Қазақстан республикасы білім жəне ғылым



жүктеу 0.83 Mb.

бет7/7
Дата12.09.2017
өлшемі0.83 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Тапсырма 12. Компьютерлік графика. Сызба парағын принтерден немесе

плоттерден басып шығаруға дайындау.

Əдістемелік нұсқаулар – парақ параметрлерін беруді, сызбаны баспадан

шығаруды үйрену.



Негізгі əдебиет:(6 нег. [159-276]; [315-332]; [484-496]);

Қосымша əдебиет:(6 нег. [10-30]), (10 қос. [510-549])

Бақылау сұрақтары:

1. Қандай тəсілмен плоттер немесе принтерді таңдауға болады?



67

2. Парақтын форматын жəне басылым масштабын қалай таңдауға болады?

3. Қандай команда үшөлшемді объектінің моделі негізінде ортогональ

көріністі тұрғызуға мүмкіндік береді?

4. Қандай команда дененің жазық проекцияларын алуға мүмкіндік береді?

5. Т-рисование командасы арқылы алынған сызықтардың қасиеттерін қалай

өзгертуге болады?

Тапсырма 13. Сызба геометрия. Қиюшы жазықтықтар мен сфералар əдісі.

Əдістемелік нұсқаулар – беттердің қиылысу сызықтарын тұрғызу əдістері.



Негізгі əдебиет: 1 нег.

[191-200],  2 нег. [131-145]



Қосымша əдебиет: 1 қос.[103-116].

Бақылау сұрақтары:

1. Беттердің қиылысу сызығын тұрғызудың негізгі əдістерін атаңыз.

2. Беттердің  қиылысу  сызығын  тұрғызу  кезінде  қосымша  қиюшы

жазықтықтар  жəне сфераларды таңдаудың жалпы принципін атаңыз .

3. Қандай жағдайда айналу беттері шеңберді бойлай қиылысады?

4. Беттердің қандай қиылысуы толық жəне толық емес деп аталады?

5. Беттердің  жазықтықпен  қиылысу  сызығының  қандай  нүктелері  тірек

нүктелер деп аталады?



Тапсырма 13. Компьютерлік графика. Айналу денесін тұрғызу. Фаскалар,

түйіндестіру. Массивті құру.

Əдістемелік нұсқаулар – айналу денесін құруды үйрену, фаскалар мен

массивтерді құру.



Негізгі əдебиет:(6 нег. [220-228]; [242-276]);

Қосымша əдебиет:(6 қос. [10-30]), (10 қос. [786-815])

Бақылау сұрақтары:

1. Қатты дененің  белгілі бір бөлігін қандай команда арқылы жасауға

болады.

2. Қатты дененің жазықтықпен қиюды қалай алуға болады?



3. Бұйымда фаска мен түйіндесуді қалай орындаймыз?

4. Қатты денеден тұратын шеңберлі массивті қалай алуға болады?



Тапсырма 14. Сызба  геометрия. Сандық  белгілері  бар  проекцияларда

есептер шығару. Жер жұмыстарының шекараларын анықтау.

Əдістемелік нұсқаулар – сандық белгілері бар проекцияларда позициялық

жəне метрикалық есептерді шығара білу керек.



Негізгі əдебиет: 1 нег.

[290-300],  2 нег. [148-152]



Қосымша əдебиет: 1 қос.[317-318].

Бақылау сұрақтары:

1. Түзудің көлбеулігі мен интервалы деп нені атаймыз?

2. Түзуді бөліктеу дегеніміз не?


68

3. Жазықтық масштабының көлбеулігі дегеніміз не?

4. Жазықтықтың горизонтальдары көлбеулік масштабқа қалай орналасқан?

5. Қандай бұрышты жазықтықтың құлау бұрышы деп атаймыз?

6. Қандай бұрышты жазықтықтың созылымбұрышы деп атайды?

Тапсырма 14. Компьютерлік  графика. Созылу  денесін  орындау  жəне

қатты дененің ¼ бөлігін тілу.

Əдістемелік нұсқаулар – созу денесін құруды жəне бөліктерге тілуді үйрену.

Негізгі əдебиет:(6 нег. [220-228]; [242-276]);

Қосымша əдебиет:(6 қос. [10-30]) (10 қос. [786-815])

Бақылау сұрақтары:

1. Созылу денесін қандай əдіспен тұрғызуға болады?

2. Тілік қандай команда арқылы орындалады?

3. Тіліктің жазықтығын қалай беруге болады?

4. Қандай жағдайларда қатты объектілерді созу əдісімен жасу ұсынылады?

Тапсырма 15. Сызба  геометрия.  Сандық  белгілері  бар  проекцияларда

есептер шығару. Жер жұмыстарының шекараларын анықтау.

Əдістемелік нұсқаулар – сандық белгілері бар проекцияларда позициялық

жəне метрикалық есептерді шығара білу керек.



Негізгі əдебиет: 1 нег.

[301-321],  2 нег. [152-175]



Қосымша əдебиет: 1 қос.[319-324].

Бақылау сұрақтары:

1. Беттің горизонталі дегеніміз не?

2. Бет пен түзудің қиылысу нүктелерінің схемасын келтір.

3. Жазықтық  пен  топографиялық  беттің  қиылысу  сызығы  қалай

тұрғызылады?

4. Сызбада конустық, цилиндрлік жəне топографиялық бетті салыңыз.

5. Қандай сызбаны топографиялық беттің профилі деп атайды?

Тапсырма 15. Компьютерлік  графика. Созылу  денесін  орындау  жəне

қаттыденелі объектінің ¼ бөлігін тілу.

Əдістемелік нұсқаулар – созу денесін құруды жəне бөліктерге тілуді үйрену.

Негізгі əдебиет:(6 нег. [220-228]; [242-276]);

Қосымша əдебиет:(6 қос. [10-30]) (10 қос. [786-815])

Бақылау сұрақтары:

1. Созылу денесін қандай əдіспен тұрғызуға болады?

2. Қандай команданың көмегімен тілікті орындауға болады?

3. Тіліктің жазықтығын қалай беруге болады?



69

2.4 Студенттің  оқытушы  басшылығымен (СОӨЖ) жүргізілетін  өздік

жұмысы

СОӨЖ — СӨЖ-дің 50% құрайды, яғни аптасына 1 сағат. Барлығы 15 сағат.

СОӨЖ екі функцияны атқарады – кеңес беру жəне бақылау.

 7-кесте


№  Сабақ тақырыбы

Жүргізу түрі  Əдістемелік нұсқаулар  Ұсынылатын

əдебиет

1  Проекция  əдісі. Центрлік



жəне 

параллель

проекциялау. Екі  жəне  үш

проекция 

жазықтықтары

жүйесіндегі 

нүктенің

проекциялары.

Тренинг

(мектептен



дайындықты

тексеру),

кеңес беру.

1-дəріс 


конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру. Координаттық

сызбада  тұрғызуларды

игеру.

1 нег.


[8-20 ],    2

нег.


[4-30],

ОƏК, конспект,

1-тақырып

2  Монж  эпюрінде  берілген

жалпы 

жəне 


дербес

жағдайдағы түзулер. Түзудің

іздері. Түзу  мен  нүктенің

өзара орналасуы.

Кеңес  беру,

есеп  шығару

тренингі.

2-дəріс 


конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

1 нег.


[21-22 ],  2

нег.


[31-34 ],  1

қос.[15-17].

ОƏК, конспект,

тақырып 1,2

Жалпы 


жəне 

дербес


жағдайдағы 

жазықтықтар.

Жазықтықтардың 

берілуі.


Жазықтық

іздері.


Жазықтықтың

басты


сызықтары.

Кеңес  беру,

есеп  шығару

тренингі.

3-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[35-42],    2

нег.

[40-49],  1



қос.[19-20],

ОƏК, конспект,

3-тақырып.

4 Позициялық

есептер.

Нүктенің, түзудің 

жəне

жазықтықтың 



өзара

орналасуы. Бəсекелес

нүктелер.

Эпюрде


көрінетіндікті анықтау.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

4-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[43-62 ],  2

нег.

[40-66]ОƏК,



4 -тақырып.

5  Көпжақтар. Көпжақтардың

сызбалары. Көпжақтың

түзумен  жəне  жазықтықпен

қиылысуы. Көпжақтардың

өзара қиылысуы.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

5-дəріс  конспектісін  оқу

жəне 

бақылау


сұрақтарына жауап беру.

1 нег.


[95-116],  2

нег.


[111-146]

ОƏК,конспект,

5 -тақырып.

Көріністер, 



тіліктер,

қималар. МЕСТ 2.305-68.

Негізгі 

көріністер.

Қарапайым  жəне  күрделі

тіліктер. Қималар.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

6-дəріс 


конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

4 нег.


[40-46 ],  5

нег.


[69-101 ]

ОƏК,  конспект,

6 -тақырып

7 Аксонометриялық

проекциялар.  Стандарт

аксонометриялық

проекциялар. МЕСТ 2.317-

69.


Аксонометриялық

кескіндерді салу.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

7-дəріс 


конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

1 нег.


[208-233 ],

2 нег.


[176-200],

ОƏК, конспект,

7- тақырып


70

7-кестенің жалғасы

8  Метрикалық есептер.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

8-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[27, 60-62],

2 нег.

[40-56],


ОƏК, конспект,

8 - тақырып

Сызбаны 


түрлендіру

тəсілдері.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

9-дəріс 


конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

1 нег.


[65-95],    2

нег.


[94-110]

ОƏК, конспект,

9- тақырып

10 Қисық  сызықтар  мен  беттер.

Беттің анықтауышы, қаңқасы

жəне очеркі.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

10-дəріс 

конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

1 нег.


[117-162],

2 нег.


[67-93],

 ОƏК, конспект,

10- тақырып

11 Беттің  жазықтықпен  жəне

түзумен қиылысуы.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

11-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[117-162],

2 нег.

[67-93],


ОƏК, конспект,

11- тақырып

12 Беттердің  өзара  қиылысуы.

Екі  бетке  ортақ  нүктелерді

анықтау  принципі. Қиюшы

жазықтықтар  жəне  сферлара

тəсілдері.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

12-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[191-200],

2 нег.

[131-145],



ОƏК, конспект,

12 -тақырып

13 Көпжақтар  мен  беттердің

жаймалары.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

13-дəріс 

конспектісін

оқу 


жəне 

бақылау


сұрақтарына 

жауап


беру.

1 нег.


[201-207],

2 нег.


[105-110],

ОƏК, конспект,

13- тақырып

14 Сандық 

белгілері 

бар


проекциялар.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

14-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[290-300],

2 нег.

[148-152],



ОƏК, конспект,

14- тақырып

15 Сандық 

белгілері 

бар

проекцияларда  позициялық



есептер.

Кеңес беру,

есеп шығару

тренингі.

15-дəріс 

конспектісін

оқу 

жəне 


бақылау

сұрақтарына 

жауап

беру.


1 нег.

[301-321],

2 нег.

[152-175],



ОƏК, конспект,

15- тақырып



Студенттің  оқытушы  басшылығымен (СОӨЖ) кеңседе  жүргізілетін  өздік

жұмысы:

Есептерді  тексеру, сұрақтарға  жауап  ебру, графикалық  жұмыстарды, дəріс

конспектілерін  тексеру; жіберілген  сабақтардың  тақырыптары  бойынша  есеп

беру, өздік жұмыстарды қорғау.



2.5 Студенттердің өздік жұмыстарының жоспары.

Студенттердің өздіку жұмыстарына графикалық жұмыстарды орындау жəне

ұсынылған  əдебиеттер  мен  дəріс  конспектілерін  оқу, есептерді  шығару,

емтиханға дайындалу кіреді.



71

8-кесте


СӨЖ жоспары

Тапсырма



Əдістемелік нұсқаулар

Ұсынылатын

əдебиет

1  Сызбаларды орындаудың



жалпы ережелері. Фор-

маттар, негізгі жазу.

Масштабтар, сызықтар,

сызба шрифтері. МЕСТ

2.301-68 –2.307-68.

КҚБЖ  стандарттарын, сызбаларды  орындау

ережелерін  оқу.  Стандарттық шрифтпен

жазуды үйрену.

5.6. нег. МЕСТ

2.301-68-2.307-

68,

2 Геометриялық



тұрғызулар. 1-

графикалық жұмыс.

Түйіндесулер.

1-графикалық  жұмыс  тапсырмасын  оқытушы

береді. Жұмыс  форматында  орындалады.

Берілген 

вариант 

бойынша 


түйіндесу

элементтері  бар  жазық  бөлшектің сызбасын

орындау керек.

5 нег. [56-68], 2

қос. [14-40]

3  Проекция əдісі. Монж

эпюрі. Жалпы жəне

дербес жағдайдағы

түзулер.

Есепті  шығару  үшін 1-2 дəріс  конспектілерін

оқу керек.

1 нег.


[21-22 ],  2

нег.


[31-34 ],  1

қос.[15-17].

ОƏК, конспект,

тақырып 1,2

4  Жазықтық.  Позициялық

есептер.


Есепті  шығару  үшін 3-4 дəріс  конспектілерін

оқу керек.

1 нег.

[35-42],  2



нег.

[40-49],  1

қос.[19-20],

ОƏК, конспект,

тақырып 3.

5 Көпжақтар.

2-графикалық 

жұмыс.


Көпжақтың жазықтықпен

қимасы.


Тапсырманы  вариантпен  оқытушы  береді. А3

форматында  орындалады. Вариант  бойынша

берілген  көпжақтың  жазықтықпен  қиылысу

сызығын  салу  керек, қиылған  көпжақтың

аксонометриялық  кескінін  тұрғызу  керек.

Аксонометриялық  кескіннің  түрін  оқытушы

айтады.

1 нег.


[95-116],

2 нег.


[111-146]

ОƏК, конспект,

5 тақырып .

6 3-графикалық 

жұмыс.

Берілген 



екі 

көрініс


бойынша

үшінші


көрінісін 

салу.


Аксонометриялық

кескінді салу.

Жұмысты 

орындау 


үшін 6-7 дəріс

конспектілерін оқу керек. 3-графикалық жұмыс

бойынша  тапсырмаларын вариантпен оқытушы

береді. Жұмыс  А3 форматында  орындалады.

Вариант  бойынша  екі  көрінісімен  берілген

бөлшектің 

үшінші 

көрінісін 



жəне

аксонометриялық кескінін салу керек.

4 нег.

[40-46],


5нег.

[69-101]


ОƏК, конспект,

6 тақырып

7 4-графикалық 

жұмыс.


Жəй 

тіліктер.

Аксонометриялық

проекциялар.

Жұмысты 

орындау 


үшін 6-7 дəріс

конспектілерін оқу керек. Тапсырманы вариант

бойынша 

оқытушы 


береді.

 Жұмыс  А3

форматында  орындалады. Екі  көрінісімен

берілген  бөлшектің  үшінші  көрінісін  салу

керек. Қажетті  тіліктерді  орындау  керек.

Бөлшектің  аксонометриялық  кескінін  алдыңғы

ширек бөлігін кесіп алып тастап көрсету керек.

1 нег.


[208-

233


],    2

нег.


[176-200]

ОƏК,конспект,

7 тақырып


72

8-кестенің жалғасы

8 5-графикалық 

жұмыс.


Күрделі тіліктер.

Жұмысты 


орындау 

үшін 6-7 дəріс

конспектілерін 

оқу 


керек. Жұмыс 

А4

форматында  орындалады. Бөлшектің берілген



көріністері  бойынша  күрделі  тілікті  орындау

керек.


4 нег.

[40-46],


5нег.

[69-101]


ОƏК, конспект,

6 тақырып

9 Метрикалық

есептер.


Сызбаны 

түрлендіру

тəсілдері. Есептер

шығару.


Есепті шығару үшін 8 дəріс конспектілерін оқу

керек.


1 нег.

[65-95],  2

нег.

[94-110]


ОƏК, конспект,

8 тақырып

10 

Сызбаны 


түрлендіру

тəсілдері. Есептер

шығару.

Есепті  шығару  үшін 8-9 дəріс  конспектілерін



оқу керек.

1 нег.


[65-95],  2

нег.


[94-110]

ОƏК, конспект,

8-9 тақырып

11 Қисық  сызықтар  мен

беттер. Беттердің

жазықтықпен 

жəне

түзумен


қиылысуы.

Есептер шығару.

Есепті шығару үшін 10-11 дəріс конспектілерін

оқу керек.

1 нег.

[117-162],



2 нег.

[67-93],


 ОƏК, 

кон-


спект,

10

тақырып



12 

6-графикалық 

жұмыс.

Беттердің  қиылысуы (1-



парақ

Қиюшы



жазықтықтар 

жəне


сфералар 

тəсілдерімен

беттердің 

қиылысу


сызығын  анықтауға  екі

есеп шығару).

Жұмысты 

орындау 


үшін 12 –дəріс

материалдарын 

оқу 

керек. Жұмыс 



А3

форматында  орындалады. Жұмыс  екі  есептен

тұрады. 1-есеп. Екі  беттің  қиылысу  сызығын

көмекші  қиюшы  жазықтықтар  тəсілімен  салу

керек. Оның  көрінетіндігін  анықтау  керек.

Есепті  парақтың  сол  жақ  бөлігіне  орындайды.

2-есеп. Екі  беттің  қиылысу  сызығын  көмекші

қиюшы  сфералар  тəсілімен  салу  керек. Оның

көрінетіндігін анықтау керек.

1 нег.


[117-162],

2 нег.


[67-93],

ОƏК, конспект,

12 тақырып

13 


6-графикалық 

жұмыс.


Беттердің  қиылысуы (2-

парақ – Беттің жаймасын

салу)

Жұмысты 


орындау 

үшін 13 –дəріс

материалдарын  оқу  керек. Жұмыс  А4 (немесе

А3) форматында 

орындалады.Работа

выполняется  на  формате  А4 (или  А3).

Тапсырманың  бірінші  парағындағы  берілген

беттердің  біреуінің  толық  жаймасын  қиылысу

сызығымен бірге салу керек.

1 нег.


[201-207],

2 нег.


[105-110],

ОƏК, конспект,

13 тақырып

14  7-графикалық  жұмыс. 1-

есеп.

Жер


жұмыстарының

шекарасын анықтау.

Жұмыс  А3  форматының  сол  жақ  бөлігінде

орындалады. Жер ғимаратының (алаң мен жол)

қазынды  жəне  үйінді  құламаларының  өзара

жəне 


топографиялық 

бетпен 


қиылысу

сызықтарын  анықтау  керек. Жер  ғимратының

формасы мен өлшемін вариант бойынша алады.

1 нег.


[290-300],

2 нег.


[148-152],

ОƏК, конспект,

14 тақырып

15  7-графикалық жұмыс. 2-

есеп. Алаңның профилін

салу.


Жұмысты 

орындау 


үшін 14,15–дəріс

материалдарын  оқу  керек. Алаңның профилін

берілген  қима сызығы  бойынша тұрғызу керек.

Есеп 1-есептің нəтижесі бойынша орындалады.

1 нег.

[301-321],



2 нег.

[152-175],

ОƏК, конспект,

15 тақырып



73

2.6 Өздік бақылау үшін тест тапсырмалары

Сызба геометрия

1. Сфераның;

2. Конустың;

3. Дұрыс пирамиданың; 4. Цилиндрдің;

5. Үш

бұрышты тақтайшаның



кескіндерін көрсетіңіздер.

Жауаптар:

Геометриялық дененің алдынан қарағандағы көрінісі берілген.

6. Үстінен; 7. Сол жағынан;

8. Оң жағынан; 9. Астынан;

10. Артынан

қарағандағы көріністерді көрсетіңіз.

Жауаптар:

             A.                             B.                              C.                               D.                            E.

              а.                                б.                              в.                            г.                             д.

Көп жақты дененің алдынан жəне үстінен қарағандағы көріністері берілген.

11.

а

-суреттегі; 12.



б

-суреттегі; 13.



в

-суреттегі; 14.



г

-суреттегі; 15.



д

-суреттегі



денелердің сол жақ көріністерін көрсетіңіз.

Жауаптар:

            A.                             B.                              C.                                D.                              E.

            A.                             B.                                 C.                             D.                          E.



Æ20



l

100

Æ20

20

20

s 0,4

1:2


74

Геометриялық дененің алдынан қарағандағы көрінісі берілген.

16. Үстінен;

17. Сол жағынан;

18. Оң жағынан;

19. Астынан;

20. Артынан

қарағандағы көріністерді көрсетіңіз.

Жауаптары:

                A.                             B.                              C.                            D.                              E.

           а.                                б.                               в.                             г.                            д.

Көп жақты дененің алдынан жəне үстінен қарағандағы көріністері берілген.

21.

а

-суреттегі;



22.

б

-суреттегі;



23.

в

-суреттегі;



24.

г

-суреттегі;



25.

д

-суреттегі



денелердің сол жақ көріністерін көрсетіңіз.

Жауаптары:

               A.                             B.                              C.                                D.                              E.

75

Геометриялық дененің алдынан қарағандағы көрінісі берілген.

26. Үстінен;

27. Сол жағынан;

28. Оң жағынан;

29. Астынан;

30. Артынан

қарағандағы көріністерді көрсетіңіз.

Жауаптары:

            A.                             B.                              C.                                D.                              E.

              а.                               б.                               в.                               г.                              д.

Көп жақты дененің алдынан жəне үстінен қарағандағы көріністері берілген.

31.

а

-суреттегі;



32.

б

-суреттегі;



33.

в

-суреттегі;



34.

г

-суреттегі;



35.

д

-суреттегі



денелердің сол жақ көріністерін көрсетіңіз.

Жауаптары:

                A.                           B.                             C.                           D.                            E.

76

Геометриялық дененің алдынан қарағандағы көрінісі берілген.

36. Үстінен;

37. Сол жағынан;

38. Оң жағынан;

39. Астынан;

40. Артынан

қарағандағы көріністерді көрсетіңіз.

Жауаптары:

                   A.                           B.                             C.                              D.                         E.

                  а.                               б.                               в.                               г.                              д.

Көп жақты дененің алдынан жəне үстінен қарағандағы көріністері берілген.

41.

а

-суреттегі;



42.

б

-суреттегі;



43.

в

-суреттегі;



44.

г

-суреттегі;



45.

д

-суреттегі



денелердің сол жақ көріністерін көрсетіңіз.

Жауаптары:

                  A.                           B.                            C.                            D.                            E.

77

Геометриялық дененің алдыңғы көрінісінің бөлігі мен фронталь тілігінің бөлігі

біріктірілген кескіні келтірілген.

Жауаптары:

46. а-суретте,

47. б-суретте,

48. в-суретте,

49. г-суретте,

50. д-суретте

кескінделген дененің үстінен қарағандағы көрінісін табыңыз.

51. Шаршы (квадрат) ABCD-ның параллель проекциясын көрсетіңіздер.

Жауаптары:

A) 1;     B) 2;     C) 3;     D) 4;      E) 5.



78

Компьютерлік графика

1.

Курсорды жақындатқанда экранда



пайда болатын AutoCAD жүйесінің

мəзірін атаңыз.

A) Кнопкалы; B) Жылжымалы; C) Құлама

D) Экрандық; E) Командалық

2

AutoCAD графикалық жүйесінің



программалау тілі қалай аталады?

A)  AutoLISP;  B) FORTRAN;

C) BASIC;  D) ПАСКАЛЬ; E) DELPHI.

3

Графикалық ақпаратты шығарудың



қандай негізгі құрылғылары бар?

A) Процессор; B) Ксерокс;

C) Монитор; D) Плоттер; E) Сканер.

4

Қандай примитивтің көмегімен



бірөлшемді түзу сызуға болады?

A) Кесінді (Отрезок); B) Полисызық (Полилиния);

C) Доға (Дуга); D) Фаска;

E) Көпбұрыш (Многоугольник).

5

Қандай примитивтің көмегімен екі



жəне үшөлшемді түзу сызуға болады?

A) Түзу (Прямая); B) Жанама (Касательная);

C) Полисызық (Полилиния); D) Кесінді (Отрезок);

E) Доға (Дуга).

6

Ненің көмегімен фаска мен түйіндесу



орындалады?

A)  примитивтің; B) редакциялау командасының;

C) сызу режимінің; D) байлаудың;

E) доға командасымен.

7

Кескіннің айналы көшірмесін салуға



болады ма?

A) иə, болады; B) болмайды; C) болады, тек

плоттерде; D) болады, тек принтерде;

E) болады, тек сканерде.

8

Қандай команданың көмегімен



графикалық объектілердің бірнешеуін

бөліп көрсетуге болады?

A) байла (привяжи); B) масштаб;

C) көшір (копируй); D) рамка;

E) жылжыт (перенеси).

9

Қандай команда объектінің орнын



ауыстырады?

A) жылжыту (перенеси); B) қасиеттер (свойства);

C) түйіндестір (сопряги); D) көшір (копируй);

E) рамка.

10

Примитивтердің қасиетін (мысалы,



түсін, сызықтың түрін жəне т.б.)

өзгертуге болады ма?

A) Жоқ, болмайды;

B) ЗАГРУЗИ командасының көмегімен;

C) Редакциялау командасының көмегімен;

D) Болады, сызу құралдарының көмегімен;

E) Болады, егер бөлшек симметриялы болса.

11

Тізбекті өлшем қою үшін  AutoCAD



жүйесінде қандай опция қолданылады?

A) Базалық өлшем (Базовый размер);

B) Жалғасқан (Продолженный);

C) Тігінен (Вертикальный);

D) Көлденең (Горизонтальный);

E) Параллель (Параллельный).

12

Өлшем жəне шығарма сызықтардың



қасиетін өзгертуге болады ма?

A) Болады, редакциялау командаларының көмегімен;

B) Болмайды;

C) Болады, масштабты өзгерту опциясының

көмегімен;

D) Өлшемдер (РАЗМЕРЫ) мəзірінде сəйкес опцияны

қолдану арқылы;

E) Болады, базалық өлшемдерді қойған кезде.

13

Өлшем мəтінін редакциялауға болады



ма?

A) Болады, Өлшемдер (РАЗМЕРЫ) опциясының

көмегімен; B) Болмайды;

C) Болады,  ДТЕКСТ опциясының көмегімен;

D) Болады,  ТЕКСТ опциясының көмегімен;

E) Болады, Редакциялау (РЕДАКТИРОВАНИЕ)

опциясының көмегімен.

14

Сызбада мəтінді орындау үшін қандай



қарып қолдану керек?

A) Архитектуралық; B) Топографиялық;

C) Стандарттық; D) Техникалық;

E) Times New Roman.



79

15

Объектілік байлауды іске асыру үшін



қай панельді пайдаланады?

A) Панель РИСОВАНИЕ;

B) Панель ОБЪЕКТНАЯ ПРИВЯЗКА;

C) Панель РЕДАКТИРОВАНИЕ;

D) Панель ТЕЛА; E) Панель ВИДЫ.

16

Қандай команда қажетсіз артық



белгілерден тазартып, негізгі сызбаны

қалдырады?

A) Сотри;  B) Перенеси;   C) Копируй;

D) Регенерировать;  E) Масштаб.

17

Стандарттық сызықшалау (штриховка)



қандай бұрышпен орындалады?

A) 45


°;     B) 75°;     C) 25°;     D) 15°;     E) 35°

18

Қандай клавиша көмекші торды



(Сетка) орнату қызметін атқарады?

A) ENTER;   B) SHIFT;   C) Print Screen;

D) Функциональная - F8;  E) Функциональная -  F7.

19

Қандай клавиша  курсор адымын



орнатады?

A) ENTER; B) Print Screen; C) Backspace;

D) Insert; E) Функциональная -  F9.

20

AutoCAD-тың əр түрлі нұсқаларының



арасында қолдау бар ма?

A) Бар, АutoCAD-тың қандай нұсқасы болса да;

B) Жоқ;

C) Бар, кейінгі нұсқалары алдыңғы нұсқаларда



жасалған сызбаларды оқи береді;

D) Бар, алдыңғы нұсқалар кейінгі нұсқаларда жасалған

сызбаларды оқи береді;

E) Жоқ, егер AutoCAD-тың кейінгі нұсқалары

қолданылса.

21

Қандай  команда  тікбұрышты  жəне



дөңгелек  массивтерді  жасау  үшін

қолданылады?



А) ARRAY (массив)В) MERROR (зеркало);

С) OFFSET (подобие)D) COPY (копируй);

E) ALIGN (выравнивай).

22

Контекстік мəзірді қалай шақырады?



А) тышқанның оң кнопкасын басу арқылы;

В) тышқанның сол кнопкасын басу арқылы;

С) ESC клавишасын басу арқылы;

D) F 5 клавишасын басу арқылы;

E) ENTER клавишасын басу арқылы.

23

SCALE (Масштаб) командасы  қандау



құлама мəзірде орналасқан

А) DRAW (рисование);

В) MODIFY (редактирование);

С) OFFSET (подобие);

D) PIMENSION (размеры);

E) OBJECT SNAP (объектная привязка).

24

Жағдай  жолындағы  қандай  кнопка



объектілік 

байлауды


қосып,

ажыратады?



А) ORTHOВ) POLARС) OSNAP;

D) LWTE) SNAP.

25

Жағдай  жолындағы  қандай  кнопканың



көмегімен 

сызықтың


салмағын

(жуандығын) көрсетеді.

А) ORTHO; В) POLAR;С) OSNAP;

D) LWT;E) SNAP.

26

Жағдай  жолындағы  қандай  кнопканың



көмегімен  көмекші  торды (сетка)

орнатуға болады?

А) ORTHO: В) GRID; С) OSNAP;

D) LWT; E) SNAP.

27

Көлбеу  өлшемді  қою  үшін



қандай опция қолданылады

А) Линейные (сызықтық);

В) Угловые (бұрыштық);

С) Параллельный (параллель);

D) Диаметр;  Е) Радиус.

28

Шеңбер центріне байлау үшін қандай



опция қолданылады?

А) Объектінің ортасына байлау;

В) Доғаның ортасына байлау;

С) Шеңбердің центріне байлау;

D) Ең жақын нүктеге байлау;

Е) Объектіге жанама байлау.



80

29

Объектіге перпендикуляр болатындай



нүктеге байлау үшін қандай опция

қолданылады?

А) Объектінің ортасына байлау;

В) Доғаның ортасына байлау;

С) Объектіге перпендикулярдың бойындағы нүктеге

байлау;


D) Ең жақын нүктеге байлау;

Е) Объектіге жанама байлау.

30

Қандай 


команданың 

көмегімен

берілген  сызыққа  дейін  объектіні

кесуге болады?

A) Поворот (Бұру);

B) Растянуть (Созу);

C) Удлинить (Ұзарту);

D) Обрезать (Кесу);

E) Отрезок (Кесінді).

Тест тапсырмаларының дұрыс жауаптары.

Сызба геометрия

1

D



18

B

35



C

2

C



19

D

36



D

3

А



20

E

37



A

4

E



21

D

38



B

5

B



22

С

39



E

6

A



23

B

40



C

7

D



24

A

41



D

8

E



25

E

42



А

9

B



26

C

43



C

10

C



27

D

44



E

11

E



28

E

45



B

12

D



29

A

46



C

13

A



30

B

47



D

14

B



31

E

48



E

15

C



32

A

49



A

16

C



33

D

50



B

17

A



34

B

51



B

Компьютерлік графика

1

С



11

B

21



A

2

А



12

D

22



А

3

D



13

E

23



В

4

A



14

C

24



C

5

C



15

B

25



D

6

В



16

D

26



B

7

А



17

A

27



C

8

D



18

E

28



C

9

A



19

E

29



C

10

C



20

С

30



D

81

2.7 Курс бойынша емтихан сұрақтары

1.Проекциялар əдісі. Центрлік жəне параллель проекциялар.

2.Тік бұрыштап проекциялау жəне оның қасиеттері.

3.Сызбаның қайтымдылығы дегеніміз не?

4.Аксонометрияның түрлері жəне бұрмалану коэффициенттері.

5.Стандарт аксонометриялық проекцияларды атаңыз.

6.Тік бұрышты изометрия жəне диметрия.

7.Негізгі көріністер. Тіліктер, қималар. МЕСТ 2.305-68.

8.Монж  эпюрі. Сызбада  нүктелер, түзулер  жəне  жазықтықтар  қалай  беріледі

жəне қалай бейнеленеді.

9.Монж эпюрінде жазықтықты берудің тəсілдері.

10.Дербес жағдайдағы түзулер.

11.Түзудің ізі.

12.Дербес жағдайдағы жазықтықтар.

13.Жазықтықтың  негізгі  сызықтары (горизонталь, фронталь, ең  үлкен  құлау

сызығы).


14.Жазықтықтың ізі.

15.Қандай есептерді позициялық есептер деп аталады. Мысал келтір.

16.Қандай есептерді метрикалық деп аталады. Мысал келтір.

17.кесіндінің натурал шамасын анықа.

18.Көрінетіндікті анықтау. Бəсекелес нүктелер дегеніміз не?

19.Түзулер жəне жазықтықтар, параллель жазықтықтар.

20.Түзулер жəне жазықтықтар, перпендикуляр жазықтықтар.

21.Жазықтық пен түзудің қылысуы.

22.Екі жазықтықтың өзара қиылысуы.

23.Көрінетіндікті анықтау. Бəсекелес нүктелер дегеніміз не?

24.Сызбада  нүктеден  проекциялаушы  жазықтыққа  дейінгі, жалпы  жағдайдағы

жазықтыққа дейінгі ара қашықтықты қалай табамыз?

25.Сызбада нүктеден дербес жағдайдағы жəне жалпы жағдайдағы түзуге дейінгі

ара қашықтықты қалай табамыз?

26.Проекциялар жазықтығын алмастыру əдісі.

27.Айналдыру əдісі.

28.Көпжақты жазықтықпен қимасын анықтаудың əдістері.

29.Қандай  жағдайда  тік  бұрыш  ортогональ  түрде  натурал  шамаға

проекцияланады.

30.Түзу  мен  жазықтықтың  перпендикулярлығының  қажетті  жəне  жеткілікті

шарттары.

31.Көпжаққа анықтама беріңіз. Көпжақтың элементтерін атаңыз.

32.Қандай көпжақтарды дұрыс көпжақтар деп атаймыз.

33.Көпжақтардың өзара қиылысу сызығын тұрғызудың екі əдісінің мəнін айтып

беріңіз.


82

34.Алгебралық  жəне  трансцендентті  қисық  сызықтар. Алгебралық  қисықтың

реттілігі дегеніміз не?

35.Кеңістіктік қисық сызықтар.

36.Екінші реттік қисық сызықтар.

37.Қандай кеңістіктік қисықтар гелистар деп аталады, жəне оларды Монж

эпюрінде қалай береді?

38.Беттердің құрылу мен олардың берілуі. Беттің анықтауышы дегеніміз не?

39.Айналу беттері қалай құрылады жəне олар сызбада қалай беріледі?

40.Параллелилизм  жазықтықтары  бар  сызықты  беттерді  қандай  беттер  деп

атайды. Олардың  түрлерін  атаңыз. Сызбада  олар  қалай  беріледі  жəне  қалай

бейнеленеді.

41.Беттердің проекциялаушы жазықтықтармен қиылысу сызығының нүктелерін

анықтаудың жалпы схемасын келтіріңіз.

42.Беттердің жалпы жағдайдағы жазықтықпен қиылысу сызығының нүктелерін

анықтаудың жалпы схемасын келтіріңіз.

43.Беттің  жазықтықпен  қиылысу  сызығыгдағы  қандай  нүктелерді  тірек

нүктелері деп атаймыз?

44.Айналу  конусын  жазықтықпен  қиғанда  шеңбер, эллипс, гипербола,

парабола, қиылысатын түзулер, нүкте болатын шарттарын атап шығыңыз.

45.Беттердің қиылысу сызығын тұрғызудың əдістерін атаңыз. Мысал келтіріңіз.

46.Қиюшы жазықтықтар əдісі.

47.Қиюшы сфералар əдісі.

48.Берілген нүктеде бетке жанама жазықтықты қандай жазықтық деп аталады?

49.Екінші реттік беттердің қиылысу сызығын тұрғызуда пайдаланылатын

негізгі теоремалар.

50.Беттің жаймасы дегеніміз не? Қандай беттер жайылатын деп аталады?

51.Жайманың негізгі қасиеттерін көрсетіңіз.

52.Сандық белгілері бар проекциялар əдісінің мəні.

53.Түзудің көлбеулігі мен интервалы деп нені атаймыз? Түзуді бөліктеу.

54.Жазықтық масштабының көлбеулігі дегеніміз не? Жазықтықтың

горизонтальдары көлбеулік масштабқа қалай орналасқан?

55.сандық белгілері бар проекцияларда екі жазықтықтардың қиылысу сызығы

қалай тұрғызылады?

56.Түзу мен жазықтықтың қиылысу нүктесін қалай анықтауға болады?

57.Беттің горизонталі дегеніміз не?

58.Түзу мен жазықтықтың қиылысу нүктелерін қалай анықтауға болады?

59.Топографиялық бет. Топографиялық бет пен жазықтықтың қиылысу сызығы

қалай тұрғызылады?

60.Қандай бейнені топографиялық беттің профилі деп атаймыз?

61.AutoCAD графикалық жүйесінің бас терезесінің негізгі элементтерін атаңыз.

62.Командалық жол мен мəтіндік терезенің не үшін қажет.



83

63.Таңдау дəлдеуіші жəне меңзер қиылысының ролі жөнінде айтып беріңіз.

64.Командаларды шақырудың əдістерін атап беріңіз.

65.А3 жəне А4 форматтарының өлшемдерін атаңыз.

66.Қандай команда бір жолдық мəтінді құрады?

67.Өзің қалауынша мəтіндік стильді қалай құру қажет?

68.Кесіндіні қандай команда арқылы сызуға болады?

69.Кесіндінің соңғы нүктелерін қандай əдістермен көрсетуге болады?

70.Шеңберлерді салудың əдістерін атаңыз.

71.Қандай команда көпбұрыштың тұрғызуды орындайды?

72.Көпбұрышты тұрғызудың негізгі параметрлерін атаңыз.

73.Полилиния дегеніміз не?

74.Түзету командаларын атаңыз.

75.Түзету керек объектілерді қалай таңдайды?

76.Қандай команда объектілерді өшіреді?

77.Массивтердің типтерін атаңыз.

78.Қандай команда объектінің айналық бейнесін береді?

79.Сызбада объектінің орнын қандай командалар арқылы ауыстыруға болады?

80.Объектінің бір бөлігін қалай өшіруге болады?

81.Қандай команда сыртқы түйіндесуді орындайды?

82.Қабаттар дегеніміз не?

83.Жаңа қабатты қалай құрамыз?

84.Жаңа қабатқа қандай қасиетттер орнатса болады?

85.Қабатты қорғау үшін қандай əдістерді қолдануға болады?

86.Сызбада қандай типті мəтіндерді құруға болады?

87.Мəтіндік стильді қалай құрып, өзгертуге болады?

88.Мəтінді қалай өзгертуге болады?

89.Ассоциативтік жəне ассоциативтік емес штрихтау дегеніміз не?

90.Штрихтауды орындаудың түрлерін атаңыз?

91.Өлшемдердің қандай типтері бар?

92.Өлшемдердің жаңа стилін қалай құруға болады?

93.Блокты қалай құруға болады?

94.Қандай команда блокты орнатуға мүмкіндік береді?

95.Қандай команда блокты мүшелеуге мүмкіндік береді?

96.Үш өлшемді модельдердің қандай түрлері бар?

97.Типтік үшөлшемді беттерді атаңыз.

98.AutoCAD-та қандай қатты денелі объектілерді тұрғызуға болады?

99.Айналу денесін қалай құруға болады?

100.Созу денесін қалай құруға болады?


84

Глоссарий

Азимут


(арабша  ас-сумут-жол, бағдар)-геологияда  бұрыш, түзудің,

жазықтықтың, немесе  басқа  объектінің  жер  бетіндегі  меридианның  солтүстік

ұшына қатысты бағдарын көрсетеді

Аксонометрия (грекше  аксон-ось, метрео-өлшеу)- көрнекі  кескіннің  бір

түрі, параллель  проекциялау  əдісімен  координаталар  жүйесімен  бірге

салынатын  сызба. А. түрлері- изометрия, диметрия (мысалы 1а-суретте -

аксонометрияның жалпы түрі).

Алгоритм – (Алxорезми ғалымның нұсқауы бойыншаның латыншасы)  -

құрал  мəтінінде – есеп  шығару  ережелерінің  дəйектілігі, берілген  шарттан

шешу нəтижесіне апаратын нұсқаулар.

Бет  - геометриялық  дене, мысалы – сфера, цилиндр, конус. Беттің ең

қарапайым түрі жазықтық, оның қисықтығы нөлге тең.

           Беттің  анықтауышы – берілген  бетті  басқа  беттерден  ажыратушы

шарттар. беттің анықтауышы екі бөліктен тұрады. Геометриялық бөлігі сызбада

ең  аз  мөлшердегі  сызықтармен, минималды  сызба  түрінде  беріледі.

Алгоритмдік  бөлігі – ол  геометриялық  бөлігі  негізінде  беттің  жасалу  шартын

көрсетеді, ол мəтін түрінде беріледі.

Бөліктеу, түзуді  бөліктеу-түзудің  пландағы  проекциясының  бүтін  санды

белгілері  бар  нүктелелерін  анықтау (мысалыА

5

В



10

   түзуінің  проекциясында

белгілері 6,7,8,9 болатын нүктелерін анықтау).

Горизонт – (грекше-горизо-шектеймін)-көкжиек, тау-кен  саласында

қабат, бір деңгейде орналасқан тау-кені орындарының жиынтығы.

Горизонталь – түзу  немесе  қисық  сызық, олардың  нүктелерінің

деңгейлері бірдей (мысалы h5 – 5м деңгейдегі горизонталь сызығы).

Горизонталь жазықтық - оның нүктелерінің деңгейлері, z координаталары

бірдей(z

=a-оның өрнегі)

Горизонталь проекциялаушы түзу, жазықтық - горизонталь жазықтығына

тік, перпендикуляр  орналасады, сондықтан  түзудің  проекциясы-нүкте,

жазықтықтың проекциясы-түзу.

Горизонтальдар

– изогипстер (грекше  изос-тең, гипсос-биіктік),

геологияда  жер  бедері  туралы  анықтаманы  беретін, нүктелері  бір  деңгейде

болатын сызықтар.

Дирекциондық  бұрыш (французша-директео-бағдар)-созылу  азимутын

қараңыз.

Жазықтықтың  орналасу  элементтері – жазықтықтың  жер  бетінде

орналасуына жəне план жазықтығына қатысты сипаттары-олар h

s

-горизонталі,



l

s

-интервалы,



s

і

 - көлбеулік масштабы,

a

0

-құлама бұрышы,



b

0

-құлау азимуты,



j

0

-созылу азимуты (қараңыз).



Жатысы түзудің - түзу кесіндісінің пландағы проекциясы.

Жоғарғы ернеуі қиябеттің - қиябетті жоғарғы жақтан шектейтін сызық.



85

Интервал – (латынша интер-арасында)-аралық, сызбада түзу жатысының

бір бірлікке көтерілуіне қатысты бөлігі.

Қайтымды  сызба – объектті  оның  кескіні  бойынша  кеңістікте  қайта

құруға  мүмкіндік  беретін  сызба. Мысалы  Монж  эпюрі, аксонометрия, сандық

белгілері бар проекциялар-қайтымды сызбалар.

Қиябет – жер  бетінде  құлама  орналасатын  жазық  немесе  қисық  бет. Ол

жасанды немесе табиғи болуы мүмкін.

Көлбеулігі  тең  бет – түзу  сызықтық  беттің  бір  түрі. Оның  жасаушы-

түзулері горизонталь жазықтығын үнемі бір бұрышпен көлбейді. Көлбеулігі тең

беттің ең қарапайым түрі осі вертикаль орналасқан айналу конусы.

Көлбеулігі түзудің - интервалға кері шама і



a

 =1/l



a

 =tg


a , a

0

-түзудің құлау



бұрышы.

Көлбеулік  масштабы  жазықтықтың-түзу  сызық, жазықтықтың  сырғыма

сызығының бөліктелген проекциясы, белгіленуі

s

і

 -

s жазықтығының к.м.



Құлау  азимуты  жазықтықтың - бұрыш, жазықтықтың  дүние  жақтарына

қарағанда  орналасуын  көрсетеді. Меридианның  солтүстік  ұшыныан  бастап

көлбеулік  масштабтың  құлау  бағытына  дейін  сағат  тілі  бағытымен  өлшенетін

бұрыш.


Құлау  бағыты  түзудің - нұсқамамен  түзудің  төмендеу  бағытын

проекцияда көрсетеді.

Құлау  бағыты  жазықтықтың - нұсқамамен  жазықтықтың  төмендеу

бағытын оның көлбеулік масштабында көрсетеді.

Құлама  бұрышы  түзудің - түзу  жəне  проекциялар  жазықтығының

арасындағы бұрыш.

Құлама  бұрышы  жазықтықтың - жазықтық  жəне  проекциялар

жазықтығының арасындағы бұрыш.

Масштаб (немісше  мас-өлшем, штаб-таяқ) –объекттің  сызбадағы

сызықтық  өлшемдері  жəне  оның  нақты  өлшемдерінің  қатынасын  көрсетеді

(мысалыМ1:2-екі есе кішірейтілген сызбаның масштабы).

Метрикалық  есептер – сызбада  берілген  геометриялық  элементтерге,

денелерге  қатысты  өлшеумен  анықталатын  есептер, мысалы  перпендикуляр

жүргізу, ара  қашықтықты, бұрыштарды, ұзындықты, аудан  мен  көлемді

анықтау.

Меридиан – бойлық (латынша-меридианус-талтүс (полуденный))-

жорамалдағы сызық, жер бетінде солтүстік жəне оңтүстік  полюстерді  қосатын

ең қысқа сызық (қарапайым түсінік).

Монж  эпюрі (французша  эпюр-сызба, Монж  сызба  геометрияны  жүйелі

түрге келтірген француз матақырыптигі), М.э.-қайтымды сызба, фронталь жəне

горизонталь  проекциялар  жазықтығына  тік  бұрыштап  проекциялаумен  пайда

болады (мысалы  А(А

1

А

2



)  –  А  нүктесінің  А

1

-фронталь , А



2

-горизонталь

проекциялары).


86

Очеркі  беттің - (орысша  очеркнуть-сызық  жүргізу) – сызбада  беттерді,

денелерді  шектейтін  сызықтар. Мысалы  сфераның  очеркі-горизонталь

проекциясында экватор, фронталь проекциясында бас меридиан болады.

Позициялық  есептер – Сызбада  берілген  геометриялық  элементтердің,

денелердің  өзара  орналасуын  анықтау, мысалы  олардың  тиістілігін,

параллельдігін, қиылысуын анықтау.

Проекция (латынша-проектио-алдыға  тастау) – жазықтықтағы  кескін,

проекциялау əдісімен  салынған (мысалы Монж эпюрінде  А

1



2

 - А  нүктесінің

проекциясы).

Проекциялар  жазықтығы – проекциялау  əдісімен  салынған  кескіндер

жазықтығы, фронталь п.ж., горизонталь п.ж., профиль п.ж.,

p

0



-план жазықтығы-

сандық белгілері бар п.ж.. болып ажыратылады.

Проекциялаушы 

түзу, жазықтық

- проекциялар 

жазықтығына

перпендикуляр орналасқан түзу, жазықтық. Олардың проекциялары нүкте, түзу

болады.


Созылу азимуты жазықтықтың - бұрыш, меридианның солтүстік ұшынан

бастап  сағат  тілінің  бағытымен  жазықтықтың  горизонтальдарына  дейін

өлшенетін бұрыш, ол екі бұрыш

j

0



=j

0

+180



0

.

Созылуы  жазықтықтың - горизонтальдарының  жер  бетінде  жайылуы,



нұсқамалармен көрсетіледі.

Суайырық  сызық - қырат  беттің  ең  жоғарғы  нүктелерінен, жəне

горизонтальдардың  бойындағы  қозғалу  бағыты  кері  өзгеретін  нүктелерінен

өтетін  жорамал  сызығы, жауын-шашынды  қыраттың  екі  жақ  бетіне  бөліп

ағызады.

Сужинақтау  сызығы – ойпат  беттің  ең  төменгі  нүктелерінен, жəне

горизонтальдардың  бойындағы  қозғалу  бағыты  кері  өзгеретін  нүктелерінен

өтетін жорамал сызық, жауын-шашынды жинақтап ағызатын сызық.

Сырғыма  сызық, жазықтықтың - оның  горизонтальдарына  үнемі

перпендикуляр орналасатын сызық, жауын-шашындар,т.с.с. сол сызық арқылы

төмендейді, ағады, домалайды.

Топография (грекше – топос-орын, жер, графия-жазу) –

1) жер  бетін  планда  кескіндеу  əдістерін  зерттейтін  ғылыми  пəн, 2) жер

беті.


Топографиялық  бет – жер  беті, т.с.с. беттер, заңдылықпен  жасалуы

анықталмаған. Жер беті өзінің горизонтальдарымен беріледі.

Төменгі  ернеуі  қиябеттің - қиябеттің  жер  бетімен  қиылысу (ең  төменгі)

сызығы.


Түзудің  азимуты – түзудің  жер  бетінде  орналасу  бағдарын  көрсетеді,

меридианның  солтүстік  ұшынан  бастап  сағат  тілі  бағытымен  түзудің  құлау

бағытына дейін өлшенетін бұрыш.

Ізі  түзудің - түзудің  проекциялар  жазықтығымен  қиылысу  нүктесі.

Мысалы АВ

I

p



0

0



-АВ түзуінің план (

p

0



) жазықтығымен қиылысу нүктесі С

0

.



87

ANSІ (Amerіcan Natіonal Standards Іnstіtute). Бағдарламалау  тілдерінің

аумағындығы  электрондық  жабдықтар, телекоммуникация  құралдары,

дискеттердің  физикалық  қасиеетері, картридж  жəне  магнит  таспаның  АҚтағы

өндіріс стандарттарының жасалуына координаттайтын ұйым.



ANSІІ (Amerіcan Standard Code for Іnformatіon Іnterchange). Америкалық

стандартты  сандық  код  компьютерлер  арасындағы  берілген  ауысымға 7 бит

байттың  қолдануымен  əр  символды  түсінуге, ал  сегізінші  бит  жұптықты

бақылайтын 128 символды  кодтауға мүмкіндік береді. ANSІІ  стандартты емес

варианттар, кириллца  символдарын  кодтауға  қолданылады, 255 символды

кодтайды.



DWF. Auto CAD суретінен  келтіретін  тығыз  жинақталған  форматтың  файлы,

DWF  форматының  файлы  Іnternet торабындағы AutoCAD суреттерін  көрсету

үшін қолданылады.

DWG. AutoCADтың  векторлық  графика  суреттерін  сақтауға  арналған

стандартты форматтың файлы.



DXF. Мəтіндік (ANSІІ) немесе қосақталған формат файлы AutoCAD суреттерін

басқа қосымшаға аударуға арналған.



OLE. Берілген құжаттың көмегімен бір қосымшадан құрылған, басты  құжатқа

енгізіліп  алынады, басқа  құжатқа  жасалынған  мехнизм. Бұл  механизм

енгізілген құжаттардың қосымша құралдармен редактирлауға мүмкіндік береді.

PNG. AutoDesk фирмасымен  жасалынған, арнайы  тығыз  формат  суреттері,

берілгендерді сапасын жоғалтпай тығыздайтын файл.



Абсолюттік  координаталар.  Ара  қашықтық  немесе  бастапқы  қолданушы

координат жүйе нүктесінің  бұрышқа қатынасымен берілген нүктенің орны.



Ассоциативті  сызықша. Шектеулі  контурдың  өзгеруіндегі, автоматты

өзгертуші, тұйық жердегі сызықша.



Ассоциативті  өлшем.  Өлшемдер  обьектілеріндегі  өзгертулерінің  автоматты

жаңартылған өлшем.



Əлемдік  кеңістіктер.  Əлемдік  кенңістіктер  жүйесінде  берілген  кеңістіктер.

(ƏКЖ).


Базалық өлшем. Бір базалық сызықпен келтірілген арнайы бұйрықтан тұратын

өлшемдер құрылымы.



Бет. Өзгермелі  көрсету  бет  кеңістігінің  жасалу  жəне  біріктірілу  жұмысы

терезесінің  қосымша  беті. АutoCAD 2000 бір  суретті  əр  түрлі  қалыптағы

параметрлі бірнеше бетпен басып шығара алады.

Блок.  Бір  обьект  сияқты AutoCAD бұйрықтарымен  жасалған, бір  обьектіге

топталған бір бірнеше AutoCAD обьектілері.



Вектор. Бағыты  мен  ұзындығын  иеленетін , бірақ  кеңістікте  нақты  орны  жоқ

матақырыптикалық обьект. Жоспардағы түрі. (Вид в плане). Басқы координат

(0,0,0) бағытындағы Z осінің оң бөлігінде орналасқан нүктеден  жазықтықтағы

түрі. .


Көрініс экраны. Сурет моделінің бөлігі көрсетілген шектеулі жердің экраны.

Маркерлер. Сурет аумағындағы нүктелерді көрсету мен обьект ілерді белгілеу

88

барысында экранда пайда болған уақытша  белгілер. Экранды жинақтау немесе

жалпылау, сол  сияқты  жаңалау  немесе  қалпына  келтіру  бұйрығына  сəйкес,

экраннан алынып тасталады (алынады).



Массив. (Көлем). Тік бұрыш, шеңбер арқылы АutoCAD обьектілерінің біркелкі

бірігуі, көшірмесі.

ңБағыт-арақашықтықң  əдісі. Курсорды  ауыстыру  жолымен  керекті  бағыттағы

екінші  нүктені  көрсету  əдісі  жəне  клавиатура  арқылы  арақашықтық  белгісін

енгізу.

Таңдаудың  көпқырлылығы. Ерікті  көпбұрыштардың  көмегімен  обьект

таңдау (ішкі обьектілердің барлық жиынтығы енеді).



Мультисызық. АutoCAD обьектісі бірнеше параллель сызықтар жиынтығы (1-

ден 16-ға дейін). Əрбір сызықтың түрі жəне қалпы сақталады.

Таңдау жиынтығы. Ойды  əрі  қарай тұжырымдау үшін алынған , бір немесе

бірнеше   АutoCAD         обьектілері.



Жазулар.Суреттегі (текстік) мəтіндік  хабарлама  тақырыптар, мөлшерлер,

белгілер, символдар (рəміздер), ескертулер   мен   түсініктер.



Бастапқы  орта.  Сурет  үлгісінде  берілген  жаңа  суреттердің  ауыспалы  жəнə

қалыпты белгілері.



Атаусыз  бөлім. Түрлі  сызбалар, ұқсас  мөлшерлер  жəне  басқа  обьектілерді

енгізуге болмайтын атаусыз бөлім.



Жабылмайтын  көріну  экрандары. АutoCAD графикалық  аумағының  екі

немесе  одан  да  көп  тік  бұрышты  жабылмайтын  суреттеркөрсетілген  монитор

экранының жағдайы.

Қалып. Жазық кесіндісінқырын немесе бетін кесіп өтетін вектор.

Аумақ.  АutoCAD инерциялық  мінездемесін  есептеп  шығара  алатын  екі

өлшемді жабық обьект.



Сурет  аумағы.  Сурет  бейнеленуі  мен  тұжырымдалуын  көрсететін  экран

аумағы. Аумақ мөлшері

АutoCAD терезесінің  мөлшеріне  жəне  онда  көрінетін  панелдер  мен

интерфейстің басқа элементтеріне қатысты болады.



Обьект.  Жасалу, өңдеу  жəне  модификация  кезінде  бірдей  көрінетін  суреттің

бір  немесе  бірнеше  бөліктері (мəтін, өлшемдер, кесінділер  шеңберлер,

көпсызықтар жəне т.б.).

Обькт арқаны (бауы, байланысы). Суретті АutoCAD арқылы тұжырымдауға

бұрынырақ  пайда  болған  обьектілерге  байланысты  белгілі  нүктелерді  нақты

таңдау механизмі.

АutoCAD терезесі.  Суреттерден, менюден, панельдерден  жəне  бұйрықтық

жолдан тұратын аймақтың жинақтық аты,



Атрибуттың  сипаттамасы.  Блок  сипаттамасына  кіретін  жəне  мəтіндік

ақпараттарды сақтауға арналған АutoCAD обьектісі. Атрибуттың белгілері оны

сипаттағанда немесе суретке блок қойған кезде беріледі.

Блоктың  сипаттамасы.  Есімдер  туралы  базалық  нүкте  жəне  геометриялық

обьектілер туралы ақпарат.



89

Анықтауыш  нүктелер. Ассоциативті  өлшемдерді  салу  үшін  қолданылатын

нүктелер. АutoCAD оларды DEFPOІNTS атты  арнайы  қабатта  тұрғызылады

жəне  түр  өзгерту  үшін  жəне  өлшеніп  отырған  обьектінің  ассциативті

өлшемдердің  белгілерін  өзгерткенде  қолданылады. Анықтауыш  нүктелер (fіt

poіnts) бұл  нүктелер  арқылы  сплайндік  сызық  не  тура  өтуі  тйіс,не  берілген

аралықтан аспайтындай өтуі керек.



Аралша (іsland).Тұйық  контурлы  штрихпен  шектелген,басқа  тұйық  контур

ішінде  орналысатын аймақ.



Қатыстылық  координаталар (reіatіve coordіnates).кординаталар  жүиесінің

басынан емес ,алдыңғы кординаталарға қатысты анықталатын координаталар.



 Ізбасу (traskіng). Кейбір  нүктелердің  орнын  суреттегі  басқа  нүктелерге

қатысты орналастыру əдісі. Панель (toolbar).Бұйрықтарды шақыруды AutoCAD

интерфейсінің  элементі. Ол  АutoCAD бұйрығының  белгілі  бір  бұйрығын

шақыратын пиктограммалы пернелерден тұрады..



Панорамалау. Суреттің шекараларын экранды үлкейтпей-ақ жылжыту.

Параллельді  өлшем.  Кез  келген  бұрышта  екі  нүкте  арасындағы

арақашықтықты  өлшейді. Өлшегіш  түзу  түзуге  параллель, ол  обьетіде

анықтауыш нүктелерді қосады.

Қайта  айқастыру.  Екі  қиылысатын  түзуден  тұратын, өлшемдерін  тіпті  экран

өлшемдеріне дейін өзгертуге болатын графикалық курсор тині.



Қайта  салу.  Ақпарат  базасына  ешқандай  өзгеріс  енгізбей, дəл  сол  істеп

отырған экранда тезарада жаңарту (артық элементтерін тазарту).



Пиктограмма.  Бұйрықтар  шақыру  үшін  қолданылатын  экран  интерфейсінің

графикалық элементі.



Пиктогрмма  ПСК.  Экранның  графикалық  аймағында  орналасқан, ПСК

остерінің  бағытын  көрсететін, ПСК  координат  басы  жəне  ХҮ  жазықтығына

қарағандағы бағытта орналасқан графикалық элемент.

Қалқымалы  түр  экраны.  Беттің  кеңістігінде  жасалатын, суреттің  əр  түрлі

түрлерін  көрсетуге  арналған  тікбұрышты  немесе  басқа  фигуралы  тұйықталған

обьектілер.

Конструкцияның  жазықтығы.  Обьектілерді  салу  жүргізілетін, ПСК-де

ағымдық  ХҮ жазықтығымен сəйкес келктін геометриялық жазықтық.



Блок бойынша.  Графикалық обьетілердің арнайы қасиеттері. Бұл қасиетке  ие

обьектілер өздері кіретін түстер мен түзулік блок типтерін сақтап қалады.



Обьектінің байлануын бəсеңдету. Белгілі уақытқа өшіру механизмі немесе бір

нүктені  салу  үшін  обьектінің  байлану  ағымындағы  күнтізбесіне  өзгерістер

енгізу.

Белгі  айту. АutoCAD бұйрық  жолына  шығарылған, ақпаратты  енгізуге

арналған сұраныс немесе нүктеге жарлығы бар баяндама.



90

                            Қайсар Əбілтайұлы Тұрғымбаев

                                         Уалихан Төленұлы Қарымсақов

СЫЗБА  ЖƏНЕ КОМПЬЮТЕРЛІК ГРАФИКА

Пəннің оқу-əдістемелік кешені

5В071100 – «Геодезия жəне картография» мамандығы үшін

Редакторы

Техн. редакторы

«Сызба геометрия жəне графика»

кафедрасы жиналысының хаттамасы              № 2 , «30» қыркүйек 2010 ж.

«Машина жасау» институты

ОƏК жиналысының хаттамасы                № 1, «28» қазан 2010 ж.

Басылымға берілді   2011 ж.

Тиражы            дана. Пішімі 60х84 1/16. №1 типографиялық қағаз.

Көлемі             ес.-б.т. Тапсырыс №      . Келісімді баға.

Қ.И. Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің баспасы

ҚазҰТУ ғылыми-техникалық баспа орталығы



Алматы қаласы,  Ладыгин көшесі, 32

Document Outline

  • 2.2 Дәріс сабақтарының конспектісі.


1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал