Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 .1 .  Д А У Ы С Т Ы Л А Р Д Ы Ң   Т ІР К Е С І



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет149/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   145   146   147   148   149   150   151   152   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
2 .1 .  Д А У Ы С Т Ы Л А Р Д Ы Ң   Т ІР К Е С І

Қазақ тілінде дауыстылар сөз ішінде, сөздер 

аралығында қатар тұра алмайды,  қатар келе қал- 

ған жағдайда алдыңғысы түсіп  қалады.

Қазіргі  қазақ  тілінде  жалаң  (бір  ғана)  дау- 

ыссыздан  тұратын  бірсыпыра  қосымш а бар:  



(ойла-й, сөйле-й,  апа-й,  жеңге-й, касқа-й, қара-й); 

-қ,  -к (қайра-қ, күре-к, барды-қ, келді-к); -м  (ана-м, 

шеше-м,  барды-м, келді-м,  болжа-м, сөйле-м); -н 

(бора-н, ойла-н, анасы-н, шешесі-н); -р (ойаа-р, биле-р, 

қайғы-р,  ескі-р);-п  (ойла-п,  быле-п); -с  (барма-с, 

келме-с, ойла-с, сөйле-с, тала-с, тірке-с); -т (ойна-т, 

биле-т,  бөге-т, мүнар-т); -у (ойла-у).

Дауыссыздарды дауысты тіркемей, жеке өзін 

айту мүмкін  емес.  Сөйлеу  кезінде буыннан  кіші 

бөлшек болмайды.

Қазақтілінде  морфемалар (түбір,  қосымша) 

буыннан  кем  болмайды.  Я ғни дауыстылар жеке 

тұрып  (буын  құрай  алады)  соз,  қосымша болуы 

мүмкін, ал дауыссыздарда ондай қасиетжоқ. Олай 

болса, сөзге жалғанатын жоғарыдағы  қосымша- 

лардың әрқайсысы дауыстымен тіркесіп  айтыл- 

ған. Дәлірек айтқанда,  көсемш енің -й жұрнағы 

мына түрде  келген: -ай  (ойла-ай),  -ей  (биле-ей), 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   145   146   147   148   149   150   151   152   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет