Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1045/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1041   1042   1043   1044   1045   1046   1047   1048   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
і у ш д а л ъ

3 /   /

болатын тірек,  біріншіден семантикалык белгісі - 

сөздердін фам матикалану сипаты болса, екінш і- 

ден, түрлену жүйесінің болмауы, үшіншіден, син- 

таксистік сипаты ,  яғн и   айтуш ының  о й ға деген 

өзіндік көзқарасы н  білдіре  алуы  болып  табыла- 

ды.

Осы жоғарыда айтылғандар тұрғысынан кел- 



генде қазіргі қазақ тіліндегі мұндай  модаль сөздер 

тобына негізінен мына лексемаларды ж атқы зуға 

болады: сияқты,  сықыяды,  секілді,  сиқатты,  сия- 

қатты, әлпетті, сыңайлы, сынды, тэрізді, рэуішті, 

мэзімді, тақылетті, іспетті, мүмкін, ықтимал, кәдік, 

шек, шамасы, сиқы, тэрізі, аңғары, элпеті, тті, туа- 

сы, нэяті, зады,  асылы, түрі,  жобасы,  қисыны,  сы- 

ңайы,  зайыры,  анығында,  іиынында,  іиындығында, 

асылында, расында, рас,  шын, расы, эрине, элбетте, 

бэлкі, бэти, бэлкім, керек, қажет, тиіс, лазым (лэзім), 

шығар, болар, зайыр, ташас, меңзес, зэліттес, көрінеді, 

білем, дейді,  -са(-се) деймін,  -сам (-сем) дейім,  -са 

(-се) керек,  -у (-уға) керек,  -уы (-уі) керек,  -уы (-уі) 

тиіс,  -уға ( -уге) тиіс,  -уқаж ет,  -ға (-ге) үқсайды 

(үсайды),  сыңайы бар,  тэрізі бар,  түрі бар (жоқ), 

екен,  -са (-се) екен,  -уы (-уі) м үм кін т.б.

М одаль сөздер қазіргі  қазақ тілінде  сан жа- 

ғы нан онш а көп емес. Диалектілік сипаттағы ла- 

ры н,  жеке тіркес түрінде  келетіндерін ж әне ды - 

бы сты қ  вариант түріндегілерін  -  бәрін  қоса  ал- 

ғанда  алпыстан  сәл  ғана  асады.  Б ірақ  бұларды 

соны ң өзінде де семантикалық сипаты ж ағы нан 

мына төмендегідей  бірнеше топқа бөліп  қарауға 

болады: болжал мәнді модаль сөздер,  міндеттілік 

мағы на білдіретін  модаль сөздер,  біреудің сөзі не 

бір дерек негізінде айтылатын модаль сөздер,  қос- 

тау (растау)  мағынасында қолданылатын  модаль 

сөздер,  қалау  (тілек)  мәнді  модаль  сөздер  және 

Күмэн (күдік)  ұғымын  білдіретін  модаль сөздер.

1. 

Бұларды ң  ішінде  сан  ж ағы нан  ең  көбі, 



басқалары нан  горі дамыңқырай түскен  саласы- 

болжал мәнділер. Жалпы копшілік түркі тілдерін- 

дегі сияқты қазақ тіліндегі модаль сөздердің денін 

осылар құрайды.  Бұл топқа мысалы, сияқты,  сы- 



ңайлы, сынды, элпетті, мүмкін,  шамасы,  сыңайы, 

аңғары, элпеті, жобасы, қисыны, тэрізі, сиқы, нэті, 

бэлки  (бэлкім,  бэлкі),  ықтималы, кэдік, болар, шы- 

ғар,  білем,  -ды  білем,  -қан (-ген)  білем,  -са  (-се) 

керек,  -у керек,  -ға (-ге) үқсайды (үсайды),  -уы (-уі) 

мүмкін,  нэяті,  тэрізі (түрі) бар - осыларға ұқсас 

тағы біраз лексемалар жатады.



Түрлері  бүзық.  Бірдеңе  пэле  іздеп  келген 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1041   1042   1043   1044   1045   1046   1047   1048   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет