БАҒдарламасы бакалавриат



жүктеу 0.5 Mb.

бет2/6
Дата20.05.2017
өлшемі0.5 Mb.
1   2   3   4   5   6

Радиацнялық гигиенадағы ядролық физнка элементтері 

Радиациялык  гигиенадағы  ядролық  физика  элементтері.  Радиобелсенділік 

жөніндегі  түсінік,  осы  құбылыстың  табиғаты  мен  маңызы.  Радиобелсенді 

айналулар. Радиобелсенді айналулар түрлері: альфа-ыдырау, электрондық бета-

ыдырау,  позитрондық  бета-ыдырау,  К-қармау,  ядролардың 

бөлінуі, 

термоядролық  реакциялар.  Радиоактивті  ыдыраудьң  негізгі  заңы,  оның 

анықтамасы.  Радионуклидтердің  белсенділігі,  жартылай  ыдырау  жөніндегі 

түсінік. Си жүйесіндегі өлшеу бірлігі - беккерель (Бк) және жүйеден тыс - кюри 

(Ки) және олардың туындылары. 

Иондаушы  сәулелер  (гамма-кванттар,  рентген  сәулелену,  альфа-

бөлшектер,  бета-бөлшектер,  нейтрондық  сәулелену),  олардың  табиғаты, 

сипаттамасы.  Иондаушы  қабілеттілігі,  өткізгіштік  қабілеттілігі,  сәулелену 

энергиясы.  Иоңдаушы  сәулеленудің  заттармен  өзара  әсерлесу  түрлері. 



12 

 

Сеулелену  дозасы.  Экспозициялық  доза,  жұтылған  доза,  ішкі  және  сыртқы 



сәулеленуге  ұшыраудың  эквивалентті  дозасы,  эффективті  доза,  болжамдап 

кұтілетін    эквивалентті  (эффективті)  доза,  ағзаға  арналған  доза,  эффективті 

ұжымдық  доза.  Олардың  Си  жүйесіндегі  өлшеу  бірліктері  -  Кл/кг,  грей  (Гр), 

зиверт  (Зв)  және  жүйеден  тыс  -  рентген  (Р),  рад,  бэр.  Сәулелену  түріне 

байланысты  өлшенетін  коэффиценттер  жөніндегі  түсінік.  Доза  қуаттылығы 

жөніңдегі түсінік. Доэа қуаттылығьның өлшем бірліктері. 

 

Иондаушы сәулелерді тіркеу әдістері 

Иондаушы сәулелер көздері, олардың сипаттамасы және иондаушы 

сәулелердің биологиялық әсері 

Радиациялық  фон,  табиғи  радиациялық  фон  (ТРФ),  технологиялық 

өзгерген  ТРФ  және  жасанды  радиациялық  фон  түсініктері.  Табиғи  иондаушы 

сәулелер  көздері.  Космостық  сәулелену.  Біріншілік  және  екіншілік  космостық 

сәулеленулер.  Уран,  радий,  торий,  актинийдің  табиғи  радиобелсенді 

тұқымдастары.  Шашыраңқы  радиобелсенді  элементтер.  Тау  жыныстарының, 

топырақтың,  жер  асты  және  беткей  су  көздерінің,  атмосфераның,  құрылыс 

материалдарының  табиғи  радиобелсенділігі  сипаттамасы.  Өсімдіктер  мен 

жануарлар  ағзасындағы  табиғи  радиобелсенділіктің  сипаттамасы.  Табиғи 

радиациялық фон есебінен адамның сәулеленуге ұшырау дозалары. 

Биологиялық  субстратқа  иоңдаушы  сәулелердің  әсер  ету  ерекшеліктері. 

Иондаушы  радиация  әсері  кезіндегі  ағазада  болатын  біріншілік  үрдістер. 

Иондаушы  сәулелердің  жасушаға,  көп  жасушалы  ағзаға  әсері.  Иондаушы 

сәулелердің жылы қанды жануарлар ағзасына әсер ету ерекшеліктері. 

Адамның  сыртқы  және  ішкі  сәулеленуге  ұшырауы.  Радиосезімталдық 

туралы  түсінік.  Сезімтал  ағзалар  топтары.  Биологиялық  әсердің  иоңдаушы 

сәулелердің  дозасына,  сулеленуге  ұшыраған  тіндердің  көлемдік  мөлшері  мен 

сипатына  тәуелділігі.  Аса  маңызды  биологиялық  реакциялар:  жедел 

зақымданулар мен оқшауланған салдар. Детерминирленген және стохастикалық 

әсерлер. 

 

Адамға радиациялык әсерлерді гигиеналык нормалау және болжамдау 

Радиациялық  гигиенадағы  гигиеналық  нормалау.  Иондаушы  сәулелер 

әсерлері  жөніндегі  қазіргі  кездегі  көз-қараста  бақылауға  алынған  жағдайдағы 

техногенді  сәулеленуге  ұшырауындағы  негізгі  регламенттелетін  мөлшерді 

негіздеу. 

"Доза-эффект" 

табалдырыктық 

емес 


сызыктық 

тәуелділік 

концепциясы.  Иондаушы  радиацияның  аз  дозаларының  мәселелері.  "Доза  -

эффект"  тәуелділігінің  математикалық  модельдері.  Стохастикалық  әсерлердің 

пайда  болуының  абсолюттік  және  салыстырмалы  қауіп-қатер  модельдері. 

Қабылдауға болатын қауіп-қатер концепциясы. 

"Радиациялық  қауіпсіздік  нормаларына  (РҚН-99)"  сәйкес  радиациялық 

қауіпсіздік принциптері. 

Сәулеленуге ұшыраған адамдардың санаттары. 


13 

 

"Қызметкер" санаты А және Б топтары "Тұрғындар" санаты. 



Бақылауға  алынған  жағдайда  техногенді  сәулеге  ұшыраудың  негізгі 

регламенттеуші  өлшемдері.  Нормативтер  сыныптары:  негізгі  дозалық  шектер, 

монофакторлық  әсердің  рұқсат  етілген  деңгейлері  (радиоакгивті  заттардың 

рұқсат  етілген  жылдық  тұсу  шегі  -  ЖІШ,  рұқсат  етілген  орташа  жылдық 

көлемдік белсенділік - РКБ және рұқсат етілген мөлшерлі белсенділік - РМБ); 

бақылау  деңгейлері.  Эффективті  және  эквивалентті  дозалар  бойынша 

қызметкерлер  (А  және  Б  топтары)  мен  тұрғындарға  арналған  бақылауға 

алынған жағдайларда техногенді сәулеге ұшыраудың негізгі дозалық шектері. 

Килігу  деңгейі  жөніндегі  түсінік  (КД).  Сәулеленуге  ұшыраудың  жылдық 

эффективті  дозасы,  дозалық  коэффициент  туралы  түсінік.  Ішкі  сәулеленуге 

ұшыраудын  рұқсат  етілген  шектері.  Т(эфф)  -  эффективті  кезең  жөніндегі 

түсінік.  Т(эфф>ті  есептеу.  Қызметкерлер  үшін  тыныс  алу  ағзалары  арқылы, 

тұрғындар  үшін  -  тыныс  алу  және  асқорыту  ағзалары  арқылы  радиобелсеңді 

заттардьң жылдық тұсу шегі. 

Профилактикалық  медициналык  тексерулер,  рентгендік  радиологиялық 

диагностика және терапия жүргізу кезінде адамдардың сәулеленуге ұшырауына 

рұқсат  етілген  деңгейлері.  Жұмыс  құралдары  беттерінің,  терінің,  арнаулы 

киімдердің,  жеке  басын  қорғау  заттарының,  жабдықгарыньң  радиоактивті 

ластануына рұқсат етілген деңгейлерін гигиеналық негіздеу.  

 

Әртүрлі иондаушы сәулелер көздерімен жұмыс істеу барысындағы 



еңбек гигиенасы 

 

Жабық  және  ашык  иоидаушы  сәулелер  көздерімен  жұмыс  кезіндегі 

радиациялық қорғану негіздері 

Жабық  нондаушы  сәулелер  көздерінің  сипаттамасы.  Үздіксіз  әсер  ететін 

және  генералнзацияланған  кезеңді  әсер  ететін  сәулелену  көздері.  Халық 

шаруашылығы  әртүрлі  салаларындағы  және  медицинадағы  жабық  сәулелер 

көздерін қолдану аймақтары. 

Иондаушы  сәулелердің  таралу  зандылыктары  және  жабық  иондаушы 

сәулелер көздерімен жұмыс істеу кезіндегі қорғану шараларын өңдеудің негізгі 

ретіндегі, олардың заттармен өзара әсерлесу сипаты. Радиациялық қауіпсіздікті 

қамтамасыз етудің негізгі принциптері. Жабык иондаушы сәулелер көздерімен 

жұмыс  істеу  кезіндегі  корғану  әдістері  (уақытпен,  мөлшермен,  ара 

қашықтықпен, экранмен қорғану). Әлсіреу еселігі жөніндегі түсінік. 

Жабық иондаушы сәулелер көздерімен жұмыс істеу кезіндегі санитарлық-

гигиеналық, инженерлік-техникалық және ұйымдастыру шараларының кешені. 

Медициналық  тәжірибеде  жабық  иондаушы  сәулелер  қолдану  кезіндегі 

еңбек  гигиенасы.  Жоғары  энергия  сәулелерінің  көмегімен  жұмыс  істейтін 

дистанциялық, рентгендік және гамма-терапия (кұшейткіштер), қуыс ішілік, тін 

ішілік  және  аппликациялық  терапия,  рентгендік  диагностика.  Рентгендік 

диагностика кезінде адамдар мен қызметкерлерді корғау шаралары. 



14 

 

Гамма-дефектоскопия  кезіндегі  еңбек  гигиенасы.  Тағайындалуына 



байланысты корғаныш экрандарының жіктелуі. 

Ашық  иоңдаушы  сәулелер  көздері.  Радионуклидтермен  жұмыс  ортасын 

ластану  қаупін  туғызатын  объектілер.  Ашық  иондаушы  сәулелер  көздерінің 

медицинада қолданылуы. Сәулелік терапия және диагностикалық зерттеулер. 

Радиоактивті  заттардың  радиоуттылығы.  Радиоуыттылығына  байланысты 

радионуклидтердің  жіктелуі.  Ашық  иондаушы  сәулелер  көздерімен  жұмыс 

істеу сыныптары. Ашық иондаушы сәулелер көздерімен жұмыс істеу кезіндегі 

қорғану шаралары. 

Өндірістік  жабдықтардың  герметикалылығы.  Ашық  түрде  радиоактивті 

заттармен  жұмыс  істеуге  тағайындалған  бөлмелердің  жоспарлануының 

гигиеналық  принциптері.  Бөлмелердің  желдетілу,  жылыту,  канализция, 

жабдықталуына қойылатын гигиеналык талаптардың ерекшеліктері. Иондаушы 

сәулелер көздерімен жұмыс кезіндегі жеке басты корғайтьн заттары. 

 

Саннтарлық-дознметрлік 



бақылау 

радиациялық 

қауіпсіздік 

жүйесіндегі  маңызды  элемент  ретінде.  Радиациялық  және  медициналық 

бақылау 

Санитарлык-дозиметрлік  бақылау  иондаушы  сәулелер  көздерімен  жұмыс 

істейтіндер  және  басқа  адамдар  санаттары  үшін  радиациялық  қауіпсіздік 

жүйесінің  маңызды  элементерінің  бірі  ретіңде.  Санитарлық-дозиметрлік 

бақылаудың мақсаты мен міндеттері. 

Алдын-ала  санитарлық  бақылау.  Радиологиялык  объектілерді  салуға  жер 

учаскелерін  бөлу.  Радиологиялық  объектілерді  салу  мен  реконструкциялау 

жобасын  қайта  қарау  тәртібі  және  құрылыстың  жүруін  қадағалау.  Объектілер 

мен жаңа құрал-жабдықтарды қабылдау. 

Ағымдық  санитарлық  бақылау.  Оның  бағдарламасы  мен  әдістері. 

Радиологиялық объектілерді санитарльқ тексеру ерекшеліктері. 

Радиациялық  бақылау.  Радиациялық  бақылауды  жүргізу  мақсаты,  зерттеу 

объектісі.  Жоспарлы  және  арнайы  радиациялық  бақылау.  Объектілердің 

дозиметрлік қызметтерінің міндеттері. 

Дозиметрия  жөніндегі  түсінік.  Санитарлық  тәжірибеде  қолданылатын 

дозиметрлік  бақылау  әдістері.  Топтық  бақылау  әдістері.  Тасымалданбалы 

аспаптар көмегімен дозиметрлік бақылау. Жеке бастық дозиметрлік бақылау. 

Радиациялық  бақылау  үшін  қолданылатын  аспаптар  (МРМ-2;  ДРГЗ-01; 

ДРГЗ-02;  ДРГЗ-ОЗ;  ДРГЗ-04;  ТЛД;  НФК-2,3;  МКС-02С).  Дозиметрлік 

аспаптардың  жіктелуі,  олардың  қолданылауы.  Қабылдағыштар  (датчиктер)  - 

дозиметрлік  аспаптарды  қабылдайтын  бөлімі,  олардың  құрылымы,  түрлері, 

тағайындалуы.  Дозиметрлік  аспаптарды  таңдау  принциптері.  Дозиметрлік 

өлшеу  жүргізудің  негізгі  ережелері.  Радиометрлік  зерттелер  жэне  орта 

обьектілерін  рдиохимиялық  талдау.  Сыртқы  орта  объектілері  сынамаларына 

радиометрлік және радиохимиялық талдау жүргізу жолымен қоршаған ортаны 

санитарлық-дозиметрлік  бақылау.  Бақылау  бағдарламасы  мен  әдістері. 



15 

 

Радиологиялық  объектілер  маңындағы  радиациялық  жағдайларды  бағалау 



критерийлері. 

Радиометрияда  қолданылатын  аспаптар  (РУП-1;  РАМОН;  РВ-4, 

гаммаспектрометр;  РІСБ-01;  ПРТ-1).  Радиометрлер  фонын,  қондырғыларды 

есептеу  тиімділігін  (Кэфф)  анықтау.  Эталондарды  дайындау.  Препараттың 

"Жұқа"  және  "Қалың"  қабаттағы  белсендігін  анықтау  тәсілдері.  Гамма-

спектрометрия, радиохимиялык талдау жүргізу принциптері. 

Заттар  беттерінің  радионуклидтермен  ластану  деңгейлерін  анықтау: 

радиометрлер және жағындылар әдісі көмегімен. 

Ағзадағы  радионуклидтерді  анықтау:  тікелей,  жанама.  Медициналық 

бақылау  радиологиялық  объектілердегі  емдік  алдын  алу  шараларының  кешені 

ретінде. Алдын ала және жүйелі медициналық тексерулерді жүргізу. 

 

№1 кредит дәрістерінің, практикалық сабақтарының, ОСӨЖ, СӨЖ 



тақырыптық жоспарының үлгілері 

 

Дәрістердің тақырыптық жоспарының үлгісі 

 

№ 



Тақырыптары 

1. 


 

 

Радиациялық  гигиена  пәні  және  мазмұны.  Ғылымның  негізгі  даму 



кезеңдері.  Радиациялық  гигиенада  қолданылатын  әдістер.  Заңдылық 

құжаттар. 

2. 

 

Радиациялық  гигиенада  пайдаланылатын  негізгі  түсініктер  және 



олардың сипаттамасы. Радиоактивті ыдырау заңы. 

3  Иондаушы  сәулелер  көздері,  олардың  гигиеналық  сипаттамасы. 

Адамның қазіргі кездегі сәуле қабылдау денгейі. 

4  Радиациялық  эффектілер  халықтың  әртүрлі  топтарындағы  сәуле 

қабылдау денгейін реттеу мен оның салдарын бағалау негізгі ретінде. 

5  Адамға радиациялық әсерлерді гигиеналык нормалау және болжамдау 

6  Ашык  жане  жабық  иондаушы  сәулелер  көздерімен  жұмыс  кезіндегі 

радиациялық қорғаныс негіздері. 

7  Ашық  ион  сәулесі  көздерімен  жұмыс  істеу  барысындағы  қорғаныс 

принциптері.  

8  Радиациялық  қауіпсіздікті  бақылау  адам  денсаулығы  мен  қоршаған 

ортаны қорғаудың маңызды элементі ретінде. 

 

Жалпы сағаты: 5  

 

Практикалық сабақтардың тақырыптық жоспарының үлгісі 

 

№ 

Тақырыптары 

1.  Радиациялық гигиенадағы ядролық физика элементтері.  

2.  Дозаларды  анықтаудьң  және  қызметкерлерді  сыртқы  сәулеленуге 

ұшыраудан қорғаудың есептеу әдісі. 



16 

 

3. 



 

Радиациялық  гигиенада  қолданылатын  радиометрлік  зерттеу  әдістері. 

Эталондарды  дайындау,  бекіту  есебінің  тиімділігін  анықтау, 

препараттың  белсенділігін  анықтау  әдісі.  Ағзада  радиоактивті 

заттардың болуын анықтау әдістер. 

4. 


 

Иондаушы  сәулелер  көздерімен  жұмыстың  санитарлық  ережелері. 

Жұмыс жабдықтарының және қызметкерлер қолдарының радиоактивті 

заттармен ластануын зерттеу әдістері. 

5.  Қоршаған  орта  объектілерін  санитарлық  сараптау.  Қоршаған  орта 

объектілерін дезактивациялау әдістері. 

6  Мемелекеттік  санитарлық-эпидемиологиялық  бақылау  облыстық 

департаментінің радиациялық гигиена бөлімі (СЭБОД мен санитарлық-

эпидемиологиялық 

сараптаудың 

облыстық 

орталығының 

радиологиялық  зертханасы    (СЭСОО)  жұмысын  ұйымдастыру 

Радиациялық гигиена саласында алдын ала және ағымдық мемлекеттік 

санитарлық бақылау. 

 

Жалпы сағаты: 10  



 

Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студенттердің өзіндік 

жұмысы (ОСӨЖ) тақырыптарының үлгісі 

№ 

Тақырыптары 

1.  Иондаушы сәулелерді тіркеу әдістері. 

2.  Қызметкердің жеке қорғаныс және жеке бас гигиенасы шаралары. Жеке 

бас қорғаныс құралдырының жіктелуі мен олардың сипаттамасы 

3.  Ағзадағы радиоактивті заттардың мөлшерін анықтау әдістері 

4.  Медицинада иондаушы сәулелердің көздерін пайдалану кезіндегі еңбек 

гигиенасы 

5.  Өнеркәсіпте  иондаушы  сәулелер  көздерін  қолдану  кезіндегі  еңбек 

гигиенасы. 

6.  Аралық  бақылау. 

 

Жалпы сағаты: 15  

 

Студенттердің өзіндік жұмысы (СӨЖ) тақырыптарының үлгісі 

 

№                                    Тақырыптары 

1.  Әртұрлі  иондаушы  сәулелер  кәздері  тұрлерінің  заттармен  әзаря 

әсерлесуі. 

2.  Иондаушы сәулелердің жасушаға және көп жасушалы ағзаға әсері. 

3.  Биологиялық  дозиметрия  (электрондық  парамагниттік  резонанс  және 

тағы басқалар) және олардың тәжірибеде қолданылуы. 

4.  Радиоактивті  индикаторлардың  халық  шаруашылығының  әртүрлі 

салалалында қолданылуы. 



17 

 

5.  Қоршаған  орта  мен  тұрғындар  денсаулығы  үшін  Қазақстан 



аймақтарындағы көп жылдық ядролық сынақтар салдары. 

 

Жалпы сағаты: 15 

 

№2 кредит 

 

Тұрғындардың радиациялык қауіпсіздігі негіздері 

 

Қоршаған  ортаның  радионуклидтермен  ластануының  нақты  көздері, 

жасанды радионуклидтердің жылжымалдылығы 

Қоршаған  ортаның  радионуклидтермен  ластануының  нақты  қауіпті 

көздері:  ядролык  қару  сынақтары;  атомдык  өнеркәсіп  мекемелері  (ыдырайтын 

өнімдер мен жасанды радионуклидті табу, өндеу және алу бойынша); өндірістік 

үрдіс  технологиясында  радиоактивті  заттарды  қолданатын  мекемелер, 

кәсіпорындар  және  зертханалар.  Ядролық  қаруға  сынақ  жүргізетін 

мемлекеттер.  Қазақстан  территориясындағы  ядролық  қаруға  сынақ  жүргізу. 

Қоршаған  орта  үшін  сынақ  салдары.  Ядролық  жанармайдан  бөлінген 

қалдықтар. 

235


I)  бөлінуінен  кейін  түзілген,  негізгі  гигиеналық  маңызды  бета  - 

сәулелендіргіштер: екі күннен, он күннен, бір жылдан, үш жылдан, он жылдан, 

жұз жылдан кейін атомдық өнеркәсіп кәсіпорындарының қалдықтары урандық 

кенді қазу кезіндегі қалдықтар (шахталық, кең орындары, кең қазылған жердегі 

ауа), 

гидрометаллургиялық 



өндірістердің 

қалдықтары 

(радон, 

уран 


аэрозольдері, радий және т.б.) қатты, сұйық, газ тәріздес қалдықтар. 

"Ыстық" 


зертханалар, 

радиоизотопты 

зертханалар, 

медициналық 

мекемелердің 

радиологиялық 

бөлімшелері 

қоршаған 



ортаның 

радионуклидтермен ластануының нағыз көздері. 

Қоршаған  ортадағы  техногенді  радионуклидтердің  маңызы.  Қоршаған 

ортада  радиоактивті  заттардың  миграциялану  ерекшеліктері.  Атмосфералық 

ауаға  радиоактивті  газдар  мен  аэрозольдердің  маңызы.  Жер  асты  сулары  мен 

беткей су қоймаларында радиоактивті изотоптардың миграциялануы. 

Топырақтағы  радиоактивті  заттардың  маңызы,  олардың  өсімдік  пен 

жануар  әлеміне  миграциялануы.  Дискриминация  коэффициенті.  Сыртқы 

ортаның радиоактивті заттармен ластану деңгейлері. 

Биологиялық 

тізбектер 

жөніндегі 

түсінік. 

Адам 


ағзасына 

радионуклидтердің түсу жолдары мен жиналу үрдістері. 

Ауаның 

радиоактивтілігін 



зерттеу 

әдістері: 

седиментациялык, 

аспирациялық, кейбір радиоактивті газдарды, аэрозольдерді зерттеу әдістерінің 

принциптері.  Судың  радиоактивтілігін  гигиеналық  зерттеу  әдістері. 

Санитарлық бақылау кезеңдері. Судың радиоактивтілігін санитарлық бағалау. 

Азық-түліктердің  радиоактивтілігін  зерттеу  әдістері.  Радиометрлік  және 

радиохимиялық  зерттеулер  үшін  әр  түрлі  азық-түліктерден  сынамалар  алу, 

зерттеуге  дайындық.  Азық-түліктердің  меншікті  белсенділігін  санитарлық 


18 

 

бағалау.  Топырақтың  радиоактивтілігін  гигиеналық  зерттеу  кезеңдері. 



Санитарлық бағалау. 

 

Раднациялык және ядролық апаттардың гигиеналық аспектілері 

"Радиациялық" және "ядролық" апаттар түсініктемелері. Әр түрлі салалары 

(белгілері)  бойынша  радиациялық  апаттардың  жіктелуі.  АӘС-на  байланысты 

емес,  олардың  салдары  бойынша  (5  топ)  радиациялық  апаттардың  жіктелуі. 

Радиациялық апаттар кезіндегі әсерлер алгоритмі. 

Радиациялық  апаттарды  қызметтік  тексеру  кезіндегі  негізгі  шаралар. 

Радиациялық  апаттарды  тексерудің  жалпы  принциптері.  Тексеру  жөніндегі 

бұйрықтың  мазмұны.  Радиациялық  апаттар  салдарын  тексеру,  жою  және 

тұрғындарды қорғау шаралары. Радиациялық бақылау радиациялық  апаттарды 

тексеру және жою кезіндегі маңызды элемент ретінде. Радиациялық апаттарды 

тексеру және жою кезіндегі радиациялық бақылау мазмұны. 

Қоршаған  ортаның  жеткілікті  ластануындағы  килігу  критерийлері  - 

зерттеу деңгейі және килігу деңгейі. 

АЭС-дағы апаттар мен олардың халықаралык шкаласы. Салдар деңгейлері 

бойынша бағалау критерийлері. 

Тұрғындар  үшін  радиоактивті  қалдықтардың  нақты  қауіптілігін  бағалау  - 

сыртқы  радиация,  радиоактивті  аэрозольдердің  тыныс  алу  жолдарына  түсуі, 

радионуклидтердің тағаммен және сумен түсуі. Қалқанша безінде радиоактивті 

иодтың жиналуының алдын алу. 

Цезий-137 – апаттан кейінгі бір жылдың ішіндегі эффективті, эквивалентті 

доза  өлшемін  анықтайтын  негізгі  радионуклид.  Оның  жергілікті  жердің 

кеңдігіне  тәуелді  бөлшегі.  Радиациялық  апаттың  ерте  және  аралық 

сатыларында аймақтарға бөлінуі. 

Дезактивация  жөніңдегі  түсінік  және  оны  жүргізу  көрсеткіштері. 

Дезактивация  әдістері:  механикалық,  физикалық,  химиялық,  биологиялық. 

Дезактивацияда қолданылатьн заттар мен олардың құрамы. Бөлмелерді, жұмыс 

жабдықтарын, арнайы киімдерді дезактивациялау. Қоршаған орта объектілерін 

топырақты, суды, ауаны, азық-түліктерді дезактивациялау тиімділігін бағалау. 

 

Қоршаған  ортяны  радиоактивті  ластянудан  қорғау.  Радиациялық 



гигиена  саласында  ҚР  санитарлық-эпидемиологялық  мекемелері 

жұмыстарын ұйымдастыру 

Қоршаған ортаны радиоактивті заттармен ластанудан қорғау шараларының 

жүйесі.  Саннтарлық  заңдылықтағы  радиациялық  қауіпсіздікгі  қамтамасыз  ету 

принциптері.  Радиоактивті  қалдықтар.  Сұйык  және  қатты  радиоактивті 

қалдықтардьң жіктелуі. Радиоактивті қалдықтарды жою және көму мәселелері. 

Радиоактивті  қалдықтарды  жинау,  уақытша  сақтау,  тасымалдау  және 

зиянсыздаңдыру. І-санаттағы радиоактивті қалдықгарды қайта өңдеу әдістері - 

сақтау. ІІ санаттағы радиоактивті қалдықгарды қайта өңдеу әдістері - сұйылту. 



19 

 

Құрамында  радионуклидтері  бар,  атмосфераға  бөлінген  қалдықтарды 



зиянсыздандыру  әдістері.  Сұзгіден  өткізу,  адсорбциялау,  уақьтша  сақтау. 

Сұйық  радиоактивті  қалдықтарды  қайта  өңдеу  әдістері.  Дистилдеу,  тұндыру, 

коагуляциялау,  ион  алмастыратын  сұзгілерді  қолдану,  физикалық,  химиялық, 

биологиялык  әдістер.  Жер  кыртыстарында,  теңіздер,  мұхиттарда  радиоактивті 

қалдықтарды  көму.  Елді  мекендерде  радиациялық  қауіпті  обьектілерді 

орналастыру.  Жоспарлы  шаралар.  Санитарлық  қорғаныс  аймақтары  (СҚА). 

СҚА мөлшерлерін орнату критерийлері. 

 

№2 кредит дәрістерінің, практикалық сабақтарының, ОСӨЖ, СӨЖ 

тақырыптық жоспарының үлгілері 

 

Дәрістердің тақырыптық жоспарының үлгісі 

 

№ 



Тақырыптары 

1.  ҚР  санитарлық-эпидемиологиялық  мекемелерінің  радиациялық  гигиена 

саласындағы жұмысының құрылымы мен ұйымдастырылуы. 

2.  Радионуклидтермен  қоршаған  ортаның  потенциалды  ластау  көздері,  тегі 

жасанды радионуклидтердің таралуы. 

3  Қоршаған ортаны радиоактивті ластанулардан қорғау.  

4  Радиациялық және ядролық апаттардың гигиеналық аспектілері. 

5  Атом  электростанциялары  халықтың  сәуле  қабылдауы  мен  қоршаған 

ортаның  ластануы  көзі  ретінде.  Атом  энергетикасының  даму 

перспективасы. 

  Жалпы сағаты: 5  



1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал