«Ашаршылық жылдарына қатысты құпия деректердің бәрі толық жария болды» деген пікірмен келісесіз бе?



жүктеу 0.75 Mb.

бет3/7
Дата22.04.2017
өлшемі0.75 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Басы 1-бетте

Хангелді ӘБЖАНОВ,

тарих ғылымының докторы, профессор

Бүркіт АЯҒАН,

тарих ғылымының докторы, профессор

Толықтай деуге келмейді, өйткені та-

рих тың толық ақиқатын ашу өте қиын.  

Бірақ ашаршылық кезіндегі қазақтың тра-

ге 

диясы, адам және басқа шығындар 



көлемі, ашаршылық жайлаған өңірлер 

және ашаршылықтың 30-жылдарда ғана 

емес, 21-жылдары басталғаны, соның 

анық-қанығы біздің ғалымдардың на за-

ры нан тыс қалған жоқ және тәп-тәуір зер-

де ленді. Бірақ енді оны зерттеу бар да, сол 

тарихты халыққа жеткізу бар. Тарих 

ғалым дар үшін емес, халық үшін жазы ла-

ды. Ендеше, қазір халықтың да бұл та қы-

рып тан хабары бар. Демек, Қазақстан хал-

қының тарихи санасын қалыптастыруға 

ашар шылық тақырыбын зерттеудің берген 

серпіні, екпіні – өз алдына бір үлкен про-

цесс. Бұл тақырыпты біздің ғалымдар ғана 

емес, шетелдің ғалымдары да қазір қызу 

зерт теп жатыр. Америка, Еуропа ғалым да-

Мысалы, батыстағы Адай көтерілісін 

басу үшін Бакуден арнайы отряд келген. 

Сол әскери бұйрықтар әлі құпия. Ашар-

шы лыққа, елді басып-жаншуға, реп-

рес сияға қатысты ресми бұйрықтар 

тек қағаз жүзінде ғана емес, соны мен 

қатар ауызша да берілген. Олар 

жергілікті орындардың кей 

бір 

хаттамаларында кездесіп қа лады. 



Міне, бұл да – біз үшін өте құпия, 

әлі  табылмаған  мә лі мет тер.  Көп 

мәліметтер  ше тел дік  архив тер-

де жатыр. Мысалы, Ресей біз-

ге мұндай архивін әлі то лық-

тай аш пай отыр. Қазір оны 

қайта жауып тастады. Олар 

оны бізге бермеуге тыры-

са ды. Жал пы, Ресей әу бастан-

ақ  тота ли тар лық  мемлекет  болған. 

Сол  тота ли та ризмнің  сарқыншағы  әлі 

мол оларда. «Ұлтаралық кикілжің болуы 

мүм кін» деген ұстаныммен олар қазір ашар-

шылыққа қатысты ақпараттарды шы ғар-

мауға тыры су да. Біз Сібір деректерін Ом бы-

дағы Поз нав ский деген тарихшылардың 

жазуымен ғана көріп отырмыз. Новосибирск 

құжат та рын сол жердегі тарихшылардың 

ұсы нуы мен ғана біліп отырмыз. Оларды 

біздің ба рып алуымыз өте қиын. Тіпті мына 

Өз бек стандағы Ташкент архивтері де біз 

үшін әлі жабық. Жалпы, әр елдің заңы әр түр-

лі. Мысалы, АҚШ- та 50 жылдан кейін ар-

хив тер ашылады. Саяси құжаттар 70-100 

жыл ға дейін кетіп қалады. Елдің сыртқы мә-

селесіне нұқсан келтіреді, саяси дау туып 



«Ашаршылық жылдарына қатысты құпия деректердің 

бәрі толық жария болды» деген пікірмен келісесіз бе?

– Игорь, негізі, сізді ака де-

мия 

лық вокал әншісі ретінде 

білетінбіз. Естуімізше, эстрадаға 

ден қойған сияқтысыз. Илья Жақанов 

отандық БАҚ-тардың біріне берген 

сұхбатында: «Эстрада деген сөзді еш 

уақытта  қазаққа  қол дан баң дар,  ол 

біздің  табиғатымызға,  бол мы сы мызға 

жат», – десе, Бибігүл Төле генова апа-

мыздың: «Эстрада деген сөз 

ді 

айтпаңдар маған, ол - мен үшін нөл», 

–  дегені бар еді. Егер эстрада ән шісі 

академиялық вокал орындауға тал-

пынып жатса, түсінер едік, ал сіз ке рі-

сінше шешім қабылдапсыз. Себе бі?

– Мен алғашында Күләш Байсейітова 

атын дағы колледжде оқып, білімімді Құр-

манғазы атындағы консерваторияда жал-

ғас тырдым. Реті келіп отырғанда ұстазым, 

Қазақстанның халық әртісі Ғафиз Есімовті 

айта кетсем деймін. Ол кісінің мен үшін 

орны ерекше. Негізі, академиялық вокал 

операға жақындау дүние ғой. Ал опера – 

му зыка саласында шоқтығы биік синте ти-

калық жанр. Десем де, қате шешім қа был-

да дым деп ойламаймын. Маған дейін де 

талай-талай қас шебер деген академиялық 

вокал орындаушылары эстраданы таңдап, 

сый-құрметке бөленген-ді. Тарихта мұндай 

үрдіс қашаннан бар: бұл ретте Муслим 

Ма го маев, Иосиф Кобзон, Толқын Заби-

рова, Мирас пен Құралай сияқты көптеген 

есімдерді атауға болады. Қалай дегенмен 

де академиялық вокал мен эстраданы 

бірге алып жүрудің еш қиындығы жоқ. Иә, 

эс тра  даға қырын қарайтындар бар. Алай-

да осы жанр елімізде бір емес, бірнеше 

буын ның атын шығарды. Өз заманында 

дүниеге келген эстраданы, менің ойымша

мүлде жоққа шығаруға болмайды. 

Сіз секілді «мұндай академиялық вокал 

орындаушысы бола тұра неге эстрадаға 

кеттің?» деп таңғалғандар аз болған жоқ. 

Алайда академиялық вокал орын дау шы-

ла рының эстрадаға ауысқаннан қор болып 

жүргендерін көргенім жоқ. Мойындау 

керек, эстрада арқылы тыңдармандардың 

санын арттыруға болады. Өйткені қазір 

жұрт тың көбісі эстраданы тыңдайды. Бәл-

кім, мен жоғарыда атын атаған жандардың 

эстрадаға ауысуларының себебі осында 

жатса керек. Бұл, әрине, опера қалыс қал-

ды деген сөз емес. Операның да өз ауди-

ториясы бар. Соңғы кездері бұл жанрға да 



?

?

?

?

?

?

?

?

?

?

 

Ѓ Д

Ћ

 

Л

А

А

А

А

А

Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

Д

Д

Д

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

А

А

А

А

А

А

А

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

  С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

У

У

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Ш

Ш

Ш

Ш

Ш

Т

Т

Т

Т

Т

Ы

Ы

Ы

Ы

Ы

  А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

  С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Ш

Ш

Ш

Ш

Ш

Т

Т

Т

Т

Т

Ы

Ы

Ы

Ы

Ы

  А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

А

А

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

  С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

кетуі мүмкін деген нәрселермен біз дің ға-

лым дар да алыс-жақын шетел ар хив теріне 

кіре алмай отыр. Сондықтан бұл оңай нәрсе 

емес. Қазір біз Білім және ғылым, Мәдениет 

және ақпарат минис тр лі гіне арнайы хат жа-

зып отырмыз. Тарих шы ларымыз кем де ген-

де бес-он жыл бойы осы тақырыпты зерттеу 

керек деген. Бізге қазір кырғыз архивтері 

ғана ашық. Онда да ашар шылыққа қа тыс ты 

көп мәліметтер бар. Қазір ашаршылық 

тақырыбының толықтай ашылуына шетел 

ғалымдары да үлкен қызығушылық танытып 

отыр. Бұл қасіретті жылдарға қатысты көп-

те ген деректер Қытай мен Түркияның, Иран-

ның да архивінде бар. Олардан «мына жы-

лы мынанша босқын қазақ келді, олар не 

себептен келді» деген мәселелер жазыл ған. 

Аштықтың түбірі белгілі, ол сол кездегі Кеңес 

өкіметінің топас саясатының жемісі ғана. 



Дайындаған Шолпан ҚАРАЕВА

ры ның зерттеулері олардың шығарған 

кітап тары арқылы осы нәубет әлемге 

танымал болды. Қазір қазақ жеріндегі 

бұл қасі рет тен әлем халқы да кең кө-

лемді ха бар дар. Мен сондықтан да 

ашар шы лық тақырыбы аз болсын, 

көп болсын, зерттелді, талданды 

деп айтар едім. Қазір негізгі ше-

ші мін тапты, халықтың санасына 

жетті, бірақ осы тақырыпты мұ-

ны мен  тоқ татып  қоймай,  ары 

қарай зерт теп, тереңдете бер-

ген дұ рыс деп есептеймін. 

Мектеп 

бағ дар ла ма-



сын да ашаршылық тақы-

ры бы бар, бірақ ол аздау. 

Енді мұны жан-жақты те-

рең дету керек. Оны жоғары 

сынып бағдарламасына ғана 

емес, бастауыш  сынып  бағдар ла ма ла-

ры на да оқыта бастау керек. Өйткені ашар-

шылық оның елінің трагедиясы, екінші ұлы 

трагедия – 37 жылғы репрессия, бұл тра-

ге дияны балаға сәби кезінен-ақ сезіндіру 

керек. Олар одан тағылым алуға тиіс. Оны 

біздің жас ұрпақ сезініп өссін. Ол – оның 

ата-бабасының алдындағы парызы.

 Ашаршылық қолдан ұйымдастырылған 

деген пікірмен мен келіспеймін. Бұл – 

боль ше виктердің  экономикалық,  идеоло-

гия лық, ұлттық саясатының нәтижесі. Олар 

өзі нің сол іліміне сенді, ол ілімнің қате 

екенін мойындаған жоқ. Ал ол ілім осын-

дай ұлы трагедияға, үлкен қате лік терге 

әкеліп соқтырды.

ТАҒАЙЫНДАУ



Журфакта – жаңа басшы

Филантроптардан 

миллиардтар жиналып жатыр

Халық әртісі өмірден өтті

«Бауыржан» қайырымдылық қоры 

мү шелерінің мәлімдеуінше, осы жар ты-

жыл дықта мемлекет тарапынан науқас 

бала лар ды емдеуге 11 556  800 теңге бө лін-

ген. Ал филантроптар тарапынан 27 мил-

лион теңге қаржы жиналып, соңғы алты 

жыл да бұл сома 1 млрд теңгеден асқан. Ма-

ман  дар дың  сөзі не  сенсек,  осы  жылдар 

ішінде меценаттар кө 

мегімен денсаулық 

сақтау орындары 1 млрд-тан артық сомаға 

жаб  дық талып,  же тімдер  үйлері  48  мил-

лионнан артық сомаға жөнделді. Ал білім 

беру сала сына 5 млрд теңгеден артық ақша 

ауда рылған. Осы сома ға алты мектеп, үш 

жеке меншік балабақша, білім беру сала-

сының қызметкерлеріне ар нал ған екі үй мен 

жағдайы төмен отба 

сы 


лардан шыққан 

дарынды балаларға білім беретін үш ме ке ме 

ашылды. Есте рі ңізге сала кетейік, «Алтын 

жүректің»  ғалам тор да ғы  сайты  арқылы 

үміткерлер тізіміне тір ке лу мерзімі қыр күйек-

тің 30-ына дейін жал  ғасады. Ал жеңімпазды 

марапаттау сал танаты қазан айының 27-сіне 

белгі лен ген.



Жұлдыз ОМАРБЕКОВА,  «Алтын жүрек» 

сый 

лығын ұйымдастыру комитетінің 

төрайымы:

– Әлеуметтік деңгейі орташа аза мат-

тар дың арасынан қайырымгерлер көп 

шығады, олар өзіне жетпесе де, басқаға 

көмек қолын ұсынуға тырысады. Алты 

жылда үш мәдениет үйі мен 13 спорт 

меке месі салынды. Қазақстанда 5000-

нан асып жығылатын мешіт бар, солар-

дың 2700-і жеке тұлғалардың қара жа-

тына салынған. Бұл, әрине, көңіл 

қуант пай қоймасы анық. Еліміздің бай, 

ауқатты азамат та рының да қайырым ды-

лық саласына өз үлестерін қоса бер ге нін 

қалаймыз.

Сандуғаш ӘЛІМЖАНОВА

Бақыт Әшімова 1937 жылы қа ра-

ша ның 8-інде Алматы облысы Қа ра сай 

ауданының Береке ауылында дү ние ге 

келді. 1956 жылы Қызылорда қыздар 

педагогикалық учи лищесін, 1963 жылы 

Алматы  кон сер ва ториясын  бітірген.  Кон сер-

ва торияда оқып жүргенде Қазақ ака де мия-

лық опера және балет театрына жұмысқа 

қа был да на ды.  Театрда  ұзақ  жыл дар  бойы 

жетекші солист болды. Ол көп те ген опера-

лар дағы меццо-сопранолық рөл дерді нәзік 

ли ри калық иірімдермен байытты. Атап айт-

қан да,  Е.Бру си ловс кийдің  «Қыз  Жібегінде» 

– Дү рия мен Қамқа, А.Жұбанов пен Л.Ха-

ми дидің «Абайында» – Қар лығаш, М.Тө ле-

баев тың «Біржан – Са ра сында» – Аналық, 

П.Чайковскийдің «Ев гений Онегинінде» – 

Ларина, Дж. Пуч чи ни дің «Баттерфляй ха-

ны мында» – Сузуки, Ғ.Жұ банованың «Құр-

ман 

ғазысында» – Алқа, Е.Рахмадиевтің 



«Қамар сұлуында» Балым партияларын 

және тағы да басқа таңдаулы рөлдерді тұң-

ғыш орындады. Әшімова – Н.Тілендиевтің 

«Куә бол», «Ма хаббат мұңы», «Күндер-ай», 

«Жүрегім менің», «Саржайлау», «Сөн бейді, 

әже, шырағың», Е.Рахмадиевтің «Ба 

ла 

ғашық», «Сағындым, еркем», «Күз 



де» 

әндерінің де алғаш орындаушысы. Халық 

әртісі зейнеткерлікке шыққаннан кейін де 

театрдан қол үзбей, жас әртістер үшін 

репетитор-педагог қызметін атқарды. Одан 

тәлім алғандар да бүгінде елімізге және 

шетелдерге танымал әртістер атанды. 

Әншімен қоштасу кеше Абай атындағы 

Қазақ мемлекеттік академиялық опера 

және балет театрында өтті.




1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал