Қазақ тілінің КӨркем образ тудырудағЫ Қызметі



жүктеу 91.65 Kb.

Дата10.02.2017
өлшемі91.65 Kb.

ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ КӨРКЕМ ОБРАЗ ТУДЫРУДАҒЫ ҚЫЗМЕТІ 

(ФАРИЗА ЖӘНЕ АҚҰШТАП ЛИРИКАСЫ МЫСАЛЫНДА) 

Мүтиев З.Ж. 

(Орал) 

 

Кӛркем әдебиеттің жаны  – тілде. Қай халықтың болмасын тілі сол елдің кӛркем әдебиетін 

жасауға  қызмет  етеді.  Жанрлық  ерекшеліктері  де  әдебиеттің  әр  қилы,  әр  тарапты  дамуында 

маңызды сипатқа ие.  

Поэзия  –  кӛркем  әдебиеттің  сұлу  да  әсем  әшекейлі  жанры.  Лирикалық  поэзия  –  адам 

санасының  түрлі  иірімдерінің  барша  құпясын,  күллі,  тілсіз,  яки  айтуға  тіл  жетпейтін 

құбылыстарын жеткізетін ӛнер түрі. Әлімсақтан ӛлеңді ӛнер санаған қазақ қуанышта да, қайғыда 

да ӛлеңмен жұбанған. Ӛлеңнің ұйқасын, үйлесім, ырғағын жанымен түсінген халқымыз одан құр 

сылдыр сӛздер тізбегін емес, ӛмірдің мәнін іздеген.  

Ұлт  тілінің  сӛздік  қорын  байытуда,  оның  мол  потенциалын  дәстүрлі  әдебиетте  (поэзияда) 

жаңғырта,  жетілдіре  қолданудың  озық  үлгілері  ақын-жазушылардың  шығармашылық    еңбек-

терінде айқын кӛрінеді. 

Осы  орайда    қазақ    ӛлең    сӛзінде    ӛзіндік    қолтаңбасы    бар,  ХХ  ғасырдың  ІІ  жартысында  

жарқырай  кӛрінген,  бүгінгі  поэзияның  кӛрнекті  ӛкілдері  Фариза  Оңғарсынова  мен  Ақұштап 

Бақтыгерееваның қолданған кӛркемдік-бейнелеуіш  құралдары қазақ тілінің кӛркемдік қуатын қай 

тұсынан да байытып, арттыра түсті. 

Айталық,  табиғатты  жырлауда  қазақ  ӛлеңін  классикалық  дәрежеге  кӛтерген  Абайдың 

дәстүр-тәлімін  (кейіптеу,  теңеу,  суреттеу  тәсілдері  мен  амалы)  ақын  Ф.Оңғарсынова  ӛз  

туындыларында  жаңарта  жаңғыртты.  Кӛңіл-күй,  философиялық  толғамдар  мен  қоғамдық-

әлеуметтік тақырыптағы ӛлеңдерде [1] де  Абайдың Фаризаға жақындығы бар. Замана жайынан ой 

толғаған  сондай  туындылардың  сыршылдығынан  гӛрі  сыншылдығы  басым боп келеді. Кӛңіл 

күй әуенінен  азаматтық  тақырыпқа ауысу мәнері Абай лирикасына тән қалып болса, бұл  жерде 

Фариза Абай-ұстазға кәдуілгі шәкірт. Адамның ішкі сыр-әлемін қоршаған  ортаның  әсері арқылы 

жеткізу, психологиялық ахуалдың аужайын ӛзге тіршілік нышандарымен  құбылта бейнелеу - шын 

суреткердің талайына сын. Мысалы, Абайдағы:  

                            Кӛк ала бұлт сӛгіліп  

                            Күн жауады кей шақта,  

                            Ӛне бойың егіліп,  

                            Жас ағады аулақта 

деп келетін кӛңілдің сан алуан түйткілдері лирикада сұлу, шебер, нәзік оралымдармен әдемі 

кӛрінсе, осы сынды әсем де сырлы,  мұңлы ӛрімдер Фариза ақында: 

                             Жуса да жас омырауды, 

                             жоқ ешкімнен келер кӛмек.  

                             Ӛмір кӛші қоңыраулы  

                             кӛшіп жатыр сенен бӛлек 

деп жырланады.  

Дәстүр  жалғастығы  Фариза  лирикасының  тіліне  де  сәулесін  шашқан.  Абайша  ой  толғаған 

ақынның  кейбір  сәттерде  сӛз  саптау  қолданысында  да  данагӛй  дарынның  ӛрнек-ізі  аңғарылады. 

Мысалы,  Абайдағы    «Сәулең    болса  кеудеңде, Мына    сӛзге   кӛңіл   бӛл»    деп    келетін    ӛлең-сӛз  

сүрлеуі    Фаризада  «Сәулең  болса  санаңда,  жаңсақ  басқан  жандарға  шалқаңнан  түсіп  шамданба» 

түрінде  түрленген. Осы  сықылды ұлы ақын ӛлеңдерінің ұйқасына ұқсас немесе  соның  екінші  

бір  нұсқасындай  сыңғырлаған    тармақтар  Фариза  ақында  біркелкі  бар  екен.  Абайдағы  «Кӛңілде  

алаң    басылса»,  «Кӛк    бұлттан    ашылса»,  Фаризада    «Кӛңілдің    бұлты  ашылды»,  Абайда  «Жас  

жүрек  жайып  саусағын,  Талпынған    шығар  айға  алыс»,  Фаризада  «Бір  жәрдем  содан  болардай, 

санаға  созып  қолдарын» т.б. түрінде  жиі  кездеседі. 

 Ақын Ф.Оңғарсынова поэзиясындағы ажары келіскен құбылтудың бірі - кейіптеу. Жансызға  

жан  бітіріп немесе түрлі табиғат құбылыстарын тірі тіршілік  нышанында суреттеу тәсілін еркін 

меңгерген ақын туындыларының [2] тұщымды тұсын тӛмендегі кейіптеулер құрайды: 

                            Түнімен долы дауыл құрыстанған  

                            Секілді арыстандай жыны ұстаған. 

                            Жамылып ақ кӛрпесін енді ғана  

                            Маужырап байтақ  дала тыныстаған. 

 


                            Қалыпты қарауылда жыңғыл, құрақ,  

                            Іліп ап ақ  мамықтан бір- бір тымақ.  

                            Мәз болып жас баладай, айналаға  

                            Қарайды әр бұтадан күн жылтырап. 



                                                                           («Қырдағы қыс»)  

                                                            *** 

                            Таң бұзып тынышымды жіберді деп,  

                            Жазғы түн кетерінде түнерді кеп.  

                            Жер - ару серпігенде түн кӛрпесін, 

                            Маужырап қарап тұрды күн елжіреп. 



                                                                                           («Жаз») 

                                                            *** 

Ақынның  «Теңіз  суреті»  аталған  ӛлеңі  (тӛрт  шумақты)  тұтасымен  дерлік  кейіптеуге 

құрылған.  Осы  туындыдағы  «Қартаймайтын  күлегеш  қыз  –  толқындар,    Қытықтасып    бір  -бірін  

барады үркіп» деген тармақтардың немесе Алаяқ  желдің  кӛз ілмей жүріп, кӛз ұйқыға кеткенде 

бұғып барып, ұйқылы  -  ояу шошынған толқындарды шыбық алып, қуа жӛнелуі  сынды ӛрнектер 

қаламгердің  шеберлік  нәшін  аңғартса  керек.  Табиғат тамашасының сан алуан құбылыстарын 

кейіптеуде автор бірін- бірі қайталамайтын пейзаждар ұсынған: 

                            Қайқаң қағып қара жол кӛсіледі 

                            Мұнарлы қырларды асып. 

                            Қызғалдақтар қалады тосып ерін

                            Жанарларында тұнғанда шық. 



                                                                                             («Жол») 

                                                      *** 

                                   

А

Қ  



түтек ойлардың ақпаны сақ- сақ  күледі, 

                            жалғыздығынан құтырып кеткен жесірдей. 



                                                («Қараңғы түндердің шапағаты») 

Жоғарыдағы  мысалдардан  байқағанымыздай,  ақын  түрлеуіндегі  кейіптеулердің  бір  қатары 

теңеумен  сабақтасып  (арыстандай,  баладай,  жесірдей  т.т.)  келетіндігі.  Сондай-ақ  кейіптеудің 

ауыстырумен (метафора) сабақтасып келетін  жерлері де бар. Мысалы : 

                            Қыз - кӛктем келіп,  

                            Қызғалдақ  қадап жүр белде.  

 

*** 


                            Дән - балапан сапарға аттануда  

                            даланың құндағынан. 

*** 

                            Түн. 



                            Аспан - жасыл жайма. 

                            Жұлдыз - ақық, 

                            Бұлақ - қыз шолпы таққан сылдыратып. 

                                                      *** 

                            Сахна - жазық, арқалы дирижер - дауыл

                            Қос дауысқа сап қурай мен жусан әндеткен. 

*** 

                            Сахна - батыр қапыда кеткелі тұр,  



                            қынабынан қылышын суыра алмай.  

*** 


                            Іңір түсіп, қас қарайды, 

                            күнбағыс - қыз шаш тарайды.  

                            Шығарып тұр шашу шашып 

                            серуенге Аспан Айды. 

Бірде  теңеумен,  бірде  метафорамен  қоян-қолтық  тіркесіп  келетін  кейіптеулер  тізбегі  ақын 

поэзиясында мол ұшырасады.  

Қазақтың талантты ақын қызы Ақұштап Бақтыгереева ӛткен ХХ ғасырдың 60-70 жыл-дары 

әдебиет  әлемінің  айшықты  жанры  поэзияда  сергек  те  нәзік  жырларымен  [3]    кӛпшілікті  елең 

еткізді.  


Ақын туындыларын [4] құлай сүйген оқырман қауым ақынның нәзік те сырлы жыр-ларымен 

содан бері ширек ғасыр бойына үзбей жүздесіп, сырласып келеді.  

А.Бақтыгереева  поэзиясының  тақырып  ауқымы  аса  кең,  идеясы  терең.  Ойға  алған 

идеясының  беріктігін,  ӛміршеңдігін  танытатын  туындыларының  сипатын  әр  қырынан  алып 

қарастыруға қашанда мүмкіндік мол. Ақын кӛңілін толқытқан ойлар жүйесі кез келген тақырыпты 

толғағы жеткен мезетте жыр етіп ұсынуға, жаңа туған нәрестедей аялап, мәпелеуге әрдайым даяр, 

әрқашан құштар. Ұлы сыншы Г.Белинскийдің: «Ұлы ақын ӛзі туралы, ӛзінің жеке «мені» туралы 

айтса, жалпы адам баласы туралы айтқаны. Ӛйткені оның тұлғасында жалпы адам баласына тән 

күллі  қасиеттің  бәрі  бар.  Сондықтан  оның  қам-қарекетінен  әркім  ӛз  қайғысын  сезеді,  оның 

жанынан  әркім  ӛзінің  жүрек    соғысын  таниды»  [5,  106-б.]  -деген    пікірін  Ақұштап  поэзиясына 

қатысты  да  айтуға  болады. Айтылмақ ой мен берілмек идеяның астасып бірін-бірі толықтырып 

отыруы  қашанда  рухани  бірлікте  болатынын  ескерсек,  ақын-қайраткердің    бейнесін    оның 

ӛлеңдерінен іздеп кӛрелік. 

                    Ақ сазан үркіп кеткен Жайықтаймын, 

                    Ойлардан  Жайық  жайлы айықпаймын 

                    Даламның  жанарынан мұң байқасам 

                    Айдында  ескегі  жоқ  қайықтаймын  [6, 266-б.] 

Бұнда    үлкен  мағыналы  ой  айта  білетін,  елдік,  бұқаралық  шаруаларды  қозғай  тіл  қататын 

лирикалық бейнеге жолығамыз. 

                    Жағдайың қалай, Жайығым, 

                    Кӛбейіп тұр-ау уайымың 

                    Алдында туған халқымның  

                    Менің  де  жоқ  қой айыбым 

                    Жағдайың  қалай, Жайығым?  [6, 376-б.] 

Ақ Жайыққа сыр ақтару – Ақұштап лирикасының мазмұнды бӛлігін құрайды. Туған жеріне 

мұң  шаға  отырып,  асып-тасыған  асау  мінезді  Жайықтың  пайдасын  ел  қажетіне  жаратудың    да  

жолын  қарастырады: 

   


 

Ақ  Жайық,  тасы, тӛгіл, 

   

 

Кӛңіл  қалдыр, 



   

 

Аумалы-тӛкпелі  ғой  ӛмір бәрібір 



   

 

Айналған  полигонға  сор  даланың  



   

 

Бір  реет  тым  болмаса  шӛлін  қандыр 



 

   


 

Ақ  Жайық, тасы. 

   

 

Құйыл  сайларыма, 



   

 

Телегей  болып  жайыл  жайлауыма. 



   

 

Біреулер  еске  алатын  болсын  сені 



   

 

Біреулер  басын  исін  айбарыңа. 



 

   


 

Шырылдар  қарлығашың – Ақұштабың, 

   

 

Қайтейін  қанатсызбын, алыстамын. 



   

 

Мінезің  оятар  деп  үміттенем 



   

 

Қалғыған  кейбіреудің  намыстарын  [6,  366-б.]. 



Ақын  ӛз  бейнесін  Жайық  мінезімен  байланыста  кӛрсетуге  құштар.  Бірде  мұңлы  қалыпқа 

еніп, енді бірде еркелеп, ӛмірде кӛргені мен түйгенін Жайыққа сыр шерткен боп сыртқа шығарып 

отырады. Ішкі шерін Махамбетше тарқатудың жаңаша түрін меңгерген ақын «Жайыққа  сәлем де 

сен»  атты  арнау  ӛлеңінде  риясыз  кӛңіл,  ақ  ниетпен  ақтарылады.  Осы  ӛлеңі  Ақұштаптың  бүкіл 

шығармашылық еңбегінің кішкене ғана түсініктемесіндей үлгіде  жазылған. Жайық  пен  Ақұштап  

бейнесінің  ӛзара  ұқсастығын,  бірін  бірі  толықтыратын    әдемі    детальдар    арқылы    алдымызға 

жайып  салады. 

   


 

Сен  Жайыққа  айт, ерке қыз келеді де, 

   

 

Ӛлең  жазып  ақ кӛйлек  желегіне 



   

 

Сағынышы  басылмай  жүр дегейсің 



   

 

Құлаш  ұрып  қайтпаса  тереңіне. 



Ӛлең  арнау  үлгісінде  жазылғанымен  монолог  элементі  басымдау.  Ақынның    кӛңілінің 

ақтығы сол - ӛзінің Жайығымен ӛз мінезін қатар салыстыра суреттеуге шебер. Бұл ерекшеліктер 

ақынның  жан  дүниесінің  саралығы  мен  әлеуметтік  кӛзқарасының  даралығына,  әлеуметтік 


дүниетанымының  деңгейіне  де  байланысты.  Ақұштап  әдебиеттегі  әу  бастан  бар  дәстүр  мен 

жаңашылдықты  диалектикалық    тұрғыдан    ұштастыра  отырып,  сӛз  құбылтудың  сан  алуан  амал-

тәсілдерін жете меңгерген, оны ӛз шығармашылығында орайын тауып қолдана  білетін  қаламгер. 

Ал, Ақұштап Бақтыгерееваның ақындық шеберлігі толысқан ақын – эпитет, теңеу, метафора

кейіптеу,  символ  сынды    бейнелеу  құралдарын  кӛркемдік  ілмек    есебінде  әр  қырынан  алып 

қолданады. Ол халық тілінің бар байлығын пайдаланумен қатар, ұлттық әдеби тілімізді дамытуға 

барынша үлес қосып келе жатқан ақын. Ақын ӛлеңдерінің мән-мазмұнын арттыратын кӛркемдеу, 

бейнелеу  құралдарының  бір  түрі – эпитет  немес  айқындау.  

Автор ӛз ӛлеңдерінде эпитеттің тұрақты түрін де, ӛз қолтаңбасына тән жаңа түрін де кӛптеп 

қолданады. Мысалы: «Ақ кӛбік шашқан айдын», «Боз жусан дала, бозаң қыр», «Кӛгілдір кӛлдер», 

«Тәкаппар  қыран»,  «Құрақтың  мӛлтілдейді  күміс  шығы»,  «Кӛктемнің  қоңыр  самалы»,  «Аппақ 

арай»,  «Тұлпарлар  ойнақтайды  пырақ  мүсін»  т.б.  айқындаулар,  яғни,  эпитеттер.  Сонымен  қатар 

берілген  мысалдардан  байқағанымыздай  ақын  ӛлеңдерінде  эпитет  ӛлең    қиыстырудың 

инверсиялық    заңына  бағынып,  ӛлеңнің  ортасына  да,  аяғында    да    келіп,  әрдайым    құбылып, 

құлпырып  отырады.  

Ақұштап ақынның эпитетті инверсия заңына орайластырып қолданғандағы тағы бір тәсілі: 

айқындалушы  сӛзді  айқындаудың  алдына  қойып  пайдаланады.  Мысалы:  «Толқындар  асау 

тулаған», «Ажалдың суық қармағы», «Жалт  етті-ау  қарақат  кӛз, таныс  күлкі», т.б. 

Ұлы    Абайдың    шеберлік  мектебінен  үйрене  отырып,  Ақұштап  ақын  соны,  тың,  жаңа 

айқындаулар жасауға ұмтылады. 

  Мысалы: 

                            Құйын да тентек сендегі. 

                                                *  *  *         

         

 

Тұлпарлар ойнақтайды пырақ мүсін. 



                                                *  *  * 

   


       

 Мӛлдір кӛз ағын тәрізді 

                                                *  *  * 

   


        

Аш-тоққа тарықпайтын қыран тұяқ. 

                                                *  *  * 

   


        

Шӛлдеп тұрған бейкүнә жапырақтар. 

                                                *  *   * 

   


        

Жолықпайтын метеориттер тәрізді.  

Берілген мысалдардағы құйынды тентекке, тұлпарларларды жоғалып кеткен пыраққа, кӛздің 

мӛлдірін ағынға, тағы сол сияқты баламалар қазақ ақындарында сирек кездесетін тың оралымдар. 

Сондай-ақ ақынның ӛзгеге ұқсамайтын  тың  эпитеттері  ерекше  кӛз  тартады.  

    


     

Маңқиған  дала –мінездің 

                          Қадірін  аздау  сезгендер 

                 

 

 

  *   *   * 



   

 

Жалтақ  жанардан  қорқамын- 



   

 

Жүректі  жаралайды-ау  деп. 



                 

 

 



*   *   * 

   


 

Сондайда  дала  пейіл  адамдарда 

   

 

Ақ  ұлпа  алақандар  барын  білгем 



                 

 

 



*    *   * 

Аталмыш    мысалдардағы  «Маңқиған    дала»,  «Жалтақ  жанар»,  «Дала  пейіл  адамдар»,  «Ақ 

ұлпа  алақандар»,  «Ерке  назды  самал»  т.б.  дегендер  құбылыстың  сыр-сипатын  айқындап, 

анықтайтын  ӛзіндік  соны  эпитеттер.  

Ақұштап поэтикасында затты, құбылысты суреттейтін кӛркемдеу құралдарының бірі - теңеу. 

Ӛлеңнің эстетикалық әсерін, ой нақтылығын күшейте түсу үшін ақын теңеуді де жиі қолданады. 

Ақынның шабытты қиялынан туған теңеулер жай теңеулер емес, кӛркем  теңеулер.  

А.Бақтыгереева  поэзиясында  кездесетін  дәстүрлі  теңеулердің  кейбір  үлгілері  алуан  

түрлілігімен  туындыға поэтикалық сән, кӛркеми  әр бере түседі. 

   


 

Лағын  таппай  далада 

   

 

Адасып  жүрген маралдай 



              

 

 



*  *   * 

   


 

Ӛз  қызың  ем, қонақ  болып  ӛзіңе 

   

 

Жолаушыдай  қойдым енді  күттіріп 



              

 

 



*  *   * 

   


 

Жігіт  еді  білектері  құрыштай 

   

 

Асау  тұлпар  құлағында  ойнаған. 



          

 

 



 

*   *   * 

   

 

Асау  таудай  арынды 



   

 

Жүретұғын  күнінде 



          

 

 



 

*   *   * 

   

 

Кӛп  жылғы  ақша  қарың  тӛбеңдегі 



   

 

Кір  шалмас  жаулығындай  анашымның 



           

 

 



 

*   *   * 

   

 

Келбеті  ертегінің батырындай 



   

 

Бойынан  мін таппаған  кӛрген  адам 



          

 

 



 

*   *   * 

   

 

Жүзуді  еркін  тұр аңсап 



   

 

Қаңтарған  аттай  қайықтар 



Осы  келтірілген  мысалдардан  аңғарғанымыздай  А.Бақтыгереева  ӛз  ойын,  лебізін  әсерлен-

діре,  кӛркемдік  бояуын  күшейте  түсу  үшін,  алуан  түрлі  теңеулерді  құбылтып  қолданған.  Бұл 

теңеулерінде  қазақ  халқының  ұлттық  ойлау  жүйесі,  әсіресе,  кӛркемдік,  сұлулық  туралы  ұғымы, 

шалқыған шабыт әсерімен ӛрлене түседі. Ақын ӛзіне дейінгі дәстүрлі поэзиядан әдемі бояуларды 

ала отырып, оған ӛзгеше ӛрнек, жаңаша кӛрік берген. Ақын теңеулерді тек кӛркемдік  бояу үшін 

ғана  емес,  әр  ӛлеңде  айтайын  деген  идеялық    түйінін    терең    ашу    үшін    жігін    тауып    шебер 

қолданады. «Айнамкӛз» деген ӛлеңінде:  

   


 

Тӛгілтіп ақ кӛйлектің бүрмелерін, 

   

 

Ұғынар үнсіз тыңдап білмегенін. 



   

 

Ақ білек шай ұсынған батыл ғана 



   

 

Ұялшақ дірілдейді гүлдей ерін 



-дейді.  Бұл  жыр  жолдары  шыншылдығымен,  бедерлі  бейнелілігімен  кӛңілге  қона    кетеді. 

Ӛмірдің бір кезеңі - жастық, албырт шақ болса, оның да ӛзіне тән сипат, белгілері бар. Ақын-ның  

кӛркем теңеулері оның образбен ойлауға әбден машықтанғанын, қызу қандылылығын, не туралы 

айтса да, шабыттана айтатынын аңғартады.  

Ақын  ӛлеңдерінің  бір кӛркі, шырайы  да  -  метафора,  яғни  сӛзді  ауыстыру,  оны    ӛңдендіре, 

ажарландыра    қолдану.  Ақұштап  поэзиясында  ӛзіне  тән    қолтаңбадан    туған    метафоралы    сӛз 

тіркестері  молынан  кездеседі.  Себебі  ол  әншейінде  басқалар  байқамаған  құбылыс,  суретке  ақын 

кӛзімен  қарап,  оларды    басқаша    қабылдайды.  Айналаны    қоршаған    ортадан,  табиғат  әлемінен, 

ӛмір,  қоғам  құбылыстарынан  алған  әсерін  ерекше  ажарландырып,  айшықтап,  әсерлі    суреттейді. 

Кейде  ақын «жүрек», «туған жер», «кӛңіл», «сұлулық» деген сӛздерге айрықша мән беріп, оларды 

сан түрлі сӛздермен тіркестіре отырып, метафоралы сӛз ӛрнектерінің әсем де әдемі, тың үлгілерін 

жасайды.  Мысалы,  «Жүрек  -  қарыз,  қанша  ӛмір  сүре  алады?..»,  «Туған  жер  -  анам  айналған», 

«Кӛңіл  -  кӛктем,  ән  кернейді  кеудені»,  «Сұлулық  -  табындырған    арман    әлем»  т.б.  Бұл 

мысалдардан  байқағанымыздай  екі  не  одан  да  кӛп  сӛздер  тіркесіп  келіп,  қанатты,  оралым-ды 

метафоралық  мағына,  образ  түзеген.  Академик    Қ.Жұмалиев  ӛз  еңбегінде:  «Метафораның  бір 

алуаны: - мын,  - бын,- пын,- сың жіктік жалғаулары не   -м,  -ң,  -ы (сы) тәуелдік жалғауларының  

кӛмегімен  жасалынады  [7, 115-б.]» - дейді.  

Сирек  те  болса  Ақұштап  поэзиясында  жіктік  жалғаулары  арқылы  жасалған  метафоралар 

жүйесі  кездеседі.  Мысалы,  «Кейде  мен  тұп-тұнық  кӛлдеймін»,  «Мен  сені  ойлайтынмын, 

Жастықтың  базары  деп»,  «Айдында  ескегі  жоқ  қайықтаймын»,  «Сен  -  тау  гүлі,  мен  -  елік 

даладағы»,  «Сен  ӛзің  шынықтырған  құралаймын»,  «Жастықта  алау  жалынбыз»,  «Ақ  сазан  үркіп 

кеткен Жайықтаймын» т.б. Ақын ӛлеңдерінде кей реттерде метафорамен кейіптеу иықтасып, қатар 

келіп, туынды әріп арттырып тұрады. «Айдында ескегі жоқ қайықтаймын», «Кейде мен дәрмесіз 

киікпін, Жаралап кеткен бір жолбарыс», «Кӛктемнің қоңыр самалы, Сипайды сен боп шашымды». 

Осы  сияқты    кейіптеу  мен  теңеудің  де  тығыз  бірлікте  келіп,  туынды  мәнін  кӛтеріп  тұратынын  

аңғаруға  болады.  

Түйіп  айтқанда  қазақ  тілінің  кӛркем  образ  тудырудағы,  кӛркем  бейне  жасаудағы  ролі  мен  

қызметінің  сан алуандық амал-тәсілін лирикалық туындыларды  талдау  арқылы  кӛз  жеткізуге  



болады.  

 

Әдебиеттер 

1.

 

 Оңғарсынова Ф. Екі томдық таңдамалы шығармалар. 1 том. Алматы:  Жазушы, 1987. - 352 б. 

2.

 

 Оңғарсынова  Ф. Екі томдық таңдамалы шығармалар. 2 том. Алматы:  Жазушы, 1987. -368 б. 

3.

 

Бақтыгереева А. Сүмбіле. Алматы: Жазушы,1990. 

4.

 

Бақтыгереева А. Жайық қызы. Алматы: Жазушы,1980. - 256 б. 

5.

 

Белинский В. Таңдамалы шығармалары. Алматы: ҚМБ, 1948. - 216 б.  

6.

 

Бақтыгереева А. Ақ шағала. Алматы: Жазушы, 2001. - 424 бет. 

7.

 

Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. Алматы: ҚКӘБ, 1969. - 244 б. 

 

 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал