Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1. 1, 2016 ж



жүктеу 5.07 Kb.

бет8/18
Дата11.03.2017
өлшемі5.07 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   18

51 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 

 
адвокаттық әдеп тәртіптерін сақтауға; 

 
өз міндеттерін атқару кезінде белгілі болған мәліметтерді жарияламауға; 

 
тағылымдамадан өту барысында істеген жұмысы туралы алқа төралқасы алдында 
есеп беруге міндетті.  
Адвокаттардың құқықтары мен  міндеттері  
Адвокат өзіне өтініш жасаған адаммен заң көмегін көрсету туралы өз атынан келісім 
жасалады.  Адвокаттың  нақты  бір  іс  жүргізуге  өкілеттілігі  ордермен  куәландырылады. 
Лицензия  –  белгілі  бір  қызмет  жасауға  рұқсат  беретін  құжат  болса,  ордер  белгілі  бір  іс 
жүргізуге  қатысуға  рұқсат  беретін  құжат  болып  саналады.  Ордер  мен  лицензияның 
нысанасын Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі бекітеді. Ал ордердің берілуін 
бақылау мен есепке алуды адвокаттар алқасының төралқасы жүзеге асырады.  
Ал егер халықаралық шарт негізінде Қазақстанда адвокаттық қызметпен айналысуға 
келген шетел адвокатының өкілеттілігі оның жеке басын, адвокаттар мәртебесін және заң 
көмегін көрсету өкілеттілігін белгілейтін құжатпен расталады [4, 25]. 
Адвокат  қорғаушы  немесе  өкіл  ретінде  әрекет  жасай  отырып,  іс  жүргізу  заңына 
сәйкес. 
-
 
Барлық соттарда, құзыретіне тиісті мәселелерді шешу кіретін мемлекеттік, өзге де 
органдар мен ұйымдарда заң көмегін сұрап өтініш жасаған тұлғалардың құқықтары мен 
мүдделерін қорғауға және білдіруге. 
-
 
Барлық  мемлекеттік  органдардан  және  мемлекеттік  емес  ұйымдардан  адвокаттық 
қызметті жүзеге асыруға қажетті мәліметтер сұратуға. 
-
 
Заң  көмегін  көрсету  үшін  қажет  нақты  мәліметтерді  дербес  жинауға  және 
дәлелдемелер табыс етуге. 
-
 
Көмек  сұрап  өтініш  жасаған  адамға  қатысты  материалдармен,  соның  ішінде  іс 
жүргізу құжаттарымен, тергеу және сот істерімен танысуға және олардағы ақпаратты заң 
актілерінде тыйым салынбаған кез-келген тәсілмен белгілеп алуға. 
-
 
Іске  қатысуға  жіберілген  сәттен  бастап,  жолығулар  саның,  олардың  ұзақтығын 
шектемей және мұндай жолығулардың құпиялылығын қамтамасыз ететін жағдайларда өзі 
қорғайтын адаммен жолығып тұруға. 
-
 
Заң  көмегін  көрсетуге  байланысты  туындайтын  және  ғылым,  техника,  өнер  мен 
басқа  да  салаларды  арнайы  білімді  қажет  ететін  мәселелерді  түсіндіру  үшін  шарттық 
негізде мамандардың қортындыларын сұратуға. 
-
 
Өтініштер  мәлімдеуге,  прокуратура,  анықтау,  алдын  ала  тергеу  органдарымен 
соттың  лауазымды  адамдарының,  сондай-ақ  көмек  сұрап  өтініш  жасаған  адамдардың 
құқықтарына  және  заңдармен  қорғалатын  мүдделеріне  қысым  жасайтын  өзге  де 
лауазымды адамдардың әрекетіне белгіленген тәртіппен шағым жасауға. 
-
 
Мемлекеттік  құпияларды  құрайтын  ақпаратпен,  сондай-ақ  әскери,  комерциялық, 
қызметтік  және  заңмен  қорғалатын  өзге  де  құпияны  қамтитын  ақпаратпен  ,  егер  бұл 
анықтау, алдын-ала тергеу кезінде және сотта қорғау немесе өкілдік ету үшін қажет болса, 
заң актілерінде көзделген тәртіппен танысуға. 
-
 
Заң көмегін сұрап өтініш адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың 
заңдарда тыйым салынбаған барлық құралдары мен тәсілдерін пайдалануға. 
-
 
Заңдарға қайшы келмейтін өзге де әрекеттерді жасауға құқылы.  
Мемлекеттік  орган  немесе  лауазымды  адам  адвокаттық  заң  көмегін  сұрап  өтініш 
жасаған адамның мүддесін білдіру құқығын танудан бас тартудан бас тарта алмайды.  
Адвокаттық  мемлекеттік  органдардың  ,  соттардың,  прокуратураның,  анықтау  және 
алдын-ала  тергеу  органдарының  әкімшілік  үйлеріне  кіруі  осы  органдар  мен  соттар 
52 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
белгіленген  тәртіппен  өзінің  адвокаттық  куәлігін  көрсетуі  бойынша  жүзеге  асырылады. 
Адвокаттың міндеті сақтандыру қаражаты есебінен жүзеге асырылатын мемлекет кепілдік 
берген әлеуметтік қорғалуға құқылы.    
 
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 
1.
 
Адвокаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру тәртібі туралы ереже 
ҚР Әділет Министрі бекіткен 21 қаңтар 1998жылғы  №19 
2.
 
Қазақстан  Республикасы  Үкіметінің  2001  жылғы  25  қыркүйектегі  №1235 
қаулысы. 
3.
 
«2013-
2015  жылдарға  арналған  Республикалық  бюджет  туралы»    Қазақстан 
Республикасы  Заңы 
4.
 
Алауханов  Е.О.,  Қазақстан  Республикасындағы  Адвокатура  және  Адвокттық 
қызмет: Оқу құралы  – Алматы:, 2010. -25 б. 
 
Резюме 
В  статье  рассматриваются  вопросы  правового    статуса  адвокатов,  их  права  и 
обязанности,  правила  получение  лицензии  на  занятие  адвокатской  деятельностью, 
членство в коллегиях адвокатов, деятельность помощников и стажеров адвоката. 
 
Summary 
The article deals with the legal status of the terms a lawyer, rights and obligations of a 
lawyer, obtaining a license to practice law, membership in the Bar Association, lawyer assistants 
and interns.
 
 
 
 
МӘМІЛЕ ИНСТИТУТЫНА ҚАТЫСТЫ ӨЗЕКТІ СИПАТҚА ИЕ КЕЙБІР 
ҚҰҚЫҚТЫҚ-ТЕОРИЯЛЫҚ  МӘСЕЛЕЛЕР 
 
Дүйсебаев А.,  
магистрант 
 
Бұл мақалада Қазақстан Республикасының  мәміле  институтына қатысты өзекті 
сипатқа ие  кейбір құқықтық-теориялық мәселелелер сараланған.  
Түйін сөздер: мәміле, институт, құқық, азамат, міндеттер.  
 
Бүгінгі таңда мәміле институты жеке құқықтық ең маңызды институттарының бірі 
ретінде қарастырылуда. Себебі азаматтық айналым барысында мәмілелердің нәтижесінде 
азаматтық  құқықтар  мен  міндеттер  пайда  болады,  өзгереді  немесе  тоқтатылады. 
Мәміленің тараптары болып азаматтық құқықтың барлық субъектілері танылады, мәселен, 
жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар, мемлекет не болмаса  әкімшілік – аймақтық бөліністер 
т.б. 
Мәселе  жасау  үшін  мемлекеттің  келісімін  алу  міндетті  болып  табылмайды,  бірақ 
мәміленің мазмұны заң талаптарын бұзбауға тиіс, яғни құқыққа қайшы болмауы шарт. 
Ертеректе  рим  құқығында  мәміле  туралы,  қандайда  бір  жалпы  ұғым 
қарастырылмаған  болатын  [1,  80  б.].  Бірақ  мәмілелерді  құқықтық  реттеу  мәселесін 
алғашқылардың бірі болып Рим заңгері көтерген тарихтан          белгілі [2, 280 б.]. 
Сол  сияқты  мәміле  жасауға  байланысты  қолданылатын  кейбір  қолданыстағы 
ережелер мазмұнын қайта қарастыру қажет. Мәселен, үндемей қалу мәміле жасауға екінші 
53 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
тараптың  қарсы  емес  екендігі  ретінде  қабылдау,  барлық  кезде  құқықтық  тұрғыдан  оң 
шешім  деп  айтуға  келмейді.  Себебі  мәмілелердің  өзіндік  ішкі  мазмұнына  байланысты 
акцептің бұл түрін қолдану кез – келген жағдайда дұрыс деп бағалауға негіз бермейді. Бұл 
осы  мәміле  институтының  өзіндік  өзекті  проблемаларының  бірі  ретінде  қарастырып 
кетуге болады [3, 301 б.].  
Қазақстан  Республикасының  азаматтық  құқық  саласында  мәміле  институтының 
маңызы мен мәнi өте жоғары деп айтуға болады. Бүгiнде  елiмiз нарықтық экономикалық 
қатынастарға белсендi түрде  көшкелi берi азаматтық-құқықтық  мәмiлелердiң тәжiрибелiк 
тұрғыдан алғанда  маңызы мен  мәнi арта түстi деп  айтуға  толық негiз бар.  
Қазақстан  Республикасында  негiзiнен  мәмiле  институты  құқықтық  теориялық 
тұрғыдан жан-жақты терең зерттелген біржақты тұжырым деп айтуға болмайды. Алайда, 
заман ағымына сәйкес экономикалық, қаржылық қатынастардың қарқынды даму барысы 
мәмiле институна жаңа тың серпiлiстер берiп мәмiле институтының кейбiр аспектiлерiне 
жаңаша қарау қажеттiлiгi тудырып отыр.  
Мәміленің  әр  қатысушысы  оны  жасау  кезінде  белгілі  құқықтық  нәтижеге  жетуді 
ниет етеді. Мәміле субъектілерінің жасаған әрекеттеріне қарай, осы ниетті тануға болады. 
Мәміле  қатысушыларының  ішкі  ерік  –  жігерлерін  білдіреді;  ал  оның  мазмұны  туралы 
түсінікке келуді еркін білдіру деп танылады [4, 4 б.]. 
Азаматтық  құқықтық  мәмiлелер  қоғамдық  қарым  –  қатынастарды  реттеуде  және 
олардың  тұрақты  сипатта  болуына  орасан  зор  ықпал  етедi.  Азаматтық  –  құқықтық 
мәмiлелер  арқылы  мәмiле  жасаушы  тараптар  өз  мүдделерiне  сай  қандай  да  бiр  белгiлi 
құқықтық  маңызы  бар  нәтижеге  қол  жеткiзуге  ұмтылыс  жасайды.  Мәмiле  арқылы 
азаматтық – құқықтық қатынастарға түсушi тараптарға көздеген мақсатын айқын аңғаруға 
болады.  
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодесiнiң 147 –бабына сәйкес, азаматтар мен 
заңды  тұлғалардың  азаматтық  құқықтары  мен        мiндеттерiн  белгiлеуге,  өзгертуге 
немесе тоқтатуға бағытталған   әрекеттерi мәмiлелердеп  танылады. 
Мәміле  дегеніміз  —  бұл  қашан  да  ерікті  білдіруболатындықтан,  оны  заң  еркіне 
зандық  маңыз  беретін  тұлғалар  ғана  жасай  алады.  Әрекетке  қабілетсіз  азаматтар 
мәмілелер  жасай  алмайды,  ал  әрекет  қабілеттілігі  шектеулі  адамдар  оларға  заң  рүқсат 
еткен мәмілелерді ғана жасауға құқылы[5, 302-303 бб.]. 
Өзінің ішкі мәні бойынша азаматтық құқықтық мәмілелер ерік пен білдіру  сияқты 
құрамдас элементтерден тұрады. Мәселен, ерік мәміле жасаушы тұлғаның ішкі қолдауы 
мен  мақсат  мүддесін  білдіреді.  Яғни,  ерік  мәміле  жасаушының  субъектінің  психикалық 
қалауының көрінісі болып  табылады [6, 24 б.]. 
Қазақстандық  авторлар  заң  ғылымдарының  докторы  профессор  Ю.Г.    Басин  мен 
М.К.  Сулейменовтің  пікірінше  мәміле  болып  құқыққа  қайшы  емес,  әрі  заңмен  реттеуге 
мүмкін  болатын  азаматтар  мен  заңды  тұлғалардың  жүріс  тұрысы    танылады  [7,  267-268 
бб.].      
Мәміле  дегеніміз  -  бұл  қашан  да  ерікті  білдіруболатындықтан,  оны  заң  еркіне 
зандық  маңыз  беретін  тұлғалар  ғана  жасай  алады.  Әрекетке  қабілетсіз  азаматтар 
мәмілелер  жасай  алмайды,  ал  әрекет  қабілеттілігі  шектеулі  адамдар  оларға  заң  рұқсат 
еткен мәмілелерді ғана жасауға құқылы[5, 302-303 бб.]. 
Тек  заң  актілеріне  сәйкес  және  оның  үстіне,  АК-да  көзделген  ерекше  жағдайларда 
ғана  азаматтардың  құқық  қабілеттілігі  мен  әрекет  қабілеттілігін  шектеу  мүмкіндігі 
Қазақстан Республикасы Конституциясы 39-бабының 1-тармағының нормаларына сәйкес 
келеді.  Конституция  бойынша  адамның  және  азаматтың  құқықтары  мен  бостандықтары 
54 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
конституциялық  құрылысты  қорғау,  қоғамдық  тәртіпті,  адамның  құқықтары  мен 
бостандықтарын,  халықтың  денсаулығы  мен  имандылықты    сақтау  мақсатына    қажетті 
шамада ғана және тек заңмен шектелуі мүмкін. 
М.М. Агарков былайша жорамалдады: осы сәттегі әрбір тұлға үшін азаматтық құқық 
қабілеттілігі  оның  басқа  тұлғалармен  өзара  әрекеттесуіне  қарай  нақты  құқықтар  мен 
міндеттерді иелену мүмкіндігін білдіреді [8, 123 б.]. 
И.У.Жанайдаровтің  пікірінше,  осы  заманға  шындыққа  сәйкес  түзетулер  енгізілген 
серпінді  құқық  қабілеттілік  теориясы  заңды  тұлғаларға  лайықты  болар.  Бірақ,  жеке 
тұлғаларға  қатысты  алғанда,  ол  АК  нормаларына  ғана  емес,  сондай-ақ  адам  мен  азамат 
құқықтары  теңдігінің  конституциялық  принципіне  де  қайшы  келеді.  Шынында  да, 
заңдарда  көзделген  бірқатар  мән-жайлар  азаматтардың  құқық  қабілеттілігін  жүзеге 
асыруға ықпал ете алады. Бірақ, мұндай мән-жайлар заңды тұлғалармен болғандығыдай, 
жеке  тұлғалардың  құқық  қабілеттілігін  өзгертпейді,  оны  жүзеге  асырудың  шарттары 
болады.  Сондықтан  жеке  тұлғаларға  қатысты  алғанда,  құқық  қабілеттілікті  әрбір  тұлға 
үшін бірдей деп айыра білу керек [8, 107 б.]. 
Сонымен    қатар,  кәмелетке    толғандардың    әрекет    қабілеттілігін    шектеу    де 
мемлекеттерде бірдей  бола бермейді. Францияда кәмелетке  толмағандардың  құқықтық 
жағдайын  көптеген  азаматтық  заңнамалар  реттейді. 
Германияда  азаматтық  заңға  сәйкес  жеті  жасқа  толмаған  бала  толық    түрдегі 
әрекетке  қабілетсіз  болып  есептеледі.  Жеті    жастан  он  сегіз  жасқа  дейін    әрекет 
қабілеттілігі шектеулі. Жалпы ереже бойынша бұл жаста бала заңды  өкілінің рұқсатымен  
мәмілелер жасай алады. Ал кейбір мәмілелерді өзі  жасауға құқылы.  
Англияда  адам  18  жасқа  толғанға  дейін  кәмелетке  толмаған  болып    саналады,  ал  
әрекет  қабілеттігін шектеу оның жасына байланыссыз  танылды.  
Жеке тұлғаның әрекет қабілеттігін Италияда итальян статутариясы кезінде жеке заң 
бойынша  анықталған  (lex  personalis).  Континенталдық  Еуропа  мемлекеттерінің 
көпшілігінде азаматтық заң  қағидасы  және  ағылшын «жалпы  құқық» мемлекеттерінде 
домилиция    заңы      (common  law)  қолданылады.  Мұның    маңызы  мынада,  егер  тұлға  өз 
жеке  заңы    бойынша    әрекетке  қабілетті    болса,  онда  ол  кез  келген  жерде  де  әрекетке  
қабілетті болып танылуы  тиіс. Сондай – ақ, егер жеке заңы бойынша әрекетке қабілетсіз 
болса, онда басқа жерлерде де солай саналады.  
Заңнамалар  мен  сот  тәжірибелерінде    келтірілген  ережелердің    біріншісі    ғана 
қолданылады:  жеке  заң  бойынша  тұлға  әрекетке  қабілетті  деп  танылса  онда    кез  келген 
елде ол солай танылуы тиіс.  
Бірақ  жеке  заңы  бойынша  әрекетке  қабілетсіз  деп  танылған  тұлға  басқа  
мемлекеттерде  дәл  осындай  формада  таныла  бермейді.  Егер  жеке  заңының    мазмұны 
мәміле жасалған мемлекеттің заңнамасына сәйкес келмесе сауда айналым мүддесі шетел 
азаматының  мәмілеге  отырған  кезінде  өз  жеке  заңына    сілтеме  жасап  дауласуына 
келіспейді. 
1804  жылғы  Франция  Азаматтық  кодексінің  3  –  бабына  сәйкес  шетелде    жүрген 
француздардың азаматтық жағдайы мен қабілеттілігіне байланысты  мәселе тұлғаның өз 
ұлттық  заңына  сәйкес  шешілуі  тиіс.  Осы  біржақты    коллизиялық  нормадан  француз 
тәжірибесі екі жақты коллизиялық норма  шығарды: «жеке  тұлғаның азаматтық жағдайы 
мен  қабілеттілігі  оның  ұлттық    заңы  арқылы  анықталуы  тиіс».  Бірақ,  кейіннен  бұл 
коллизиялық  қағида  шектелуге  тиіс  болды.  Өйткені  1861  жылы  француз  кассациялық 
сотының жеке заңы бойынша кәмелетке толмаған 22 жастағы мексикандық, бірақ француз  
55 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
заңы  бойынша  кәмелеттік  жасқа  толған  баланың  француз  жерінде  сатып  алу  –  сату 
мәмілесін жасасу құқығы туралы дауды шешу кезінде қайшылық тудырды.  
Қалған  еуропалық  мемлекеттерде  жеке  тұлғаның  әрекет  қабілеттілігінің  мәселесі 
азаматтық заң қағидасын басшылыққа ала отырып шешеді. 
Құқықтық  көмек  көрсету  туралы  келісімшарттарда  жеке  тұлғаның  әрекет 
қабілеттілігі ол азаматы болып табылатын мемлекеттің заңнамасымен  анықталады. Олай 
болса, мысалы, Болгария немесе Францияда қазақстандық азаматтың әрекет қабілеттілігі 
қазақстандық  заңнама  бойынша  анықталады.  Әдетте,  тәжірибеде  қолайлы  болу  үшін 
кейбір  келісімшарттар  ұсақ  мәмілелер  жасалуына  байланысты  тұлғаның  әрекет 
қабілеттілігін  анықтау  мәміле  жасалған  мемлекет  заңы  бойынша  анықталды. 
Шындығында да, дүкеннен  күнделікті ұсақ затты сатып алу үшін сатып алушы шетелдік 
азаматтың    ол    азаматы  болып  табылатын  мемлекеттің  заңына  сәйкес  оның  әрекет 
қабілеттілігін әркім тексере беру мүмкін емес.  
1993 жылғы 22 қаңтардағы ТМД елдерінің құқықтық көмек көрсету және  азаматтық
отбасы  және  қылмыстық  істер  бойынша  құқықтық  қатынастар  туралы  конвенциясында 
жеке тұлғаның әрекет қабілеттілігі тұлға азаматы  болып табылатын осы  шартқа мүше – 
мемлекеттің заңнамасымен      анықталады [10, 29 – 32 бб.]. 
Демек, мәміле болып мәміле жасаушы тұлғаның ерік білдіруі табылады. 
Алайда,  азаматтық  заңнама  мәміле  жасаушы  тұлғаға  арнайы  құқықтық  мүмкіндік 
қарастырады.  Яғни,  мәмілені  кез  –  келген  тұлға  жасай  алсайды,  тек  қана  арнайы  құқық 
қабілеттілігімен  әрекет  қабілеттігі  танылған  тұлғалар  жасау  мүмкіндігіне  ие  болады  [7, 
268 б.].   
Мәміле жасау барысында мәміле жасаушы тараптардың мүддесі мен мақсатын бір – 
біріне ажырата білу шарт [11, 337 б.].     
Мәселен,  қандайда  бір  мүлікке  меншік  құқығын  алу  сол  мүлікті  жалға  беру 
мүмкіндігін  тудырады.  Бұл  қарастырылған  жағдай  меншік  иесінің  аталған  мүлікке 
қатысты  құқықтары  мен  көздеген  мақсаты  бұл  арада  мәміле  негізі  мен  сәйкес  келмеуі 
мүмкін [2, 282 б.].   
Мәміле - бұл тектікүғым, ал шарт - түрлік ұғым. Кез келген шарт - бұл мәміле, ал 
кез келген мәміле - шарт емес. Күнделікті тұрмыстағы және тіпті ресми тәжірибеде шарт 
басқа терминдермен де белгіленеді: келісім-шарт, тараптардың келісімі. Бірақ мұның бәрі 

шарттар. Шарттар мәмілелердің басым бөлігін құрайды. 
АК-ның 
150-бабы 
шартпен 
жасалған 
мәмілелерге, 
яғни 
шартты 
мәмілелергеарналған[12, 154 б.]. 
Мәмілелер біржақты және екі немесе көпжақты болуы мүмкін, соңғы екеуі шарттар 
болып табылады (АК 154 б). 
Бір  жақтың  ерік  білдіруі  негізінде  жасалған  мәміле  біржақты  мәміле  болып 
табылады.  Бір  тараптың  ерік  білдіруіне  қарай  пайда  болған  біржақты  мәмілелер  екі 
жақтан кем емес қатысатын азаматтық құқықтық қатынас құрады. Мысалы, материалды 
құндылықтарды  алуға  берілген  сенімхат  біржақты  мәміле  болып  табылады.  Бірақ,  осы 
мәміленің ықпалына қарай сенімхат берушінің және сенімдінің белгілі азаматтық құқық 
пен міндеттер пайда болады. 
Екі жақтық және көпжақтық мәмілелер екі немесе бірнеше тараптардың келісілген 
ерік  білдіруін  көрсетеді.  Сонымен,  әр  шарт  екіжақтық  немесе  көпжақтық  мәміле  болып 
табылады, бірақ барлық мәміле шарт бола алмайды.  
Көпжақтық  мәмілелер  де  шарт  болып  табылады.  Бірақ  екіжақтық  мәміле 
айырмасында    олар  екі  тараптың  көп  емес  ерік  білдіруі  негізінде  пайда  болады.  Ортақ 
56 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
көкөніс  сақтайтын  қойманың  құрылысы  туралы  үш  коммерциялық фирмалардың  шарты 
көпжақтық мәміленің үлгісі бола алады. 
Сондай  –  ақ  мәмілелер  себепті  және  абстракты  болып  бөлінеді.  Себепті  мәміледе 
оның негізгі мазмұнынан дерексіздендірілді (вексель беру). Келешекте белгілі оқиғаның 
басталу,  басталмауымен  құқықтық  салдарының  пайда  болуы  немесе  тоқтатылуы 
шартталығына  байланысты  мәмілелер  шартты  және  шартсызболып  бөлінеді.Шартты 
мәмілелер кейінге қалдырылатын шартпен жасалған (тараптар құқықтар мен міндеттердің 
туындауын басталу – басталмауы белгісіз мән – жайға байланысты етіп қойды) және кейін 
күші  жойылатын  шартпен  жасалған  (тараптар  құқықтар  мен  міндеттердің  тоқтатылуын 
басталу – басталмауы белгісіз мән – жайға байланысты етіп қойды) болып бөлінеді.  
Мәміле жасаушылардың мақсаты болып мәмілеге қатысушы тараптардың көздеген 
құқықтық нәтижесі танылады. 
Мәміле  жасаушының  мүддесі  мәмілені  жасаудың  басты  себебі  ретінде 
қарастырылады. Мәміле жасаушының мүддесінің жалған болуы мәміленің жарамсыз деп 
танылуына  негіз  бола  алмайды.  Егерде  мәміле  жасаушы  тараптардың  мүдделерін  негіз 
ретінде  қарастырар  болсақ  бұл  ретте  мәмілелердің  азаматтық    айналымның 
тұрақтылығына кері жағымсыз ықпал жасау еді [13, 236 б.].      
Қазақстан  заңнамасы  мәмілені  жарамсыз  деп  тануға  негіз  болатын  кейбір  мән  - 
жайларға тәжірибе тұрғысында біртекті ұстанымда қолданбайды. Нәтижесінде, мәміленің 
жарамсыздығына  негіз  болатын  алдану,  жаңылысу,  немесе  мәміле  жасауға  мәжбүрлеу 
сияқты  негіздерді  субъективті  тұрғыдан    дәл  айқындауға  мүмкіндік  беретін  кейбір 
өлшемдерді сот тәжірибесінде дұрыс қолданбау, яғни нақты ұстанымдардың болмауынан 
судьяның жаңылысу  жағдайлары жиі орын алып  жатады. Бүгінше бұл келеңсіщдіктерді 
құқықтық    жолға  қою  үшін  Азаматтық  кодекстің  тиісті нормаларына  қажетті  өзгерістер  
мен  толықтырулар  ендіру  арқылы  осы  мән  -  жайларды  айқын  ажыратуға      мүмкіндік  
беретін өлшемдерр  шкаласын тікелей заңда  қарастырып кеті  қажет  деп  білеміз [14, 21 
б.].      
Басқа  негіздер  бойынша  мәмілелер  өзге  де  түрлерге  бөлінеді.  Каузальдык  және 
абстрактілікмәмілелердің  арасындағы  айыр-машылықтың  өте  зор  практикалық  маңызы 
бар. 
Каузальдық (саиsа -себеп, негіз) немесе себепті мәміленің тағдыры тұтасымен оның 
өзі  жасалған  негізге  тәуелді  болады.  Негізінің  бұзылуы  жасалған  бір  жақты  мәміленің 
заңдық күшін жояды. Мысалы, сатып алушы сатып алған тауарының бағасын алдын ала 
төлеп  қойған,  бірақ  сатушы  тауарды  жеткізіп  бермеген.  Сатушының  сатып  алушыдан 
алынған ақшаға құқығы жойылады[4, 6 б.]. 
Негізгі мәміле және қосымша (акцессорлық)мәміле мәмілелер (шарттар) арасындағы 
айырмашылықтың практикалық маңызы бар. 
Акцессорлық  мәміле  негізгі  мәмілені  толықтырады,  қамтамасыз  етеді  және 
нақтылайды.  Егер  заңнан,  мәміленің  мәнінен  не  тараптардың  келісуінен  өзгеше  жағдай 
туындамаса, акцессорлық мәміленің тағдыры негізгі мәміленің тағдырына тәуелді болады. 
Күші  жойылатын  шартпен  жасалатын  мәміледе  тараптардың  құқықтары  мен 
міндеттері  мәміле  жасалған  күннен  бастап  күшіне  енеді,  бірақ  жағдай  туған  кезде 
тоқтатылады.  Мысалы,  үйдің  меншік  иесі  үйінің  бір бөлмесін  ұлын  оқуын  аяқтаған  соң 
үйге  оралатын  болса,  босату  керек  деген  шартпен  жалға  береді.  Жағдай  туғанға  дейін 
өткен  уақыт  үшін  барлық  есеп  айырысу  аяқталуға  тиіс.  Күші  жойылатын  шарт  тумаған 
жағдайда мәміле сөзсіз мәмілеге айналады. 
57 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
Мәмілеге  қатысушылар  өздерінің  мүдделеріне  сәйкес  әрекет  етуге  құқылы,  өздері 
үшін  тиімді  немесе  тиімсіз  шарттардың  басталуына  не  басталмауына  жәрдемдесуге 
немесе  керiсiнше,  кедергі  жасауға  құқылы.  Олар  шартқа  жәрдемдесетін  не  кедергі 
жасайтын  заңсыз  немесе  әдепсіз  құралдарды  қолданбауы,  жосықсыз  әрекет  етпеуі  тиіс. 
Азамат  егер  көршісін  филармонияға  музыкалық  сүйемелдеуші  ретінде  жұмысқа  алатын 
болса, оған пианиносын сатуға келісті. Кейін бүдан гөрі пайдалы сатып алушыны тапқан 
ол  алғашқы  сатып  алушыдан  құтылу  үшін  филармония  директорымен  туыстық 
байланыстарын пайдаланып, оның филармонияға жұмысқа орналасуына кедергі жасайды. 
Сатушы  өзінің  жосықсыз  әрекеттерімен  тиімсіз  болып  шыққан  шарттың  тууына  кедергі 
жасағандықтан, шарт туған деп есептеледі.  
АК-ның  156-бабында  көзделген  биржалықмәмілелер  мәмілелердің  ерекше  түріне 
жатады.  Биржада  жасалатын  мәмілелерді  биржалық  мәмілелер  деп  түсінеді.  Олар 
қатысушылар арасында негізінен жалпы тәртіппен жасалған тиісті мәміле туғызатындай 
құқықтар  мен  міндеттерді  өмірге  келтіреді  және  мәмілелердің  жарамдылығы  және 
жарамсыздығы  жөніндегі  жалпы  заң  ережелеріне  бағынады[3, 303-305  бб.].  Сонымен 
қатар,  олардың  бірқатар  айтарлықтай  ерекшеліктері  бар,  бұл  ерекшеліктер  биржалық 
мәмілелерге  қатысушылардың  құқықтық  жағдайына,  мәміленің  нысанасына,  оларды 
жасасу  және  ресімдеу  тәртібіне,  олардың  орындалуын  және  биржалық  даулардың 
шешілуін қамтамасыз етуге қатысты болады. 
 
Пайдаланылған әдебиеттер тізбесі 
1.  Гримм Д. Д.Лекции по римскому праву. СПб., 1907.-560 с. 
2.  Кротов М. В. Гл. 10. Сделки. Гражданское право:  учеб.: в 3 т. Т. 1. 6 – Е изд., 
перераб. и доп./ Н. Д. Егоров, И. В. Елисеев и др.; отв.ред. А. П. Сергеев, Ю. К. Толстой. 
М.: ТК Велби, Изд – во Проспект, 2005. -640 с. 
3. Диденко А. Г. Лекция 15.Сделки. Гражданское право. Общая часть. Курс лекций. 
«Нурпресс» - Алматы, 2006. -702 с. 
4. 
Басин  Ю.Г.  Сделки:  учебное  пособие.  Издательство  2-е  исправ.  и  доп.  Алматы. 
Вып.  Адилет., 1999. -240 с. 
5.  Басин  Ю.Г.  11-тарау.  Мәмілелер.  Азаматтық  құқық.  I  том.  Жоғары  оқу 
орындарына    арналған  оқулық  (академиялық  курс).  Өңделген  және  толықтырылған  2- 
басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г.Басин. – Алматы,  2003.- 736 б. 
6. Ойгензихт В. А. Воля и волеизъявление (очерки теории, философии и психологии 
права). Душанбе, 1983.-320 с. 
7.  Басин  Ю.  Г.  гл.11.  Сделки.  Гражданское  право.  Том.  1.  Учебник  для  вузов 
(академичкеский курс). Отв. ред.: М. К. Сулейменов, Ю. Г. Басин – Алматы, 2000. -704 с. 
8. 
Гражданское право. Учебник для юридических вузов. Т. 1. М., 1944.- 568 с. 
9.Жанайдаров И.У. 6 тарау. Азаматтар мен басқа да жеке тұлғалар - азаматтық құқық 
субъектілері.//  Азаматтық  құқық.  1  том.  Жоғарғы  оқу  орындарына    арналған  оқулық 
(академилық  курс).  Өңделген  және  толықтырылған  2  –  басылымы.  Жауапты  ред.:  М.К. 
Сүлейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы,            2003.-736 б. 
10. Нысанбекова Л.Б. Халықаралық жеке  құқық. Негізгі  институттар: Оқу  құралы. 
– 
Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 360 б. 
11. Гражданское право: Учебник. В 2 – х т. / Под ред. Е. А. Суханова. М., 1998.  Т. 1.- 
560 с. 
12. 
Гражданское право России. Курс лекции. Часть первая. / Под. ред. Садикова О.Н. 
-
М., 1996.- 544 с. 
58 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
13.  Гражданское право Республики Казахстан. Учебное пособие (часть общая).  2 – 
ое изд., допол. и измен. /Отв. ред. Г. И. Тулеугалиев, К. С. Мауленов. Алматы: Институт 
международного права и международного бизнеса «Данекер». 1999.-364 с. 
14.  Диденко  А.Г.  Толкование  завещания.  «Гражданское  законодательство.  Статьи. 
Комментарии. Практика». Вып. 25. Алматы. 2006.-320 с. 
 
Резюме  
В  статье  расмотрены  актуальные  некоторые  теоретико-правовые  проблемы 
института сделки  по законодательству Республики Казахстан. 
 
Summary  
The article examined some relevant theoretical and legal problems of the Institute 
transactions under the law of the Republic of Kazakhstan . 
 
 
НЕКОТОРЫЕ ВОПРОСЫ КВАЛИФИКАЦИИ ВЗЯТОЧНИЧЕСТВА ПО  
НОВОМУ  УГОЛОВНОМУ КОДЕКСУ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН  
 
Жапаров  М..  
магистрант 
 
В статье рассматриваются некоторые  вопросы квалификации взяточничества по  
новому  Уголовному кодексу  Республики Казахстан. 
Ключевые слова: УК РК, квалификация, взятничество, кодекс, проблемы, анализ.     
 
Проблемам    квалификации  взяточничества    посвящены  многочисленные 
монографии  и  научные  статьи  советских,  российских  и  казахстанских  ученых: 
Б.В. Волженкина,  И.А.  Гельфанд,  ,  A.И. Долговой,    Б.Д.  Завидова,  М.П.  Клейменова,  
Ю.А.  Ляпунова,  В.Е. Мельниковой,  А.Я.  Светлова,П.С.  Яни,  А.Агыбаева, 
Е.О.,Алауханова, С.З.. Абдрахманова. С.М. Злотникова, Е.В. Курбатова, С.М. Рахметова, 
М.Т., Шаймерденова и  многих других др.  
Однако,  несмотря  на  основательную  и  достаточно  всестороннюю  исследованность 
учеными  вопросов  квалификации  взяточничества,  следует  отметить,  что    остаются 
отдельные спорные вопросы, такие, как   понятие субъекта, соучастия, посредничества в 
даче взяточничества, назначения  наказания за их совершение. 
Получение  взятки  неразрывно  связана  с  ее  дачей.  Получение  взятки  не  может 
состояться,  если  не  было  дачи  взятки.  Анализ  следственной  и судебной практики 
показывает,  что  трудности  и  ошибки,  связанные  с  квалификацией  взяточничества и  их 
отграничение 
от 
смежных 
преступлений, 
по-прежнему 
проявляются 
в 
правоприменительной деятельности. Поскольку применение уголовно-правовых норм об 
ответственности  за  взяточничество  на  протяжении  десятилетий  вызывает споры,  как  в 
науке,  так  и  на  практике, Пленум Верховного  Суда  РК    в  своем  постановлении  от  22 
декабря 1995 г.№9 «О практике применения судами законодательства об ответственности 
за взяточничество». предлагал правоприменителю алгоритмы их решения.  [1]. 
В  соответствии  со  ст.  366  УК  РК  получение  взятки  лицом    уполномоченным  на 
выполнение  государственных  функций,  либо  приравненным  к  нему  лицом,  или  лицом, 
занимающим  ответственную  государственную  должность,  либо  должностным  лицом,  а 
59 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
равно  должностным  лицом  иностранного  государства  или  международной  организации 
лично или через посредника взятки в виде денег, ценных бумаг, иного имущества, права 
на имущество или выгод имущественного характера для себя или других лиц за действия 
(бездействие)  в  пользу  взяткодателя  или  представляемых  им  лиц,  если  такие  действия 
(бездействие) входят в служебные полномочия этого лица, либо оно в силу должностного 
положения  может  способствовать  таким  действиям  (бездействию),  а  равно  за  общее 
покровительство  или  попустительство  –  наказывается  штрафом  в  размере 
пятидесятикратной  суммы  взятки  либо  лишением  свободы  на  срок  до  пяти  лет,  с 
конфискацией  имущества,  с  пожизненным  лишением  права  занимать  определенные 
должности или заниматься определенной деятельностью. 
Квалифицирующее  обстоятельство  взятки  ч.  2  ст.  366  УК,  то  же  деяние, 
совершенное в значительном размере, а равно получение взятки за незаконные действия 
(бездействие) - наказываются штрафом в размере шестидесятикратной суммы взятки либо 
лишением  свободы  на  срок  от  трех  до  семи  лет,  с  конфискацией  имущества,  с 
пожизненным  лишением  права  занимать  определенные  должности  или  заниматься 
определенной деятельностью. 
Особо  квалифицирующее  обстоятельство  ч.  3  ст.  366  УК-  это  деяния, 
предусмотренные частями первой или второй настоящей статьи, если они совершены: 
1) путем вымогательства; 
2) группой лиц по предварительному сговору; 
3) в крупном размере; 
4)  неоднократно,  -  наказываются  штрафом  в  размере  семидесятикратной  суммы 
взятки  либо  лишением  свободы  на  срок  от  семи  до  двенадцати  лет,  с  конфискацией 
имущества,  с  пожизненным  лишением  права  занимать  определенные  должности  или 
заниматься определенной деятельностью. 
Особо  квалифицирующее  обстоятельство  ч.4  ст.  366  УК-  это  деяния, 
предусмотренные  частями  первой,  второй  или  третьей  настоящей  статьи,  если  они 
совершены  преступной  группой,  а  равно  в  особо  крупном  размере,  -  наказываются 
штрафом в размере восьмидесятикратной суммы взятки либо лишением свободы на срок 
от десяти до пятнадцати лет, с конфискацией имущества, с пожизненным лишением права 
занимать определенные должности или заниматься определенной деятельностью. 
 
Объективная  сторона  рассматриваемого  преступления  выражается  в  даче  взятки 
только  должностному  лицу  лично  или  через  посредника.  Дача  взятки  –  формальный 
состав  преступления.  Она  признается  оконченным  деянием  с  момента  принятия 
должностным  лицом  хотя  бы  части  материальных  ценностей,  если  взятка  передается  в 
несколько приемов.    
 
Соответственно,  не  может  состояться  оконченное  преступление  дачи  взятки,  если 
материальные  ценности  или  выгоды  имущественного  характера,  являвшиеся  предметом 
взятки,  не  были  приняты  должностным  лицом.    Поэтому,  предложение  должностному 
лицу  материальных  ценностей  или  имущественных  выгод,  оставление  денег  или 
ценностей в столе или в одежде должностного лица, в служебном или личном автомобиле, 
отправление  по  почте  в  письме  или  посылке  и  даже  передача  их  родственникам 
должностного  лица  или  посреднику  во  взяточничестве  со  стороны  должностного  лица, 
если за этим не последует принятие последним взятки, слндует квалифицировать не как 
оконченное  преступление,  а  как  покушение  на  дачу  взятки.   Обязательным  признаком 
дачи  и  получения  взятки  является  предмет  преступления  –  взятка,  которая  может  быть 
60 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
выражена  в  деньгах,  ценных  бумагах,  ином  имуществе  или  выгодах  имущественного 
характера, оказываемые безвозмездно. 
К    выгодам  имущественного  характера  относятся,.  оказываемые  безвозмездно,  но  
подлежащие оплате услуги, а также льготы, дающие право на имущество (производство 
строительных, ремонтных работ; предоставление санаторных или туристических путевок, 
проездных билетов; предоставление на льготных условиях ссуд или кредитов и т.п.). (4) 
 
Взятка  как предмет  рассматриваемого  преступления  всегда  имеет  имущественную 
природу.  Если  должностное  лицо  получает  какую-нибудь  неимущественную  выгоду 
(положительный отзыв в печати, согласие выйти замуж и т.п.), получением взятки это не 
является [2].  
В  судебной  практике  возникает  вопрос,    должно  ли  квалифицироваться  по  ст.  366 
УК РК предоставление должностному лицу государственного органа сексуальных услуг?. 
Как,  квалифицировать  действия  должностного  лица,  если  женщина,    например,  вместо 
дачи денег должностному лицу, чтобы ее приняли на работу предлагает ему  секс, (в быту 
называется  «оплата натурой»).  
Б.В Волженкин полагает, что взятка в этом случае присутствует только тогда, когда,  
подкупающий  оплачивает  услуги  проститутки  [3]..  Следует  согласиться  с  мнением  П.С. 
Яни,  что  указанная  точка  зрения  по  оказанию  сексуальных  услуг  является 
необоснованным  сужением  сферы  действия  норм  о  взяточничестве   и,  что  не 
криминализированы лишь те ситуации, если секс  услуга не имела стоимости. [4]  
На  наш  взгляд,  предложение  женщиной  сексуальных  услуг  должностному  лицу, 
вместо  денег  (взятки)  при  устройстве  на  работу,  следует  квалифицировать,  не  как  дачу 
взятки, а  по ст. 361 УК РК, как злоупотребление служебным положением  
Правильной,  представляется  точка  зрения  по  вопросу  предмета  взятки  мнение 
Пленума Верховного Суда РФ в постановлении  от 10 февраля 2000 г.№ 6 “О судебной 
практике по делам о взяточничестве и коммерческом подкупе” где сказано, что: «любой 
переданный  предмет  или  оказанные  услуги  должны  получить  денежную  оценку  на 
основании  действительной  стоимости  предмета,  цен,  расценок  или  тарифов  за  услуги, 
сложившихся  в  данной  местности  или  действовавших  на  момент  совершения 
преступления,  а  при  их  отсутствии  –  на  основании  заключения  экспертов».  [5],  В  этой 
связи Ситковец О.Н. пишет, что  без сомнения, Пленум ВС РФ в данном случае имеет в 
виду  только  легальные  услуги  (сложно  представить,  каким  образом  будут  получать 
денежную оценку действия проституток) [6],   
Действия  виновных  должны  признаваться  дачей  и  получением  взятки  и  в  тех 
случаях,  когда  условия  получения  ценностей,  услуг  или  льгот  хотя  специально  и  не 
оговариваются,  но  участники  преступления  сознают,  что  взятка  вручается  с  целью 
удовлетворения интересов взяткодателя. 
Судебной  практике  известны  следующие  способы  маскировки  дачи-получения 
взятки:  передача  взятки  под  видом  подарка;  отпуск  товаров  по  льготным  (заниженным) 
ценам; заключение фиктивных трудовых соглашений и гражданско-правовых договоров и 
выплата  по  ним  взяткополучателю  или  его  родным  и  знакомым  (а  также  доверенным 
лицам) за якобы выполненную работу, работу по совместительству и т. д.; выполнение для 
взяткополучателя  безвозмездно  или  явно  за  низкую  оплату  каких-либо  работ 
хозяйственного  назначения  (ремонт  квартиры,  машины,  изготовление  мебели,  пошив 
дорогой  одежды,  строительство  коттеджей  и проч.);  внесение  денег  непосредственно  на 
банковский  счет  взяткополучателя;  организация  специальных  аукционов  для 
должностных  лиц  с  целью  приобретения  ими  автомашин,  антиквариата  и  других 
61 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
ценностей по минимальным ценам; оплата обучения детей и родственников должностного 
лица, содержание в элитных детских учреждениях; прием вкладов под высокие проценты; 
выплата  завышенных  гонораров  за  лекции;  издание  книги,  автором  которой  является 
взяткополучатель,  неоправданно  большим  тиражом  и  выплата  чрезмерно  завышенного 
авторского вознаграждения; передача акций юридического лица или иных ценных бумаг 
родственникам  или  доверенным  лицам  взяткополучателя;  создание  и  финансирование 
специальных  фондов;  финансирование  партий,  движений,  кандидатов  на  выборные 
должности;  за  выигрыш  в  тендере  на  покупку  товаров,  строительство  объектов,  за 
получение  земельного  участка  для  строительства  дома  или  ведения  крестьянского 
хозяйства,  получения  дотаций,  выдаваемых  государством  для  производства  различных 
видов  сельхозпродукции    и  многие  другие.  способы  Эти  способы  редко  встречаются  в 
материалах  уголовных  дел,  поскольку  доказывание  взятки,  маскируемой  ими,  является 
чрезвычайно сложным и возможно не всегда  результативны. 
Субъектом  получения  взтки  может  быть  только  государственный  служащий, 
понятие которого дается в Законе «О государственной службе в РК», а  с субъектом дачи 
взятки  может  быть  гражданин  РК,  иностранный  гражданин  и  лицо  без  гражданства. 
Уголовная ответственность за дачу взятки наступает с 16-летнего возраста. 
В  качестве  взяткодателя  могут  выступать:  1)  частные  лица  (не  госслужащие,  
например,  рабочий,  пастух,  предприниматель  и  т.п.);  2)  лица,  выполняющие 
управленческие  функции  в  коммерческой  или  иной  организации,  и  3)  государственные 
служащие органов   исполнительной, представительной и судебной власти, что не имеет 
значения для квалификации дачи взятки.  
Наряду с дачей взятки ст. 367 УК РК, закон ст. 368 УК РК предусматривает и такой 
вид преступления как посредничество во взяточничестве.  
Субъектом  посредничества  в  даче  взятки  может  быть  любое  лицо  (частное  лицо, 
должностное  лицо  -  госслужащий). 
Действия  посредника  фактически  состоят  в 
пособничестве  взяткодателю  или  взяткополучателю  совершить  уголовно  наказуемое 
деяние.    По  содержанию  и  характеру  действий,  фактически  совершаемых  при 
посредничестве  во  взяточничестве,  посредник    представляет  собой  пособника  и  его 
действия  нельзя  квалифицировать  как  исполнителяя  (соисполнителяя)  дачи  или 
получения  взятки  или  организатором  этих  деяний  или  подстрекателем  к    указанным 
деяниям.  
В  п.  5  Постановления  Пленума  Верховного  Суда  РК  от  22  декабря  1995  г..  «О 
практике  применения  судами  законодательства  об  ответственности  за  взяточничество» 
говорится, что ннеобходимо отограничивать посредничество во взяточничестве от дачи и 
получении  взятки,  учитывая,  что  посредником  является  лицо,  которое,  действуя  по 
поручению  взяткодателя  или  взяткополучателя,  непосредственно  передает  предмет 
взятки.  При  этом  для  признания  такого  лица  виновным  в  посредничестве  во 
взяточничестве не имеет значения, получил ли он от взяткодателя либо взяткополучателя 
вознаграждение.([7], 
 
В  литературе  высказывались  мнения,  что  имеются  две  разновидности 
посредничества  в  даче  взятки:  физическое  (когда  лицо  непосредственно  передавало 
взятку)  и  интеллектуальное  (когда  лицо  лишь  содействовало  установлению  контакта 
между взяткодателем и взяткополучателем) [8].  
 
Работник,  договорившийся  о  выполнении  за  взятку  обусловленных  действий  и 
вручивший  взятку,  должен  нести  ответственность  как  соучастник  дачи  взятки.  Если 
название лицо, лишь передает взятку, зная о характере поручения, его действия подлежат 
62 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
квалификации как посредничество о взяточничестве по ч. 5 ст. 28- (пособничество) и ст. 
367 
УК РК-(посредничество во взяяточничестве) 
Одновременное  посредничество  в  даче  взятки  одному  должностному  лицу  от 
нескольких  взяткодателей  или  посредничество  в  получении  взятки  несколькими 
должностными лицами от одного взяткодателя рассматривается как неоднократное, если в 
интересах  каждого  из  взяткодателей  взяткополучатель  выполняет  (не  выполняет) 
отдельные действия или каждое должностное лицо в интересах дающего взятку действует 
определенным образом и указанные обстоятельства сознаются посредником.(8) 
Посредничество  во  взяточничестве,  совершенное  с  использованием  своего 
служебного  положения,  предполагает  использование  должностным  лицом  при 
посредничестве  во  взяточничестве  предоставленных  ему  по  службе  прав  и  полномочий. 
Посредничество  во  взяточничестве  не  может  быть  признано  совершенным  с 
использованием служебного положения, если оно не связано со служебной деятельностью 
виновного или такое лицо не является должностным лицом.  
Например,  -  15  февраля  2013года    сотрудники  финансовой  полиции  задержали 
юриста,  которая  собиралась  дать  взятку  судьям  областного  уровня  .  Сумма  денег    для 
передачи составляла – 400 тысяч тенге и восемь тысяч долларов. Юрист   представляла 
интересы  предпринимателя,  с  которым  судилась  ипотечная  компания.  Бизнесмен  взял 
ипотечный  кредит  в  17  миллионов  тенге  на  покупку  недвижимости.  Чтобы  получить 
нужное решение суда, юрист потребовала у своего доверителя деньги якобы на взятки для 
судей.  В  результате  предприниматель  передал  юристу    400  тысяч  тенге  и  восемь  тысяч 
долларов.  В  отношении  нее  возбуждено  два  уголовных  дела  –  по  статьям 
«мошенничество» и «подстрекательство к даче взятки».Деньги предназначались судьям за 
«правильный» [9], 
В случаях, когда  в целях завладения ценностями посредник склоняет взяткодателя к 
даче  взятки,  действия  его,  помимо  мошенничества,  должны  дополнительно 
квалифицироваться как подстрекательство к даче взятки, а действия взяткодателя  в таких 
случаях подлежат квалификации как покушение на дачу взятки. (ст. 24 и 366 УК РК). 
При этом не имеет значения, называлось ли конкретное должностное лицо, которому 
предполагалось передать взятку. 
Если  посредник во взяточничестве, организует дачу взятки или подстрекает к этому, 
то уголовно-правовое значение посредника утрачивается  и он в подобных случаях будет 
представлять  собой  организатора  указанных  преступлений  или  подстрекателя  к  их 
совершению и его действия должны квалифицироваться соответственно, по п.3 или п. 4 
ст..28 и ст. 368 УК РК. 
Обращает к себе внимание, проблема квалификации «мнимого посредничества» во 
взяточничестве, к которому  относятся случаи, когда лицо обещает свои посреднические 
услуги, получает от взяткодателя предмет взятки якобы для передачи должностному лицу, 
и фактически присваивает его.  В таких случаях, действия лица, которое пытается  через 
мнимого  посредника  передать  взятку  должностному  лицу,  в  любом  случае 
квалифицируются как покушение на дачу взятки (ст. 24 и 367 УК РК).. 
Если лицо, подстрекая взяткодателя, получает у него те или иные ценности, якобы 
для  передачи  должностному  лицу  в  качестве  взятки,  и,  не  намереваясь  этого  сделать,  
фактически  их  присваивает,  то  его  действия  нужно  квалифицировать  как 
подстрекательство к даче взятки и мошенничество по ч. 4 ст. 29 и ст. ст. 364 и 190  УК РК.  
63 
МАТЕРИАЛЫ 
Международной заочной научно-практической конференции молодых ученых «Роль молодежи в образовании и науки в 
реализации  пяти институциональных реформ»,  приуроченной к 25 летию независимости Республики Казахстан и 
1000 летию г. Алматы 
 
 
 

Қазақ өркениеті / Казахская цивилизация. №1.1, 2016 ж. 
 
Пленум  Верховного  Суда  РК  по  этому  вопросу  указал,  в  частности,  что      такие 
действия  мнимого  посредника    следует  квалифицировать    как  пособничество  в  даче 
взятки.[10].  
Не  требуется  дополнительной  квалификации  по  статье  365  УК  РК, 
предусматривающей  ответственность  за  посредничество  во  взяточничестве  в  случаях, 
когда    должностное  или  иное  лицо,  организовавшее  дачу  или  получение  взятки, 
подстрекавшее к этому либо явившееся пособником дачи или получения взятки, если он 
одновременно выполнявет посреднические функции. В таких случаях должностоне лицо, 
несет  ответственность  за  соучастие  в  даче  или  получении  взятки.  При  этом  вопрос  о 
квалификации  действий  соучастника  должен  решаться  с  учетом  направленности  его 
умысла,  исходя  из  того,  в  чьих  интересах,  на  чьей  стороне  и  по  чьей  инициативе  - 
взяткодателя или взяткополучателя - он действует. (11) 
Передачу  посредником  заведомо  похищенного  взяткодателем  чужого  имущества 
следует  квалифицировать  по  совокупности  преступлений  -  посредничество  во 
взяточничестве и соучастие в хищении, если посредник заранее знал, что предмет взятки 
был  похищен  взяткодателем  и  обещал  его  передать  взяткополучателю  (с.т.  28,  367  и. 
например ст.189 УК).. 
Анализ  составов    ч.1  статей  367  и  368    УК  о  даче  взятки  и  посредничестве  во 
взяточничестве    показывает,  что  в  диспозициях  указанных  статей  нет  четкого 
разграничения  понятий  субъекта  дачи  взятки,  посредника,  а  размер  основного  и 
дополнительного наказания для частного лица дающего взятку и размеры наказания для  
государственного  служащего  нивелированы,    По  нашему  мнению,  в  силу  своего 
служебного  статуса  государственный  служащий,  дающий  взятку      другому 
государственному  служащему  должен  наказываться  более  строго,  нежели  частное  лицо. 
Кроме того необходимо дать более четкое, точное, емкое понятие должностного лицав  в 
диспозиции  ч.  1  ст.  366  УК,  поскольку  должностным  лицом  называется  и  лицо 
занимающее  должности  в  коммерческих  и  иных  негосударственных  организациях  и 
учреждениях.  В  этой  связи,  предлагается  изложить  диспозицию  ч.  1  ст.  367  УКРК  в 
следующей редакции 
Статья 367. Дача взятки 
1.  Дача  взятки  частным  лицом,  лицу  занимающего  государственные  должности  в 
исполнительных,  представительных  и  судебных  органах,  а  равно  должностному  лицу 
иностранного государства или международной организации лично или через посредника - 
В санкции  ч.1 ст. 367 УК исключить  для частного лица дополнительное наказание в 
виде    пожизненного  лишения    занимать  определенные  должности  или  заниматься 
определенной  деятельностью.  Представляется,  бессмысленным., 
лишать  частное  лицо 
(рабочего или специалиста), давшего взятку, права занимать определенные должности или 
заниматься  определенной    деятельностью,  т.е.  работать  и  зарабатывать  деньги  длч 
существования. 


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   18


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал