Қазақстан республикасының білім жəНЕ



жүктеу 5.01 Kb.

бет6/10
Дата22.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

 өзіндік  жұмысы 
Дрожждалған 
мал 
азығын 
микроскопиялық 
зерттеу 
дрожждалған  мал  азығын  зерттегенде  алынған  үлгіні  ішінде 
физиологиялық 
ерітіндісі 
бар 
(1:10 
қатынаста) 
фарфор 
табақшасына  салып  ысады.  Содан  соң  2  –  3  қабат  дəкіден  өткізіп 
сүзеді,  сүзіндіні  центрифугалайды.  Алынған  қалдықтан  жағынды 
жасап,  3  –  5  минуттай  Леффлер  көгімен  бояйды,  микроскоппен 
қарайды.  
 
Қажетті
 материалдар мен құрал – жабдықтар 
Сүрлем  жəне  дрожждалған  азық,  заттық  əйнектер,  бояулар, 
микроскоп,  таразы,  100    мл  колбалар,  2  мл  түтікшелер,  фарфор 
табақшасы, пинцет, индикатор, фенолфлатеин.  
 
 
Тақырып
. Мал организмінің микрофлорасы 
 
Сабақтың
 мақсаты: Мал организмінің қалыпты микрофлорасын      
зерттеу.  
 
Бақылау
 сұрақтары 
1.
 
Малдың 
терісіндегі, 
көзіндегі, 
тыныс 
жолдарындағы, 
жынысты мүшелерінің шырышты қабықтарындағы жəне ішек 
– қарындағы микроорганизмдерге жалпы сипаттама.  
2.
 
Малдың  ішек  –  қарнындағы  микроорганизмдерге  жалпы 
сипаттама.  
 
Сабақтың
 мазмұны 
Микроорганизмдердің  бір  топтары  жануарлар  денесінде 
өнебойы кездеседі. Оларды қалыпты микрофлора деп атайды. Басқа 
топтары топырақтан, ауадан, сумен, азықпен мал организміне келіп 
түседі. Бұлар уақытша кездесетін микробтар болып саналады.  
Тері  микрофлорасы  олар  теріде  өне  –  бойы  тіршілік  ететін 
шар  тəрізді  формалар:  стафилококтар,  сарциналар,  микрококктар. 
Таяқша тəрізді түрлерін ішек ірңдеткіш, жалған дифтерияжəне шөп 
таяқшасы 
бактериялары 
кездеседі. 
Организм 
белгілі 
бір 

 
 
55
себептермен 
 
əлсірегенде 
немесе 
тері 
зақымдалғанда 
микроорганизмдер түрлі ауруларды қоздыруы мүмкін.  
Желін  микрофлорасы.  Сау  мал  желінінен  алынған  сүтте 
микробтар 
саны 
да 
көп 
болмайды. 
Онда 
стрептококтар, 
колибактериялар жəне сарциналар кездеседі. Патогенді  микробтар 
желінде өте сирек болады.  
Коньюнктива
  мирофлорасы.  Көздің  шырыш  қабығынан  аз 
мөлшерде  болса  да:  стафилококтар,  стрептококтар,  сарциналар, 
микоплазмалар,  микрококтар, ашытқы жəне зең саңырауқұлақтары 
табылған.  
Тыныс
  жолдарының  микрофлорасы.  Жаңа  туылған 
төлдердің  тыныс  жолдарына  микробтар,  актиномициттер,  ашытқы 
жəне  зең  саңырауқұлақтары  ауамен  келіп  түседі.  Тыныс  жолының 
тұрақты 
мекендеушілері 
– 
стрептококтар, 
стафилококтар, 
микрококтар.  
Ауыз  қуысының  микрофлорасы.  Температураның  тұрақты, 
ортаның 
сілтілі, 
азықтың 
түрлі 
қалдықтарының 
болуы, 
микроорганизмдердің  ауыз  қуысында  тіршілік  етуіне  қолайлы 
жағдай  жасайды.  Ауыз  қуысында  диплококтар,  стафилококтар, 
сарциналар,  микрококтар,  ацидофиль  таяқшалары,  вибриондар, 
спирохеталар, микоплазмалар, ашытқы саңырауқұлақтар кездеседі.  
Ішек
  –  қарын  микрофлорасы.  Азық  жеген  сəттен  бастап 
төлдердің  ішек  –  қарындарына  микроорганизмдер  түсе  бастайды. 
Əрине,  ондағы  микроорганизмдердің  саны  мен  сапасы  жануарды 
айы – күніне, түріне, азықтандыру тəсіліне жəне азықтың химиялық 
құрамына  байланысты.  Төлдің  жас  кезінде  сүт  қышқылы 
бактериялары  басым  болады.  ал  мал  есейген  кезде,  онда 
азықтанатын  азығының  түріне  қарай  ішек  –  қарын  микрофлорасы 
өзгеріп отырады.  
Қарын  микрофлорасы  микробтарға  кедей  келеді.  Өйткені 
ондағы 
бөлінетін 
қарын 
сөлі 
жəне 
қышқылдық 
реакция 
микроорганизмдерге жойқын əсер етеді. Қарында тек спора түзуші, 
қышқылға  төзімді  бактериялар,  сарциналар,  энтерококтар,  сүт 
қышқылы  бактериялары,  ашытқы  жəне  зең  саңырауқұлақтары 
тіршілік  ете  алады.  Патогенді  микроорганизмдерден  қарында 
қышқылға төзімді Mycobacterium tuberculosis кездеседі.  
Күйіс  қайыратын  малдың  ас  қорытуы  ерекше.  Барлық 
желінетін  азық  алдымен  жануарлардың  түрлі  микроорганизмдерге 
бай  мес  қарнына  келіп  түседі.  Сондықтан  да  күйіс  қайыратын 

 
 
56
малдың  мес  қарнында  мекендейтін  микроорганизмдер  белок, 
көмірсу жəне май сияқты зат алмасында шешуші роль атқарады.  
Мал  аш  ішегінде  микроорганизмдер  көп  болмайды.  Ондағы 
кездесетін  өтке  төзімді  энтерококтар,  ішек  жəне  ацидофиль 
таяқшалары, 
спора 
түзушілер, 
актиномициттер, 
ашытқы 
саңырауқұлақтар.  Ал,  тоқ  ішек  микроорганизмдерге  бай  келеді. 
Онда  энтеробактериялар,  ашытқы  саңырауқұлақтар,  көптеген 
шіріту бактериялары жəне кейбір патогенді бактериялар кездеседі.  
Жыныс 
мүшелерінде 
стрептооктар, 
стафилококтар, 
микоплазмалар  кездеседі.  Қынапта  көбінесе  сүт  қышқылы 
бактериялары,  ішек  таяқшасы,  Halmophilus  vaginales  valgare  жəне 
басқалары тіршілік етеді.  
 
Студенттердің
 өзіндік жұмыстары 
Малдың ішек – қарнындағы микрофлораны микроскопиялық 
зерттеу,  студенттер  əр  түлік  малдың  қиларынан  жағынды  жасап 
оны  жай  əдіспен  бояйды.  Микроскоптық  көрінісінің  суретін 
дəптерге салады.  
 
Қажетті
 материалдар мен құрал – жабдықтар 
Əр 
түрлі 
малдың 
қиы, 
заттық 
əйнектер, 
бояулар, 
пробиркалар,  колбалар,  пинцет,  бактериологиялық  ілмешектер, 
спиртовкалар, микроскоптар. 
 
 
Тақырып
. Жануарлар шикізаттарының микрофлорасы 
 
Сабақтың
  мақсаты:  Студенттерді  жануарлар  шикізаттарын,  тері,   
жүн,  қыл,  ішек  өнімдерін  тексеру  əдістерімен  
таныстыру. 
Шикізаттағы 
зооноз 
қоздырғышын, 
шіріткіш 
микрофлораны 
зерттеу,  санитарлық  мəні  бар  ақауларын 
анықтау.  
 
Бақылау
 сұрақтары 
1.
 
Жануарлар шикізаттары дегеніміз не? 
2.
 
Топалаңға жануарлар шикізаттарын қалай тексереді? 
3.
 
Топалаңға күдікті жануарлар шикізаттарын 
микробиологиялық тексеруді қалай жүргізеді? 

 
 
57
4.
 
Ішек өнімдеріне не жатады? 
5.
 
Ішек өнімдеріндегі сандық микрофлораны қалай анықтайды? 
6.
 
Тұздалған ішек өнімінің сынамасын жəне тұзды қызарту қалай 
тексеріледі? 
 
Сабақтың
 мазмұны 
Жануарлар  шикізаттары  деп  –  жануарларды  сойған,  атқан 
кезде,  кəсіпшілік  пен  аң  шаруашылығынан  алынған  тағам  ретінде 
тұтынуға  жатпайтын  өнімдерді  айтады.  Жануарлар  шикізаттарына 
тері  –  терсектер:  түк,  жүн,  қылшық,  мүйіз,  тұяқ  жəне  басқа  тағам 
ретінде  тұтыну  жатпайтын  мал  денесінің  бөліктері  жатады. 
сонымен  берге  өлген  жануарлардың  өлекселері,  касапхана 
конфискаттары жануарлар шикізаттары болып табылады.  
Жануарлар  шикізаттарының  ассортменті:  ірі  қара  мал,  жылқы 
жəне  шошқаның  алынбаған  терісі;  қойдың  тондық  шикізаты, 
елтірілер  бағалы  терілер,  теңіз  шошқасының  терісі,  шел,  үй  жəне 
жабайы  шошқалардың  қылшықтары,  жүн  жəне  қауырсын  тұяқ  пен 
мүйіз,  сүйек  жəне  үй  жануарларының  қаны,  құс  пен  балықты 
өңделгендегі  қалдықтар,  мұны  май,  желім  жəне  ет  –  сүйек  ұнын 
жасауда  қолданады.  Ішек  пен  қарын  өңеш  пен  қуық  бұлар 
номенклатурада «ішек өнімдері» болып табылады.  
 
Жануарлар
 шикізаттарын тополаңға тексеру. Серологиялық 
тексеру  əдістері.  Топалаңға  преципитация  реакциясы  арқылы 
диогноз  қояды.  Преципитация  реакциясымен  əлсіз  тұздалған, 
құрғақ тұздалған тұщы тұздалған, мұздатылған, жаңа тері – терсек 
жəне бағалы тері шикізаттары, желім бөлетін заттар, ішек шикізаты 
жəне  жаңа,  тұздалған  жəне  құрғақ  болып  бөлінген  фабрикаттар: 
теріжабынының  туындылары:  түк,  жүн,қылшық,  мүйіз  жəне  тұяқ 
қабы тексеріледі.  
Сынама алу, əрбір терінің шетінен шикізатты бүлдірмей 5 х 5 
см  көлемінде  сынаманы  кесіп  алады.  Əрбір  сынаманы  қағазға 
орайды немесе теріні номерлеп ағаш ыдысқа салып жібереді.  
Барлық  номерленген  шикізат  сынамаларын  автоклавқа 
салып, 120°С температурада бумен залалсыздандырамыз. Бұл кезде 
сынаманың конденсациялық суға малып алуға болмайды.  
Сынамалардың  ішкі  жағына  қағаз  қойылған  шыны  немесе 
темір  ыдысқа  салады.  Ыдысты  герметикалық  түрде  жабады,  яғни 
барлық  саңылау  мен  тесіктерді  қарамаймен  бекітеді.  Одан  соң 

 
 
58
ыдысты  жалынмен  фламбирлейді  немесе  5%  -  ті  ыстық  кальций 
содасымен немесе пломб салып, мөр басады.  
Ішек  өнімдерінің  сынамасын  преципитация  реакциясымен 
тексереді.  Ол  үшін  əр  бөліктен  немесе  əр  ішектен  сынама  алады, 
сынаманы  алу  үшін  өнімнің  шетінен  кеседі,  бірақ  өнімнің  дəл 
ортасынан  кеспейді.  Екі  данадан  толтырылған  чынамаға  арналған 
жолдама  құжатта  ветеринариялық  бактериологиялық  зертхананың 
аталуы  мен  мекен  –  жайы  сынаманың  аталуы,  орны,  уақыты,  алу 
тəртібі  мен  номері  көрсетіледі.  Шикізаттардың  сынамасын  таңдап 
алғанда,  оның  аталуы  мен  консервілеу  түрі  көрсетіледі.  Жолдама 
құжаттың  екінші  данасы  сынаманы  тексеру  үшін  қабылданған 
зертхана қолхатымен берге ветеринариялық дəрігерге қайтарылады.  
Перепитация  реакциясын  қою.  Экстрактты  ыстық  əдіспен 
даярлау  үшін  зерттелінетін  материалды  суда  қайнатады.  Суық 
əдісті 
материалды 
физиологиялық 
ерітінділерде 
тұндырып 
экстрактты  алады.  Ыстық  əдіс  фегетативті  микробтарды  өлтіреді, 
ал  онда  топалаңның  антигені  бұзылмайды.  Экстрактты  даярлау 
үшін  шіріген  тері  екінші  рет  өңделген  терілер  жарамайды,  себебі 
бейарнамалы реакция беруі мүмкін.  
Сынаманы 
экстракциялау. 
Сынаманы 
залалсыздандырылғаннан  соң  кептіреді,  балғамен  ұнтақтайды. 
Сынаманың  жартысын  ұнтақталмаған  күйінде  қалдыру  керек. 
Ұнтақталған сынаманы ішінде 1:10 қатынасындағы физиологиялық 
ерітіндісі  бар  көлемі  50  мл  ыдыста  16  –  20  сағат  аралығында 
тұндырады. Дистелденген суға 0,85% химиялық таза ас тұзын жəне 
0,3% кристалды карбол қышқылын қосып физиологиялық ерітіндіні 
дайындайды.  
Экстратты  сүзу.  Ыстық  жəне  суық  əдістермен  даярланған 
экстрактты  асбест  қабаты  бар  сүзгіш  арқылы  сүзіп,  Уленгуттың 
преципитациялық пробиркаларына құяды.  
Реакция  компаненттерін  тұндыру.  Перепитация  реакциясын 
экстратты  преципитациялаушы  топалаңға  қарсы  қан  сарысуының 
үстіне  құю  арқылы  немесе  алдымен  экстрактыны  құйып,  оның 
үстіне қан сарысуын қабаттастыру арқылы қояды.  
Реакция  нəтижесін  5  –  15  минуттан  соң  анықтайды.  Реакция 
оң  болған  жағдайда  қан  сарысу  мен  сарысу  мен  экстракттының 
шекарасында  преципитациялық  сақина  пайда  болады.  Реакцияға  
мына төмендегідей бақылаулар қойылады.  

 
 
59

топалаң 
материалының 
экстракты, 
стандарттық 
антиген 
преципитациялаушы қан сарысуымен бірге, реакция + 

сау 
материалдың 
экстракты, 
стандарттық 
антиген  
преципитациялаушы қан сарысуымен бірге, реакция – 
-  физиологиялық  ерітінді  преципитациялаушы  қан  сарысуымен 
бірге, реакция – 
-  топалаң  материалының  экстракты,  стандарттық  антиген  қалыпты 
қан сарысуымен бірге реакция –  
Егер 
бакылаулар 
нақтыанық 
реакция 
бермесе, 
онда 
преципитация реакциясын қоюға болмайды.  
Жануарлар
  шикізаттарын  топалаңға  микробиологиялық 
тексеру
Жүн мен жалдың сынамасын залалсыздандырылған құрал 
арқылы əрқайсысының салмағы 2 – 3 кг болатындай етіп ыдыстың 
əр  түрлі  5  жерінен  немесе  қаптағы  теңдеп  буылмаған  жүннен 
алады. Əсіресе, теңнің ішкі жағынан жиналып алынған шаң – тозаң 
өте  керекті.  Алынған  сынамаларды  залалсыздандырылған  шыны 
ыдысқа,  салып,  тығынмен  жауып,  шикізат  партиясының  номерін, 
теңнің  номерін,  сынаманы  алған  күнді  көрсетеді.  Сынамамен 
жанасқан  барлық  құрал  –  саймандарды  автоклавтан  өткізеді. 
Микробиологиялық  тексеруді  зертханада  жүргізеді,  онда  препарат 
даярлап,  таза  өсіндісін  бөліп  алады  да,  инструкцияға  сəйкес  ақ 
тышқандарды зақымдайды.  
 
Ішек
  өнімдерін  тексеру.Ішек  шикізаты  автолизге  жылдам 
шалдығады. Яғни ұлпа ферменттерінің əсерінен, əсіресе, онда ішек 
жыны болған кезде ұлпа ыдырайды. Ішек қабырғасының төзімдлігі 
жылдам  əлсірейді,  шіріген  иіс  пайда  болады,  ішек  қабырғасының 
ақшыл қызғылт түсі біртіндеп қара сұр жəне жасыл түске ауысады. 
Шөп қоректі малдардың ішек қабырғасының жасыл түстенуі азықта 
хлорофиль  мен  өт  пигменттерінің  болуын  көрсетеді.  Автолизден 
соң  шіріту  микрофлорасы  белсенді  түрде  дамиды.  Сондықтан 
ішекті  алып,  ішіндегі  жынынан  жылдам  тазартып,  тұздау  керек. 
Шіру  кезінде  ішек  таяқшасы,  вульгар  протейі,  көкшіл  шірік 
таяқшасы,  ақ  жəне  алтын  түстес  стафилококк,  пішен  таяқшасы 
жəне басқа да микроорганизмдер көбейеді.  
Ішек өнімдерін балғындылыққа тексеру. Жаңадан алынған ішек 
сынамасының  орта  реакциясы  7,7  –  8,0  –ге  тең,  ал  кілегейлі 
қабығын алып тастағаннан кейінгі рН – ы 6,4 – 6,7 – ге тең.  

 
 
60
Ішек  өнімдерінің  орта  реакциясын  анықтау.  10г  тұздалған 
ішекті  мақта  тампонымен  тұздан  тазартады,  сұйық  ботқасын  алу 
үшін  ұнтақтайды.  100  мл  екі  рет  дистелденген  суда  10  минут 
тұндырады,  үш  рет  араластырғаннан  соң,  қағаз  сүзгіш  арқылы 
сүзеді.  Колориметриялық  немесе  рН  əдісімен  тексереді.  Шіріген 
ішектің рН – ы 6,8 – 7,0 – ге тең.  
Күдікті  ішек  өніміндегі  сандық  микрофлораны  анықтау.  Ішек 
орамының  əр  түрлі  жерінен  стирильді  түрде  алынған  ішек 
сынамасының 
үстіңгі 
жағындағы 
тұз 
бөліктерін 
залалсыздандырылған  мақта  тампонымен  сүртіп  алады.  Салмағы  1 
грамм  ортаңғы  сынаманы  стирильді  түрде  3  мм  –  дей  етіп 
кескілейді.  Кварц  құмын  қосып  ұнтақтайды.  1:10  қатынасындағы 
физиологиялық  ерітіндіде  3  –  5  минут  араластырып  эмульцияны 
дайындайды. Залалсыздандырылған Петри аяқшасына құйып, оның 
үстіне  құрамында  5%  тұзы  бар  45°С  –  қа  дейін  балқытып 
салқындатылған  ЕПА  –  ын  құяды.  Аяқшалары  26  -  28°С 
температурадағы  термостатта  4  –  5  күн  ұстайды  да,  өсіп  шыққан 
колонияларды санайды.  
Егер  де  1  грамм  сынамада  10  миллион  немесе  одан  да  көп 
микробтар  табылса,  онда  ол  ішектің  тереңдеп  іріп  –  шірігенін 
көрсетеді.  
Тұздалған  ішек  өнімінің  сынамасын  жəне  тұзды  қызартуға 
тексеру.  Қызару  деп  –  ішек  өнімдерінде  пигментті  тұзға  төзімді 
аэробты  сапрофиттерді  дамуын  айтады.  Ішек  өнімінің  қызарып 
зақымдануы  беткі  жəне  тереңгі  болып  бөлінеді.  Қызару  əсіресе 
10°С  –  тан  жоғарғы  температурада  жылдам  дамиды.  Бұл  шіру 
процесінің дамуын көрсетеді.  
Өнімді  ұзақ  сақтаған  жағдайда  мынама  алады.  Ол  үшін  ашы 
ішектің  2  –  3бөлігін  алып  залалсыздандырылған  Петри  аяқшасына 
салады,  қақпаған  жабады  да,  онда  партияның  номерін,  сынаманы 
алған күнді көрсетеді. Аяқшаларды 20 - 25°С – та инкубациялайды. 
Сынамаларды  ылғалданған  термостатта  11  күнге  қалдырады. 
Қызарып зақымдалған ішек өнімдері 3 – 10 күннен соң қызыл түсті 
шөгіндімен  жабылады.  Қызыл  түсті  шөгіндіні  микроскоппен 
қараған  кезде,  таяқшалар  мен  коктар  көрінеді.  Қызарып 
зақымдалған  ішек  өнімдерін  0,25%  -  ті  маргенц  қышқылды 
калиймен дезинфекциялайды.  
Тұздалған  ішек  өнімдеріндегі  тоттануды  анықтау.  Тоттану  – 
бұл  ұстап  көргенде,  бұдырлы,  ақ  сары  немесе  қоңыр  түсті 

 
 
61
шайылмайтын шөгінділердің пайда болуы. Зақымдалған жер өзінің 
серпімділігін  жоғалтады  жəне  ішекті  сумен  немесе  фаршпен 
толтырғанда  жыртылады.  Тоттану  микробтардың,  хлорлы  натрий 
мен  ішек  қабырғасының  белоктарының,  кальций  мен  темір 
тұздарының  əсерінен  пайда  болады.  тоттану  ошақтары  темірдің 
əсеріне жауап береді. 
Күкіртті  аммоний  реакциясы.  Күкіртті  аммонийдің  қаныққан 
ерітіндісін  штативке  қойылған  екі  пробирканың  жартысына  дейін 
құйып  дайындайды.  Шыны  пластинкаға  тартылған  тоттануға 
күдікті  зақымдалған  5  –  10  см  ұзындықтағы  тұздалған  ішек 
кесіндісін  бірінші  пробиркаға  салады.  Келесі  екінші  бақылау 
пробиркасына  зақымдалмаған  ішек  кесіндісін  салады.  Бақылауды 
45  –  50  минут  аралығында  жүргізеді.  Күкіртті  аммоний  тоттану 
ошағы бар жерде темірмен реакцияға түседі, темір бар жер жасыл – 
қара  түске  боялады.  Бақылау  пробиркасында  боялу  реакциясы 
болмауы керек. Ерітіндіні сақтауға болмайды.  
Тотыққан  темірді  анықтау  үшін  сары  түсті  қан  тұзымен 
реакция  қою.  Петри  аяқшасына  құйылған  қышқылданған  күкірт 
қышқылымен  10%  -  ті  сары  түсті  қан  тұзының  сулы  ерітіндісіне 
(0,25  мл  –  ді  25  мл  –  ге  қосады)  дайындалған  ішекті  салады. 
Тотыққан темірге оң реакция берген кезде, зақымдалған бөліктер 3 
– 5 минуттан соң интенсивті көк түске боялады. Бақылау сынамасы 
өзгермейді.  
Шала тотыққан темірді анықтау үшін қызыл түсті қан тұзымен 
реакция  кою.  Жоғарыда  көрсетілгендей  қышқылданған  күкірт 
қышқылымен 10% - ті қызыл  түсті қанның сулы ерітіндісінде (0,25 
мл  –  ді  25  мл  –  ге  қосады)  дайындалған  ішек  сынамасын  салады. 
Шала тотыққан темірге оң реакция берген кезде, зақымдалған ішек 
бөліктері 3 – 5 минуттан соң көк түске боялады. Бақылау сынамасы 
өзгермейді.  
Студенттердің
 өзіндік жұмысы 
Перепитация  реакциясын  экстратты  преципитациялаушы 
топалаңға  қарсы  қан  сарысуының  үстіне  құю  арқылы  немесе 
алдымен  экстрактыны  құйып,  оның  үстіне  қан  сарысуын 
қабаттастыру арқылы қояды.  
Реакция  нəтижесін  5  –  15  минуттан  соң  анықтайды.  Реакция 
оң  болған  жағдайда  қан  сарысу  мен  сарысу  мен  экстракттының 
шекарасында преципитациялық сақина пайда болады.  
 

 
 
62
Қажетті
 материалдар мен құрал – жабдықтар 
Топалаң 
преципитация 
реакциясын 
қою 
үшін 
керекті 
компоненттер: уленгут пробиркалары, Пастер түтікшелері, Уленгут 
пробиркасына  арналған  штативтер,  жануарлар  шикізаттарының 
экстракты, 
топалаңға 
қарсы 
гипериммунды 
қан 
сарысуы, 
физиологиялық ерітінді.  
Топалаңға  теріс  реакция  берген  қан  сарысуы,  5%  -  ті  тұзы  бар 
45°С  –  қай  дейін  балқытып  салқындатылған  ЕПА,  кварц  құмы, 
физиологиялық ерітінді, ішек өнімдері.  
 
 
 
Тақырып
: Сүт жəне сүт өнімдерінің микрофлорасы 
 
Сабақтың
 мақсаты: Сүт жəне сүт өнімдерінің микрофлорасын 
зерттеп үйрену.  
 
Жаттығу
 сұрақтары 
1.
 
Сүт жəне сүт тағамдарының микрофлорасымен танысу. 
Анормалды микрофлора.  
2.
 
Сүтке микробтардың негізгі түсу көздерін атаңыз.  
3.
 
Сүттің жалпы бактериялармен ластануын қалай анықтайды? 
4.
 
Сүтте патогенді микробтардың болуын қалай анықтайды? 
5.
 
Сүттің коли – титрін қалай анықтайды? Ашу сынама əдісі. 
Мембранды сүзгі əдісі.  
 
Сабақтың
 мазмұны 
 Сүт 
толық 
бағалы 
тағам, 
сонымен 
қатар, 
ол 
микроорганизмдердің  өсіп  –  өнуі  үшін  өте  жақсы  қоектік  орта 
болып  табылады.  Микробтардың  сүтке  түсетін  негізгі  көздері 
желін,  малдың  терісі,  түгі,  сауыншының  қолы,  ыдыстар,  ауа  жəне 
басқалар.  Сақтау  кезінде  микроорганизмдер  сүттің  қасиетін 
өзгертеді.  Сүттің  бастапқы  қасиетін  ұзақ  сақтау  үшін  сақтау  мен 
тасымалдау 
барысында 
оған 
микроорганизмдердің 
түсу 
мүмкінділігін барынша азайту болып табылады.  
Зерттеу  барысында  сүт  микрофлорасының  саны  мен  сапасына 
баса  назар  аудару  қажет.  Бұның  өзі  əр  түрлі  қоздырғыштардың 
əсерінен  сүттің  бүлінуіне  қарсы  дұрыс  күрес  ұйымдастыруға 
мүмкіндік  береді.  Санитарлық  талаптарды  орындамаған,  сүттің 

 
 
63
жəне сүт өнімдерінің бүлінуін қоздыратын ішек таяқшасы тобынын 
бактериялары,  май  қышқылды,  шіріткіш  бактериялар,  дрожжылар 
мен зең саңырауқұлақтары тіршілік етеді.  
Микроорганизмдердің
 
жалпы
 
санын
 
анықтау

Микроорганизмдердің жалпы санын анықтағанда сүтті сұйылтудың 
мынадай  қалыпты  мөлшері  ұсынылады.  Шикі  сүт  1  :  10000,  1  : 
100000,  1  :  1000000.  Пастерланген  сүт  1  :  10,  1  :  100,  1  :  10000. 
Зерттелетін  сүттің  1  мл  залалсыздандырылған  түтікшемен  алып, 
ішінде  9  мл  залалсыздандырылған  суы  бар  пробиркаға  құяды. 
Сонда  1  :  10  сұйылту  дəрежесін  аламыз.  Залалсыздандырылған 
түтікшемен  1  :  10  сұйылтылған  ортаны  жақсылап  араластырып, 
оның  1  мл  алып,  ішінде  9  мл  залалсыздандырылған  суы  бар 
пробиркаға  құяды.  Сонда  1  :  100  сұйылту  дəрежесі  аланады. 
Қажетті  сұйылту  дəрежесі  алынғанша  жұмысты  осылайша  жүргізе 
береді. Əдетте сүтті 6 – 7рет сұйылту керек. Осы сұйылтудың тиісті 
дəрежесінен 1 мл алып Петри аяқшасына құяды. Оның үстіне 12 – 
15  мл  45°С  дейін  балқытылып  салқындатылған  агарды  құяды. 
Қоспаны  шайқай  отырып  жақсылап  араластырады  да,  аяқшаны 
тегіс  жерге  қойып  агарды  қатырады.  Аяқшаларды  температурасы 
37°С термостатта екі тəулік бойы ұстайды. Бактериялардың жалпы 
санын анықтау үшін ішəнде 50 – ден кем емес, бірақ 300 – ден емес 
колония  өскен  сұйылту  дəрежесін  іріктеп    алу  керек.  Аяқшаларды 
төңкеріп  қойып  əр  аяқшада  өскен  колонияларды  жеке  санайды. 
Саалған  колонияның  əрқайсысын  шыныға  жазатын  қарындашпен 
нүкте  жасап  белгілеп  қояды.  Колония  саны  аяқшада  көп  болғанда 
есептегіш есеп – шотты қолданады. Бұл үшін аяқша түбін бірнеше 
секторға  бөледі  де,  2  –  3  сектордағы  колонияларды  санайды 
колониялар  санының  арифметикалық  орташа  санын  тауып, 
аяқшадағы  барлық  секторлар  санына  көбейтеді.  Осылайша  бір 
аяқшада өскен колониялардың жалпы санын табады.  
Бактериялардың  жалпы  санын  анықтау  үшін  əр  аяқшада  өскен 
1  мл  колониялар  санын  тиісті  сұйылту  дəрежесіне  көбейту  керек. 
Əр  аяқшадан  алынған  нəтижені  қосады  да,  есептелген  аяқшалар 
санына бөледі. Содан соң арифметикалық орташа санын шығарады. 
Ол  арқылы  нəтиже  болып  есептеледі.  Алынған  ақырғы  санды 
ықшамдайды.  
Жаңадан  сауылған,  тұрып  қалған  сүтті  жəне  əр  түрлі  сүт 
тағамдарының микрофлорасымен танысу.  

 
 
64
Сүттің коли – титрін ашу сынама əдісімен анықтау. Шикі сүтте 
жəне кілегейде ашу титрін анықтайды.  
Ашу  титрі  дегеніміз  құрамында  бір  ішек  таяқшасы  бар  сүттің 
ең аз мөлшері.  
1.
 
Ішек  таяқшаының  титрі  ашу  сынама  əдісімен  анықталады. 
Коли –титрді анықтау 3 сатыда жүргізіледі.  
2.
 
Бірінші ашу сынамасы. Кесслер ортасына себу  
3.
 
Екінші    ашу  сынамасы.  Кесслер  ортасынан  Эндо  ортасына  
себу  
4.
 
Үшінші    ашу  сынамасы.  Эндо    ортасынан  Симонс  ортасына  
себу. 
 
 Ашу титрі тек бірінші ашу сынамасымен анықталады.  
1.
 
Коли  титрін  анықтау  үшін,  сүтті  Кесслер  ортасы  бар  6 
пробиркаға  құяды,  алдымен  алғашқы  3  пробиркаға  1  мл  –  ден  ал 
қалған  3  пробиркаға  0,1  мл  –  ден  құяды  да,  43  -  45°С 
температурадағы термостатқа 18 – 24 сағатқа қойғаннан кейін, шикі 
сүттің ашу титрін анықтайды.  
Пробиркаларда  газдың  бөлінбеуі,  сүтте  ішек  таяқшасының 
болмауын көрсетеді.  
2.
 
Ішек таяқшасының бар екенін дəлелдеу үшін газ бөлінген  
пробиркадан  Эндо  ортасы  бар  Петри  аяқшасына  себеді,  37°С 
температурадағы термостатқа 18 – 24 сағатқа қояды.  
 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал