Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша



жүктеу 253.45 Kb.

Дата22.04.2017
өлшемі253.45 Kb.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 

 

ИННОВАЦИЯЛЫҚ ЕУРАЗИЯ УНИВЕРСИТЕТІ 



 

  

          ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ МАМАНДЫҒЫ БОЙЫНША 

    ҒЫЛЫМИ БІЛІМ КЕШЕНІ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚАЗАҚ ТІЛІ ЛЕКСИКОЛОГИЯСЫ 

 

ЖҰМЫС БАҒДАРЛАМАСЫ 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 



 

ПАВЛОДАР 2009 

 

 



       БЕКІТІЛДІ 

ПА директоры 

п.ғ.д., профессор  

___________Қайырбекова Б.Д. 

 

«___» ____________2012 ж. 



 

 

Құрастырушы:  



ф.ғ.к., аға оқытушы Жетпісбай Ә.Қ. 

 

 



 

 

“ҚАЗАҚ ФИЛОЛОГИЯСЫ” КАФЕДРАСЫ 



 

«Қазақ тілі лексикологиясы» пәні бойынша   күндізгі оқу бөлімі 050117 

«Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығында орта кәсіби білім  

негізінде оқитын студенттерге  арналған 

 

 

ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ 

 

 

 



Курс   

 

 



Семестр 


 

 



Дәріс   

 

 



15 

Тәжірибешілік сабақ 

15 

ОСӨЖ 


 

 

15 



СӨЖ    

 

 



45 

Бақылау түрі:  

емтихан (3-семестр) 

 

 



 

Жұмыс бағдарламасы 050117 - қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша мемлекеттік 

жалпыға міндетті білім  стандартына сәйкес және Абай атындағы ҚазҰПУ-дің  типтік 

бағдарламасы (Алматы, 2007) негізінде жасалған. 

 

БА ғылыми-әдістемелік кеңесінде мақұлданған және баспаға ұсынылған. 



Хаттама № 2     «30»  қазан   2012 жыл 

 

ҒӘК төрайымы _________________________  Сүлейменова Г.А. 



 

Қазақ филологиясы  кафедрасының мәжілісінде бекітілді 

Хаттама № 2   «28» қыркүйек 2012 жыл 

 

Кафедра меңгерушісі ___________________  Шнайдер В. А. 



 

 

КЕЛІСІЛДІ 

АӘБ бастығы 

п.ғ.к., профессор 

 _________________________  Ушакова Н.М. 



 

ҚАЗАҚ ТІЛІ ЛЕКСИКОЛОГИЯСЫ» 

 пәннің жұмыс бағдарламасы мазмұны 

 

1.



 

Алғы сөз 

2.

 

Курстың күнтізбелік-тақырыптық жоспары (1-кесте) 



3.

 

Дәріс курсының мазмұны (2-кесте) 



4.

 

ОСӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру мерзімінің күнтізбелік жоспары (3-



кесте) 

5.

 



 СӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру мерзімінің күнтізбелік жоспары (4-

кесте) 


6.

 

 Емтихан сұрақтары 



7.

 

Ұсынылатын әдебиеттер 



Негізгі 

Қосымша 


8.

 

Студенттердің білімі мен білігін бақылаудың түрі мен формасы (6-кесте) 



9.

 

Студенттердің рейтингтерін бағалау көрсеткіші (7-кесте) 



10.

 

Студенттердің білімін, дағдысын және қабілетін бағалаудың жалпы көрсеткіштері (8-



кесте) 

 

 



 

    Байланыс ақпарат: 

 

Оқытушының 

аты-жөні 

Сабақ өткізудің уақыты мен орны 

Байланыс жасау 

 ақпараты 

 

Дәріс 


Тәжірибе

шілік 


ОСӨЖ 

Жетпісбай Ә.Қ. 

612а, 

сабақ 


кестесі 

бойынша 


612а, 

сабақ 


кестесі 

бойынша 


612б, 

сабақ 


кестесі 

бойынша 


«Қазақ 

филологиясы» 

кафедрасы 

628 кабинет  

жұмыс тел. 45-22-11  

(ішкі 119)  

87182578195 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

АЛҒЫ СӨЗ 

 

Пәннің мазмұны: 

Қазіргі  қазақ  тілі  (лексикология)  курсы  теориялық  және  практикалық  сабақтар  мен 

студенттің өздік жұмысын қамтиды. Теориялық дәріс сабақтары: лексикологияның жалпы 

сипаты  мен  жеке  сипаты,  оның  пән  ретінде  қалыптасу,  даму  кезеңдері,  зерттелу  тарихы 

туралы  түсінік бере келе, лексикологияның салалары, олардың зерттеу нысандары толық 

мағлұмат  алуға  жағдай  жасайды.  Теориялық  сабақтар  практикамен  ұштастырылуға 

бағытталады.  Мұнда  студент  теориядан  алған  білімдерін  шыңдайды,  лексикалық  талдау 

жасауға  дағдыланады.  Практикалық  сабақта  функционалды    жүйелік  әдісті  қолдану 

көзделген;  сондай-ақ  теориямен  өзара  сабақтастыра  отырып  материалдарды  кезеңдік, 

жеңілден  ауырға  қарай  біртіндеп  күрделендіре  оқытатын  стратификациялау, 

(функционалды)  жүйемен  іріктеп,  ыңғайлап  меңгерту  принциптерін  жүзеге  асыру,  ең 

бастысы, заман талабына сай, мамандыққа сәйкес бағыттап оқыту негізге алынған. 

Пәннің мақсаты: 

 

лексикологияның зерттеу нысандарымен таныстыру; 



 

лексикологияның зерттелу тарихы, пән ретінде қалыптасуы туралы мағлұмат беру

 

сөздік қор мен сөздік құрам, олардың толығу жолдарын меңгерту; 



 

сөз мағынасы, оның тарылу және кеңею себептерін білуге мүмкіндік жасау; 

 

сөздік құрамның толығу жолдары туралы түсінік қалыптастыру; 



 

қазақ тілінің лексикология саласы жөнінде білім-дағдыларын молайту; 

 

теориялық білім мен практикалық дағдыны ұштастыра білуге төселту; 



 

лексикалық талдау жасауын үйрету; 

 

 «Қазақ тілі лексикологиясы»  – қазақ тілі мен әдебиеті мамандарын даярлауда негізгі 

басшылыққа  алынатын  пәндердің  бірі.  Егер  қазіргі  сөздік  құрамымыз  бірнеше  қат-

қабаттардан  тұрады  десек,  лексикология  сол  ғасырлар  бойы  жинақталған  тіл 

қабаттарын  аршып,  сөздердің  шығу,  қалыптасу  тарихы  мен  сөз  мағыналарын  бүгінгі 

ұрпаққа жан-жақты ашып түсіндіріп жеткізуші пән.  Бұл пәнді оқу арқылы студенттер 

сөздерді дұрыс қиюластырып, көңілге қонымды етіп көркем тілде ойын жеткізе білуге 

және сөздерді орынды қолданып, мәнді, мәнерлі, таза, айшықты түрде әуезді сөйлеуге, 

сөз  мәйегі  тұрақты  сөз  тіркестері  мен  мақал-мәтелдерді  орынды  пайдалана  отырып, 

қазақ тілінің байлығын тануға үйренеді. 

Пәнді оқытудың мақсаты: сөзді ғылыми негізде қарастыра білу қабілеттеріне баулу. 

Лексикологияның  әр  саласын  түсініп,  сөз  мағыналарын  ажырата  білу,  лексикологиялық 

талдауды толық меңгерту.  

Пәнді оқыту міндеттері: 

 

сөз байлығын қарастыра отырып, олардың даму жолдары туралы түсіндіру; 



 

сөз мағыналарын студенттердің айқындай білуіне жағдай жасау; 

 

сөздердің ішкі мүмкіншілігі мен сыртқы әсердің ықпалынан пайда болған өзгерістерді 



бақылай білуге үйрету; 

 

сөздердің шығу тегін анықтауға баулу; 



 

сөздердің басқа тілдермен ара-қатынасын топшылап, олардың байланысын айқындау; 

 

сөздерді этнолингвистикалық, когнитивтік тұрғыдан қарастыру; 



 

сөздік құрамдағы сөздердің қолданыс аясы мен өрісін анықтау

 

стильдік тұрғыдан сөздердің әр түрлі лексикаға жататындықтарын меңгертіп, оларды 



студенттердің өздігінен айқындай білуіне мүмкіндік туғызу; 

 

тұрақты сөз тіркестерінің қазақ тіліндегі алар орнын зерделеу; 



 

сөздіктердің түрлерін меңгерту; 

 

қосымша  әдебиеттермен  жұмыс  жасай  білулеріне,  лексикологияның  тілдік  және 



тілден тыс салалармен байланысын тани алуларына басшылық жасау; 

 

қазақ  тілі  лексикологиясының  өзекті  мєселелеріне    қатысты  зерттеулерді  сараптау, 



талдау, машықтарын жетілдіру. 

             ІІ.     Пән бойынша студенттердің игеруге тиісті іскерлік пен дағды    түрлері: 

-

 



студенттер    лексикологияның  негізгі  салалары  мен  түрлерін,  терминдерді,  оның 

басты-басты теориялық қағидаларын білуі қажет; 

-

 

бүгінгі күнде жаңарым тапқан архаизм сөздерді біліп, орынды қолдана алуды; 



-

 

заман ағымына байланысты тілімізге енген жаңа сөздерді; 



-

 

алған теориялық материалдарды жүйелі, тиянақты, жеткізе алулары тиіс; 



-

 

өз бетінше ізденіп, жұмыс істей білуі керек; 



-

 

ғалымдардың пікірлеріне сүйене отырып, тұжырымды пікір айта алуға тиісті; 



-

 

кез келген сөзге лексикалық талдау жасауды меңгерулері қажет. 



 

 

 



 

 


Б

АҒДАРЛАМА МАЗМҰНЫ

 

 

Моду

ль 

р/с 

Сабақ тақырыбы 

Сабақ мазмұны 

Сабақ 

түрі  

Саға

т 

саны 

І 

Лексикология  пәні,  оның  түрлері. 



Қазақ 

лексикологиясының 

зерттелуі. 

1. Лексикологияның пән ретінде қалыптасуы мен зерттелу тарихы.   

    Лексикологияға байланысты еңбектер. 

2. Лексикологияның маңызы және оның зерттеу нысандары. 

3.  Лексикология,  оның  түрлері.  Жалпы  және  жеке  лексикология. 

Сипаттамалы және тарихи лексикология, олардың ерекшеліктері 

4.Лексикологияның салалары, олардың өзара байланысы.  

5. Лексикологияның  тіл білімінің басқа салаларымен байланысы. 

6. Лексикологияның басқа ғылымдармен байланысы.  

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 



 



 

2. 


Қазақ лексикасындағы сөздің 

маңызы. 


1. Сөз және қоғам. Сөздің қоғамда атқаратын қызметі, мәні.   

2. Тіл, сөз және ойлау. 

3. Сөз бен ұғымның байланысы. 

4. Ұғым мен мағынаның бір-бірінен айырмашылығы. 

5. Сөздің мағынамен арақатынасы. 

6. Сөздің өзіне тән белгілері. 

7. Сөздердің мағыналық белгілеріне қарай топтары. 

8. Сөздердің типтері мен варианттары 

Дәріс 

Тәжірибе 



ОСӨЖ 

 СӨЖ 




 

3. 



Семасиология. Сөз және мағына. 

Сөз 


мағынасының 

түрлері. 

Сөздің  негізгі  және  туынды 

мағыналары, 

тура 

және 


ауыспалы  мағыналары,  деректі, 

дерексіз,  еркін,  фрзеологиялық 

байлаулы  мағына,  синтаксистік 

шартты мағына, т.б. 

1. Семасиология, оның зерттеу нысандары.    

2. Семасиологиялық зерттеулер. 

3. Сөз мағынасы. 

4. Семасиологияның ономосиологиямен байланысы. Ономосиологияның 

iшкi тараулары. 

5 Семасиологияның лексикологияның басқа салаларымен қатынасы. 

 

 

Дәріс 



Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 



 



4. 

Сөздің 


көп 

мағыналылығы, 

олардың  пайда  болу  жолдары: 

метафора, 

метонимия, 

синекдоха. 

. Сөз және оған тән белгілер. 

2.Сөздің лексикалық мағыналары, түрлері.  

3. Моносемия мен полисемия. 

4. Сөз мынасының өзгеру себептері, ауыс мағынада қолданылуы. 

5. Көп мағыналы сөздердің жасалу жолдары. 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 





6. Сөз мағынасын  қызмет бірлігі бойынша  ауыстыру. 

7. Метафоралық ауыстыру. 

8. Метонимиялық ауыстыру. 

9. Синекдохалық ауыстыру. 

10. Табу жєне эвфемизм.  

 

5. 


Лексикалық омонимдер, түрлері: 

толық, 


туынды, 

омофондар, 

омоформалар, 

омографтар, 

паронимдер. Сөз варианттары. 

1.Омоним және  оның жасалу жолдары. 

2. Омонимнің зерттелуі. 

3.Омонимдердің түрлері мен типтері. 

 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 



 



6. 

 Қазақ тіліндегі мәндес сөздер. 

 

 4. Қазақ тіліндегі мәндес сөздер, олардың жасалу жолдары. 



5. Синонимдік қатар. 

6. Синонимдік ұя. 

7. Синонимдік доминант. 

8.Синонимдік шек. 

Дәріс 

Тәжірибе 



ОСӨЖ 

СӨЖ 




 

7. 



Лексикалық 

антонимдер, 

олардың  түрлері,  пайда  болу 

жолдары,  стилистикалық  мәні, 

зерттелу жайы. Лексикалық табу 

және  эвфемизмдер,  олардың 

пайда  болу  жолдары,  өзіндік 

сипаты мен мәні. 

 1. Қазақ тіліндегі қарсы мәндес сөздер. 

2.Антонимдердің жасалу жолдары. 

3. Тілдегі «қарама-қарсылық» пен «қайшылық» ұғымдары.  

4. Антонимдер мен болымсыздық категориясының ара қатынасы.  

5. Антонимдерді қолданысындағы стильдік ерекшеліктер.  

6. Контекстік антонимдер 

7. Антонимдердің тұлғалық және мағыналық топтары. 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 ІІ 

8. 


Қазақ  тілінің  сөздік  құрамы, 

оның  қалыптасуы  мен  дамуы, 

ерекшеліктері.  Негізгі  сөздік 

қор, оның басты белгілері, сөздік  

құраммен арақатынасы. 

1.Тілдің өзіне тән қасиеттері. 

2. 

Сөздік 


қор 

мен 


сөздік 

құрам, 


олардың 

бір-бірінен 

айырмашылықтары.  

3. Сөздік құрам дегеніміз не, оның қалыптасу, даму жолдары. 

4. Сөздік құрамның даму кезеңдері мен себептері. 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 

9. 


Сөздік 

құрамның 

тарихи 

арналары.  Қазақтың  байырғы 



тума  лексикасы:  жалпы  түркілік 

сөздер,  қыпшақ  тілдеріне  ортақ 

сөздер,  қазақтың  тума  төл 

сөздері. 

1.Тіл туыстығы дегеніміз не? Тілдерді генологиялық жақтан жіктеу және 

онда ұсталатын басты шарттар. 

 2. Түркі тілдерінің туыстығын дәлелдейтін белгілер. 

3. Түркі тілдеріне ортақ сөздер.  

4. Ортақ сөздердің болу себептері.  

 

 



 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 

 

10. 


Кірме  сөздер:  монғол  тілінен 

ауысқан  сөздер,  араб,  парсы 

тілдерінен  енген  сөздер,  орыс 

тілінен  және  ол  арқылы  Еуропа 

тілдерінен енген сөздер, олардың 

ауысу 


кезеңдері, 

тұлғалық, 

семантикалық 

өзгерістерге 

ұшырауы. 

1.  Қазақ  тілінің  сөздік құрамында  монғол  тілімен  ортақ  сөздер.  Оларды 

зерттеген ғалым тілшілер. 

2.  Араб-парсы  тілдерінен  енген  сөздер.  Ол  сөздердің  ену  кезеңі  мен 

себебі. 

3.  Орыс  тілінен  және  орыс  тілі  арқылы  енген  сөздер.  Ену  кезеңдері 

мен себептері. 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 

11. 


Сөздердің  қолдану  өрісі  мен 

аясы, стильдік қызметі. 

 

Сөздердің қолданылу өрісіне қарай топтары. 



2. Тілдік стиль ұғымы. 

3. Сөздердің стильдік тұрғыдан түрлері. 

4. Термин сөздердің жасалуы. 

5. Кәсіби немесе профессияналдық лексика, оның түрлері. 

6. Варваризмдер. Тіл тазалығы. 

7.  Публицистикалық  лексика,  публицистикалық  сөздер  мен  сөз 

тіркестері және афоризмдер. Публицистикаға тән тұлғалар. 

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 

12. 


Қазақ  тілі  сөздік  құрамының 

актив және пассив қабаттары.  

 1.  Жалпыхалықтық  тұрғыдан  алғанда  қолданылуы  шектеулі,  бірақ 

белгілі бір салада жиі қолданылатын (терминдер, кәсіби сөздер, кітаби 

сздер, бейнелі сөздер) сөздер.  

2. Қазіргі кезде көнерген я көнере бастаған сөздер және көпшілікке өлі 

кең тарамаған жаңа сөздер.  

3.Архаизмдер  халықтың  күнкөріс  тіршілігіне,  салт-сана  тұрмысына, 

әдет-ғұрпына,  дүниетанымына  қарай  әр  дәуірде  өзгеріп,  басқаша 

сөздермен  ауысып  отырған  немесе  ескіріп  біржола  қалып  қойған 

сөздер.  

4.Тарихи  сөздер  сол  ескі  заманның  өзімен  қоса  жоғалған  сөздер 

тарихи сөздер.  

Дәріс 


Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 

 





 

13 


Фразеология,  зерттеу  нысаны, 

мақсаты. 

Басты 

белгілері, 



ерекшеліктері. Тұрақты тіркестің 

түрлері. 

 

 

1. Фразеологиялық оралым, оның өзіне тән белгілері.   



2. Фразеологиялық оралымның түрлері. 

3. Идиома мен фразаның өзіндік ерекшеліктері. 

4. Мақал-мәтелдердің фразеологизмге қатысы.  

5. Тұрақты сөз тіркестерінің  қызметі. 

Дәріс 

Тәжірибе 



ОСӨЖ 

СӨЖ 


 



 



14 

Қазақ 


лексикографиясының 

1. Лексикография және оның зерттеу нысаны.  

Дәріс 



қалыптасуы 

мен 


зерттелуі. 

Сөздік түрлері. 

2. Сөздіктер және олардың түрлері.  

3. Сөздіктердің құрылымы. 

Тәжірибе 

ОСӨЖ 


СӨЖ 



 

15 



Этимология,  негізгі  нысаны, 

зерттеу  әдістері,  ерекшеліктері 

мен принциптері, түрлері.   

1. Этимология және оның түрлері. 

2. Этимология терминінің берер мағынасы. 

3. Ғылыми этимология мен халық этимологиясының мәні.  

4. Этимологиялық принциптер, олардың маңызы. 

Генеологиялық принцип және оның маңызы. 

Фонетикалық принциптің тілді  зерттеудегі рөлі. 

Морфологиялық принцип. 

Семантикалық принцип. 

Этимологиялық приницип 

Дәріс 

Тәжірибе 



ОСӨЖ 

СӨЖ 


 



 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 Дәріс:15        



Тәжірибе: 15 

ОСӨЖ:15 


 СӨЖ:45 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«ҚАЗАҚ ТІЛІ ЛЕКСИКОЛОГИЯСЫ» КУРСЫ БОЙЫНША КҮНТІЗБЕЛІК-ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР 

 

МОДУЛЬ 1 



 

Тақырыбы: Қазақ тілі лексикологиясы. Сөз және сөз байлығы. 

Мақсаты:    Қазақ  тілі  лексикологиясы  тіл  білімінің  негізгі  салаларының  бірі  екендігін  таныту;  лексикологияның  түрлері  мен  салалары 

жөнінде  білім  қорын  молайту.  Қоғам  өмірінде  сөздің  алатын  орнын,  сөз,  ұғым,  мағыналардың  арақатынасын  меңгерту.  Қазақ  тілі 

лексикасының шығу арналары жөнінде толық мағлұмат беру.  

Міндеттер:    Қазақ  лексикологиясының  зерттелуі,  оған  ғалымдардың  қосқан  үлестері,  сөз  типтері  мен  варианттары,  тілдің  лексикалық 

жүйесі, қазақ лексикасының қалыптасу, даму арналарын меңгерту. 



 

Студенттер білуге міндетті:  Лексикология ілімі, оның зерттеу нысандарын, қазақ лексикологиясының зерттелуін, сөздің мәні мен маңызын, 

тілдің  лексикалық  құрылысын,  қазақ  лексикасындағы  кірме  сөздер,  олардың  ену  себептері  мен  кезеңдерін,  кірме  сөздердің  зерттелуін 

білулері  керек.   

Күні, 

сабақ  

нөмері, 

түрі,  сағат 

саны 

Модульдің 

негізгі 

тақырыптар

ы 

Оқу әрекетінің мазмұны және негізгі түрлері, 

тапсырмалар 

Студенттердің 

өздік  

жұмыстары, үй  тапсырмалары 

Бақылау 

түрі 





Тақырып 

№ 1 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Лексикология. 



Қазақ 

лексикологияс

ының 

зерттелуі. 



Лексикология  –  сөз  және  оның  мағыналары  туралы  ілім. 

Лексикология сөзді  және оның мағыналарын,  олардың даму 

заңдылықтарын,  сыртқы  дүниемен  ой-сананың  мәдени 

қарым-қатынастарын  түгел  есепке  алып  жан-жақты 

зерттейді. 

Лексикологияның 

ғылыми 

пән 


ретінде 

қалыптасуы. 

Қазақстанда 

пайда 


болған 

алғашқы 


лексикологиялық 

ғылыми 


зерттеу 

жұмыстары. 

Лексикологияға байланысты еңбектер.  

Лексикологияның  түрлері,  зерттеу  нысандары.  Сөздiң 

мағыналық құрылымы, сөздiң активтi және пассивтi топтары  

Лексикологияның  тіл  білімінің  фонетика,  морфология, 

 Қазақ  тілі 

лексикологиясының 

қалыптасу, 

даму 


тарихында 

ғалымдардың  сіңірген  еңбегі  мен 

қосқан үлестеріне тоқталу. 

 

 



Конспект, 

жауаптарын 

ауызша 

және 


жазбаша 

бағалау 


сөзжасам  және  синтаксис  салаларымен  байланысы. 

Лексикологияның  диалектология,  әдеби  тіл  тарихы 

пәндерімен  байланысы.  Лексикологияның  география, 

тарих, математика, статистика т.б. салалармен байланысы. 

Тақырып 

№ 2 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Қазақ 



лексикасында

ғы сөздің 

маңызы.. 

Сөз қыры-сыры мол күрделі единица. Тілдің дамуындағы сөз 

және  сөз  мағынасының  рөлі.  Сөз  –  тіл  білімінің  ең  басты 

және ең негізгі категориясы екендігі жайында түсінік.  

Сөз,  ұғым  және  мағына,  олардың  өзара  байланысы. 

Сөздердiң тiлдiк табиғатын түсiну  үшiн, оған тән және оны 

тiлдегi  басқа  еденицалардан  ажырататын  белгiлердi  бiлу 

қажет.  


Cөз  өте  күрделі  құбылыс  екендігін  дәлелдейтін  тағы  бір 

құбылыс  тілде  олардың  топтары  мен  типтерінің  көп  болуы. 

Сөздердің типтері мен бірге фонетикалық варианттары және 

морфологиялық варианттары бар. 

1.  Сөздердің  фонетикалық  варианттары.  Бір  сөздің  түрліше 

дыбысталуы  оның  фонетикалық  варианттары  болып 

саналады.  Мысалы,  дейін-шейін,  мұны  –  бұны,  оқиға  – 

уақиға және т.б. 

2.  Сөздердің  морфологиялық  варианттары.    Бір  сөздің 

морфологиялық  құрылысы  әр  түрлі  болғанмен,  іштей,  яғни 

семантикалық  жақтан,  айырмашылығы  болмайтын  түрлері 

сөздердің  морфологиялық  варианттары  болып  саналады. 

Мыс, зал-зала, перифраз-перифраза.  

Тілдің  лексикалық  жүйесі.  Қазақ  лексикасындағы  сөздің 

маңызы  мен  мәні  жайында.  Тіл  мәдениетінде,  сөз  саптауда 

сөздің алар орны Сөз қолданысы. Сөз әдебі. 

Сөздің 

мәні 


мен 

маңызын 


айқындаудағы 

біліктіліктерін 

шыңдау.  Тіл  мәдениеті,  сөз  әдебі 

туралы көзқарастармен танысу.  

Ауызша 

және 


жазбаша 

жауаптарын 

бағалау. 

Пікірталасқа 

қатысу 

деңгейлерін 



бағалау. 

Тақырып 


№ 3 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


 

Семасиология

Сөз 

және 


мағына.  Сөз 

мағынасының 

түрлері.  

Семасиологияда  сөздердiң  мағыналары  және  мағынаның 

өзгерiлу 

жолдары, 

семасиологиялық 

заңдылықтар 

қарастырылады.  Семасиология  лексикологияның  ең  басты 

саласы,  себебi  оның  зерттейтiн  мәселесi  –  мағына.  Ал  сөз 

мағынасы  әрбiр сөздiң жаны десе болады. Лексикологияның 

семасиология  тарауымен  тығыз  байланысты  бiр  саласы  – 

ономосиология. 

Ол 


өз 

iшiнде 


екiге 

бөлiнедi. 

Сөз 

мағынасы 



жайындағы 

пікірлерді 

қарастыра 

отырып, 


В.В.Виноградовтың 

жіктемесіне 

тоқталу. 

Бес тақырыптық топ құрастыру.       



 

 Ауызша 


және 

жазбаша 


жауаптарын 

бағалау 


1.Антропонимика; 

2.Топонимика. 

Семасиологияның 

лексикологияның 

басқа 

салаларымен 



қатынасы. 

Семасиология  туралы  ғалымдардың  пікірлері.  Қазақ 

семасиологиясы. 

Тақырып 


№ 4 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


Сөздің 

көп 


мағыналығы,  

метафора, 

метонимия, 

синекдоха.   

Сөз  мағынасы:  тура  атауыштық,  туынды  атауыштық, 

ауыспалы  мағына.  Тіліміздегі  сөздер  беретін  мағынасына 

қарай  бір  мағыналы  сөздер  (оны  лингвистикада  моносемия 

деп  атайды)  және  көп  мағыналы  (полисемия)  сөздер  болып 

бөлінеді.  Сөз  мағынасы  күрделі  құбылыстардың  бірі.  Көп 

мағыналылықтың  пайда  болу  себептері.  Мағыналық  топтар 

мен  тақырыптық  топтар,  ұқсастығы  мен  айырмашылығы. 

Сөз  және  оның  мағыналары  мен  шығу  төркіндері  туралы 

байырғы  және  қазіргі  көзқарастар.  Метафора,  метонимия, 

синекдоха туралы ғылыми деректер.   

Көп 

мағыналылық, 



метафора, 

метонимия,  синекдоха  туралы 

мәліметтерге  тоқталу.  Картотека 

теру. 


Ауызша 

және 


жазбаша 

жауаптарын 

бағалау 

Тақырып 


№ 5 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


Омонимдер, 

түрлері: 

толық, 

туынды, 


омофондар, 

омоформалар, 

омографтар, 

паронимдер. 

Сөз 

варианттары. 



Омоним  «омо»  -  бір  және  «номе»  -  атау  деген  сөздерден 

жасалған  термин.  Омонимнің  жасалу  жолдары,  өзіндік 

тарихы  бар.    Омонимдердің  қазақ  тіл  білімінде  зерттелуі.  

Омоним мен полисемияның айырмашылығы. Омонимдер үш 

топқа  жіктеледі:  1)  лексикалық  омонимдер;  2)  лексика-

грамматикалық 

омонимдер; 

3) 


аралас 

омонимдер. 

Омонимнің түрлері мен типтері. Омонимге қатысты зерттеу 

еңбектері. 

 

Омонимге  қатысты  соңғы  кезде 



шыққан  еңбектерге  шолу  жасау. 

Омонимдер сөздігімен жұмыс. 

 

Қосымша 


материалме

н , сөздікпен 

жұмыс, 

жаттығу, 



жауаптары  

бағаланады.  

 

Тақырып 


№ 6 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


Қазақ 

тіліндегі 

мәндес 

сөздер. 


 

Қазақ  тілін  байытушы  қатпарлардың  бірі  мәндес  сөздер. 

Қазақ  тілі  синонимдерге  бай  тіл.  Бұл  тілдің  оралымдығын 

көрсететін  көрсеткіш.  Оның  өзіндік  жасалу  жолдары  бар. 

Мағыналық  және  стильдік  мәні,  сондай-ақ  басқа  сөздермен 

қолданысына орай синонимдердің түрлері.  

Синонимдік қатар, оның шарттары. Синонимдік ұя.  Ұйытқы 

сөз  немесе  синонимдік  доминант.  Синонимдік  шек. 

Синонимге қатысты зерттеу еңбектері.   

Ә.Болғанбаевтың  синоним  туралы 

еңбектерін қарастыру. Синонимдік 

сөздікпен жұмыс.  

 

Қосымша 


материалме

н , сөздікпен 

жұмыс, 

жаттығу, 



жауаптары  

бағаланады.  

Тақырып 

№ 7 


Антонимдер, 

түрлері, 

Сөздік  құрамдағы  бірқатар  сөздер  бір-біріне  қарсы  мәнді 

болып  келеді.  Антонимдердің  табиғатын  түсіну  үшін,  ең 

Көркем 

әдебиеттерден 



бес 

контекстік антоним теріп жазу. 

 Ауызша 

және 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

пайда 


болу 

жолдары, 

стилистикал

ық 


мәні, 

зерттелу 

жайы.  Табу 

және 


эвфемизмдер, 

пайда 


болу 

жолдары, 

сипаты  мен 

мәні. 


алдымен,  «қарама-қарсылық»  және  «қайшылық»  дегендерді 

анықтап  алу  қажет.    Қазақ  тілінде  қарсы  мәндес  сөздер, 

олардың  жасалу  жолдары.  Антонимер  мен  болымсыздық 

категориясының  арақатынасы.    Антонимдердің  стильдік 

қызметі мен қолданысы. Контекстік антонимдер. 

жазбаша 


жауаптарын 

бағалау 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

МОДУЛЬ 2   



 

Тақырыбы: Сөздік құрам мен сөздік қор. Этимология және фразеология 

Мақсаты:      Сөздік  құрам  мен  сөздік  қор    туралы  толық  мағлұмат  бере  отырып,  оның  бір-бірінен  қандай  айырмашылығы  бар  екендігін 

меңгерту. Сөздік құрамның тарихи арналарын, монғол, араб, парсы тілдерінен және орыс тілінен және ол арқылы Еуропа тілдерінен енген 

сөздер,  олардың  ауысу  кезеңдері,  тұлғалық  ерекшеліктерін  ажырата  білуге  үйрету.  Этимология,  оның  түрлері,  этимологиялық  зерттеулер 

жүргізудегі  принциптер,  фразеологиялық  оралым,  оның  қазақ  тіл  білімінде  зерттелуі  жөнінде  толық  мағлұмат,  сондай-ақ  Қазақстандағы 

жүргізілген лексикографиялық жұмыстар туралы білім дағдыларын меңгерту.  

Міндеттер:  Лексикологияның  салалары  семасиология  мен  этнолингвистиканы  ғылыми-практикалық  тұрғыдан  мегерту.  Семасиологиялық 

және  этнолингвистикалық  зерттеулермен  таныстыру.  Лексикологияның  этимология,  фразеология  және  лексикография  салаларын  ғылыми-

практикалық тұрғыдан мегеруге міндетті. 

Студенттер білуге міндетті: Сөздік құрам мен сөздік қорды ажырата білуді, монғол, араб, парсы тілдерінен және орыс тілінен енген сөздерді 

ажырата алуды. Жалпы кез келген сөзге толық лексикалық талдау жасай білуді. Этимология, фразеология және лексикография және олардың 

зерттеу нысандарын. Бұл салалар бойынша қандай ғалымдардың еңбектері бар екендігін. Этимологиялық талдау жасауда түрлі принциптерді 

негізге алуды, фразеологиялық сөздікпен жұмыс жасай алуды, фразеологиялық оралымдардың түрлерін ажырата білуді.  

 


Тақырып 

№1 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Қазақ 



тілінің 

сөздік 


құрамы, 

қалыптасуы 

мен  дамуы. 

Негізгі 


сөздік  қор, 

белгілері, 

сөздік  

құраммен 

қатынасы.  

Сөздік  құрам  және  негізгі  сөздік  қор.  Олардың  бір-бірінен 

айырмашылықтары.  Сөздік  құрамның  даму  себептері  мен 

арналары. Сөздік құрамның толығу жолдары.   

Қазақ  тілінің  түсіндірме  сөздігі.  Сөздік  құрамның  қазіргі 

кездегі қалпы. 

  

 

 Тіліміздің 



сөздік 

қорының 


байлығын 

байқату. 

Ғылыми 

еңбектермен  өз  бетінше  жұмыс 



істеуге  үйрету.  Б.Я.Владимирцов 

Ғ.Мұсабаев,  К.  Аханов,  та  айтқан 

болатын. Ш.Сарыбаев, Б.Базылхан 

сынды  ғалымдардың  монғол  және 

қазақ  тіліне  ортақ  сөздердің 

кездесуі жайында пікірлері.  

 

 

 



 Картотека 

теруін 


бағалау 

Тақырып 


№2 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


 

 Сөздік 

құрамның 

тарихи 

арналары. 



Қазақтың 

байырғы  тума 

лексикасы: 

жалпы  түркілік 

сөздер, қыпшақ 

тілдеріне  ортақ 

сөздер, 

қазақтың  тума 

төл сөздері. 

Тіл  тарихы  халық  тарихымен,  халық  тарихы  қоғам 

тарихымен  тығыз  байланысты.  Түркі  тектес  халықтардың 

генетикалық  байланысы  жайында.  Қазақ  тілінің  сөздік 

құрамында  түркі  тектес  халықтармен  ортақ  сөздердің 

кездесетіндігі, оның себебі. Субстрат құбылысы.  

Қазақ  тілінің  сөздік  құрамында  монғол  тілімен  ортақ 

сөздердің кездесуі. Оның себептері.    

Қазақ  лексикасындағы  кірме  сөздер,  олардың  ену  себептері 

мен  кезеңдері.  Кірме  сөздердің  зерттелуі.    Л.Рүстемовтың 

зерттеулері. 

 

 Жалпы  түркілік  сөздер,  қыпшақ 



тілдеріне  ортақ  сөздер,  қазақтың 

тума төл сөздеріне мысалдар теру. 

Қосымша 

материал 

жинауы 

мен 


жауаптар

ын 


бағалау 

Тақырып 


№3 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


 

Кірме 


сөздер: 

олардың 


ауысу 

кезеңдері, 

тұлғалық, 

семантикал

ық 

өзгерістер. 



Монғол  тілінен  ауысқан  сөздер,  араб,  парсы,  орыс  тілінен 

және  ол  арқылы  Еуропа  тілдерінен  енген  сөздер  туралы 

ғылыми мәлімет. 

Ғылыми 


деректерді 

талқылау. 

Картотека теру. 

Жиналған 

картотека

ларды 


бағалау. 

Тақырып 

№4 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Сөздердің 



қолдану 

өрісі 


мен 

аясы, 


стильдік 

қызметі. 

 

  Қазақ  тіліне  сөздер  қолданылу  өрісі  мен  аясына  қарай 



белсенді  (актив)  сөздер  тобы  мен  самарқау  (пассив)  сөздер 

тобы.  Қазақ  тілінің  лексикасындағы  сөздердің  стильдік 

мәніне қарай топтары: жалпыхалықтық  лексика, поэтикалық 

лексика,  термин  сөздер,  іс-қағаздер  және  ресми  құжат 

лексикасы,  кәсіби  сөздер,  диалект,  жаргондық  сипаты  бар 

сөздер, 


публицистикалық 

лексика, 

кітаби 

лексика, 



варваризмдер, бояма лексика, экзотикалық лексика.   

Сөздердің  қолдану  өрісі  мен 

аясы, 

стильдік 



қызметі 

жөніндегі  ғылыми  деректерді 

талқылау. 

 

Қосымша 



материал 

жинауын 


және 

жауаптар


ын 

бағалау 


Тақырып 

№5 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Қазақ 



тілі 

сөздік 


құрамының 

актив  және 

пассив 

қабаттары. 



Жалпыхалықтық  тұрғыдан  алғанда  қолданылуы  шектеулі, 

бірақ белгілі бір салада жиі қолданылатын (терминдер, кәсіби 

сөздер,  кітаби  сөздер,  бейнелі  сөздер)  сөздер.  Көнерген  я 

көнере  бастаған  сөздер  және  көпшілікке  өлі  кең  тарамаған 

жаңа сөздер – неологизмдер. Халықтың күнкөріс тіршілігіне, 

салт-сана  тұрмысына,  әдет-ғұрпына,  дүниетанымына  қарай 

әр  дәуірде  өзгеріп,  басқаша  сөздермен  ауысып  отырған 

немесе  ескіріп  біржола  қалып  қойған  сөздер,  сол  ескі 

заманның  өзімен  қоса  жоғалған  сөздер.  Қоғамдық 

қатынастар, 

ғылым 

мен 


техника, 

мәдениет 

пен 

шаруашылықтың  дамуымен  байланысты  тілде  пайда  болған 



жаңа сөздер. 

Аталмыш  тақырыпқа  байланысты 

ғылыми  мәліметтерді  талқыға 

салу. 


Қосымша 

материал 

жинауын 

және 


жауаптар

ын 


бағалау 

Тақырып 


№6 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


 

Фразеологи

я, 

зерттеу 


нысаны, 

мақсаты. 

Басты 

белгілері, 



ерекшелікте

рі.  Тұрақты 

тіркестің 

түрлері. 

Фразеология және оның зерттеу нысандары.        Тұрақты сөз 

тіркестерінің  өздеріне  тән  белгілері  бар.      Идиома  және 

фраза.  Мақал-мәтелдер  тұрақты  тіркестің  бір  түрі.  Ол  да 

ғасырлар  бойғы  халықтың  іс-тәжірибесінен,  өмір  тануынан 

қорытылып,  ереже  түрінде  тұжырымдалған  аталы  сөзі,  ой 

түйіні. Мақал-мәтелдің фраза мен идиомадан айрмашылығы.  

Фразеологизмдердің  көп  мағыналылығы  екі  түрлі  жолмен 

жасалады.  Бірі  –  жалғаса  туады,  екіншісі  –  жарыса  туады. 

Тұрақты  тіркестер  мағынасы  жағынан  үйлесе  келіп,  бірінің 

орнына 


бірі 

балама 


болып 

та 


қолданылады. 

Фразеологизмдердің  мағыналық  топтары.  Тұрақты  сөз 

тіркестерінің  орны. 

М.Оразовтың 

«Қазақ 

тілі 


семантикасы» 

атты 


еңбегімен 

танысу. 


 

 Қосымша 

материал

мен 


жұмыс 

істеу, 


жаттығуд

ы 

орындау, 



жауаптар

ын  


бағалау. 

Тақырып 

№7 


Дәріс-1 

Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 

 

Қазақ 



лексикограф

иясының 


қалыптасуы 

мен 


зерттелуі. 

Сөздік 


түрлері. 

Лексикографиялық  жұмыстардың  маңызы.  Қазақстандағы 

лексикографиялық  жұмыстар.  Соңғы  кезеңдегі  еңбектер 

туралы  мәлімет.  Лексика  «сөз»  және  графика  «жазамын» 

деген  сөздерден  құралған.  Яғни  сөздік  жазу  жұмысымен 

айналысатын  лексикологияның  үлкен  бір  саласы.      Қазақ 

тілінде сөздіктер екіге бөлінеді: бір тілді сөздіктер және көп 

тілді  сөздіктер.  Қазақстанда  жүргізілген  лексикографиялық 

жұмыстың  ең  қомақтысы  он  томдық  «Қазақ  тілінің 

түсіндірмелі сөздігі».  

Реестр 

сөз. 


Сөздер 

әліппе 


тәртібі 

бойынша 


орналастырылады. 

Лексикографиялық    жұмыс,  оны 

жүргізудің  өзіндік  ерекшелігі  мен 

әдістемесі. 

 

  

Тапсырма



ны 

орындау 


және 

жауаптар


ының 

толыққан


ды 

болуын 


бағалау. 

Тақырып 


№8 

Дәріс-1 


Тәжірибе-1 

ОСӨЖ -1 


 

Этимология, 

негізгі 

нысаны, 


зерттеу 

әдістері, 

ерекшелікте

рі 


мен 

принциптері

, түрлері.   

Тарихи  лексикологияның  бiр  саласы  -  этимология. 

Этимологияның  зерттеу  нысандары.  Этимология  терминінің 

мағынасы.  Сөздердің  шығу  төркінін  айқындауда  ғылыми 

зерттеу  әдістерімен  қатар  халықтың  түсінік,  топшылаулары 

қатар  жүреді.  Сондықтан  ол  өз  ішінен  ғылыми  этимология 

және халық этимологиясы деп екіге бөлінеді.  

Этимология саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу 

тілдің 

тарихын 


оның 

фонетикасы 

мен 

тарихи 


граммаикасының заңдарын,  зерттелетін тілдің басқа туыстас 

тілдермен  ара  қатынасын,  семасиология  мәселелерін  жақсы 

білуді, салыстырмалы-тарихи әдісті меңгеруді талап етеді.    

Сөздердің  шығу  тегін  айқындау  үшін  ғылыми  этимологияда 

генеологиялық, фонетикалық, морфологиялық, семантикалық 

және 


этимологиялық 

деп 


аталатын 

принициптер 

қолданылады 

 

Тіл  білімінің  аталмыш  саласына 



қатысты 

ғылыми 


деректерді 

талдау. 


Картотека 

теру, 


талдау 

және 


жауаптар

ын 


бағалау. 

 

 



 

 

 

 

 

ОСӨЖ-дің ТАПСЫРМАСЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ОРЫНДАЛУ КЕСТЕСІ 

  

Тапсы

рма 

реті 

 

Тапсырма мазмұны 

 

Бақылау түрі 

Тапсыру 

мерзімі 

 М.Қашқаридың  «Дивани  лұғат  ат  түрік»  сөздігінде  қолданыс  тапқан  мақал-



мәтелдердің қазіргі қазақ тіліндегі сипаты, салыстыру арқылы талдау. 

реферат, 

қорғау (сұрақ-жауап) 

1-апта 


Қазақ тіліндегі фразеологизмдердің ұлттық-мәдени табиғаты. 

сұрақ-жауап конспектілеу 

пікірталас 

2-апта 



Қазақ тілі терминологиясының бүгінгі әлеуеті, өрісі 



конспектілеу және ауызша 

жауаптарын бағалау 

3 -апта 

Қазақ  тарихи  романдарындағы  лексикалық  синонимдердің  қолданыс  аясы. 



І.Есенберлиннің  «Көшпенділер»,  Х.Есенжановтың  «Ақжайық»,  Ә.Кекілбаевтың 

«Үркер», «Елең-алаң» романдары мәтіндері. 

реферат және оны қорғау 

 

 



4-апта 

Көнерген  сөздердің  көркем  шығармада  қолданылуы.  Ә.Нұрпейісовтың  «Қан  мен 



тер» романындағы көнерген сөздер табиғаты, қолданыс өрісі. 

реферат және оны қорғау 

 

5 -апта 


Мемлекеттік тілдің қазіргі кезеңдегі даму мәселесі. 

конспектілеу, ой жарысы 

6 -апта 


І.Есенберлин 

шығармаларындағы 

метафоралық 

қолданыстар, 

дәстүрлі 

метафоралар, авторлық қолданыстар. 

реферат және оны қорғау 

 

7 - апта 



Қазақ тіліндегі «Қазақ» сөзінің этимологиясы туралы тұжырымдар мен түсініктер. 

Ғылыми мақалалар.  

конспектілеу, ой жарысы 

 

 

8-апта 



 

А.Байтұрсынұлы еңбектеріндегі тілдік терминдер, олардың қазіргі қолданыс аясы 



реферат және оны қорғау 

 

9 –апта 



 

10 


М.Жүсіп тіліндегі ескі кітаби сөздер, олардың мағыналары 

реферат және оны қорғау 

 

10- апта 



11 

 Ғ.Мүсірепов  туындыларындағы афоризмдердің қолданылуы, мәні мен маңызы 

реферат және оны қорғау 

 

11 - апта 



12 

М.Әуезовтың «Абай жолы» романындағы тұрақты тіркестердің табиғаты 

реферат және оны қорғау 

 

12- апта 



 

13 


О.Бөкеев туындыларынан орын алатын соматизмдер, олардың мәні 

реферат және оны қорғау 

13- апта 


 

 

14 



Синонимдер, олардың мағыналық, стильдік бояулары 

 

конспектілеу, ой жарысы 



 

14- апта 

 

15 


Қазақ тіліндегі көнерген сөздер, олардың тілдік табиғаты 

конспектілеу, ой жарысы 

 

15- апта 



 

СӨЖ-дің тапсырмасы және олардың орындалу кестесі 

 

Тапсыр



ма реті 

 

Тапсырма мазмұны 

 

Бақылау түрі 

Тапсыру 

мерзімі 

1. 


Бұқаралық  ақпарат  құралдарында  кездесетін  эвфемизмдер,  олардың 

қолданылуындағы ерекшеліктер. 

Конкспект, пікірталас 

1-апта 


2. 

Қазақ тіліндегі тыйым сөздер, олардың тәрбиелік, тағылымдық маңызы. 

конспектілеу, тіл мәдениеті, сөз 

саптау тақырыптары бойынша 

пікірталасқа дайындалу 

2-апта 


3. 

Табу мен эвфемизмдердің сөз этикеті нормаларын қалыптастырудағы әсері 

конспектілеу 

3 -апта 


4. 

Қазақ тілі – көркем тіл. Көркемдікті танытатын тілдік құралдар мен тәсілдер. 

Картотека теру 

4-апта 


5. 

Қазақ тілінің диалектілері мен сөйленістер, олардың өзіндік  ерекшеліктері 

Реферат, қорғау 

5 -апта 


6. 

Әдеби  сөйлеу  тілі  мен  қарапайым  сөйлеу  тілі    (бейәдеби  сөйлеу  тілі),  екеуіне 

ортақ сипаттар, айырым ерекшеліктер 

Реферат, қорғау 

6 -апта 

7. 


Кітаби сөзге (кітаби стильге) жататын тілдік бірліктер. Олардың пайда болу 

жолдары мен қолданыс сипаттары 

Картотека теру 

 

7- апта 



8. 

Фразеологиялық теңеулердің қазақ тіліндегі ерекше қырлары. 

реферат 

 

8 -апта 



9. 

Академик І.Кеңесбаев және қазақ тілінің фразеологиясы 

Реферат, қорғау 

9- апта 


 

10. 


Антоним фразеологизмдер және олардың  танымдық негізі 

Картотека жинау 

10 - апта 

11. 


Абай шығармаларындағы тұрақты тіркестер, қолданылу ерекшеліктері 

 

Реферат, қорғау 



11- апта 

12. 


Сандық ұғымдардың қатысуымен жасалған тұрықты тіркестер 

Картотека жинау 

12- апта 

13. 


Фразеологиялық синонимдер, сипаты 

Картотека жинау 

13- апта 


14. 

Қазақ тіл біліміндегі терминология  ілімі, қазіргі жағдайы 

конспектілеу 

14- апта 

15. 

Лексикографиядағы норма және нормативтік мәселесі, оларды сақтау. 



Реферат 

15- апта 



 

 

 

Ұсынылатын әдебиеттер 

Негізгі: 

 

1. Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. . –Алматы: Санат, 1997. 



2. Резуанова Ғ., Резуанов А.  Қазақ тілі (Лексикалық талдаудың жүйелік сипаты). – Павлодар: ЭКО, 2006. 167 б.  

3. Қайдар Ә. Қазақ  тілінің өзекті мәселелері. – Алматы Ана тілі, 1998. -304 б.  

4. Омарбекұлы С. Қазақ  тіл білімінің өзекті мәселелері. – Алматы: «Арыс», 2007. – 312 б.  

5. Айғабылұлы А. Қазақ тілінің лексикологиясы. – Алматы, 2004. – 64 б.  

6. Қазақ тілінің грамматикасы. -Астана: Елорда, 2002. -705 бет. 

 

 



Қосымша: 

1. Оразбаева Ф., Қасабек Қ. Қазақ тілі (оқу құралы). Алматы: «Арда», 2006. – 184 б.  

2. Аханов К. Тіл білімінің негіздері. –Алматы: Санат, 1993.  

3.Қазақ тілі білімінің қалыптасу, даму жолдары. – Алматы, Рауан, 1995. 167 б.  

4.Кеңесбаев. І. Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі. – Алматы: «Ғылым», 1977. -711 б.  

5.Қоңыров Т. Тұрақты теңеулер сөздігі. – Алматы, Арыс, 2007. - 480 б.  

6. Бизақов С. Синонимдер сөздігі. – Алматы: Арыс, 2007. - 640 б.  

7..Жанұзақов Т. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: «Дайк-Пресс», 2008. – 968 б.  

8. Диалектологиялық сөздік – Алматы, Арыс, 2007. - 800 б. 

9. Белбаева М. Қазақ тілінің лексикологиясы. – Алматы, 1973. 

10. Қазіргі қазақ тілі (жаттығулар жинағы).  –Алматы: Ана тілі, 1997. -327. 

 

БАҚЫЛАУДЫҢ ТҮРІ МЕН ФОРМАСЫ 

Аталмыш курстың мынадай бақылау түрлері бар: 

1.

 



дағдылы бақылау 

2.

 



семестрлік бақылау  

3.

 



қорытынды бақылау  

 

Дағдылы  бақылау  әрбір  модульдің  шеңберінде  іске  асады  және  тәжірибелік  жұмыстарда  ауызша  жауапқа  сұрақ,  жаттығулар,  сабақ 

беру, басқа да орындалған тапсырмалар, реферат жұмыстары және оларды бес балдық жүйемен бағалау сияқты жұмыстарды қамтиды. 

Семестрлік бақылау әрбір модульден кейін коллоквиум және СӨЖ-де  орындалған  тапсырмаларды тексеру түрінде жүргізіледі (үш 

рет). Бақылаудың нәтижелері кафедрада құпталған рейтингтік жүйенің балдарымен іске асады.  

Қорытынды бақылау -   емтихан –   билет арқылы өткізіледі ( үш сұрақ). 



«Қазақ тілі лексикологиясы» пәнінен емтихан сауалдары 

1.

 



Қазақ тілі лексикологиясы, оның зерттеу нысандары.  

2.

 



Қазақ лексикологиясының зерттелу тарихы. 

3.

 



Лексикология, оның түрлері. 

4.

 



Лексикология пәні, оның салалары.  

5.

 



Лексикологияның тіл білімінің басқа салаларымен байланысы. 

6.

 



Лексикологияның қоғамдағы басқа ғылымдармен байланысы. 

7.

 



Негізгі сөздік қор, оның сөздік құрамға қатыстылығы. Негізгі сөздік қордың негізгі белгілері. 

8.

 



Негізгі сөздік қор мен сөздік құрамның айырмашылықтары. 

9.

 



Сөздік құрамның даму, өзгеру жолдары. 

10.


 

Қазақ тілі лексикасының шығу, жасалу, даму арналары. Субстрат құбылысы дегеніміз не? 

11.

 

Түркі тілдеріне ортақ сөздер. Түркі тілдерінің тектестігін дәлелдейтін ортақ сөздер. 



12.

 

Түркі және монғол тілдеріне ортақ сөздер, олардың лексика-грамматикалық құрылысы. Түркі және монғол тілдеріне ортақ сөздердің 



зерттелуі. 

13.


 

Қазақ тілінің сөздік құрамына араб-парсы тілдерінен сөз ену себептері.  

14.

 

Қазақ тіліне араб-парсы тілдерінен сөз ену кезеңдері. 



15.

 

Қазақ тіліне араб-парсы тілдерінен енген сөздер, олардың сөздік құрамнан алар орны. 



16.

 

Қазақ тілінің сөздік құрамына орыс тілінен сөз ену кезеңдері. 



17.

 

Қазақ тілінің сөздік құрамына орыс тілінен және орыс тілі арқылы енген сөздер. 



18.

 

Этимология және халық этимологиясы. Этимологиялық принциптер.  



19.

 

Семасиология, оның зерттеу нысаны.  



20.

 

Сөз, ұғым және мағына. 



21.

 

Сөз мағынасы және оның түрлері. 



22.

 

Полисемия және оның жасалу жолдары. 



23.

 

Омоним және оның жасалу жолдары. 



24.

 

Омонимнің түрлері мен типтері. 



25.

 

Синоним және оның жасалу жолдары. 



26.

 

Синонимдік доминант, синонимдік қатар, синонимдік ұя және синонимдік шек дегеніміз не? 



27.

 

Синонимнің түрлері, синонимнің қолданылу себептері. 



28.

 

Синонимдік қатарға енетін сөздердің бір-бірінен ерекшеліктері. 



29.

 

Синонимдердің стильдік ерекшеліктері. 



30.

 

Қандай сөз доминант синоним бола алады? 



31.

 

Сөз варианттары. 



32.

 

Антонимдер, олардың жасалу жолдары. Антонимдердің болымсыздық категориясына қатысы. 



33.

 

Антонимдердің стильдік қызметі, олардың қолданылуы. 



34.

 

Қазақ тілі лексикасының стильдік түрлері. Жалпыхалықтық лексика және арнаулы сөздер. 



35.

 

Поэтикалық және публицистикалық лексика, олардың айырмашылықтары. Афоризмдер.  



36.

 

Термин сөздер, олардың жасалу жолдары. 



37.

 

Іс қағаздар және ресми құжат лексикасы. 



38.

 

Жаргон және арго. 



39.

 

Диалект және кітаби лексика. 



40.

 

Эмоционалды-экспрессивті, я бояма лексика, олардың қолданылу орны. 



41.

 

Варваризмдер және экзотикалық лексика. 



42.

 

Табу және эвфемизмдер.  



43.

 

Этнолингвистика мәселесі. 



44.

 

Фразеология, оның өзіне тән белгілері. 



45.

 

Қазақ тілі тұрақты сөз тіркестері, олардың түрлері және зерттелуі. 



46.

 

 Идиома, фраза, мақал-мәтелдер, олардың бір-бірінен айырмашылығы. 



47.

 

Лексикография, оның зерттеу нысандары. 



48.

 

Сөздік түрлері. Қазақ тіліндегі лексикографиялық жұмыстардың қалыптасу, даму жолдары мен кезеңдері. 



49.

 

Қазақ тілі семасиологиясының зерттелуі мен дамуы. 



50.

 

Фразеологиялық оралымдардың пайда болу, шығу негіздері. 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал