Қазақстан республикасы білім жəне ғылым



жүктеу 5.03 Kb.

бет9/13
Дата13.05.2017
өлшемі5.03 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

№11-дəріс. Бұрғылау шығырының құрылымы жəне жұмысы
Шығыр  бұрғылау  қондырғысының  негізгі  механизмі  болып  табылады
жəне өндірісте келесі операциялар үшін арналады:
1) бұрғылау мен шегендеу құбырларын көтеру мен түсіру;
2) ұңғыманы  жуу  немесе  бұрғылау  процесінде  құбырлар  тізбегінің
салмағын ұстап тұру;
3) роторға айналымды беру;
4) құбырларды бұрап жалғау мен шешу;
5) бұрғылау  құралдарын, жабдықтарын, құбырларды  тасу  қосымша
жұмыстары мен т.б.;
6) жинақталған мұнараны тік жағдайына көтеру.
Бұрғылау  шығыры  көтеру  мен  трансмиссионды  біліктері, ауыспалы
беріліс  қорабы, негізгі (таспалы) жəне  көмекші (реттелуші) тежегіштерден
құралатын  тежеу  жүйесі, басқару  пульті  орнатылған  дəнекерленген  рамадан
тұрады.барлық механизмдер сақтандыру щиттерімен жабылған.
Шығырдың  көтеру  білігі  ауыспалы  беріліс  қорабынан  айналымды  алып,
күштік  жетектің  айналу  қозғалысын  жүру  шеті  көтеру  білігінің  барабанында
бекітілген  арқанының  түсу  қозғалысына  айналдырады. Жүктелген  ілмекті
көтеру  көтеретін  құбырлар  салмағының  ауырлығына  тəуелді  қуаттың

77
шығындалуымен, ал түсіру – кезекті свечаға элеватордың  төмен түсуі кезінде,
ұңғымаға түсірілетін құбырлардың өзіндік салмағының əсерінен жүзеге асады.
Ол  үшін  шығырлар  көтеру  кезінде  қуатты  беру  үшін  қондырғылар  мен
тежеуші  қондырғылармен  жабдықталған. Жүктелмеген  элеатормен  немесе
шығырдың  ауыспалы  салмағында  тізбекпен  немесе  олардың  жетектерімен
ілмекті  көтеру  кезінде  П.Ə.К-тін  жоғарылату  үшін  көпжылдамдықта
орындалады. Жоғарғы  жылдамдықтан  ең  төменгіге  жəне  кері  ауыстыру  баяу
қосылу мен мұндай операцияларға минималды уақыт кетуін қамтамасыз ететін
фрикционды  оперативті  жалғастырғышпен  іске  асады. Əр  түрлі  салмақтағы
тізбектерді  көтеру  кезінде  беріліс  қорабындағы  жылдамдықты  ауыстыру
периодты  түрде  жүреді. Қораптың  жылдамдығы  оперативті  түрде  басқаруды
қажет етпейді.
Түсу  немесе  ілмектің  көтерілу  жылдамдығы  мен  тармақтар  санына  тəл
жабдықталуындағы арқан бұрғылау шығырына əртүрлі жылдамдықпен оралып-
ағытылады. Ең  үлкен  салмақтағы  тізбектерді  көтеру  кезінде  ілмектің
жылдамдығы 0,3-0,5 м/с, ал  жүктелмеген  элеваторды  көтеру  жылдамдығы –
1,5-2,0 м/с  құрайды. Көтерудің  одан  да  жоғарғы  жылдамдықтары  барабанға
арқанның  оралу  жағдайын  төмендетіп, уақыт  ұтымдылығы  көрсеткішті
білінбейді.
Тізбектерді  түсіру  жылдамдықтары  олардың  салмағымен, ұңғыманың
ұзындығы  мен  технологиялық  талаптарымен  анықталады. Ең  жоғарғы  түсу
жылдамдығы 3 м/с-тан  аспайды, шегендеу  тізбегін  түсіру  кезіндегі  ең  төмені
0,2 м/с.
Шығырмен  бұрғылау  процесінде  арқан  шығыр  барабанына  барлық
тізбектің  салмақ  ауырлығы  əсерінен  оралады, ал  аз  тартылуда  жүктелмеген
элеваторды  түсіргенде  ағытылады. Тізбектерді  түсіру  кезінде, керісінше,
арқаннның  аз  тартылуы  мен  жүктелмеген  элеваторды  көтеру  кезінде  оралып,
барлық тізбектің ауырлық күшінен ағытылады. Бұл арқанның ауыр жұмысына
алып келеді де, ол тез тозады, əсіресе барабанға көпқабатты оралу кезінде.
Шығырға  берілетін  қуат  оның  негізгі  техникалық-пайдалану  қасиетін
сипаттап, оның классификациялық (басты) параметрі болып табылады.
Бұрғылау  шығырының  жалғаушы  өлшемдері  болып  табылатындар: тəл
арқанының диаметрі, ротор білігінде орнатылған барабан ортасынан жұлдызша
центріне дейінгі арақашықтық.
Арқанның  диаметрі  шығыр  барабанының  сыртқы  бетінлегі  канавка
өлшемі мен тəл жүйесінің шкивтер канавкаларының өлшемдеріне сəйкес келуі
керек. Арқан өссіздігінен тозуға ұшырайды.
Барабан  ортасынан  ротор  жұлдызшасының  центріне  дейінгі  базалық
арақашықтың  бұзылуы  ротор  жетегінің  тізбегінің  тез  істен  шығуына  əкеліп,
ұңғыманы ротормен бұрғылау тəсілінің қалыптылығын мүмкін етпейді [1].
Қазіргі отандық бұрғылау шығырларын негізгі екі компоновкалы схемада
орындайды:
−  шығыр  өзінің  барлық  тораптарымен  ортақ  бір  рамада  монтаждалады
жəне  өзіндік  бір  агрегат  болып  табылады (У2-5-4, У2-2-11, АБ-750 жəне
басқалары);

78
−  өзара  стяжкалар (ЛБУ-1100, ЛБУ-1400, У2-5-5 шығырлары) көмегімен
жалғанатын У2-5-5 шығырының көтеру агрегаты  ауыспалы беріліс  қорабымен
екі жағынан бұрғылау пультіне қарама-қарсы екі қуатты карданды біліктермен
жалғанған екі бөлек тасымалданатын агрегаттардан құралатын шығыр.
Бұрғылау  қондырғысының  соңғы  түрлерінде  негізгі  шығыр  бұрғылау
еденінен төмен орналасқан, ал қосымша жұмыстарды орындау үшін (шегендеу
құбырларын  ағыту, бұрғылауға  кіші  жүктерді  тасу  жəне  т.б.) көмекші  шығыр
пайдаланылады. Осыдан  негізгі  шығырдың  конструкциясы  жеңілдетіліп,
салмағы төмендейді [2].
    
11.1  Бұрғылау  шығырының  негізгі  элементтерін  есептеу  жəне
конструкциялау
Бұрғылау  шығырының  жақтауы  берік  үлкен  күш  əсерінен  шығыр
жұмысына  кедергі  тигізетіндей  деформацияға  ұшырамайтындай  қатты  болуы
керек. Жақтаулар  пайдалану  мен  тасмалдауға  қолайлы, жасалынуы
технологиялық  қарапайым  жəне  салмағы  мен  бағасы  барынша  төмен  болуы
тиіс. Жақтауды жасауға көбіне Ст3  маркалы болаты қолданылады.
Жақтаудың 
пішінін 
шығырдың 
механизмдері 
мен 
біліктерінің
орналасуының  конструктивті  сұлбасы  анықтайды. Ал  конструкциясын
зауыттың технологиялық мүмкіндіктері анықтайды.
Шығыр жақтауын беріктікке дəлдікпен есептеу өте қиын күрделі пісірілген
конструкция  болып  табылады. Сондықтан  жақтауды  есептеу  шамамен
жуықталып  есептелінеді. Жақтаудың  есептік  сұлбасы  мен  əсер  етуші  күштері
салыстырмалы түрде алынады. Беріктік қоры үштен кем болмауы керек.
Жақтауды 
жобалау 
кезінде 
үлгі 
ретінде 
қолданылып 
жүрген
конструкцияны  қарастырады. Тəжірибелі  жақтау  үлгілерін  ең  қауіпті
қималарында  кернеу  мен  деформацияның  əсер  етуін  тензометрмен  өлшеліп,
сынақтан өткізеді. Сынақ нəтижелерінің негінде конструкциясы құралады.
Көтеру  жəне  трансмиссиялы  біліктерді  бір  жазықтықта  жəне
мүмкіндігінше  негізіне  жақындатып  орналастыру  қажет. Біліктердің  өсінің
орналасу  биіктігі  барабан, жұлдызша  жəне  т.б. өлшемдерімен  анықталады.
Катушкалы білік оператордың жұмыс істеуіне қолайлы биіктікте орналасады.
Жинақталған  көтеру білігі – бұрғылау  шығырының  негізгі  жинақтарының
бірі  болып  табылады. Білікке  барабан, таспалы  тежегіштің  тежеу  шкивтері,
шынжырлы  берілістің  жұлдызшалары, беріліске  қосатын  фрикционды
пневматикалық  муфта  жəне  тежегішті  реттеуді  іске  қосатын  жетекші  муфта
бөлігін монтаждайды.
Шығыр  біліктерін  орташа  легирленген  балаттардан  жобалаған  дұрыс
болады (құрамында  хром, никель, молибден  жəне  т.б.) жəне  механикалық
қасиетін  жақсарту  үшін  термо  өңдеуден  өткізіледі. Біліктер 30ХН, 40ХН,
30ХМА, 30ХНМА маркалы болаттардан жасалады жəне беріктік көрсеткіштері:
850
³
B
s
МПа;
700
³
T
s
МПа;
360
1
»
-
s
МПа;
185
³
t
МПа; қаттылығы НВ 220-280
болады.
Бұрғылау 
шығырларының 
барабандарына 
арқанның 
оратылу
кинематикасының ерекшелігі көтеріп-түсіру операциялары барысындағы оның
көпқабаттылығы.

79
Көпқабатты  орамдауда  əр  қабаттың  орамдары  барабан  бойында  секірмелі
орын  ауыстырады, тақ  қабаттардың  орамдары – солға, жұптарының – оңға
ығысады, атанақтың  əр  айналымында  арқанның  əр  орамы  төмен  орналасқан
орамдардың шыңдарымен қиылысады.
Сындық  бөлімдерде  орамдалуда  қажет  етілетін  арқанның  қосымша
ұзындығы  арқанның  барабан  бойынша  секірмелі  орынауыстыру  кезінде  жəне
төменгі  орамдардың  шыңдары  арқылы  өтуінде  құрылады. Бұл  ауысулар
барабанның  бір  бөлігінде  орындалады, нəтижесінде  арқан  қабаттарының
қиылысып  орналасуы  оратылған  арқанның  адырайып  кетуін  болдырады, яғни
оның оратылған қабат санының артуымен бірге өседі (11.1-сурет).
Барабанға  бірқалыпты жəне  тізбектелген арқанның  оратылуын  қамтамасыз
ету  үшін  оларды  спиральды  бунақты  бастырмалармен  жабдықтайды. Көп
жағдайларда бунақтар барабанға жасалынады.
11.1-сурет. Көпқабатты салу барысындағы арқанның тегіс барабанға
оратылу радиусының өзгеруі:
а – салу сұлбасы; б – 32 м диаметрлі арқанның К2-5-5 шығыр барабанына
оратылу радиусының өзгеруі
11.2 – сурет. Бунақты барабанға арқанның оратылу сұлбасы
Барабанға  арқанды  оратудың  үш  негізгі  кеңінен  тараған  сұлбалары  бар,
11.2-суретте  берілген, (а-спиралльдық (винттік) бунақ); б – бір  орында

80
орамдардың  ығысуы; в – екі  орында  орамдарының  ығысуымен  параллель;
a
-
ығысу бұрышы).
Бұрғылау шығырларын жобалау барысында кеңінен таралғандардың бірі екі
диаметриальды секторлармен бунақтарды кесу болып табылады. (11.2-сурет в).
Қолда  бар  сұлбаларда 11.3-сурет) барабанның  үстіңгі  беті  төрт  секторға
бөлінген, олардың  əр  екеуі  барабанның  қарама-қарсы  жақтарына  орналасқан.
Екі үлкен секторлары барабан шығыңқы шетіне диаметральды орналасқан, 45
0
алады жəне ауысу секторлары болып табылады. Əр секторда арқанның барабан
өсі бойында арқан диаметрінің жартысына тең əр орамның ығысуы орын алады.
Арқанның дұрыс салуын екінші қабатта қалыптастыру үшін барабандар екі
бурттармен, бұрылыс белдемелерімен жабдықталады.
Дұрыс  жобаланған  жəне  барабанға  орнатылған  науашалы  бастырмалар
арқанның  салуын  бірқалыпты  етіп, оны  теңгерімділікті  етіп, динамикалық
коэффициентті терең бұрғылау барысында азайтады.
11.3- сурет. Бұрғылау шығырла-
рындағы бунақтарды кесу сұлбасы
11.4 жəне 11.5-суреттерде  екі  диаметриалды  ауыспалы (Лебус  сұлбасы
бойынша) науашалы  бастырмалары  екі  сұлба  бойынша  дайындалады – бірі
барабан  ұзындығы  бойынша, бірінші  қабаттағы (11.5-сурет) арқан
орамдарының  бірнеше  санын  қамтамасыз  етеді, екіншісі – 0,5 еселікте  (11.4-
сурет) орам сандарының салынуын қамтамасыз ететін барабан ұзындығы.
Екінші  құрылымдық  ерекшелігі, арқанды  барабанға  енгізу  орны (бекіту
зонасынан) ауысу  секторы  зонасынан  тыс  шекке  шығарылады, ол  үшінші
құрылымдық  ерекшелікті  орындауға, дəлірек  айтқанда – ауысу  секторында
екіншіден  үшінші  қабатға  арқанды  көтеру  сынаны  орнатуды  орындау

81
мүмкіндігін  береді. Екіншіден  үшінші  қабатқа  арқанды  көтеру  сынасының
болуы  екінші  қабаттағы  орамның  оратылуындағы  жəне  үшінші  қабаттың
бірінші  орамындағы  кемшіліктерді  жояды  жəне  үшінші  қабатта  арқанның
салыну тізбектілігін қамтамасыз етеді.
11.4-сурет. Бұрғылау шығырларының барабандарына
бунақтарды кесудегі кеңес берілген сұлбасы (І нұсқа)
11.5-сурет.  Бұрғылау шығырларының барабандарына
бунақтарды кесудегі кеңес берілген сұлбасы (ІІ нұсқа)

82
Бұрылыстық сыналы ауысу секторларының жəне бірінші қабаттан екіншіге
жəне үшіншіге көтеру секторларының құрылымдық сұлбалары 11.6 жəне 11.7-
суреттерде берілген.
11.6-сурет. Арқанның бірінші қабаттан
екіншіге, екіншіден үшінші қабатқа
көтерілуінің сыналы секторларының
ауысуының құрылымдық сұлбасы
11.7-сурет. Сыналы бұрылыстық
арқанның ауысу секторларының
құрылымдық сұлбасы
Барабанға көпқабатты арқан салудың ерекшелігі арқанда бірнеше ауыспалы
зоналардың (орамнан екінші орамға арқанның ауысуы зонасы, қабаттан қабатқа
арқанның  ауысу  зонасы) болуы. Осы  зоналардағы  арқанның  орамдалу
параметрлері  бір-бірінен  айырмашылықты  келеді, яғни  олардың  бүгілу (иілу)
радиустарының  азаюы, соның  себебінен  арқанның  ұзақ  тұрақтылығының
төмендеуі. Осыған 
байланысты 
ауыспалы 
зоналарда 
науашалы
бастырмалардың  құрылымдары  арқанның  иілу  радиустары  оңтайландырылуы
керек, бұл  олардың  жеткілікті  ұзақ  тұрақтылығын  қамтамасыз  етеді. Сындық
бөліктер  үшін  арқанның  иілу  радиустары  келесі 11.8 жəне 11.9-сурет
сұлбаларына негізделе анықталынады.
11.8-суретте  орамдалудың  екінші  қабатындағы  ауыспалы  зонаның
(ауыспалы  зона  секторындағы  орамнан  екінші  орамға  арқанның  ауысуы)
сындық  бөлігі  берілген, 11.9-суретте  бірінші  орамдалу  қабатынан  екіншісінен
арқанның ауысуы сұлбасы берілген.
11.8 жəне 11.9-сурет сұлбаларын талдай отырып, бір қабаттан екіншіге өту
кезіндегі  арқанның  иілу  радиусының  тəуелділіктерін  анықтауға  болады  жəне
төмен  орналасқан  орамдардың  шыңдары  арқылы  ауыспалы  бунақтарының
сектор шамаларын анықтауға болады (11.2-сурет).
11.8-суреттен анықтайтынымыз

83
b
cos
2
2
2
2
×
×
×
-
+
=
OC
AC
OC
AC
AO
                           (11.1)
2
cos
2
2
2
2
a
×
×
×
-
+
=
OC
AO
OC
AO
AC
                          (11.2)
11.8-сурет Арқанның
орамннан екінші орамға өту
сұлбасы
11.9-сурет. Қабаттан екінші қабатқа
арқанның өту сұлбасы
(11.2)-ті (11.1) орнына қоя отырып, алатынымыз
2
cos
2
2
cos
2
2
a
b
×
×
×
-
+
×
-
=
OC
AO
OC
AO
a
AO
OC
.                      (11.3)
ВСО үшбұрышынан табамыз:
R
AC
×
=
2
cos
b
.                                             (11.4)
(11.4) орнына (11.2) жəне (11.3) мəндерін  қоя отырып, қарапайымдай, иілу
радиусын анықтаймыз:
÷
ø
ö
ç
è
æ
×
-
×
×
×
-
+
=
2
cos
2
2
cos
2
2
2
a
a
AO
OC
OC
AO
OC
AO
R
,
немесе  кесінділерін  орамдалу  радиусы, арқан  диаметрі  жəне h шамасын
арқылы белгілей отырып,  алатынымыз:
11.2 Шкивтер  бунақтары  мен  шығыр  барабандарына  кесілетін
бунақтарының пішін радиустарына қойылған талаптар
Тəлдік  жүйенің  шкивтері  пішінің  өлшемдері  мен  бұрғылау  шығырлары
барабандарының  бунақтары  пішіндері  өлшемдері  тəлдік  арқандарды  дұрыс
эксплуатациялау  үшін  өте  маңызды  болып  табылады. Пішіннің  кіші  радиусы
арқанның  қысылуына  алып  келеді – яғни  жылғада  тұрып  қалуына, бұл
арқанның  қажалып, сыртқы  қабатының  тозуына  алып  келеді, сонымен  қатар

84
шкивтер  науашаларының  қабырғаларының  қажалып  тозуын  болдырады.
Пішіннің  үлкен  радиусты  болуы  түйіншектеліп  оратылуына  алып келеді, яғни
сопақ пішінді келеді.
Жүккөтергіш  машиналарының  шкивтер  пішіндері  өлшемдеріне  қойылатын
талаптар  ОСТ 24.191.05.82 де  қарастырылған. Осы  салалық  стандартқа сəйкес
шкивтердің пішін радуистары келесідей анықтауға кеңес беріледі:
к
d
R
)
54
.
0
...
53
,
0
(
=
11.1 -кесте
ОСТ 24.191.05.82 бойынша шкивтердің науашалары пішін радустері жəне
ең жоғары шақтама бойынша арқан радиусы
Науаша жылға
пішінінің радиусы, мм
Дайындау барысындағы арқанның жоғары
шақтамасы бойынша радиусы
Металды өзек
Органикалық өзек
d
k
,
м
м
R=0,53 d
k
R=0,54 d
k
Жоғары
дəлдік
Орташа
дəлдік
Жоғары
дəлдік
Орташа
дəлдік
25
13,25
13,50
13,00
13,25
13,50
13,75
28
14,84
15,12
14,56
14,84
15,12
15,40
32
16,96
17,28
16,64
16,96
17,28
17,60
35
18,55
18,90
18,20
18,55
18,90
19,25
38
20,14
20,52
19,78
20,14
20,52
20,00
11.1-кестеде  осы  нұсқаулықтарға  сəйкес  тəлдік  жүйелерге  қолданылатын
шкивтердің  пішін  радиустары  берілген, сонымен  қатар  металдық  жəне
органикалық  өзекті  асқын  жəне  ортала  дəлдікті  арқандар  үшін  сəйкес  арқан
радиус мəндері берілген.
Кестеден  көріп  отырғанымыздай  шкивтердің R=0.53d
к
  пішін  радиустары
металдық  өзекті  арқандар  үшін  жеткілікті, бірақ  органикалық  өзекті  арқандар
үшін жеткіліксіз.
Bridon фирмасы шкив науашасы диаметрін номиналдық арқан диаметрінен
7,5% артық  етіп  орындауға  кеңес  береді. Барабанның  пішін  кесу  өлшемлері
келесі тəуелділіктер бойынша алынады:
%
5
+
=
к
d
R
;
%
5
,
7
2
+
=
к
d
R
мұндағы
к
d
 - арқанның  номиналдық  диаметрі; R – пішін радиусы, Р – кесу
қадамы.
Əлемдік  тəжірибеде  Американдық  Мұнай  Институтының  АРІStd 9AWire
Rope жəне API RP-9B-86 стандарттарында  мазмұндалған  кеңестері  кең
қолданысқа ие болды.
Шкивтер  науашаларының  кеулей  жону  жəне  барабандардағы  бунақтары
АНИ кеңес нұсқаулықтары бойынша келесідей қортынды жасауға болады:
- арқанның  əр  номиналдық  типтік  өлшемнің  ең  жоғарғы  диаметрі  келесі
номиналдық  арқын  өлшемдерінен  аспайды; Мысалыға, 32 мм  номиналдық
арқан өлшемдері үшін ең үлкен диаметр мəні 33,34мм.
- жаңа  шкивтер  науашаларының  жəне  барабан  бунақтары  радиустарын
келесіге тең деп алынады:

85
н
н
k
d
r
2
max
=
,
мұндағы d
mах
– жоғары шақтама бойынша арқанның ең үлкен диаметрі; k
н
 –
коффициент, k
н
 = 1,025
¸0,01;
11.10-сурет. Арқанды бірінші қабаттан екіншіге көтеру сынасының R радиусын анықтау
-
11.11-сурет. Шығыр барабандарындағы бунақ пішінлері
өлшемі (ОСТ 24.191.05.82 бойынша)
- тозған  шкивтердің  шектік  ең  үшкен  радиус  мəнін r
из
  келесі  тең  деп
алынады:
и
из
k
d
r
2
max
=
мұндағы k
н
 – коффициент, k
н
 = 1,0,97
±0,015.
АНИ  нормативтік  құжаттарына  сəйкес  тəлдік  жүйенің  науашалар  түбі r
н
радиусқа ие болуы тиіс,  олардың мəні 14.5 кестеде берілген, қамту доғасы  150
0
, ал  науаша  жағынан 15
0
  бұрышта  болуы  тиіс. Науашаның  жалпы  ұзындығы
1,33d, ең үлкені 1,85d, мұндағы d – арқанның номиналдық диаметрі.
Шкивтер  үшін  материалдар – легірленген  жəне  шкив  бунақтары
термоөңделген көміртекті болатты – ТВЧ.
Нег.: 1, 2, 4.
      Қос.: 30.

86
      Бақылау сұрақтары:
1. Бұрғылау шығырының құрылымы.
2. Бұрғылау шығырының жұмысшы элементтерін есептеу.
3. Бұрғылау  шығырының  негізгі  жұмысшы  элементтеріне  əсер  етуші
күштер.
4. Бұрғылау шығырларының тежегіштері жəне оларға əсер етуші күштер.
 №12-дəріс.
 Сорапты-циркуляциялық кешеннiң жұмысы жəне құрылымы
 Сорапты-циркуляциялық  кешен  келесі  функцияларды  орындауыға
арналған:
- ұңғыма  түбі мен  қашауды  бұрғыланған жыныстан  тиімді тазалауды  жəне
бұрғыланған  жынысты  жер  бетіне  шығару  үшін  жеткілікті, құбыр  сыртында
көтерілу  жылдамдықты  қамтамасыз  ететін  бұрғылау, жуу  жəне  қатерлер
зардаптарын  жою  процестерінде  ұңғымадағы  циркуляция  үшін  бұрғылау
тізбегіне бұрғылау ерітіндісін айдауға;
- жынысты қирату жəне бұрғыланған жыныстан ұңғыма түбін тиімді тазарту
үшін  қашау  саптамаларынан  ерітіндінің  жоғары  жылдамдықпен  ағып  шығуын
қамтамасыз 
ететін 
гидромониторлық 
қашаулармен 
бұрғылауда
гидромониторлық əсерді жасауға;
- ұңғыма түбілік гидравликалық қозғалтқыштарды (турбобурларды, винттік
қозғалтқыштарды) əрекетке келтiруге;
- бұрғыланған  жыныстан  жəне  газдардан  бұрғылау  ерiтiндiсін  тазартуға,
оның  берілген  параметрлерін (тығыздығын, тұтқырлығын  жəне  тағы
басқаларды) ұстап тұруға жəне реттеуге;
- жаңа бұрғылау ерiтiндiлерін даярлауға;
- ұңғыманың  бiрнеше  көлемі  мөлшерiндегi бұрғылау  ерiтiндiсінiң  қорын
сақтауға жəне циркуяция тоқтаған кезде оның қасиеттерін сақтауға.
12.1 Сорапты кешеннің құрылымдық сұлбасын жəне сораптар санын
таңдауға қойылатын негiзгi талаптар
Бұрғылау сораптарына талаптар олардың тағайындауынан, сүйене шығады,
орындайтын  функцияларынан  жəне  пайдалану  шарттарынан  шығады.
Талаптардың  барлық  жиынтығы, көрсеткіштері  ретінде  əдетте  техникалық
сипаттамасы, технологиялық  параметрлері, сенімділік, монтаждау  жəне
демонтаждау, эргономикалық, қауіпсіздік, тасымалданғыштық  көрсеткіштері
алынатын, жеке көрсеткiштерге жатқызылуы мүмкін. Ол талаптар мыналар:
- сорап  тиісті  қуатты, қысымды  жетiлдiруі  жəне  жеткiлiктi берудi
қамтамасыз етуi керек;
- ерітінді  берілуi бұрғылаудың  барлық  интервалдарында  ұңғыманы  тиімді
жууды қамтамасыз ететiн реттелетiн шектерде болуы керек;
- сораптан шығатын жуу сұйықтығының жылдамдығы қысымның шамадан
тыс лүпілін болдырмайтындай бірқалыпты болуы керек;
- сорап  абразивтік  жəне  құрамында  майы  бар  жегіделік-активтң  жуу
ерiтiндiлерiмен жұмыс істеу үшiн ыңғайлы болуы керек;
- қашау  кезінде  ерiтiндiнiң  үздiксiз  циркуляциясын  қамтамасыз  ету

87
шартынан түйiндер жəне гидравликалық бөлiктiң бөлшектері жеткiлiктi шыдам
мерзіміне ие болулары керек;
- сораптың гидравликалық бөлiгiне қызмет көрсету ыңғайлы болуы керек;
- сорап  тасымалданғыш  жəне  жоғары  монтаж  дық  қасиеттерге  ие  болуы
керек;
- сораптың  жұмысы  кезінде  шуылы  жəне  дiрiлдеуі  рауалы  шамалардың
шектерiндегi болуы керек;
- сорапты пайдалану кезінде, негiзiнде шамадан тыс қысымды жəне қысым
дiрiлдеуін мен лүпілін болдырмайтын, қауiпсiздiктiң нормасы сақталуы керек.
Сораптардың  қолданыстағы  құрылымдарында  көрсетілген  талаптардың
орындалуын  қамтамасыз  ететін  жолдарды, тəсілдерді  жəне  техникалық
шешiмдердi қарастырамыз.
Сораптың жетектік жəне пайдалы құаты, ең жоғарғы қысымы жəне берілуі
МЕСТ 6031-81 регламенттелетін бұрғылау сораптарының негiзгi параметрлерiн
құрайды.
Бұрғылау  тереңдiгінiң  өсуi, гидромониторлық  саптамалы  қашауларға
өтуайдау  қысымын  жəне 1900 кВт-қа  дейiн  жететiн  сораптың  қуатын  едəуiр
өсіреді.
Бұрғылау  сорабының  ерітінді  беруiн  реттеу  ауыстырылатын  цилиндр
төлкелер  көмегімен  немесе  поршеньнің  жүрiс  санын  өзгертумен iске
асырылады.
Ерітіндіні  бiрқалыпты  беруге, негзінен  төрт  жұмыс  камералы  екі  жақты
əрекетті  екі  цилиндрлі  жəне  үш  цилиндрлi бiржақты  əрекетті, көп  цилиндрлі
сораптарды  қолдануымен  қол  жеткізіледi. Қысым  лүпілін  қажетті  шектерге
дейін  төмендетуге  сораптың  шығуында  пневмокомпенсаторларды  орнатымен
қол жеткізіледі.
Гидравликалық бөліктің түйіндері (поршень, шток, цилиндр, клапан) жұмыс
беттері  беріктендіріліп, қоспаланған  берiктiгi жоғары  болаттардан  жасалады.
Көрcетiлген  түйiндердiң  шыдам  мерзімі  жұмыс  жағдайларына, құрылымына
тəуелді, орташа  алғанда 100-ден 400 сағат  аралығында  болатынын
ескеріп,оларды  ауыстыру  жəне  орнату  тез  алынатын  қақпақтар  арқылы iске
асырылады.
Тасымалдауға  жарамдылығын  жоғарылату  мақсатында  сораптардың
құрылымы  үздiксiз  жетілдіріледi, олардың  массасы  жəне  габариттері  азаяды.
Үш  цилиндрлі  сораптарға  өту, берiктiгi жоғары  материалдарды, тасымалдау
қабілеті жоғары мойынтіректерді қолдану, сораптардың меншiктi массасын 25-
30% азайтуға мүмкiндiк бердi.
Сораптың жұмысы кезінде шуылды жəне дiрiлдеудi төмендетуге, шығуында
қысым лүпілін  төмендетумен, енгізуде  кавитацияны болдырмаумен, сондай-ақ
енгізу  жəне  айдау  магистральдарын  артық  бұрылыссыз  жеткілікті  өту
қимасында  жасаумен  қол  жеткізіледі. Заманауи  үш  цилиндрлi сораптардың
кірісінде қосымша сораптар жəне пневмокомпенсаторлар орнатылған.
Бұрғылау  сорабы  қауiптілігі  жоғары  нысан  болып  табылады. Сондықтан
жобалау, жасау, монтаждау, пайдалану  жəне  қызмет  көрсету  қауiсiздiк
нормаларын  жəне  ережелерiн  сақтаумен iске  асырылуы  керек. Оған  берiктiк

88
жəне  төзімділік  қорларының  тиiстi коэффициенттерiн  қамтамасыз  етумен,
шығару  желісін  сақтандырушы  құрылымдармен  жəне  жайлы  іске  қосу
құрылымдарымен жабдықтау жолымен шамадан тыс қысымның пайда болуын
болдырмаумен қол жеткізіледі.

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал