес; док,  дом,  доп,  дос; дөй,  доң,  доп; 

дұу; дүк,  дүм,  дүр; дық, дым,  дың, дыр; дік, діл,  дін, 

дің, дір, діт;

Ж: жаз, жай, жақ, жал, жам, жан, жап, жар, 



жас, эісат, жау;жез, жек, жел, жем, мсең, жер, жет; 

жой, жоқ, жол,  жом, жон; жон; жұк, жұл, жұм, 

жұп, жұт, лсұу; жүз, жүк, жүн, жүр; жый, жык, 

жыл, жым, жын, жып, жыр, жыт; жік, жіп, жіт;

3:  зал, заң,  зар, зат, зау; зэр; зең,  зер; зор; зұу; 



зың, зып, зыр, зыт; зіл;

К: кән, кэр; кез, кей, кек, кел, кем, кең, кер, кес, 



кет; коз, кок, кол, ком, кон, коң, кор, кос, кот; күж, 

күз, күй, күл, күн, күң, күп, күр, күс, күт, күш; кій, кіл, 

кім, кір, кіс;

Қ: қаз, қай, қақ, кдл, қам, қан, қап, қар, қас, қат, 



кау, қаш; қож, қоз, қой, қол, қоң, қоп, қор, қос, қош; 

кұж, кұз, құй, құк, кұл, кұн, кұп, құр, құс, кұт, кұу, 

құш; қыж,  қыз,  қый,  қыл, қын, қың,  қып,  қыр, қыс, 

қыш;

М: май, м ал, маң, мас, мат, мау, маш; мәз, 



мэн; мен, мең, мес; мол; мор; мұз, мұң; мүк; мый, 

мық, мың, мыс, мыт; міз, мін, мір;

Н: наз, най, нақ, нан, нар, нас, нау; нэк, нэл, нэн, 



нэр,  нэт; нұр,  нұу; нық; ніл;

П:  пай, паң,  пар,  паш; пэк,  пэс; пен,  пеш; пыр, 



пыс, пыіи; піл, пір, піс, пііи;

С: саз, сай, сақ, сал, сам, сан, саң, сап, сар, сас, 



сат, сау; сэл, сэн, сэт; сез, сел, сем, сен, сең, сеп, сес; 

соз, сой, соқ, сол, сом, соң, соп, сор, сот; сәз, сок, сол, 

соң; сұқ, сұм, сұр, сұс, сұу; сүз, сүй, сүр, сүт; сыз, сый, 

сық, сыл, сым, сын, сып, сыр; сіз, сій, сік, сің;

Т: таз, тай, так, тал, там, тан, таң, тап, тар, 



тас, тат, тау; тэж, тэй, тэн, тэу; тез, тек, тел, 

тең,  теп,  тер, тес; тоз, той,  тоқ, тол,  том, тон, 

тоң,  топ,  тор, тос, тот; тоз, ток, тол, тон, топ, 

тор, тос; тұз, тұл, тұн, тұр, тұс, тұт, тұу; түз, 

түй, түк, түн, түп, түр, түс, түт, түу; тыз, тый, 

тык, тылі, тын, тың, тыр, тыс, тыиі; тіз, тік, тіл, 

тін, тіс;

Ш :  іиаж,  шай, шақ, шал, шам,  іиан, шаң,  шап, 



шар, іиат,  іиау, іиаш; шэк, шэу; шек,  іиел,  шен, шеп, 

шер, іиет, шеш; шой, шоқ, шом, іиоп, шор, шот; шок, 

іиол,  шоп; шұу; шүй,  шүу; шыж,  шық,  шым,  шын, 

шың, шып, іиыр, шыт; шіп, шік, шіл.

Қ азақ тілінде  бір  буынды  сөздердің  негізін 

осы  ҚАҚ (дауыссыз-дауысты-дауыссыз) тіркесі 

құрайды.  Мұндай  сөздер  -  450.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет