Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша ғылыми білім кешені



жүктеу 202.65 Kb.

Дата21.05.2017
өлшемі202.65 Kb.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ 

 

 



ИННОВАЦИЯЛЫҚ ЕУРАЗИЯ УНИВЕРСИТЕТІ 

 

   



 

      ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ МАМАНДЫҒЫ БОЙЫНША 

    ҒЫЛЫМИ БІЛІМ КЕШЕНІ 

 

 



 

 

 



 

 

 



  

 

 



 

 

ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ СӨЗЖАСАМЫ 

 

 

СИЛЛАБУС 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



ПАВЛОДАР 2012 

 

БЕКІТІЛДІ 

БА директоры 

пед. ғ. д., профессор  

 _____________Қайырбекова Б.Д. 

«___» _____________2012 жыл 

  

Құрастырушы: 



 

 

филол.ғ.к., аға оқытушы Жетпісбай Ә.Қ. 



 

 

«ҚАЗАҚ ФИЛОЛОГИЯСЫ» КАФЕДРАСЫ 

 

5B011700 – «Қазақ тілі мен әдебиеті» мандығы бойынша  



кредиттік технология негізінде оқитын 2-курс студенттеріне арналған  

«Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы» пәні бойынша  

 

 

СИЛЛАБУС 

 

 



Курс    

       2 

Семестр                4       

Дәріс                     15 

Тәжірибе              15 

ОСӨЖ                  15 

СӨЖ                     45 

Бақылау түрі: 

 емтихан              4-семестр 

 

Силлабус  5B011700  -  «Қазақ  тілі  мен  әдебиеті»  мамандығының  2006  жылғы 



Мемлекеттік  жалпы  міндетті  білім  беру  стандарты  (ҚР  МЖМБС  6.08.073-2010)  және 

Қазақстан  Республикасы  ұсынған  Абай  атындағы  ҚазҰПУ-дің    типтік  бағдарламасы  

(Алматы, 2006) негізінде жасалған. 

 

 



БА ЖГФ ғылыми-әдістемелік кеңесінде мақұлданған және баспаға ұсынылған. 

Хаттама №      ,   «         »                             20       жыл 

 

 

БА ҒӘК төраймы  ___________________  Сарсембаева Э.Ю. 



 

Қазақ филологиясы  кафедрасының мәжілісінде бекітілді 

Хаттама №         ,   «              »                         20       жыл 

 

Кафедра меңгерушісі   



ф.ғ.к., профессор            ___________________  Резуанова Ғ.Қ. 

 

 

 

КЕЛІСІЛДІ 

АӘБ бастығы 

п.ғ.к., профессор           ____________________  Ушакова Н.М. 

 


«ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ СӨЗЖАСАМЫ»   

ОҚУ КУРСЫ СИЛЛАБУСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ 

 

1.

 



Түсінік хат  

2.

 



Курстың күнтізбелік-тақырыптық жоспары (1-кесте) 

3.

 



Дәріс курсының мазмұны (2-кесте) 

4.

 



Тәжірибелік сабақтардың тақырыптары( 3-кесте) 

5.

 



ОСӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру мерзімінің күнтізбелік жоспары (4-

кесте) 


6.

 

СӨЖ  тапсырмаларын  орындау  және  тапсыру  мерзімінің  күнтізбелік  жоспары  (5-



кесте) 

7.

 



Емтихан сұрақтары 

8.

 



Ұсынылатын әдебиеттер 

Негізгі 


Қосымша 

9.

 



Студент  рейтингісін бағалау көрсеткіші (6-кесте) 

10.


 

Студенттердің білімін  бағалаудың жалпы көрсеткіштері (7-кесте) 



 

    Байланыс ақпарат: 

 

Оқытушының 

аты-жөні 

Сабақ өткізудің уақыты мен орны 

Байланыс жасау 

 ақпараты 

 

Дәріс 


Тәжірибе

шілік 


ОСӨЖ 

Жетпісбай Ә.Қ. 

612  сабақ 

кестесі 


бойынша 

612  сабақ 

кестесі 

бойынша 


612  сабақ 

кестесі 


бойынша 

«Қазақ 


филологиясы» 

кафедрасы 

628 кабинет  

жұмыс тел. 45-22-11  

(ішкі 137)  

87016947760 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

ТҮСІНІКТЕМЕ 

«Қазіргі  қазақ  тілі»  курсы  –  жоғары  оқу  орындарының  қазақ  тілі  мен  әдебиеті 

мамандықтарына  оқылатын  ғылыми-теориялық  пән.   Қазіргі қазақ тілінің  морфологиясы 

мен  сөзжасамы  тіл  білімінің  дербес  салалары  болып  табылады.  Сөзжасам    1991  жылдан 

жоғары оқу орындарында жеке пән ретінде оқытылып келеді. Сөзжасам жеке сала болып 

танылмаған  кезде,  ол  морфология  саласына  жатқызылып,  морфология  курсымен  бірге 

оқытылып  келді.    Аталмыш  курстың  сабақ  жоспарында  екі  саланың  бірлікте  берілуіне 

орай екі саланы бірге қарастырамыз.  

Сөзжасам  тілдің  сөзжасам  жүйесін,  сөзжасамдық  бірліктерді,  сөзжасам 

заңдылықтарын,  сөзжасамның  амал-тәсілдерін,  сөздердің  жасалу  жолдарын,  сөзжасам 

арқылы  жасалған  туынды  сөздерді,  олардың  түрлерін,  сөзжасамдық  үлгілерді, 

сөзжасамдық мағынаны, әр сөз табының сөзжасамын т.б. сөзжасамға қатысты мәселелерді 

зерттейді.  Сөзжасам  арқылы  тіліміздің  сөздік  құрамы  үнемі  толықтырылып  отырылады. 

Тілдің сөзжасам жүйесі ұзақ дамуды бастан кешірген. Тілдегі жаңа сөз кездейсоқ жасала 

салмай тілдегі қалыптасқан сөзжасамдық заңдылықтар негізінде туындайды.  

Сөзжасамды оқытудағы мақсат студенттерге негізгі теориялық мағлұматтар беру. 

Негізінен сөзжасамға қатысты соны ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, студенттердің 

білімін  тексеру  мақсатында,  я  меңгергенін  білу  үшін  түрлі    өздік  жұмыс,  тест  жүйесі, 

кейбір  даулы,  қиын  тілдік  құбылыстар  жайында  пікірталас  тақырыптары  алынып 

жүргізіледі.   

Сөзжасамды оқытудың міндеттері: 

-сөзжасамдық негізгі ырымдармен таныстыру; 

- сөзжасам мәселелерінен толық мағлүмат беру; 

-  қазіргі  заман  тіл  ғылымының  дамуына  сай  жаңа  технология  бойынша  модульдік 

жүйемен туынды сөздердің жасалуын таныстыру, жаттықтыру; 

- туынды сөздердің ішкі мағыналық құрылымын анықтау

- түбір сөздің шығу төркінін айқындау; 

- туынды түбірлердің мағыналық байланысын ашу; 

- сөз таптарының сөзжасамдық ерекшеліктерін таныту; 

-  сөзжасамдық  талдау,  морфемдік  талдау,  этимологиялық  талдауға  үйретіп, 

жаттықтыру, дағдыландыру. 

Курс саясаты: 

-

 



Дәріске, тәжірибелік сабаққа, ОСӨЖ-ге қатысу

-

 



Сабаққа кешікпеу, сабақтан қалмау; 

-

 



Тапсырмаларды уақытында орындау; 

-

 



Оқу үрдісіне белсенді қатысу; 

-

 



Берілген тапсырмаға жауапкершілікпен қарау. 

 

Курстың құрылысы дәріс, тәжірибелік, ОСӨЖ және СӨЖ   жұмыстарынан   тұрады. 



 Пререквизиті 

«Тіл  біліміне  кіріспе»,  «Тіл  білімінің  негіздері»,  «Нормативті  қазақ  тілі»,  «Қазақ 

тілінің  лексикологиясы  мен  фразеологиясы»  және  қазақ  тілінің  т.б.  салалары  оқытылды.  

Студенттердің қазақ тіл білімі, тілдік бірліктер туралы    жалпы мәліметі болу керек. 



1.

 

Постреквизиті 

«Қазіргі  қазақ  тілінің  морфологиясы»,  «Қазіргі  қазақ  тілінің  синтаксисі»,  «Қазақ 

тілін оқыту әдістемесі» және т.б. 


Студенттер  қазақ  тілінің  теориялық  курстары  бойынша  алған  білімдерін 

біртұтастыққа келтіре жүйелей отырып,  сөзжасам саласын меңгеріп шығады.   

 

2.

 

Пәннің қысқаша сипаттамасы 

Сөзжасам  -  қазіргі  қазақ  тілінің  негізгі  саласы.  Көп  жылдардан  бері  тіл  ғылымының 

бұл саласы жоғарғы оқу орындарында арнайы жасалынған бағдарламалар мен оқулықтар 

негізінде ғылыми пән ретінде жүргізіліп келеді.  

Қазақ  тіліндегі  сөздердің  жасалуын,  тұлғалық  өзгеруін,  топтарға  бөлінуін,  әр  топқа 

енген сөздердің  өзіндік сөзжасам жүйесі және т.б. жөнінде терең теориялық білім береді. 



Курстың тақырыптық жоспары (VІІсеместр, 15 апта) 

 

№ 



Тақырыптың аталымы 

Сағат саны 

  

Дәріс 

Тәжірибе 

ОСӨЖ 

СӨЖ 

  

Модуль  1  

 

  

 

  



 Сөзжасам  тіл  білімінің  жеке  бір 



саласы. Сөзжасамның тілдің басқа 

салаларымен байланысы 





Сөзжасамның негізгі  теориялық 



ұғымдары 





Сөзжасамның 

лексика- 

семантикалық тәсілі 





Сөзжасамның синтетикалық тәсілі. 





Сөзжасамның 

аналитикалық 

тәсілі. 





Сөзжасам 

мәселесі 

мен 

сөз 


құрамының 

байланысы. 

Сөз 

құрамының  түрлері:  негізгі  және 



туынды түбір. 





Күрделі сөздер және оның түрлері 



 



Модуль  2 

  

  



  

  

 8  Зат 



мағыналы 

сөздердің 

синтетикалық тәсілмен жасалуы 





Зат 

мағыналы 

сөздердің 

аналитикалық 

және 

лексика-


семантикалық 

тәсілдермен 

жасалуы 



10  Сын мағыналы сөздердің 



синтетикалық тәсілмен жасалуы 



11  Сын мағыналы сөздердің 



аналитикалық және лексика-

семантикалық тәсілдермен 

жасалуы 



12   Сан 



мағыналы 

сөздердің 

сөзжасамы 



13  Есімдіктің сөзжасамы 





14 


 

 Үстеудің сөзжасамы 





 

15 



Қимыл 

мағыналы 

сөздердің 

сөзжасамы 





 

Барлығы: 



15 

15 


15 

45 


 

Дәріс материалдарының мазмұны 

(кредит саны, сағат саны) 

 

№ 

Дәріс аталымы 

 

Дәріс мазмұны 

Сағат 

саны 

 

Модуль 1 

Сөзжасам 



тіл 

білімінің 

жеке 

бір саласы  



Қазақ  тілінің  сөзжасам  жүйесі.  Сөзжасам  мәселесі 

морфология  немесе  лексикология  саласында  айтылып 

келді.Орыс тіл білімінде сөзжасам 70-80 жылдары шыққан 

академиялық  грамматикада  қарастырылды.Сол  кезде-ақ 

сөзжасам  жеке  сала  ретінде  танылды.  Тюркологияда  да 

сөзжасам  морфология  шеңберінде  қарастырылып  келді. 

Кейіннен барып жеке зерттеулер шыға бастады. Сөзжасам 

–  тарихи  тілдік  құбылыс.  Сөзжасамның  тілдің  басқа 

салаларымен байланысы 



Сөзжасамның 

негізгі теориялық 

ұғымдары 

Сөзжасамдық мағына 

Туынды мағынаның негізділігі 

Туынды мағынаның түрлендірілген түрі 

Көшірілген туынды мағына 

Туынды мағынаның теңбе-теңдік түрі 

 Сөзжасамдық ұя 

Сөзжасамдық ұя(өнімді және өнімсіз ұялар). 

Сөзжасамдық  тізбек(бұл  сөзжасамдық  ұяның  бір  бір 

мүшесі, анықтамасы, өзіндік белгілері т.б.). 

Сөзжасамдық 

саты(сөзжасамдық 

ұяның 

негізгі 


мүшелерінің бірі екендігі, сатысыз ұя болмайтыны). 

Сөзжасамдық  парадигма(сөзжасамдық  тарамның бір негіз 

сөзден жасалған бірнеше туынды сөз екені). 

Сөзжасамдық  жұп  (негіз  бен  одан  жасалған  туынды  сөз 

сөзжасамдық жұп құрайтыныт.б.). 

 



Сөзжасамның 

лексика- 

семантикалық 

тәсілі 

Лексикалық  тәсілге  басқа  тілден  енген  сөздерді 



тікелей  сол  күйінде  алуды  жатқызады.  Бұл 

процестің  басты қасиеті  жаңа туындының(кірме 

сөздер  де  жаңа  туынды  болып  саналады,өйткені 

оларда  сөзжасам  қатарын  арттырып,тілдің  сөздік 

құрамын 

жаңа 


сөздермен 

байытады.)тіл 

айналымына  түсумен  байланысты  болғандықтан 

және  сөзжасам  тәсілдерінің  басқа  түрлері 

қатыспай,  тек  басқа  тілден  сол  күйінде  сөз  алу 

болғандықтан,  сөзжасамның  лексикалық  тәсілі 

болып  табылады.  Семантикалық  тәсілге  сөз 

мағынасының  өзгеруі  арқылы  жасалған  сөздер 

жатады.

 



Сөзжасамның 

синтетикалық 

тәсілі. 


Сөзжасамның 

синтетикалық 

тәсілін-

морфологиялық 

тәсіл 

деп 


те 

атайды. 


Синтетикалық  (морфологиялық)  тәсіл    арғы-тегі 

қосу,  жапсыру,  біріктіру  деген  мәндегі  синтез 



сөзінен  жасалған.  Сөзжасам  қосымшаларының  

түбірге  жалғануы    арқылы  жаңа  мағыналы  сөз, 

лексикалық  единица  жасалып  тілдің  сөздік 

құрамы артады.

 



Сөзжасамның 



аналитикалық 

тәсілі. 


Сөзжасамның 

аналитикалық 

(немесе 

синтаксистік)  тәсіліне  сөздерді  (әр  тұлғадағы 

түбірлерді) біріктіру, қосарлау, тіркестіру арқылы 

жаңа сөз жасау процесін жатқызамыз.     «Қазіргі 

қазақ  тілінің  сөзжасам  жүйесі»  еңбегінде 

аналитикалық  тәсілдің  мынадай  ішкі  түрлері 

көрсетіледі:1.сөзқосым  2.қосарлау  3.тіркестіру 

4.қысқарту.  



Сөзжасам 



мәселесі  мен  сөз 

құрамының 

байланысы.  Сөз 

құрамының 

түрлері: 

негізгі 


және 

туынды 


түбір. 

Сөзжасам  тәсілдері  арқылы  туған  жаңа  сөздер, 

туынды  түбір,  біріккен  сөз,  қос  сөз,  тіркескен 

сөздер 


құрамы 

жағынан 


морфологиямен 

байланысты.  Тілдік  процесс  жағынан    сөзжасам 

тәсілдері  –  қосымша  арқылы,  біріктіру  арқылы, 

тіркестіру  арқылы,  қосарлау  тәсілдері  сөзжасам 

саласына  қатысты  болса,  ал  осылардың  негізінде 

туған  нәтижелер  туынды  түбір,  біріккен  сөз, 

тіркескен сөз, қос сөздер  морфологияның нысаны 

болып  табылады.  Сөзжасам  мен  морфологияның 

байланысы 

сөз 


құрамы 

жағынан 


да 

диалектикалық  байланысты  болады.  Түбір  және 

негіз, туынды түбір, олардың анықтамалары.

 



Күрделі 


сөздер 

және 


оның 

түрлері 


Күрделі сөз дегеніміз - кемінде екі не адам көп дара сөзден 

құралып,  ритм,  ырғақ  жағынан  бірұдай  лексика-

семантикалық жағынан бірбүтін  тұлға болып қалыптасқан 

сөздер.  Күрделі  сөздердің  түрлері:  біріккен  сөздер, 

кіріккен  сөздер,  қос  сөздер,  тіркес  сөздер,  қысқарған 

сөздер. 




 

Модуль  2 

 

  



Зат 


мағыналы 

сөздердің 

синтетикалық 

тәсілмен 

жасалуы 

Қазіргі  қазақ  тіліндегі  зат  мағыналы  сөздердің 

туындылыққа  қатысы.  Зат  мағыналы  сөздерді 

жасайтын  түбірлердің  құрамы  мен  құрылысы. 

Туынды 

зат 


мағыналы 

сөздер 


жасайтын 

жұрнақтардың  құрамдық  ерекшеліктері:  жалаң 

және құранды жұрнақтар.

 



Зат  мағыналы 

сөздердің 

аналитикалық 

және  лексика-

семантикалық 

тәсілдермен 

жасалуы 


Бірігу,  кірігу,  тіркесу,  қосарлау  арқылы  жасалған 

туынды  зат  мағыналы  сөздер.  Кірме  сөздер, 

арабпарсы,  монғол,  орыс  тілдерінен  енген  зат 

мағыналы  сөздер.  Заттану  процесі  арқылы 

жалаған  туынды  зат  мағыналы  сөздер.  Жалаң 

субстантивтер және күрделі субстантивтер. 



10 

Сын мағыналы 

сөздердің 

синтетикалық 

тәсілмен 

жасалуы 


Сын  мағыналы  сөздердің  лексика  семантикалық 

тәсілмен  жасалуы.  Сын  мағыналы  сөздерді 

жасайтын  жұрнақтар  табиғаты.  Аналитикалық 

тәсілмен жасалған сын мағыналы сөздер. 

11 


Сын мағыналы 

сөздердің 

аналитикалық 

және лексика-

семантикалық 

тәсілдермен 

жасалуы 

Сын  мағыналы  сөздерге  қатысты  түбірлердің 

құрамы мен құрылымы жағынан әртүрлілігі. Сын 

мағыналы  сөздер  жасайтын  жалаң  және  құранды 

жұрнақтар, өнімдді және өнімсіз жұрнақтар, кірме 

жұрнақтар. 

12  Сан  мағыналы 



сөздердің 

сөзжасамы 

 

Сан мағыналы сөздердің сөзжасамдық ерекшелігі. 



Сан  мағыналы  сөздердің  синтетикалық  тәсілмен 

жасалуы.  Аналитикалық  тәсілмен  жасалған  сан 

мағыналы сөздер. 

13  Есімдіктің 



сөзжасамы 

 

Есімдік сөз табының сөзжасамдық сипаты. 



Лексика семантикалық тәсілмен жасалған 

есімдіктер. Есімдіктің синтетикалық жолмен 

жасалуы. Аналитикалық тәсілмен жасалған 

есімдіктер. 

14 


Үстеудің 

сөзжасамы 

Лексика семантикалық тәсілмен жасалған 

үстеулер. Үстеу жасайтын жұнақтар табиғаты. 

Үстеулердің аналитикалық тәсілмен жасалуы. 

15  Қимыл 



мағыналы 

сөздердің 

сөзжасамы 

Лексика  семантикалық  тәсілмен  жасалған  қимыл 

мағыналы  сөздер.  Қимыл  мағыналы  сөздер 

жасайтын  жұнақтар  табиғаты.  Қимыл  мағыналы 

сөздердің аналитикалық тәсілмен жасалуы. 



 



Барлығы: 

 

15 



Тәжірибелік сабақ  мазмұны 

(кредит саны, сағат саны) 

 

№ 

Тәжірибелік 

сабақ 

тақырыбы   

 

Тәжірибелік сабақ  мазмұны 

Сағат 

саны 

 

Модуль 1 

 Қазақ 



тілінің 

сөзжасам жүйесі  

1.Қазақ  тілінің  сөзжасам  жүйесі(сөзжасамның  дамуы, 

баюы, сөзжасамдық жүйенің қалыптасуы) 

2.  Сөзжасамның  тілдің  басқа  салаларымен  байланысы 

(морфологиямен, 

синтаксиспен, 

лексикологиямен, 

фонетикамен) 

3.  Сөзжасамға  байланысты  тіл  біліміндегі  зерттеу 

еңбектері(Н.Оралбай және т.б.зерттеулеріне тоқталу) 



Сөзжамамдық 

негізгі ұғымдар 

Сөзжасамдық  мағынаның  сөзжасамдық  әрекет  арқылы 

жасалатындығы. 



Сөзжасамдық ұя 

Сөзжасамдық тізбек 

Сөзжасамдық саты 

Сөзжасамдық парадигма 

Сөзжасамдық жұп 

Сөзжасамның 



лексика- 

семантикалық 

тәсілі 

Лексикалық  тәсілге  басқа  тілден  енген  сөздерді 



тікелей  сол  күйінде  алуды  жатқызады.  Бұл 

процестің  басты қасиеті  жаңа туындының (кірме 

сөздер  де  жаңа  туынды  болып  саналады,  өйткені 

оларда сөзжасам қатарын арттырып, тілдің сөздік 

құрамын 

жаңа 


сөздермен 

байытады) 

тіл 

айналымына  түсумен  байланысты  болғандықтан 



және  сөзжасам  тәсілдерінің  басқа  түрлері 

қатыспай,  тек  басқа  тілден  сол  күйінде  сөз  алу 

болғандықтан,  сөзжасамның  лексикалық  тәсілі 

болып  табылады.  Семантикалық  тәсілге  сөз 

мағынасының  өзгеруі  арқылы  жасалған  сөздер 

жатады. 


Сөзжасамның 



синтетикалық 

тәсілі. 


Сөзжасамның 

синтетикалық 

тәсілін-

морфологиялық 

тәсіл 

деп 


те 

атайды. 


Синтетикалық  (морфологиялық)  тәсіл    арғы-тегі 

қосу,  жапсыру,  біріктіру  деген  мәндегі  синтез 

сөзінен  жасалған.  Сөзжасам  қосымшаларының  

түбірге  жалғануы    арқылы  жаңа  мағыналы  сөз, 

лексикалық  единица  жасалып  тілдің  сөздік 

құрамы артады. 



Сөзжасамның 



аналитикалық 

тәсілі. 


Сөзжасамның 

аналитикалық 

(немесе 

синтаксистік)  тәсіліне  сөздерді(әр  тұлғадағы 

түбірлерді) біріктіру, қосарлау, тіркестіру арқылы 

жаңа сөз жасау процесін жатқызамыз.     «Қазіргі 

қазақ  тілінің  сөзжасам  жүйесі»  еңбегінде 

аналитикалық  тәсілдің  мынадай  ішкі  түрлері 

көрсетіледі:  1.сөзқосым  2.қосарлау  3.тіркестіру 

4.қысқарту.  



Сөзжасам 



мәселесі  мен  сөз 

құрамының 

байланысы.  Сөз 

құрамының 

түрлері: 

негізгі 


және 

туынды 


түбір. 

Сөзжасам  тәсілдері  арқылы  туған  жаңа  сөздер, 

туынды  түбір,  біріккен  сөз,  қос  сөз,  тіркескен 

сөздер 


құрамы 

жағынан 


морфологиямен 

байланысты.  Тілдік  процесс  жағынан    сөзжасам 

тәсілдері  –  қосымша  арқылы,  біріктіру  арқылы, 

тіркестіру  арқылы,  қосарлау  тәсілдері  сөзжасам 

саласына  қатысты  болса,  ал  осылардың  негізінде 

туған  нәтижелер  туынды  түбір,  біріккен  сөз, 

тіркескен сөз, қос сөздер  морфологияның нысаны 

болып  табылады.  Сөзжасам  мен  морфологияның 

байланысы 

сөз 


құрамы 

жағынан 


да 



диалектикалық  байланысты  болады.  Түбір  және 

негіз, туынды түбір, олардың анықтамалары. 

Күрделі сөздер 



және 

оның 


түрлері 

Күрделі сөз дегеніміз - кемінде екі не адам көп 

дара сөзден құралып, ритм, ырғақ жағынан 

бірұдай лексика-семантикалық жағынан бірбүтін  

тұлға болып қалыптасқан сөздер. Күрделі 

сөздердің түрлері: біріккен сөздер, кіріккен 

сөздер, қос сөздер, тіркес сөздер, қысқарған 

сөздер. 




 

Модуль  2 

 

  



Зат  мағыналы 

сөздердің 

синтетикалық 

тәсілмен 

жасалуы 


Қазіргі  қазақ  тіліндегі  зат  мағыналы  сөздердің 

туындылыққа  қатысы.  Зат  мағыналы  сөздерді 

жасайтын  түбірлердің  құрамы  мен  құрылысы. 

Туынды 


зат 

мағыналы 

сөздер 

жасайтын 



жұрнақтардың  құрамдық  ерекшеліктері:  жалаң 

және құранды жұрнақтар. 



Зат  мағыналы 



сөздердің 

аналитикалық 

және  лексика-

семантикалық 

тәсілдермен 

жасалуы 


Бірігу,  кірігу,  тіркесу,  қосарлау  арқылы  жасалған 

туынды  зат  мағыналы  сөздер.  Кірме  сөздер, 

арабпарсы,  монғол,  орыс  тілдерінен  енген  зат 

мағыналы  сөздер.  Заттану  процесі  арқылы 

жалаған  туынды  зат  мағыналы  сөздер.  Жалаң 

субстантивтер және күрделі субстантивтер. 

10 


Сын мағыналы 

сөздердің 

синтетикалық 

тәсілмен 

жасалуы 

Сын  мағыналы  сөздерге  қатысты  түбірлердің 

құрамы мен құрылымы жағынан әртүрлілігі. Сын 

мағыналы  сөздер  жасайтын  жалаң-құранды, 

өнімді-өнімсіз, кірме жұрнақтар. 

11 



Сын мағыналы 

сөздердің 

аналитикалық 

және лексика-

семантикалық 

тәсілдермен 

жасалуы 

Сын  мағыналы  сөздердің  жасалуына  қатысатын 

бірігу,  тіркестіру,  қосарлау  тәсілдері.  Лексика-

семантикалық  тәсілде  адъективтену  процесінің 

мәні.  Уақытша  және  түпкілікті  адъективтену, 

жалаң  және    күрделі,  есім  негізді  және  есімдік 

негізді  адъективтер.  Сын  мағыналы  сөздерді 

жасайтын  жұрнақтар  табиғаты.  Аналитикалық 

тәсілмен жасалған сын мағыналы сөздер. 

12 



Сан  мағыналы 

сөздердің 

сөзжасамы 

 

Сан мағыналы сөздердің сөзжасамдық ерекшелігі. 



Сан  мағыналы  сөздердің  синтетикалық  тәсілмен 

жасалуы.  Аналитикалық  тәсілмен  жасалған  сан 

мағыналы сөздер. 

13 



Есімдіктің 

сөзжасамы 

 

Есімдік сөз табының сөзжасамдық сипаты. 



Лексика-семантикалық тәсілмен жасалған 

есімдіктер. Есімдіктің синтетикалық жолмен 

жасалуы. Аналитикалық тәсілмен жасалған 



есімдіктер. 

14 


 Үстеудің 

сөзжасамы 

 Лексика-семантикалық 

тәсілмен 

жасалған 

үстеулер.  Үстеу  жасайтын  жұнақтар  табиғаты. 

Үстеулердің аналитикалық тәсілмен жасалуы. 

15 



Қимыл 

мағыналы 

сөздердің 

сөзжасамы 

 Лексика-семантикалық  тәсілмен  жасалған  қимыл 

мағыналы  сөздер.  Қимыл  мағыналы  сөздер 

жасайтын  жұнақтар  табиғаты.  Қимыл  мағыналы 

сөздердің аналитикалық тәсілмен жасалуы. 



 

Барлығы: 

 

15 



 

ОСӨЖ тапсырмалары мен орындалу мерзімі 

 

Р/С 



Өздік жұмыс тақырыптары 

Бақылау түрі 

Тапсырат

ын 


уақыты 

1  


Зат 

есімнің 


синтетикалық 

тәсіл арқылы жасалуы 

 Конспект 

1-апта 


Күрделі  сын  есімнің  жасалу 

жолдары  

жазбаша 


тапсырма, 

картотека теру 

2-апта 



Сан есім сөзжасамы 



 

Ауызша 


3- апта 

Қолданысқа 



енген 

жаңа 


сөзқосымдар 

ауызша 


 

4- апта 


Етістіктің 

сөзжасамындағы 

сөз таптарының рөлі 

Реферат 

5- апта 


Негіз  сөздегі  сындық  белгіге 

көшу 

қимылын 


жасайтын 

жұрнақтардың қызметі. 

Жазбаша 

6- апта 


Үстеудің 

сөзжасамдық 

жұрнақтарының мағыналары 

ауызша  

7-апта 


Туынды 


сын 

есімдердің 

мағыналық ерекшеліктері 

 Жазбаша 

8-апта 



Күрделі 



сын 

есімдердің 

мағыналық құрылымы 

Ауызша 


9-апта 

10 


Сөзжасамдық 

тізбектердің 

ерекшеліктері 

Реферат 


10-апта 

11 


Тіркескен күрделі зат есімдер  Жазбаша 

11-апта 


12 

Қазақ 


тіліндегі 

тұрақты 


тіркесті етістіктер 

талдау жасау 

12-апта 

13 


Есімдерден  етістік  жасайтын 

жұрнақтар 

конспект жазу 

13-апта 


14 

Тіркескен күрделі етістіктер 

талдау жасау 

14-апта 


15 

Аналитикалық  тәсіл  арқылы 

жасалған үстеулер 

Жазбаша 


15-апта 

 

СӨЖ тапсырмалары  мен орындалу мерзімі 

Р/С 


Өздік жұмыс тақырыптары 

Бақылау түрі 

Тап. 

Уақыты 


1  

Туынды 


сөздердің 

құрамына қарай жіктелуі 

Конспект тексеру   

1-апта 


Сөзжасамдық мағыналар 

Конспект тексеру   

2-апта 


Сөзжасамдық тип  пен үлгі   Конспект тексеру   

3- апта 

Сөзжасамдық 



ұяның 

құрылымы 

Конспект тексеру   

4- апта 


 Зат 


атауының 

лексикасемантикалық 

тәсілмен жасалуы 

Конспект тексеру   

5- апта 

Сын  есімнің  сөзжасамдық 



жұрнақтары 

Конспект тексеру   

6- апта 

Сан  есімнің  сөзжасамдық 



тәсілдері 

Конспект тексеру   

7- апта 

Үстеудің сөзжасамдық 



жұрнақтары 

Конспект тексеру   

8-апта 



Мекендік мәнді етістік 



жасайтын жұрнақтар  

Конспект тексеру   

9-апта 

10 


Тіркескен күрделі сын 

есімдер 


 

Конспект тексеру   

10-апта 

11 


Етістіктен 

зат 


атауын 

жасайтын жұрнақтар 

Конспект тексеру   

11-апта 


12 

Зат  есімнің  лексикалық 

мағынаны 

түрлендіретін 

жұрнақтары  

Конспект тексеру   

12-апта 

13 


Етістіктің 

сөзжасамдық 

жұрнақтары 

Конспект тексеру   

13-апта 

14 


Тұрақты тіркес етістіктер 

Конспект тексеру   

14-апта 

15 


Үстеудің 

сөзжасамдық 

жұрнақтары 

Конспект тексеру   

15-апта 

 

ЕМТИХАН СҰРАҚТАРЫ  



  

1.

 



Сөзжасам тіл білімінің жеке бір саласы 

2.

 



Сөзжасамдық тәсілдер 

3.

 



Синтетикалық тәсіл 

4.

 



Аналитикалық тәсіл  

5.

 



Лексика-семантикалық тәсіл 

6.

 



Сөзжасам мәселесі мен сөз құрамының байланысы. Сөз құрамының 

түрлері: негізгі және туынды түбір. 



7.

 

Сөзжасамдық мағына 



8.

 

Сөзжасамдық ұя 



9.

 

Сөзжасамдық тізбек 



10.

 

Сөзжасамдық саты 



11.

 

Сөзжасамдық парадигма 



12.

 

Сөзжасамдық жұп 



13.

 

Зат мағыналы сөздердің сөзжасамы 



14.

 

Зат мағыналы сөздер жасайтын жұрнақтар табиғаты 



15.

 

Лексика семантикалық тәсіл арқылы жасалған зат мағыналы сөздер 



16.

 

Аналитикалық тәсілмен жасалған зат мағыналы сөздер 



17.

 

Сын мағыналы сөздер сөзжасамы 



18.

 

Лексика семантикалық тәсілмен жасалған сын мағыналы сөздер 



19.

 

Сын мағыналы сөздер жасайтын жұрнақтар 



20.

 

Күрделі сын есімдер, олардың жасалу жолдары. 



21.

 

Сан мағыналы сөздердің сөзжасамы. 



22.

 

Аналитикалық тәсілмен жасалған сан мағыналы сөздер. 



23.

 

Үстеудің сөзжасамы 



24.

 

Қимыл мағыналы сөздердің сөзжасамы 



25.

 

Етістік жасаушы жұрнақтар 



26.

 

Күрделі етістіктер, олардың жасалу жолы 



 

 

 



ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 

Негізгі әдебиеттер: 

 

1.

 



Н.Оралбай. Қазақ тілінің сөзжасамы. Алматы, 1989. 

2.

 



Н.Оралбаева.  Қазіргі  қазақ  тіліндегі  сан  есімнің  сөзжасам  жүйесі. 

Алматы, 


3.

 

Қасым Б. Қазақ тіліндегі күрделі сөздер: уәждеме және аталым. Алматы, 



4.

 

Қасым  Б.  Күрделі  зат  атауларының  мағыналық  құрылымы  және 



сөзжасамдық үлгілері. Алматы,  

5.

 



Қасым Б. Сөзжасам: семантика, уәждеме. Алматы, 2003. 

6.

 



Қазақ грамматикасы. Елорда, 2002 

 

 



Қосымша әдебиеттер: 

 

1.

 



Қазіргі қазақ тілінің сөзжасам жүйесі. Алматы, 1989. 

2.

 



Қалиев Ғ. Қазақ тілінің сөзжасам мәселелері. Алматы, 2002. 

3.

 



Қалыбаева  А.,  Оралбаева  Н.  Қазіргі  қазақ  тілінің  морфемалар  жүйесі. 

Алматы, 1986.  

4.

 

Ибатов А. Сөздің морфологиялық құрылымы. Алматы, 1982. 



5.

 

Ибатов А. Қазақ тілінің туынды сөздер сөздігі. 1988. 



6.

 

Салқынбай А. Т   Тарихи сөзжасам. (Семантикалық сөзжасам). Алматы, 



1999. 

7.

 



ҚұрмәнәлиевҚ.  Қазақ  тіліндегі  сөзжасамдық  ұя  мәселесінің  теориялық 

негіздері. АДД. Алматы, 2002. 

8.

 

Қоқышева Н. Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамдық сатылар АКД, Алматы,  



2001. 

9.

 



Есімсейітов  Б.  Қазақ  тіліндегі  сөзжасамдық  тізбектер.  АКД,  Алматы, 

2002. 


10.

 

Оразахынова  Н.А.  және  басқалар.  Қазақ  тілі(сөзжасам,  морфология). 



Алматы, 2004ж. 

11.


 

Шақаман 


Ы. 

Қазақ 


тілі 

сөздерінің 

түрленім 

жүйесі 


мен 

қызметі.Павлодар, 2008. 

12.

 

Қасым  Б.  Қазақ  тілінің  сөзжасамы:  практикалық  және  зертханалық 



жұмыстар. Алматы, 2007. 

 

 



 

СТУДЕНТ РЕЙТИНГІСІН БАҒАЛАУ КӨРСЕТКІШТЕРІ 

№  Бақылау түрі 

Апта  

1-

рейтин



г 

қорыт


ындыс

ы 

Апта  



2-

рейтин


г 

қорыт


ындыс

ы 

15 



1  2  3  4  5  6 

8  9  10  1

1



1

1



1  Сабаққа 

қатысым 

*  *  *  *  *  * 

*  *  * 


*  *  *  * 



2  Дәрістерді 

конспектілеу 

 

  *    *   



 

 



 

 



 



 

3  Тәжірибелік 

сабақтардағы 

тапсырмалард

ың орындалуы 

  *  *  *  *  * 

30 

 

 



*  *  *  * 

30 

 

4  ОСӨЖ,  СӨЖ 



тапсырмалары

ның  


орындалуы 

*  *  *  *  *   

30 

 

 



*  *  *  * 

45 

 

5  Аралық 



бақылау 

тапсырмалары

ның 

орындалуы 



 

 

 



 

 

 



20 

 

 



 

 

 



 

 

20 



 

6  Тапсырманың 

басқа түрлері 

 

  *   



  * 

 



 

 

 



 



 

 

Қорытынды  

 

 

 

 

 

 

100 


 

 

 



 

 

 



 

100 


 

 

Қорытынды 

бағадан  алған 

үлесі 


 

 

 



 

 

 



30% 

 

 



 

 

 



 

 

30% 



 

 

 

Пән  бойынша  қорытынды  бақылау  пайыздық  мазмұнда  мына 

формула бойынша анықталады: 

 

 



4

,

0



Ý

6

,



0

2

2



Ð

1

Ð



%

È

 



 

Мұндағы: Р1 – 1-рейтинг бағасының пайызы, Р2 – 2-рейтинг бағасының 

пайызы, Е – емтихан бағасының пайызы  

 

-



 

рейтингтік бақылау – 60%  

-

 

емтихан - 40% 



 

Студенттердің  білімін  бағалау  критерийлері:  студент  дәріс,  тәжірибелік 

сабақтарға  толық  қатысып,  ОСӨЖ  және  СӨЖ  бойынша  барлық  тапсырмаларды 

орындаған  жағдайда  ең  жоғары  балл;  тапсырманы  орындаудағы  шығармашылығы  үшін 

көтермелеу  балын,  толық  орындалмаған  жазба  жұмыстары,  тапсырмалардың 

орындалмауы, 

босатқан 

сабақтары, 

тапсырмаларды 

белгіленген 

мерзімде 

тапсырмағандары үшін айып балдарын алуы мүмкін. 

 

 

Пәннің бақылау түрлері: ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды бақылау. Бақылау 

құралдары: сабаққа қатысу, бақылау жұмысы, сұрақ-жауап, реферат, конспект. 



 

 

 

Білімді бағалаудың жалпы көрсеткіші 

 

Әріптік баға 



Балдардың сандық 

эквиваленті  

Пәнді меңгерудің 

пайыздық мазмұны  

Дәстүрлі баға  

А  


4,0  

95-100  


өте жақсы 

А



3,67  

90-94  


 

 

В



3,33  


85-89  

Жақсы 


В 

3,0  


80-84  

 

 



В

2,67  



75-79  

 

 



С

2,33  



70-74  

 

 



қанағаттанарлық 

 

 



 

 

С 



2,0  

65-69  


С

1,67  



60-64  

D

+



  

1,33  


55-59  

D  


1,0  

50-54  


F  

0  


0-49  

қанағаттанарлықсыз 

 

 


Академиялық тәртіп саясаты: курс саясаты мынадай талаптарды қамтиды: 

-

 



сабақты босатпау 

-

 



сабаққа кешікпеу 

-

 



оқу үрдісіне белсенді араласу 

-

 



ұқыптылық, міндеттілік 

-

 



өздік жұмыстарының орындалуы 

-

 



топпен жұмыс істеу  

-

 



шыдамдылық, ізденімпаздық 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал