Б. Х. Утебаева орманпарктік шаруашылық



жүктеу 1.06 Mb.

бет1/7
Дата11.09.2017
өлшемі1.06 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

 

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі 



 

А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті 

 

Биология және химия кафедрасы  



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Б.Х.Утебаева  

 

 



ОРМАНПАРКТІК ШАРУАШЫЛЫҚ 

 

Тәжірибе сабақтарына арналған  



әдістемелік нұсқаулық 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қостанай, 2017 



 

ББК  85.118.7 



У-82 

 

Рецензенттер: 



Султангазина Гүлнар Жалелқызы, биология ғылымдарының кандидаты, доцент, 

биология және химия кафедрасының меңгерушісі 

Бейшова  Индира  Салтановна,  ауылшаруашылық  ғылымдарының  кандидаты, 

биология және химия кафедрасының доценті 

 

 

 



 

 

Авторы: 



Утебаева  Балауса  Хантаевна,  биология  және  химия  кафедрасының  аға 

оқытушысы   

 

     


 

Утебаева  Б.Х.  Орманпарктік  шаруашылық.



 

5В060700-Биология  мамандығы 

бойынша    әдістемелік  нұсқаулық.      Қостанай:  А.Байтұрсынов  атындағы  ҚМУ, 

2017.-90б.  

 

      


 

Тәжірибелік  сабақтарға  арналған  әдістемелік  нұсқауда  орман  жүйесінің 

маңыздылығы,  рекреациялық  орман  пайдаланудағы  негізгі  нысандарды 

қарастыру,  орманбақтың  адамға  эстетикалық,  физиологиялық  тигізетін  әсерін 

және  адам  үшін  маңыздылығы  қарастырылған.  Бұл  нұсқаулық    студенттердің  

білім алуына   жан-жақты қамтымақ. 

 

 

 



 

 

ББК    85.118.7 



 

 

Аграрлы – биологиялық факультетінің әдістемелік кеңесімен мақұлданған, 



__     ___ 201___ ж,  хаттама № __         

 

 



© Утебаева Б.Х., 2017 

 


 

Мазмұны  



 

Кіріспе.......................................................................................................................4   

 

Қазақстанның  табиғи  –рекреациялық  ресурстары  және  оларды 



бағалау.......................................................................................................................5 

2  Рекреациялық орман пайдаланудағы нысандар..............................................12 

 

Орманпаркті 



ландшафты 

 

 



қалыптастыратын 

негізгі 


ағаш 

тұқымдары..................................................................................................................30 

4  Жеке ағаштың таксациясы....................................................................................35 

5  Сүрекдіңдердің таксациясы..................................................................................37 

6    Орманбақтың  адамға  эстетикалық,  физиологиялық,  психо-эмоционалды  

тигізетін әсері.............................................................................................................41 

7    Орманшаруалық-таксациалық  қалыптасудың  негіздері  және  орманпарктік 

көшеттерді кесу арқылы өсіру...............................................................................43 

8      Жаратылыстану-табиғи  композициялық  элементтердің    анализі,  олардың 

қасиеттері және ландшафты құрылыста пайдалану



 

......

.....................................50



 

9    Саябақтың  композициялық  табиғи  элементтерін  қырқу  әдісімен 

құру........................................................................................................................55 

10  Бақты-саябақтағы  жемісті  және  декоротивті  ағаштарды  отырғызудағы 

шаруашылық жұмыстар........................................................................................57 

11 


Бақ 

– 

саябақтың 



отырғызылған 

көшеттердің 

төлқұжаттарын  

жасау...........................................................................................................................76 

12  Гүлбақтардың  эскизін жобалау.........................................................................79 

13 Жасыл рекрециялық аймақтың дендрожоспарын құру....................................81 

14 Саябақтың күту жұмыстарын жүргізудің жоспарын құру...............................83  

15 Өртке қарсы профилактикалық шаралары.........................................................86 

Қолданылған әдебиеттер тізімі...............................................................................90 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

Кіріспе 

 

Ұсынылатын  әдістемелік  нұсқау  «Орамнтану»  траекториясы  бойынша 



«Биология» мамандығы студенттеріне арналған. 

Қазақстан  аз  орманды  мемлекетке  жатады.  Қазақстанда  ортаны 

қорғайтын  және  орта  түзетін  рольдерін  көтеру  мақсатында  мемлекетті  арнайы 

көгалдандыруға  арналған  бағдарламалар  жасалған,  соған  сәйкесінше  орман 

шаруашылығы мамандарына қажеттілік сұранысы артты.  

Тәжірибелік  сабақтарды  өту  кезінде  студенттер  алынған  білімін 

эксперименттер  мен    бақылаулар  арқылы  бекіте  алады,  ғылыми  зерттеу 

жұмыстарын қалыптастыра білуіне  және алынған мәліметтерге анализ жасауға 

мүмкіндік береді.  

Практикумның  негізгі  міндеттеріне  орманды  қорғау  және  сақтап  қалу 

шараларын  жүргізу,  декоротивті  және  орман  түзетін  ағаштар  мен  бұталар 

тұқымдастарын  өндіру,  ормандарды  күту,  ормандарды  қалпына  келтіру  және 

орманшаруашылығын дамыту жұмыстары жатады.  

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тақырып 1. Қазақстанның табиғи –рекреациялық ресурстары және 



оларды бағалау 

Мақсаты:  cтуденттерді  Қазақстанның  табиғи  –  рекреациялық 

ресурстарының  түрлерін,  орман  топтарын  қорғау  іс-шаралар  категориясын 

үйрету, 

профессионалдық 

компетенциясын, 

байқағыштығын, 

ғылыми 

дүниетанымын  қалыптастыру. 



Тапсырма:  

1.

 

«Қалалардың  жасыл  аумағы  мөлшері  және  құрамы» 

мемлекетаралық  стандартты  оқыңыздар.    Мемлекетаралық  нормативтер 

арқылы  Қостанай,  Лисаковск  қалалары  үшін  қажетті  жасыл  аймақ  пен 

орманпарктік аймақтың аумағын есептеп шығарыңыз.   

2.

 

Орман  топтары  мен  әртүрлі  орман  топтарының  қорғалу 

категориясын  оқыңыз.  Қазақстандағы  әртүрлі  орман  топтарына 

мысалдар келтіріңіздер.  

3.

 

Қазақстан  Республикасының  облыстық  деңгейдегі  Орман 

қорын  сипаттайтын  бос  мәліметтерді  оқыңыз.  Облыстардың,  жалпы 

республика  бойынша  ормандылықтардың  пайызын  есептеп,  сәйкесінше 

кестені  толтырыңыз.  Келтірілген  көрсеткіш  бойынша  облыстардың 

рейтингісін құрыңыз.     

 

Жұмысты орындауға арналған әдістемелік нұсқау 

Мемлекетаралық стандарт. Табиғатты қорғау. Земли  Nature protection. 

Lands. Composition and size of suburban green plantations  ГОСТ 17.5.3.01-78  

1. Осы стандарт 1 млн. тұрғыны бар қалар үшін жасыл аймақтың мөлшері 

мен және құрамын құрайды: тайгалы, аралас орман, жалпақ жапырақты орман, 

ормандыдалалы және далалы.  

Осы  стандартта  қолданылған  терминдердің  анықтамасы,  қосымшада 

келтірілген.  

2. 1 млн. тұрғыны бар қалалар үшін жасыл аймақтар жеке жоба бойынша 

бөлінеді.   

3. Қалалардың  жасыл аймақтары мемлекеттік орман қорының жерлерінде 

бөлінуі керек.    Қалалардың  жасыл  аймақтарындағы  ормандар  бірінші топтағы 

орманға жатады. 

4.  Табиғи  ормандар  мен  басқа  жасыл  көшеттіктері  жоқ  қалалар  үшін,  

ауылшаруашылығы  үшін  пайдасыз  жерлерге  жасанды  жолдармен  жасыл 

көшеттіктерді жасайды.  

5.  Қалалардың  жасыл  аймағының  жалпы  мөлшерінің  мөлшері  1-кестеге 

сәйкес құрылады.  

 

 



 

 

 



 

 

Кесте 1- Ормандылықтың нормасы ГОСТ 17.5.3.01-78  



 

Орман 


өсімдікті  

аймақ 


Ормандылық, 

 % 


Қала тұрғындармен, мың. адам 

жоғ. 


500 

дейін 


1000 

жоғ. 


250 

дейін 


500 

жоғ. 


100 

дейін 


250 

жоғ. 


50 

дейін 


100 

жоғ. 


12 

дейін 


50 

Дейін 


12 

Тайгалы 


жоғ. 25 

19



15

12



100 


70 

55 


 

 "     20  до  25 

қосқанда. 

15



12

95 



80 

55 


45 

 

 "    



15  

"  


20      " 

12



10

75 



65 

45 


35 

 

             



"  

15      " 

85 

70 


50 

45 


30 

25 


Аралас 

орманды 


жоғ. 25 

20



16

12



105 


70 

55 


 

   "    20  до  25 

қосқанда. 

16



13

10



85 


55 

45 


 

   "    15   "   

20    " 

13



11

85 



70 

50 


40 

 

   "    10   "   



15    " 

90 


75 

55 


50 

30 


25 

 

   "      5   "   



10    " 

60 


45 

35 


30 

20 


15 

Жалпақ 


жапырақты  

орман 


жоғ. 25 

20



16

12



105 


70 

55 


 

   "    20  до  25 

қосқанда. 

16



13

10



85 


55 

45 


 

   "    15   "   

20    " 

13



11

85 



70 

50 


40 

 

   "    10   "   



15    " 

90 


75 

55 


50 

30 


25 

 

   "      5   "   



10    " 

60 


45 

35 


30 

20 


15 

 

             



"     

5    " 


30 

25 


20 

17 


11 

10 


 Орман 

далалы 


және 

далалы 


жоғ. 15 

16



13

10



85 


60 

45 


 

 

Екінші  тапсырманы  орындау  үшін,    орман  топтарын  және  бірінші топқа 



жататын әр түрлі орман топтарының қорғалу категорияларын оқыңыздар.   

Орман  қорының    экономикалық,  экологиялық  және  социалдық 

маңыздылығына  сәйкес,  және  оның  орналасуы  мен  атқаратын  функциясына 

қарай  орман  фондының  орман  топтарына  бөлінуі  жүреді,  және  де  бірінші 

топтағы  ормандардың  қорғау  категорияларының  шектелуіне  қарай    орман 

фондында орманды бірінші, екінші, және үшінші топтағы ормандар  деп бөледі.   

Жоғарыда  көрсетілген  топтар  ормандарда    аса  қорғалатын    участоктері 

немесе шектеулі режиммен орманды пайдалануға болуы мүмкін.   

Ормандарда аса қорғалатын участоктерін кесуге тиым салынады.   

Бірінші топтағы ормандар  

Бірінші  топтағы  ормандарға  негізінен  суқорғау,  қорғау,  санитарлы-

гигиеналық,  сауықтыру  үшін  пайдаланатын  және  де  аса  қорғалатын  табиғи 

территорялардағы ормандар жатады 

Бірінші топтағы ормандарды келесі қорғау категорияларына бөледі:  

1.

 

Өзен,  көл,  суқойма,    және  тағы  басқа  су  объектілерінің 



жағалауларындағы тиым салынған орман жолақтары; 

2.

 



Эрозияға қарсы ормандар; 

3.

 



Республикаолық 

және 


оьлыстық 

деңгейдегі 

теміржол 

магистральдарының,  автомобильді  жолдардың  бойындағы  тиым 

салынған орман жолақтары; 

4.

 



Мемлекеттік қорғайтын орман жолақтары; 

5.

 



Таспалы борлар; 

6.

 



Шөл, жартылай шөлейт, далалы, ормандыдалалы және азорманды таулы 

территорияларда,  қоршаған  табиғи    орталарды  қорғау  үшін  маңызды 

ормандар;  

7.

 



Ерекше құнды орман массивтері; 

8.

 



Ғылыми немесе тарихи маңыздылығы бар ормандар; 

9.

 



Табиғаттың ескерткіштері; 

10.


 

Жаңғақты- кәсіптік аймақтар; 

11.

 

Жеміс беретін көшеттіктері бар ормандар; 



12.

 

Мемлекеттік табиғи қорықтардың ормандары; 



13.

 

Ұлттық парктердің ормандары; 



14.

 

Табиғи парктердің ормандары; 



15.

 

Қорықты орманды участоктер; 



Екінші  топтағы  ормандарға  халықтары  тығыз  орналасқан  және 

транспорттық  жолдар  торабы    дамыған  аудандардағы  ормандар,  суқорғайтын, 

қорғаныш,  санитарлық-гигеналық,  сауықтыру,  және  де  басқа  функцияларды 

атқаратын,  шектеулі  эксплуатациялауға  болатын,  сондай  ақ  орман  ресурстары 

жеткіліксіз  аудандарда  оларды    сақтау  үшін  шектеулі  режимде  қолдануға 

болатын ормандар жатады. 

Үшінші топтағы ормандар 


 

Үшінші  топтағы  ормандарға  эксплуатациялық  маңызы  бар    көпорманда 



аудардарды  жатқызады.  Ағаштарды  дайындаған  кезде  осы  ормандардың 

экологиялық функциясы сақтап қалып отырлуы керек.   

Үшінші топтағы орман  игерілген және резервті топтарға бөлінеді.  

Үшінші    тапсырманы  орындау  үшін  кестені  оқу  керек,  онда  Қазақстан 

Республикасының  облыстық  деңгейдегі  орман  қоры  жайында  мәліметтер 

келтірілген.  

 

 

Кесте  2 –Қазақстан Республикасының облыстық деңгейдегі орман қорлары (1 



қаңтар  2008 жылғы жағдай бойынша). Аудан , мың. га 

                           

№ 

Облыс 


Облыс 

ауданы 


Орман қорының 

ауданы 


Республика 

ның 


облыстары 

ның 


ормандылы- 

ғының 


пайызы 

Жалпы  


Орман- 

мен 


жабылған 





   1 


Ақмола 

14692.9 


954.7 

375.1 


 

   2 


Ақтөбе 

30062.9 


972.6 

47.5 


 

   3 


Алматы 

22424.3 


4987.3 

1801.8 


 

   4 


Атыpау 

11863.1 


53.3 

15.7 


 

   5 


Шығыс Қазақстан 

28322.6 


3637.8 

1799.2 


 

   6 


Жамбыл 

14426.4 


4266.4 

2209.1 


 

   7 


Батыс-Қазақстан 

15133.9 


209.3 

98.7 


 

   8 


Қарағанды 

42798.2 


320.8 

145.1 


 

   9 


Кызылорда 

22601.9 


6680.1 

3078.6 


 

  10 


Костанай 

19600.1 


643.3 

214.5 


 

  11 


Манғыстау 

16564.2 


465.7 

122.7 


 

  12 


Павлодар 

12475.5 


461.0 

243.4 


 

  13 


Солтүстік –Қазақстан   9799.3 

686.4 


525.2 

 

  14 



Оңтүстік Қазақстан 

11724.9 


3438.8 

1597.6 


 

РЕСПУБЛИКА бойынша жалпы 

272490.2     

27777.5    

12274.2       

 

 



Төртінші  тапсырманы орындаған кезде 3- кестедегі аудандардың бөлінуі 

мен жас және піскен сұрыптардың жайғасуын оқыңыз.    Рейтингті құрған кезде 

ормантүзетін негізгі тұқымдар жайындағы мәліметтерді ескеріңіздер. 

Кесте  3  –  Ормандары  бар  жайылымдарда    ағаш  тұқымдары  мен  жас 

топтарының  таралуы мен қоры 

 

 



Ағашты 

және 


бұталы 

Жасқа байланысты топтар 

Жал

пы

 



орт

аң

ғы



 

өс

ім



млн


3

 



 

О

рт



аң

 

ғы



  ж

ас

 



 

Мөлш.– аудан, мың.га; 



 

тұқымдарға 



ие болу 

 

Жастар 



Орта жастағы 

Пісіп  үлгеретіндер 

Піскен және 

тұрып қалған 

Жалпы 

 

 



3-кестенің жалғасы 

 

Негізгі орман түзетін тұқымдар  



Қылқандылар  

Қарағай  

195,7 

12,96 


420,1 

64,96 


120,0 

19,82 


47,4 

6,98 


1,2 

0,14 


783,3 

104,71 


1,66 

 

67 



Шыршы  

29,7 


0,58 

39,4 


6,46 

27,2 


5,73 

89,9 


20,67 

31,2 


7,33 

186,2 


33,43 

0,29 


113 

Самырсын   

24,6 

0,73 


68,9 

9,83 


81,7 

12,23 


226,7 

35,42 


57,4 

9,36 


401,9 

58,22 


0,59 

105 


Балқарағай   

12,3 


0,40 

43,5 


6,85 

13,6 


2,51 

107,2 


19,99 

65,9 


12,8

176,8 



29,76 

0,22 


150 

Сібір 


қарағай   

4,8 


0,39 

19,7 


3,96 

12,9 


3,08 

7,3 


1,58 

0,2 


0,04 

44,7 


9,01 

0,06 


 

172 


Арша   

0,0 


0,00 

11,2 


0,20 

1,1 


0,01 

0,7 


0,01 

0,3 


0,01 

12,9 


0,22 

0,00 


108 

Қылқан 


дылар 

бойынша 


жалпы  

267,1 


15,6 

602,8 


92,26 

256,5 


43,37 

479,3 


84,66 

156,


29,6


1605,8 


235,35 

2,82 


 

Жұмсақжапырақтылар   

Қайың 

153,0 


2,76 

311,6 


27,22 

218,4 


24,90 

239,1 


28,38 

21,6 


2,49 

921,9 


83,26 

1,81 


47 

Көктерек 

96,6 

2,58 


33,6 

2,50 


45,0 

5,32 


149,0 

18,97 


44,7 

6,17 


324,2 

29,38 


0,73 

 

41 



Қандағаш 

0,3 


0,00 

0,7 


0,06 

0,6 


0,07 

0,7 


0,10 

0,0 


0,00 

2,2 


0,23 

0,01 


 

43 


 

Терек 


10,2 

0,49 


17,8 

1,81 


20,0 

2,49 


34,9 

4,93 


4,3 

0,56 


82,8 

9,71 


0,25 

42 


Сүректі 

талдар 


5,4 

0,15 


12,4 

1,21 


12,7 

1,42 


16,4 

1,88 


2,9 

0,28 


47,0 

4,65 


0,12 

38 


Жұмсақ 

жапырақты

лар 

бойынша 


жалпы 

265,4 


5,99 

376,0 


32,79 

296,6 


34,19 

440,1 


54,26 

73,4 


9,50 

1378,1 


127,23 

292 


 

Қаттыжапырақты 

Емен 

0,1 


0,00 

0,7 


0,05 

0,1 


0,02 

1,7 


0,25 

0,1 


0,02 

2,6 


0,32 

0,01 


 

51 


Шаған 

1,5 


0,05 

3,8 


0,20 

0,8 


0,08 

0,3 


0,03 

0,0 


0,00 

6,3 


0,36 

0,01 


 

32 


10 

 

Үйеңкі 



1,7 

0,04 


6,7 

0,23 


0,7 

0,03 


0,0 

0,00 


0,0 

0,00 


9,1 

0,30 


0,01 

30 


Қарағаш 

25,6 


0,53 

50,0 


1,61 

3,5 


0,09 

1,8 


0,03 

0,0 


0,00 

81,0 


2,25 

0,09 


28 

Қаттыжапы

рақтылар 

боынша 


жалпы 

28,9 


0,63 

61,1 


2,09 

5,2 


0,21 

3,8 


0,31 

0,2 


0,02 

98,9 


3,23 

0,11 


 

Қатты 


жапырақ 

тылардың 

жұмсақ 

жапырақ- 



тылар мен 

қылқанды 

лардың 

қорытынды



сы 

бойынша 


жалпы 

561,5 


21,67 

1040,


127,1


558,2 


77,78 

923,


139,


23 

229,9 


39,22 

3082,


365,8


5,85 


 

Сексеуілдер  

Ақ сексеуіл  

149


,3 

0,1


170,1 


0,25 

623,0 


1,40 

1061


,8 

3,08 


72,8 

0,25 


2004,

4,87 



0,23 

21 


Қара сексеуіл   

522


,7 

0,5


1821,


3,59 


850,3 

2,66 


889,

3,28 



18,7 

0,09 


4083,

10,07 



0,53 

19 


Сексеуілдер- 

дің 


қорытындысы  

672


,0 

0,6


1991,


3,84 


1473,

4,06 



1951

,0 


6,35 

91,6 


0,34 

6088,


14,93 


0,77 

 

 



Басқа да сүректі ағаштар тұқымдары  

140,1   


 

Бұталар   

2963,



 



 

 



  1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал