Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


әлпетті  (Әуезов);  Орыс  қауымының  шын  жақсы дана  адамдары,  бәлкі



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1046/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1042   1043   1044   1045   1046   1047   1048   1049   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
    Навигация по данной странице:
  • Нәйәті
әлпетті  (Әуезов);  Орыс  қауымының  шын  жақсы

дана  адамдары,  бәлкі,  жыл  мөлшерін  де  айтар 

еді (Сонда);  Шешен сөйлейтін тәрізі бар (Сонда); 

Аңғары,  Гималайдың  сілем і  болғыдай  (Сонда); 

Бэріміздің  іиарай  тобымыздың  алдында  жауап 

алатын түрі  бар  (С онда); Ақ тайдың  асау екенін 

үмытып кетсе керек (С онда);  Үш жаның бар еді, 

екеуі шықса да  біреуі қалған  шығар (Ер Тостік); 

Би экесі тіс жарып, еиітеңе айта қойған жоқ білем 

(Аймауытов); Қазекең жыбырламай түра ма, біреу 



Дэрменді  корсете  қойса  керек  (Сонда);  Абылай 

м үм кін білем  осы  болар  (Тарихи  жырлар);  Қыр- 

ғыздан  біткенге  ұқсайды  Тағдырлы  ажал  саға- 

тың  (Ж оқтау);  Ішінде  бір  қуаты барға  ұқсайды 

(Абай);  Жаңбыр  бар,  боран  бар  дегендей,  колікке 



обал болар  (М үсірепов);  Енді ойласам,  қарағым, 

Адасар болдық,  сыңайы (Алмажан);  Таң ата келіп 

таба алмады,  қисыны,  біреуүрлап кеткен сынды 

(Ш әкәрім); Сыңайы, жорналға жазылғаным үіиін 



болу керек(Тиесов); Нәйәті, сары жылан бүл. Кісіні 

шағатын  уы  жоқ  (“Ж алы н ”);  М ал  бордақылау 

комплексі,  нәйэті,  25 адамнан түратын (“ П ара- 

сат”).


2. 

Қ азақ тілінде  міндеттілік модальдік м ағы - 

наны негізінен керек, қажет, тиіс, лазым сөздерінің 

қатысуымен жасалатын  -укерек,  -уқаж ет,  -у л а - 



зым; - м ақ керек,  -маққа керек,  -уға тиіс,  -уы (-уі) 

тиіс сияқты  аналитикалы қ формантар білдіреді. 

Кейбір зерттеушілер,  мысалы, хакас тілінің ф ам - 

матикасында мұндай  конструкцияларды  модаль- 

ды қ  формалар деп  те  атайды.  -у керек  модаль- 

ды қ  ф орманы   кейде  міндеттілік  те,  сондай-ақ 

болжалдық  мәнде де алып  қарауға болады.  Мы- 

салы,  мына бір сойлемде: Ендігі шара қатал сөгіс 

болу керек (М ұстафин).  Мұндайда,  яғн и   анали- 

тикалы қ  болу  керек  ф орм анты ны ң  бұл  жерде 

міндеттілік  ұғы м ы нда  ма,  ж оқ  модальдық  бол- 

жал  мәнінде  ме  -  дәлді  қандай  м ағы на  білдіріп 

тұрғаны н  тек  контекске  қарап  қана  ажыратуға 

тура келеді.



Сөз шығарушылар сөздің асыл болуының ж ал- 

пы шарттарын білуі  қажет (Байтұрсы нов);  Сэу- 

лет   онерпазы  үй  салуға  үсталатын  заттардың 

қасиетін жақсы білуге тиіс (Сонда);  Түркістан- 

дағы, эсіресе Қазалыдағы хат білетін азаматтар- 

дың  Базардың сөзін жинаулары тиіс  (Ж ұмабаев); 

Ондай  іс  кез  болғанда  білімділерді  жиып  кеңесу 

керек (Ш әкәрім );  Оқыған нэрсенің ішкі м ағы на- 

сымен  бірге  оның  сөзін  де  есінде  қалдырарға  ке- 

рек  (М іржақып); Естіген нэрсені үмытпастыққа 

әуелі көкірегі байлаулы #е/?//сболмак керек (Абай).



жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1042   1043   1044   1045   1046   1047   1048   1049   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет