Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1042/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1038   1039   1040   1041   1042   1043   1044   1045   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
МОДАЛЬ СӨЗДЕР

575

синтаксистік  позицияда зайыры түрінде  қодда- 

нылады.  Зайыры,  солар  келе  қоймас,  Зайыры, 

сонадайдан  козге  түскен  кісінің  бәрі  өздеріне  на- 

зар аударсын дейтін сияқты (Айра -Кааль).  Зайыр 

қазақ тілінде сондай-ақ “ясный, ясно, очевидно” 

тәрізді  м ағы нада  да  кейде  қолданылады .  Оны 

мысалы ,  мына  бір  өлең  ж олы нан  ан ы қ  көруге 

болады.  Білмесеңіз  Тарғынның  Білдірейін  зайы- 

рын  (фольклор).  Термеиіілік  өнердің  жоғарыда 

аталған музыкалық байлығымыздың бірде-бірінен 

кем   түспейтіні  зайыр  (Бердібаев).  Д а ла д а ғы  

құптанның, үйдегі қүптанның м а лм а н салмағын, 

қою қара тынысын ішінен,  іш тереңінен зайыр сез- 

ген  (Сүлейменов).  Ал  осы  сөздің,  я ғн и   зайыр 

есім інің  мына  бір  м ағы насы   тіптен  ала  бөтен. 

Оның бұл арада қандай мәнде қодданылып тұрға- 

нын  ажырату да қиын:



Зорлықтан зәресі үшқан сорлы ауылдың

Сонда  өшкен зайырынан зар менен м үң

(Мусин).


Зайыр бұл өлеңде “ес, сана, о й ” деген тәріздес 

м ағы на  білдіретін  сияқты .  Тіліміздегі  зайыры 

сөзінің модальдық семантикасын  неғұрлым нақ- 

ты рақ  әрі  толы ғы рақ  тани  түсу  үшін  оны ң  әр 

аймақта, әр алуан жазба нұсқаларда білдіретін әр 

түрлі мағыналық реңктеріне әдейі осылай кеңірек 

тоқталып отырмыз.  Бұл ретте мысалы  публицис- 

тика  ж анрындағы  мына  бір  айдардағы  зайырлы 

лексеманың  да  ұғымы  ден  қоярлық:  Зайырлы 

қоғамның зиялылары  (“Ақиқат”).  Оның  модальдық 

табиғатын тереңірек түсіну үшін,  сондай-ақ мына 

бір қолданыстық мәндерін де ескере отыру керек 

сияқты .  Жазалы жаның  сезіп  түр,  Жасырғанмен 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1038   1039   1040   1041   1042   1043   1044   1045   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет