Анықтамалық библиографиялық аппаратының негізінде жүргізілді



жүктеу 285.31 Kb.

бет3/3
Дата08.01.2017
өлшемі285.31 Kb.
1   2   3

Әдебиеттер: 

 

 



Нұршайықов Әзілхан // «Қазақстан жазушылары: 

XX ғасыр». Анықтамалық. – Алматы, 2004. – Б. 235 – 236. 

 

 

Нұршайықов  Әзілхан  //  Советтік  Қазақстан 



жазушылары:  био-библиогр.  анықтамалық  /  Құраст.  С. 

Ахметов,  Д.  Еркішев.  Жауапты  редакторы  Т.  Рахимов.  – 

Алматы, 1987. – Б. 463 – 465.  

 

Нұршайықов 



Әзілхан: 

[Жазушы 


Әзілхан 

Нұршайықов  туралы]  //  1992  жылғы  мәдени  атаулы 

даталарға  арналған  библиографиялық  көрсеткіш  /  Құраст. 

Қазақ  ССР-інің  Мемлекеттік  Республикалық  балалар 

кітапханасы. – Алматы,  1991. – Б. 62 – 65. 

 

 



Әзілхан  Нұршайықов:  [Қазақстанның  халық 

жазушысы  Ә.  Нұршайықов  туралы  қысқа  мағлұмат]  // 

Сынып жетекшісі = Классный руководитель. – 2003. – N 6. 

– Б. 32. 

 

 

Нұрымова  Қ.  Ә.  Нұршайықов  шығармашылығы 



және  тұлға  мәселесі  /  Қ.  Нұрымова  //  Қазақ  тілі  мен 

әдебиеті. – 2005. – N 5. – Б.120 – 122. 

 

 

Тұрсынбек Р. Ә. Нұршайықовтың ақындық өнері 



/ Р. Тұрсынбек // Ұлағат. – 2005. – N 4. – Б. 69 – 95.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

31 

 

Ақын 



Дулат Бабатайұлының  

туғанына 215 жыл 

(1802-1874) 

 

ХІХ 


ғасырдың 

алғашқы 


жартысында  өмір  сүріп,  туған  елінің 

тарихи  бір  кезеңін  өз  болмысымен 

жырлап 

өткен 


ақын 

– 

Дулат 



Бабатайұлы.  Ол  ақ  патшаның  қазақ 

елін  отарлағанын  өз  көзімен  көрген.  Соған  барынша 

наразылық  білдірген  адам.  Дулат  Бабатайұлы  1802  жылы 

Балқаш  пен  Аягөз  маңын  жайлаған  Найман-Сыбан  елінде 

туған.Дулат  ескіше  оқыған  сауаты  жан  еді.  Оның 

арқасында  асқақ  жырау  Ақтанберді  толғаулары  халыққа 

жеткен. Айта кететін бір жайт, Дулат Бабатайұлы тұңғыш 

рет баспадан өлеңдері кітап болып шыққан ақын. Жинақты 

баспаға  дайындаған  адам  Сейілұлы  Мәулікен  деген  адам. 

Ол  Дулат  өлеңдерінің  800  жолдайын  іріктеп  алып,  оған 

«Өсиет  -  нама»  деген  ат  қойып,  Қазан  қаласында  басып 

шығарды.  Бұл  тұңғыш  өлеңдер  кітабы  болатын.  Сонымен 

қатар Дулаттың өлеңдерін жинаған Бәйділдә (1839  – 1919 

жылдары өмір сүрген)  деген адамның қолжазбасын сақтап 

қалған.  Ғаббас  Байділдәұлы  мен  Шәкір  Әбенұлының 

еңбегі  бір  төбе.  Олар  ғылыми  жұртшылыққа  табыс  еткен 

Дулат  өлеңдерінің  біразы  (1500  жолдай)  солар  арқылы 

жеткен. 


Рас, кеңес кезінде Дулатты байлар мүддесін қорғаған 

ақын деп кінәлады, өлеңдерін бұрмалады. 

Би мен бектің сәні жоқ, 

Елін қорғай алмаса, 

Тура жолға салмаса 

Ыстығына күймесе,  

Суығына тоңбаса, -  

Деп  келген  өлеңнен  астар  іздеп,  бай  мен  бекті,  биді 

қорғаған  десе  не  дерсің.  Оның  да  жөні  бар  еді.  Дулат  ақ 


32 

 

патшаның  қазақ  жерін  отарлауына  отты  жырлармен 



бірден-бір  қарсы  тұрған  адам  болатын.  Бір  өлеңінде    ол 

қалмақтан Арқаны қазақтардың  қайтарып алғанын сөз ете  

келіп,  сол  аяулы  қонысты  енді  патша  отарлаушыларына 

бермеуді жырмен білдіріп, «Ақтан жас» деген өлеңінде: 

О, Ақтан жас, ақтан жас, 

Сен ер жетер ме екенсің. 

Жетімдіктің белінен,  

Асып өтер ме екенсің?! 

Бадана көз, тоғыз тор 

Сауыт киер ме екенсің. 

Белтеліні тұтатып, 

Түтін үзбей оқ атып, 

Жау қашырар ма екенсің, -  

деп  армандайды.  «Еспембет»  атты  ұзақ  толғауы  да 

осы  сарында  жырланды.  Бірақ  ақ  патша  алған  бетінен 

қайтпады.  Қазақ  жұртында  сатқын,  жағымпаз  билеушілер 

пайда болды. Пара алып, баюды армандайтындар көбейді. 

Қол бала құс секілді 

Биялайға қарайсың. 

Не тұлғама тұтқа боп 

Не керекке жарайсың? 

Ашылған әбден араның 

Түйені жұтсаң түгімен 

Қақалмай бір – ақ жалмайтын. 

Бұл  сөз  жоқ,  батыл  сын,  ақынның  бетін  танытатын 

шығарма. Бұл тұста ұлы Абай Дулатқа үңіліп, оның кейбір 

пікірлерін  жетілдіре  түседі.  Мысалы,  «Болыс  болдым, 

мінеки»  («Күлембайға»)  «Мәз  болады  болысың»  осыған 

дәлел. 

Дулат  –  қазақ  әдебиеті  тарихында  тұңғыш  мысал 



жазған  ақын.  Оның  бізге  жеткен  төрт  –  бес  мысалы  бар, 

яғни ол өлеңге жаңа форма әкелуші. Оның «Шымшық пен 

бөдене»,  «Сарышымшық»,  «Қара  қарға  жем  тілеп», 

«Шаштараз». 



33 

 

Дулат    -  өлеңдері  ойлы,  нәрлі  образды,  ғажап 



теңеулерді 

қолданған 

керемет 

ақын. 


Мысалы, 

Томырықмінез  адамды,  «мұздап  тоңған  ағаштай»  деп 

суреттеуі қандай керемет. 

Дулат  ақынның  шығармаларының  басым  бөлігі  – 

дидактика.  Оны  уақыт  талап  етті.  Замандастары  ішінен 

Дулат  сияқты  бұл  табиғатты  әдемі  жырлаған  адамды 

кездестіру қиын. Ол адам мінезін жасауға да шебер. 

«...Шіркейге жетпес етім бер 

Алтыннан ауыр денем бар...» деуі осының айғағы. 

Иә,  ақын  өз  халқы  алдында  адал  еңбек  етіп,  1874 

жылы  дүниеден  өтті.  Абайдай  ұлы  ақындарға  ұстаз  болу 

әсте кім көрінгеннің қолынан келе бермейді. 

 

 

 



 

Әдебиеттер: 

 

 

Абайға  ұстаз  болған    [Мәтін]:  [қысқаша 



өмірбаяны] // Тұңғыштар / құраст. Ш. Күмісбаев – Алматы, 

2007. –  Б. 55-57. 

 

Ғабділахмет  Ш.  Дулат  Бабатайұлы    //    Дидар.  – 



2002. – 15 маусым -  Б. 4-5.   

 

Қазақ  әдебиетінің  тарихы:  Он  томдық.  4  –  т. 



Мәтін]  /  - Алматы: ҚАЗақпарат, 2005. – 438 б. 

 

Қирабаев  С.  Тәуелсіздік  рухымен:  Зерттеулер, 



мақалалар,  естеліктер  [Мәтін]    /    С.  Қирабаев.  -  Астана: 

Фолиант, 2002. – 504 б. 

 

Омарұлы, Бауыржан. Отаршылдыққа қарсы өлең-



жырлардағы  ұлт  ментальділігінің  көрінісі  [Мәтін]  /  Б. 

Омарұлы // Керуен. - 2012. - №4. - Б. 8-13. 

 

Тұнық  жырдың  тумасы    //    Егемен  Қазақстан.  – 



2003. – 6 қыркүйек -  Б. 1.   

 

 



34 

 

Есімдердің алфавиттік көрсеткіші 

Авазбакиева Магинур Фатқұлқызы  

Айтықов Ізғұтты  



Алтынбаев Қалихан  

12 

Антропов Юрий Васильевич  



13 

Астафьев Иван Михеевич 

13 

Аухадиев Қойгелді  



13 

Әбдірахманов Төкен  

Әміренов Тәңірберген  



Әуезов Мұхтар 

11 

Бабатайұлы Дулат  



15 

Бабықов Байқадам Шөкшеұлы  

14 

Бейсенова Шарбану  



12 

Белімбаев Закария  

Берестов Федор Сергеевич  



Боқаев Сәдуақас Хасенұлы 

Буров Павел Петрович 



Вартанян Артем Мисакович  

Веригин Виктор  



14 

Гребенщиков Георгии Дмитриевич 

Ғабдуллаұлы Серік  



10 

Ғабитов Тұрсын Хафизұлы  

12 

Динисламов Фатих  



14 

Дүйсенова Шолпан  

Ерқасов Көпен 



Есімжанов Төлеуғали  

Жақсыбаев Нәби Құлшыманұлы  



Жаңбырбаев Әбілқасым  

Жапарханов



 

Слямхан  

10 

Жүнісов Марат  



Зәкенов Кеңесхан  

10 

Ибраев Мерғали  



 

Исмайылов Төлеужан  



Кәкиев Арыстанбек 

12 



Көкжал Барақ-батыр 

15 


Куленов  Ахат  Сәлемхатұлы                                  

Қасенұлы Тұрлықан  



14 

Қасиманов Садық  

Қаңтарбаев Әлібек 

15 


14 

35 

 

 

Қауметұлы Шұғыбан  

15 


Қорабай Серікқазы Сыбанбайұлы  

Қуандықов Қажықұмар Кенжебекұлы 



11 

Қыдырханұлы Уақап  

13 

Лаптев Анатолий  



14 

Лекеров Асқар  

14 

Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы  



11 

Молдағалиев Жанғазы Әкімұлы  

Мусин Меңғали Шаймарданұлы  



10 

Мұхамадиев Хамза Мұрсалимович 

Назырбаев Қайыр  



11 

Найманбайұлы Әсет  

15 

Нетисов Владимир Николаевич  



Нұқаев Тұрғазы  

Нұршайықов Әзілхан  



13 

Оспанов Мұратбек  

Панкратьев Дмитрий Гордеевич  



Петров Владимир Николаевич  

Полторанин Алексей 



Рамазан Думан  

10 


Рахмадиев Еркеғали  

Рахымжанов Келіс  



15 

Рахымов Хайдар  

10 

Рощин Лев  Михайлович  



11 

Рымбаева Роза Қуанышқызы    

12 

Рымжанов Таупық  



Рябуха Дмитрий  

14 

Сапаралы Бейбіт  



Семенов Тянь-Шанский Петр Петрович 

Таусаров Әділбек  



13 

Тлеужанов Зейнолла 

13 

Хасенов Мұхамметқали  



Чистяков Михаил Иванович  

11 

Шарабарин Николай Александрович  



Шәріпұлы Әди  

13 

Ысқақов Даниял  



14 

 

 



36 

 

 



Мазмұны 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Құрастырушыдан.................................................... 



Әдебиеттер тізімі көрсетілмеген аталып өтілетін 

және еске алынатын күндердің  тізбегі ................ 

Айы мен күні белгісіз мерейтой иелері мен еске 



алынатын күндер.................................................... 

14 


Аталып өтілетін мерейтой иелеріне қысқаша 

анықтама және әдебиеттер тізімі..................... 

16 

Есімдердің алфавиттік 



көрсеткіші.......................................................... 

34 


 

 




1   2   3


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал