«Қазақ тілі мен әдебиеті» және



жүктеу 0.96 Mb.

бет1/8
Дата14.09.2017
өлшемі0.96 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

 

«Қазақ тілі мен 

әдебиеті» және 

«Ұлағат» 

жауапкершілігі 

шектеулі 

серіктестігінің 

ай сайын 

шығатын 

Республикалық 

ғылыми-

педагогикалық, 

әдістемелік 

жұрналы 

Мақсатым – тіл ұстартып

                        өнер шашпақ...

                                         

АБАЙ.


                  ҚАЗАҚ ТІЛІ

 

                   МЕН 

                   ӘДЕБИЕТІ

                            

1958 жылдың                 

                                                              наурыз айынан 

                                                              бастап шығады

                      

         6/2015      

МАУСЫМ

    


АҚЫЛДАСТАР АЛҚАСЫ:

Құсиын Айтқалиев, Шәмша Беркімбаева,                                                                                                                 

Жанғара Дәдебаев, Гүлтас Құрманбаева,                                     

Мекемтас Мырзахметұлы, Қуандық Мәшһүр Жүсіп,                      

Нұрша Оразахынова, Бақтияр Сманов, Жансейіт Түймебаев, 

Рақымжан Тұрысбек, Нұргелді Уәлиұлы.

3

МАЗМҰНЫ

Таным табиғатында

Ш.ҚАСЕНОВА.                         Сатыбалды Қазтаев өлеңдерінің тәрбиелік мәні.............5

Г.АХМЕТОВА.                           Танымдық деңгейді жетілдіруге бағытталған

                                                      тапсырмалар арқылы оқушылардың сын

                                                      тұрғысынан ойлау қабілеттерін дамыту.........................11

А.ОРАЗОВА.                              Деңгейлеп оқыту − нәтижелі білім кепілі......................22

А.ЕРМАҒАНБЕТОВА.            Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау.......................29

Н.ДҮЙСЕНОВА.                       Топтық жұмыстың тиімділігі..........................................39

А.БАЙБАТЫРОВА.                  Шығармашылыққа жетелеудің негізі −

                                                      тіл дамыту жұмыстары....................................................47



Жас маманға жәрдем

З.БОЛАТОВА.                            Болашақ педагог маманды сөйлеу мәдениеті мен

                                                       мәнерлеп оқуға баулу......................................................54



Р.САМАДИЕВА.                        Тахауи Ахтанов. «Күй аңызы» әңгімесі........................64

Қазақ әдебиеті: озық тәжірибе, ортақ әдіс

Л.ЕЛУБАЕВА.                           Майлықожа Сұлтанқожаұлының өлеңдері....................68

Г.АСИМОВА.                             Ақселеу Сейдімбек. «Әйел-ана»....................................73

Г.ТҰРАЛИЕВА.                         Н.Сералиевтің «Аңсау» әңгімесіндегі

                                                      кейіпкерлер бейнесі.........................................................77



Ж.СЕКСЕНБАЕВА.                  Билердің сөзі − ақылдың көзі.........................................81

П.ҚАНАТОВА.                           Қазақтың көрнекті ғалымы −

                                                      Шоқан Уәлиханов............................................................86



Қазақ тілі: озық тәжірибе, ортақ әдіс

А.ҚАЙЫРОВА.                          Тіл көрнектілігі................................................................91

Н.ҚАДЫРҚҰЛОВА.                 Кезектес салалас..............................................................94

Ж.РАЙҚҰЛОВА.                       Буын және оның түрлері.................................................98

Көмекші құрал

А.ӘЙІП.                                       Әдебиет − сөз құдіреті..................................................101

Г.НҰРМАНОВА.                        Оқушылардың өзіндік жұмысын

                                                       ұйымдастырудың маңызы............................................112



А.ЕЛЕНОВА.                              «Әбділдатану» қолданбалы курсы .............................115

Ғасыр ақыны

Б.ЖҮГЕРБАЕВА.                      Мұқағалидың көрегендігі.............................................119

Мерейтой 



 70



Б.СМАНОВ.                                Ұлағат иесі.....................................................................124

С.ЕЛІКПАЕВ.                             Бағалы білім бағбаны...................................................130

Білім сынағында

Г.ЕСЕНҒАЛИЕВА.                    Фонетика саласы бойынша тест тапсырмалары........138

СОДЕРЖАНИЕ

Познание

Ш.КАСЕНОВА.                       Вопросы   воспитания  в  стихотворениях    

                                                    Cатыбалды Казтаева .................................................5



Г.АХМЕТОВА.                         Развитие навыков критического мышления 

                                                    через задания, которые направлены  на 

                                                    совершенствование познавательного уровня.........11

А.УРАЗОВА.                             Уровневое обучение  – залог успешного 

                                                    обучения....................................................................22



А.ЕРМАГАНБЕТОВА.           Оценивания  для обучения и оценивание 

                                                    обучения  ..................................................................29



Н.ДУЙСЕНОВА.                     Эффективность групповой  работы........................39

А.БАЙБАТЫРОВА.                Развитие творческих способностей с помощью 

                                                    языкового материала................................................47

                                           

В  помощь молодому  специалисту

З.БОЛАТОВА.                          Пути повышения культуры речи будущего 

                                                    учителя и основы обучения 

                                                    выразительному чтению..........................................54

Р.САМАДИЕВА.                     Тахауи Ахтанов. Рассказ «Күй аңызы» …………..64

Казахская  литература: передовая технология в  образовательном  процессе

Л.ЕЛУБАЕВА.                        Стихотворения   Майлыкожа Султанкожаулы ......68

Г.АСИМОВА.                          Акселеу Сейдимбек. «Женщина-мать» ..................73

Г.ТУРАЛИЕВА.                       Персонажи в рассказе «Ансау» 

                                                   Н.Сералиева...............................................................77



Ж.СЕКСЕНБАЕВА.               Бии-мудрецы ..................................………………..81

П.ҚАНАТОВА.                        Великий казахский ученый-Ч.Валиханов .............86

Казахский язык: передовая технология в образовательном  процессе

А.КАЙЫРОВА.                       Красноречивость ......................................................91

Н.КАДЫРКУЛОВА.               Сложное предложение ............................................94

Ж.РАЙКУЛОВА.                     Слог и его типы........................................................98

Дополнительный материал

А.АЙИП.                                   Могущество   слова ................................................101

Г.НУРМАНОВА.                     Организация  самостоятельной работы учащихся    

                                                    на уроках..................................................................112



А.ЕЛЕНОВА.                           Элективный   курс «Абдилдатану» .......................115

Поэт  века

Б.ЖУГЕРБАЕВА.                   Пророческий дар   Мукагали .................................119

Юбилей− 70

Б.СМАНОВ.                            Почтенный ...............................................................124

С.ЕЛИКПАЕВ.                       Одна из немногих ценностей - 

                                                   образование .............................................................130



Проверочная работа 

Г.ЕСЕНГАЛИЕВА.                 Тестовый материал по  теме  «Фонетика»............138                                                      

4

5

Таным табиғатында



ӘОЖ 82.0                                                                Ш.ҚАСЕНОВА,

аға оқытушы,

Құрлық әскерлерінің 

Әскери институты

Алматы қаласы.



САТЫБАЛДЫ ҚАЗТАЕВ 

ӨЛЕҢДЕРІНІҢ ТӘРБИЕЛІК МӘНІ

Автор  мақаласында  Жетісу  өлкесінің  дарынды  ақыны 

Сатыбалды Қазтаевтың «Кезең келбеті», «Ұрпақ үні», «Өмір 

өткелдері», «Ұрпаққа ұлағат» өлең жинақтарынан үзінділер 

келтіре отырып, ақын шығармашылығын зерттеген.

Түйін  сөздер:  дарынды  ақын,  Сатыбалды  Қазтаев, 

әдебиет, поэзия, асыл қазына, тәлім-тәрбие, туған жер.



                          Қуат алып өмірімнің сазынан, 

                          Жырға бөлеп жатырмын ғой жазып ән. 

                          Сол ғой менің байлығым да ертеңгі, 

                          Ұрпағыма қалдыратын қазынам.

                                                                         С.Қазтаев.

Жер  жаннаты  Жетісу  өлкесінің  талантты  ақыны     

Сатыбалды Қазтаевтың әр жылдары жарыққа шыққан «Ке-

зең  келбеті»,  «Ұрпақ  үні»,  «Өмір  өткелдері»,  «Ұрпақтарға 

ұлағат» атты өлең жинақтары – оқырман қауымның жүрегіне 

жол тапқан асыл қазына, өскелең ұрпақты тәрбиелейтін баға 

жетпес  мұра.  Мектеп  қабырғасынан  поэзия  әлеміне  жол 

тартқан, өмірінің соңына дейін қаламын қолынан тастамаған 

сөз шебері өмір сүріп отырған ортаны, өмірдегі кемшіліктерді, 

түрлі қайшылықтарды, еліміздің өркендеп өсуін, елдігімізді 



CONTENT

Knowledge

SH.KASSENOVA.                        Questions of education in satybaldy kaztayev’s

                                                        poems.......................................................................5



G.AKHMETOVA.                        Development of skills of critical thinking through

                                                        tasks which are directed on 

                                                        improvement the cognitive level............................11

A.URAZOVA.                               Level training - the key to successful training ......22

A.ERMAGANBETOVA.              Assessment for learning and assessment of

                                                        learning ..................................................................29



N.DUYSENOVA.                          Efficiency of group work........................................39

A.BAIBATYROVA.                      Development of creative abilities with the help 

                                                        of linguistic material...............................................47



For the aid to the young specialist

Z.BOLATOVA.                             Ways to improve the culture of speech of the

                                                        future teacher and basis of training 

                                                        in expressive reading..............................................54

R.SAMADYEVA.                          Takhaui   Akhtanov. Story «Kui  anyzy» ...............64

                                              



Kazakh literature: advanced technology

L.ELUBAYEVA.                           Maylykozha Sultankozhauly’s poems....................68

G.ASIMOVA.                                Akseleu Seydimbek. «Woman- mother» ...............73

G.TURALYEVA.                          Characters in the story «Ansau» of 

                                                        N.Seraliyev.............................................................77



ZH.SEKSENBAYEVA.                Biy- wise men.........................................................81

P.KANATOVA.                             Great Kazakh scientist - Ch.Valikhanov ................86

Kazakh language: advanced technology in training

A.KAIYROVA.                              Eloquence ..............................................................91

N.KADYRKULOVA.                    Complex sentencе .................................................94

ZH.RAIKULOVA.                        Syllable and its types..............................................98

Additional material

A.AIYP.                                          The power of words..............................................101

G.NURMANOVA.                        The organization of independent work

                                                        of pupils at lessons................................................112



A.ELENOVA.                                Elective course «Abdildatanu».............................115

Poet of the century

B.ZHUGERBAYEVA.                  Theomancy of Mukagali ......................................119

Jubilee-70

B.SMANOV.                                   The respectable....................................................124

S.ELIKPAEV.                                One of the few values - education .......................130

Test work 

G.ESENGALYEVA.                      The test material on «Phonetics»........................138                                                      

                                                      



6

7

сақтап  қалу  мен  ұрпақ  тәрбиесін,  туған  жерге,  ата-анаға, 



бауырға,  туған-туысқа,  елге  деген  сүйіспеншілікті  шебер 

жеткізе білді. Ақын өлеңдерінен тарих лебі еседі. «Жырым 

– өмірбаяным» атты өлеңіндегі: «Жыр-дастаннан оқып, білу 

арқылы,  Келер  ұрпақ  ұлт  тарихын  жазады»,  «Түсініп  те 

оқи алған ұрпаққа, Жыр – дастандар сабақ болып қалады» 

[1.25-б.]-деген өлең жолдары осыған дәлел.

«Туған жерім бұл менің», «Осы далам» өлеңдері – туған 

жерге, елге деген құрметтің белгісі.

Ес кіргенше басқа жерді білмедім,

Осы жерде көктедім де, гүлдедім.

Көкірегіме нұрды құйып, жыр сыйлап,

Кіндік кескен – туған жерім бұл менің. 

Немесе:

Осы жерде қанатымды қатайтып,



Осы жерде кеңи түсті тынысым.

Осы жерде сыр да, жыр да тыңдадым,

Осы жерде табылды ғой шын бағым.

Бел шешуге, белдесуге жараттым,

Бекітіп  те  қуатымның  құндағын  [1.15-б.]-  деп,  барлық 

игі  бастамасы,  жақсылығы  туған  жерімен  байланысты 

екенін  және  бойындағы  талап  та,  талант  та  дала  арқылы 

бойға  дарығанын  баяндайды.  Осындай  ойды  «Осы  далам» 

өлеңіндегі: «Жаныма гүл де сыйлап, жыр да сыйлап, Бағыма 

бақ  қосқан  да  осы  далам!»  -  деген  жолдардан  аңғаруға 

болады.

«Туған жер есебінен» өлеңінде де: «Байыдым, бағаландым 



туған  жердің,  Шуағы,  самалының  есебінен»  [1.44-б.]-  деп, 

ақын қасиетті туған жерін сөз етеді.

Ақынның  туған  жерге,  Отанға  деген  сүйіспеншілікке 

толы көптеген өлеңдері («Табиғатымен емделем», «Елімнің 

көгереді  көсегесі»,  «Басты  бағың»,  «Туған  жер  есебінен», 

«Туған  жермен  сырласу»  және  т.б.)  кез  келген  адамның 

отансүйгіштік, патриоттық сезімін арттырады.

Келешек  ұрпақтың  тәлім-тәрбиесіне  алаң  болған  ақын 

пессимистік емес, оптимистік көзқарасты қалыптастырады. 

«Жүрегіңе жігеріңді төсеп сен» өлеңіндегі:

Көктей алмай қаларсың-ау кеш өнсең,

Жүрегіңе жігеріңді төсен сен.

Ұлтың менен ұрпағыңның ертеңі –

Жайлы, жарқын болсын, егер, десең сен.

Болбыр болма, бола көрме үгінді,

Ауырлата түссе де өмір жүгіңді.

Жарқырауың, жасануың Ертеңгі –

Жай-күйіңнен  бастау  алар  бүгінгі  [1.43-б.]-  деген 

шумақтар оқырман қауымға үлкен ой тастайды, күш-жігер, 

қажыр-қайрат  береді,  ертеңгі  күн  бүгіннен  басталатынын 

айтады,  қандай  қиыншылық,  ауыртпашылық  болса  да, 

ешқашан «үгінді» болмау керектігін ескертеді.

Ақын  С.Қазтаев  келешек  ұрпақка,  еліміздің  ертеңі  –

жастарға,  халқына  сенім  артады,  ұрпағының,  ұлтының 

келешегінен  үлкен  үміт  күтеді.  «Тұлғалыға  айналар»  атты 

өлең жолдарынан сенім мен үмітті аңғаруға болады. Мысалы:

Арыны бар, пар үні бар ұлттың,

Ұрпағына айналармыз қайтадан.

Келер ұрпақ, ұлылардың кешегі, 

Ұрпағы боп қалыптаса алар-ау.

Жеттік, білем, кезеңге де сайланар,

Жазыққа да шыға алдық-ау жайланар.

Әлемдегі күні ертең сенемін,

Ұлт-ұрпағым тұлғалыға айналар [1.40-41-б.].



8

9

«Ертеңімнің  иесі  бүгінгі  ұрпақ»,  «Шындығым»,  «Келер 



ұрпақ  жазады»  және  т.б.  өлеңдерінен  ұрпаққа  сеніммен 

қараған ақынның көзқарасын байқаймыз.

Қаламгер  Ғабдул-Сәбит  Юсупов  мырза:  «Ақын  ағаның 

өмірлік  ұстанымы  –  «ар  мен  адамшылық  қасиетті  жоғары 

ұста,  еңбек  ет,  талаптан,  жат  қылыққа  жолама,  болашаққа 

сеніммен  қара»  сияқты  ұстанымдар»  [1.6-б.]-  деп  айтқан. 

Ия, оптимист-күрескер С.Қазтаев шығармаларынан аталған 

ұстанымдарды  оқырман  қауым  бойына  сіңіреді.  Айталық, 

«Өз  бағаңды  көпшіліктен  аласың»  өлеңінде:  «Айтыста  да, 

тартыста  да,  жарыста,  Ар,  намысың  –  бас  тілекшің  бола   

алсын!» [1.51-б.],   ал   «Жүрегіңе   жігеріңді   төсен   сен»   

деген   өлеңде:

Жасқаншақтық – ар-намыстың қас жауы,

Ал зұлымдық – озбырлықтан бас алар.

Тата алмай да жүрме тірлік бал дәмін,

Көрермін деп Құдай басқа салғанын.

Ар-намыстың құлы бола алсаң сен,

Ұлы  болып  қалыптаса  алғаның  [1.43-б.]-  деп, 

жасқаншақтыққа  түсінік  беріп,  зұлымдық  озбырлықтан 

басталатынын айта келе, ар-намысқа ерекше мән берген.

Ақын  ата-ананы  қадірлеу,  оларға  сый-құрмет  көрсету, 

үлкен  кісілерді  құрметтеу,  бала  тәрбиесі  секілді  қоғамның 

бүгінгі өзекті мәселелерін де жырлаған.

«Жоқшылыққа жаншылса да баласы, Қаңғытпаған әкесі 

мен  анасын»  [2.10-б.]  деген  жолдар  арқылы  ешқашан  ата-

анасын  қаңғытпаған  халық  екендігімізді  «Заман  келбеті» 

өлеңінде ақын айтқысы келгендей.

Рухы  биік  қазақ  елінің  өсіп-өркендеп,  кең  қанат 

жаятынына  сеніммен  қарайды.  «Елім  деген  Елбасы»  атты 

16  шумақтан  тұратын  өлеңінде  Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың 

ұстанған  саясатын,  бағытын  қолдап,  Ұлы  тұлға,  қуатты 

ұрпақ барында ел ертеңі жарқын болатынына кәміл сенеді.

Қуат алып, Жолдауынан Елбасы,

Қанаттанып ел мен жұртым барады.

Бірте-бірте жағдайымыз жақсарып, 

Бет алып та барамыз ғой биікке.

Жарқын да әлі, жәйлі болар ертеңі ел, 

Ұлы тұлға, қуатты ұрпақ барында.

Қиыс кетпей қиындықтың жарында,

Әлі жұртым, арын қосар арынға.

Іс тетігін білетұғын тұлға мен

Дарынды да, алымды ұрпақ барында [1.117-118-б.].

Тіл  шебері  Елбасының  Жолдауында  қарастырылған 

мәселелерді де өлеңмен өріп, шебер жеткізе білген.

Асылыңды іздегендей қоймадан,

Жолдауының әр сөзіне бойла, Адам.

Қоғам ғана ұтатыны – ол анық –

Ана менен бала қамын ойлаған!

«Ертеңіңді бүгін ойла» өлеңінде ақын тәрбиелі, ұлағатты 

ұрпақ – басқа қонған бақ екенін:

Ұрпағыңның ұлағатты болуы –

Басты бағың, басқа қонған ол сенің,- дей келе:

Келер ұрпақ өссін десеңдер,

Келешектің  бүгін  жаса  есебін,  [1.247-б.]-  деп,  ертеңгі 

күннің қамын бүгіннен ойлау керектігін тағы да айтып өтеді.

Ұрпаққа  сөз  қазынасын  қалдырған  ақын  Сатыбалды 

Қазтаев  шығармалары  –  рухани  мәдениетіміз  бен 

әдебиетімізге қосылған тағылымы мол мұра.



10

11

Әдебиеттер:

1 Қазтаев С. Ұрпақтарға ұлағат. Алматы, Дәуір, 2011.

2  Қазтаев  С.  Өмір  өткелдері.  Талдықорған,  Кирбасов, 

2010.

3 Қазтаев С. Ұрпақ үні. Талдықорған, Офсет, 2008.



ВОПРОСЫ   ВОСПИТАНИЯ  В  

СТИХОТВОРЕНИЯХ    САТЫБАЛДЫ     КАЗТАЕВА 

Автор  статьи  исследуя  творчество  поэта  Сатыбалды 

Казтаева,    талантливого  поэта  из  Семиречья    приводит 

отрывки из его  песен  «Облик эпохи»,  «Голос поколения»,  

«Переправы  жизни»,  «В  назидание    подрастающему 

поколению».



Ключевые    слова:  талантливый  акын,  Сатыбалды 

Казтаев,    литература,  поэзия,  сокровище,  воспитание,  

Родина.

QUESTIONS OF EDUCATION IN SATYBALDY 

KAZTAYEV’S POEMS

The  author  of  article  investigating  works  of  the  poet                 

Satybaldy    Kaztayev,  the  talented  poet  from  Zhetysu    gives 

fragments from its songs “ Look of an Era”, “Voice of generation”,   

“Life Crossings”, “In edification  to the rising generation”.



  1   2   3   4   5   6   7   8


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал