Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені



жүктеу 5.88 Kb.

бет7/8
Дата22.04.2017
өлшемі5.88 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
 
 
АЛМАТЫ ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ СТАТИСТИКА АКАДЕМИЯСЫ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА ӘДІСТЕМЕЛІК НҦСҚАУ 
 
 
 
 
«Мәліметтерді талдау және экономиканы болжау» пәні бойынша 
 
5В050600 - «Экономика» мамандығына арналған 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Алматы, 2013 
 
 
 

80 
 
№1. Тәжірибелік сабақ. Функциялар.Логикалық функциялар. 
Диаграммалар (Графиктер)
 
Қҧрама кестелер 
1-тапсырма.  Тӛменде  кӛрсетілген  негізгі  қорларды  қайта  бағалау 
бойынша жиынтық ведомостьін құрастыру қажет. Обьектілердің баланстық, 
қалдықтық және қайта қалыптастыру бағаларының мәнін, сонымен бірге тозу 
бағасын млн. теңгемен есептеу керек. Есептеу алгоритмі келесідей: 
Ӛндірістің  негізгі  құралдарын  қайта  бағалау  ведомост    1.6  суретте 
кӛрсетілген  
Ведомость жасауға байланысты кеңестер: 
а) А1 ұяшығына ведомость атын енгізіңіз
ә) А4:F4 ұяшықтарына ведомость ӛрістерінің аттарын енгізіңіз:  Нысан 
аты,  Баланстық  құны  (БҚ),  Нысанның  ескіруі  (НЕ),  Қалдық  құны 
(ҚҚ),Қалпына  келтіру  толық  құны  (ҚТҚ),  Қалпына  келтіру  қалдық  құны 
(ҚҚҚ). 
 
 
1.6-сурет – Ӛндірістің негізгі құралдарын қайта бағалау ведомосты 
 
б)  Есептеулер жасауға арналған формулалар: 
ҚҚ = БҚ - НЕ  
ҚТҚ = БҚ * К  
ҚҚҚ = ҚҚ * К,  
мұндағы  К  -  коэффициент  мәні:  3,3  - егер  БҚ 650-ден  кем  немесе  тең 
болса; 4,2 - егер БҚ 650-ден үлкен немесе 1000-нан кем болса; 5,1 - егер БҚ 
1000-ға тең немесе одан үлкен болса. 
Осы        формулалар        бойынша        есептеулер        жүргізу      үшін    
тӛмендегі формулаларды кӛрсетілген ұяшықтарға енгіземіз:  
D5 ұяшығына: = B5 - С5 

81 
 
E5 ұяшығына :  
= В5*ЕСЛИ(В5<=650;3,3;ЕСЛИ(И(В5>650;В5<1000);4,2;5,1))  
F5 ұяшығына:  
= В5*ЕСЛИ(В5< =650;3,3;ЕСЛИ(И(В5>650;В5<1000);4,2;5,1)) 
в)  Барлыгы  жолындағы  мәндерді  есептеу  үшін  саймандар  тақтасынан  
автоқосынды батырмасын басамыз, немесе В12 ұяшығына 
= СУММ(В5:В11) формуласын жазамыз. 
2-тапсырма.  Статистикалық      функциялар  қолданып  Қаланың 
аудандары бойынша салықтардың түсуiн есептеу.                
1.7 суретдегі кестені құрастырыңыз. 
 
 
1.7-сурет – Қаланың аудандары бойынша салықтардың түсуi 
 
Кестедегі 
есептеулерге 
қолданылатын 
формулалар 
тӛменде 
кӛрсетілген: 
I3 =СУММ(В3:H3) 
В11 = СУММ(B3:B10) 
J3 = РАНГ(I3;$I$3:$I$10) 
K3 =СРЗНАЧ(B3: H3) 
M3 = {ЧАСТОТА(I3:I10;L3:L8)} 
 
3-тапсырма. Диаграмма тҧрғызу. 
Жұмыстық бетте  1.8 суреттегідей кесте құрыңыз;  
 

82 
 
 
 
1.8-сурет – Сыйлық ақы тӛлемдер кестесі 
Кестедағы  Барлығы    бағанында  СУММ  функциясын  пайдаланып  , 
оның  аргументінде  ұяшықтар  диапазонын  кӛрсетіп,  формуланы  қалған 
ұшықтарға кӛшіру арқылы қажет мәліметтерді толтырып алыңыз
 
Осы кесте үшін екі диаграмма құрыңыз: 
-  Егинбаевтың  ай  сайынғы  алған  премияларын  кӛрсететін  дӛңгелек 
диаграмма (Круговая диаграмма), ол үшін: 
1) Қажет мәліметтер тұрған диапазонды белгілеп алыңыз;  
  2)  Саймандар  панеліндегі    Диаграммы    батырмасына  шертіп,  пайда 
болған терезеден Круговаятипін таңдаңыз; 
  3)  Диаграмма параметрлерін ӛзгертіңіз де сол бетке орналастырыңыз.  
-  Баған  түріндегі  диаграмманы  (гистограмма)  ӛзіңіз  қалаған 
мәліметтер үшін ӛз бетіңізше орындап кӛріңіз  . 
Беттің  атын Диаграммы деп ӛзгертіңіз. 
4-тапсырма.    Электрондық  кестеда  студенттердің  пән  бойынша 
үлгірімі  процентпен  берілген.  Үлгірім  45  %  кем  болса  студент                                                                                   
аттестациядан  ӛтпеген  болып  есептеледі.  Студенттің  аттестациядан  ӛтке-
ӛтпегенін формула кӛмегімен анықтаңыз. 1.3 кестені  толтырыңыз. 
 
1.3-кесте – Аттестация 
Аты-жӛнi 
Үлгірім 
Аттестация 
Егинбаев М. 
75%    
Ахметов А. 
55%    
Камали М. 
65%    
Иванов И. 
40%    
Петров П. 
45%    
 
Студенттің аттестациядан ӛткен - ӛтпегенін тексеру үшін: 
-  С3 ұяшығы белгіленеді. Вставка → Функция командасы орындалады. 
Пайда болған терезеден  Логические категориясындағы, ЕСЛИ функциясын 
таңдайсыз. 
-  Әрі  қарай    ЕСЛИ  функциясының  терезесіндегі    Логическое 
выражение тұсына  В2 ұяшықтағы мәнді , 45 % салыстыратын шартты: В2 >= 
45 %     түрінде жазамыз.Шартқа сәйкес: 
-  Значение если_истина тұсына: «аттестован»  жазылады; 

83 
 
-  Значение если_ложь тұсына : «не аттестован» жазылады; 
-   ОК басылады; 
Осы формула қалған ұяшықтарға кӛшіріледі.  
5-тапсырма. Аттестация   үш пән бойынша ӛтті. Студенттің барлық 3 
пән бойынша аттестациялық үлгірімін тексеру қажет. 1.4 кестені толтырыңыз 
 
1.4-кесте – Аттестациялық үлгірімі 
Аты-жӛнi 
Химия  Математика  Информатика  Аттестация 
Егинбаев М. 
0,3 
0,7 
0,8    
Ахметов А. 
0,5 
0,6 
0,45    
Камали М. 
0,6 
0,4 
0,6    
Иванов И. 
0,7 
0,5 
0,6    
Петров П. 
0,2 
0,8 
0,4    
 
Сан мәндерін процентпен жазыңыз, ол үшін :  
-  В3:D7  диапазон  белгіленеді,  диапазонның  контекстік  мәзірінен 
Формат  ячеек  командасы  орындалады.  Пайда  болған  терезенің 
Числатізімінен    Процентный    форматы  таңдалынады,  Число  десятичных 
знаков тұсына  жазылады; 
- Е2  ұяшығында ЕСЛИ функциясы шақырылады; 
- Формулалар жолының  сол жағындағы  
белгісіне шертіледі;  
-  Пайда  болған  тізімнен  Другие  функции  таңддалынып,  Логические 
категориясындаығы  И  функциясы белгіленеді; 
-  И    функциясының  терезесіндегі  Логическое_значение1:  B2>=45%, 
Логическое_значение2:  C2>=45%,  Логическое_значение3:  D2>=45%  түрінде 
толтырылады; 
- формулалар жолындағы ЕСЛИ  шертіледі ; 
а) Значение если_истина тұсына: «аттестован»  жазылады; 
ә)  Значение если_ложь тұсына : «не аттестован» жазылады; 
 - ОК басылады; 
Формула қалған ұяшықтарға жазылады. 
6-тапсырма.  Эмитенттер  мен  құнды  қағаздардың  түрлері  бойынша 
сұраныс пен ұсынысты талдау үшін 1.5 кестеде кӛрсетілген мәліметтер қоры 
бойынша құрама кестені құру қажет. 
Ұсыныс  бағасы  эмиссияны  номиналды  бағаға  кӛбейткенге  тең 
болады.Сұраныс  бағасы  құнды  қағаз  сұранысы,  номинал  және  берілген 
құнды қағаз курсының кӛбейтіндісіне тең.  
Құрама кестені құру үшін бастапқы кестенің облысына курсорды қою 
керек,  содан  соң  Данные  менюіне  кіру  керек  те,  Сводная  таблица 
командасын  орындау  керек.  Әрі  қарай  сіз  жиынтық  кестені  құру  үшін 
деректер  кӛзінің  түрі  ретінде  Excel  деректер  базасын(тізімін)  кӛрсетуіңіз 
керек. 

84 
 
Келесі  қадамда  макет  облыстарында  бағалы  қағаздардың  деректер 
базасының ӛрісін келесі түрде орналастырыңыз:  
- жолдарға – бағалы қағаздар түрінің коды; 
- бағандарға – эмитент коды. 
 
1.5-кесте – Құнды қағаздарының деректер базасы 
ҚҚ 
түрінің 
коды 
Эмитент 
коды 
ҚҚ 
номина-
лы 
ҚҚ 
эмис-
сиясы 
ҚҚ 
сұра-
нысы 
ҚҚ 
кур-
сы 
Ұсыныс 
 құны 
Сұраны
с құны 
А 
П1 
1000 
10 
10 
1,05 
 
 
А 
П1 
1500 


0,07 
 
 
А 
П2 
500 


0,98 
 
 
А 
П3 
100 


0,97 
 
 
В 
П1 
5000 


1,12 
 
 
В 
П2 
10000 


1,06 
 
 
В 
П3 
2000 


1,09 
 
 
В 
П3 
15000 


1,12 
 
 
О 
П1 
5000 


1,01 
 
 
О 
П2 
500 


1,02 
 
 
О 
П3 
1000 


1,02 
 
 
О 
П2 
2000 



 
 
А 
П2 
5000 


0,98 
 
 
В 
П3 
100 


0,97 
 
 
 
Данные  облысында    Стоимость  предложения  аттықорытындыӛріс 
болу  керек.  Сіз  оны  ҚҚ  бойынша  сҧраныс  деп  атын  ӛзгертіп,  Сумма 
операциясын қолдану керексіз.  
Құрылған  кестені  жаңа  бетке  орналастырыңыз  және  оны  «Құрама 
кесте» деп атаңыз. 
Курсорды  құрама  кестенің  облысына  орналастырыңыз  да  тышқанның 
оң  жақ  батырмасын  басып,  Формулы,  Вычисляемое  поле  командасын 
орындаңыз.  Жаңа  есептеуіш  ӛрістің  –  Дефицит/Избыток  атын  кӛрсетіңіз. 
Есептеу формуласы: Ҧсыныс қҧны – Сҧраныс қҧны. 
Құрама кестенің Данные облысына жаңа ӛрістер қосыңыз: 
-  Ұсыныс    құны:  Эмитент  бойынша  ҧсыныс  қҧрылымы  атымен, 
операция – сома, қосымша есептеулер – Жол бойынша сома бӛлігі; 
- Сұраныс  құны:  Эмитенттер  БҚ–дарына  сҧраныс  қҧрылымы 
атымен, операция – сома, қосымша есептеулер – Жол бойынша сома  бӛлігі; 
- Ұсыныс құны:  Эмитенттің ҧсыныс қҧны атымен, операция – сома, 
қосымша есептеулер – Баған бойынша сома бӛлігі. 
Параметры контексті меню командасы арқылы құрама кестенің келесі 
параметрлерін ӛзгертіңіз: 
- баған бойынша жалпы сомасы

85 
 
-  
жол бойынша жалпы сомасы; 
- афтоформат; 
- форматтауды сақтау; 
- кестелері бар деректерді сақтау; 
- ашу кезінде жаңарту. 
7-тапсырма. Алғашқы ведомостьінің  кестесі негізінде құрама кестенің 
мастері кӛмегімен жаңа кестені құру.  
«Тӛлеуге  арналған  шығындардың  үлес  салмағы»  және  «Құнындағы 
үлес  салмағы»  атты  ӛрістер  есептелетін  болып  табылады.  Қосымша 
есептеулер  ретінде  баған  бойынша  соманың  бӛлігін  қойыңыз.  1.6  кестені  
толтырыңыз. 
 
1.6-кесте – Ӛткізілген тауарлардың тізімдемесі 
 
 
 
Құрама кестенің мастері кӛмегімен жаңа 1.7 кестені құрыңыз 
 
1.7-кесте – Ӛткізілген тауарлар анализінің тізімдемесі 
Тауар 
аты 
Деректер 
Қоры- 
тынды 
Колбаса 
ӛнімдері 
Тӛлеуге арналған шығындар(сома), тенге  
8152 
Тӛлеуге арналған шығындардың үлес 
салмағы 
29,31% 
Ӛткізілген сомасы 
452880 
Құнындағы үлес салмағы 
4,85% 
Сүт 
Тӛлеуге арналған шығындар(сома), тенге  
5133 
Тӛлеуге арналған шығындардың үлес 
салмағы 
18,45% 
Тауар 
топтарының 
коды 
Тауар аты 
Сатылған 
тауарлар 
саны 
Бірлік 
бағасы 
Тӛлеуге 
арналған 
шығындар, 
тенге 

Ет 
2005 
250 
7980,00 

Колбаса 
ӛнімдері 
1258 
360 
8152,00 

Сүт 
4587 
50 
5133,00 

Сыр 
569 
450 
6551,00 

Ұн 
14789 
45 
3461,00 

Тары 
1258 
26 
1472,00 

Рис 
456 
70 
4216,00 

Манка 
789 
50 
3825,00 

Гречка 
123 
85 
4917,00 

Сәбіз 
478 
15 
1266,00 

Қызылша 
589 
25 
1977,00 

Картоп 
233 
20 
2511,00 

86 
 
Ӛткізілген сомасы 
229350 
Құнындағы үлес салмағы 
2,45% 
Ет 
Тӛлеуге арналған шығындар(сома), тенге  
7980 
Тӛлеуге арналған шығындардың үлес 
салмағы 
28,69% 
Ӛткізілген сомасы 
501250 
Құнындағы үлес салмағы 
5,36% 
Сыр 
Тӛлеуге арналған шығындар(сома), тенге  
6551 
Тӛлеуге арналған шығындардың үлес 
салмағы 
23,55% 
Ӛткізілген сомасы 
256050 
Құнындағы үлес салмағы 
2,74% 
Қорытынды Тӛлеуге арналған шығындар(сома), тенге 
27816 
Қорытынды Тӛлеуге арналған шығындардың үлес 
салмағы 
100,00% 
Қорытынды Ӛткізілген сомасы 
9345090 
Қорытынды Құнындағы үлес салмағы 
100,00% 
 
 
№2. Тәжірибелік сабақ. MS excel-де экономикалық есептеулер 
жҥргізу. Финанстық функциялармен жҧмыс
 
1-есеп.  7  %  жылдық  ставкамен  берілген  10  000  000т.  7  жылдық 
ипотекалық  ссуданың  ай  сайынғы  және  жыл  сайынғы  тӛлемдерін  есептеу 
керек. Бастапқы салым 10 %. ПЛТ функциясын қолданыңыз. 
2-есеп.  6  %  жылдық  ставкамен  берілген  15  000  000т.  3  жылдық 
ипотекалық  ссуданың  ай  сайынғы  және  жыл  сайынғы  тӛлемдерін  есептеу 
керек. Бастапқы салым 14 %. ПЛТ  функциясын қолданыңыз. 
3-есеп.  Шотқа  1000000т.  8  %  жылдық  ставкамен  салғанда  10  жылда 
қанша  болатынын  есептеу  керек.  Процент  квартал  сайын  есептеледі.  БС  
функциясын қолданыңыз. 
4-есеп.  4  жыл  бұрын  200000  ссуда  20  %  жылдық  ставкамен  берілген. 
Процент  ай  сайын  есептеледі.  Қанша  сома  тӛленетінін  анықтаңыз.  БС  
функциясын қолданыңыз. 
5-есеп.  14,5  %  проценттік  ставкамен  салынған  1000000  сомаға  әр 
жылдың  аяғындағы  тӛлем  10,897  болу  үшін  неше  жыл  ӛту  керек?  КПЕР 
функциясын қолданыңыз. 
6-есеп. Процентті есептеу ай сайын жүргізілетін болса және проценттік 
жылдық ставка 35,18 % болса неше жылдан кейін 500000 мӛлшердегі салым 
1000000-ға жетеді. КПЕР функциясын қолданыңыз. 
7-есеп. 7 жылға шығарылған номиналы 200000 болатын облигацияның 
болашақ  құны  қанша  болады?  Процент  мынандай  тәртіппен  есептеледі: 
алғашқы  үш  жылға  –  18  %,  қалған  тӛрт  жылға  –  21  %.  БЗРАСПИС 
функциясын қолданыңыз. 
8-есеп.  12  жылдан  кейін  кәсіпорынға  5  млн  ақша  қажет  болады. 

87 
 
Кәсіпорын осы соманы алу үшін қазіргі уақытта депозитке ақша салмақ ойы 
бар.  Ол  үшін  12  %  проценттік  ставкамен  қанша  мӛлшерде  депозитке  ақша 
салу керек? ПС функциясын қолданыңыз. 
9-есеп.  3  жылдан  кейін  90  млн  алу  үшін  депозитке  20  %  жылдық 
ставкамен  қанша  сома  салу  керек  екенін  анықтаңыз.  Проценттік  есептеу 
квартал сайын болсын. ПС функциясын қолданыңыз. 
10-есеп. Проект бойынша шығындар 570 млн. Үш жылда: 270, 330,  290  
млн пайда  әкеледі деп  болжанады.  Дисконттау  ставкасы 17 %. Проектінің 
ағымдағы құнын анықтау керек. ЧПС функциясын қолданыңыз. 
 
№3. Тәжірибелік сабақ. Параметрді келтіру 
1-есеп.Сізден  танысыңыз  250  000т.  ақша  сұрап,  оны  тӛмендегідей 
тәртіппен  қайтармақшы:  бір  жылдан  кейін  –  80  000,  екі  жылдан  кейін  –  90 
000,  үш  жылдан  кейін  –  100  000.  Қарызды  қандай  жылдық  проценттік 
ставкамен алмақшы? ЧПС функциясын қолданыңыз. 
2-есеп.  Сізден  танысыңыз  320  000т.  ақша  сұрап,  оны  тӛмендегідей 
тәртіппен қайтармақшы: бір жылдан кейін  – 80 000, келесі үш жылда  – 100 
000-нан,  5-ші  жылы  –  110  000.  Қарызды  қандай  жылдық  проценттік 
ставкамен алмақшы? ЧПС функциясын қолданыңыз. 
3-есеп.  6  жылға  шығарылған  облигацияда  процентті  есептеу  тәртібі 
мынандай: бірінші жылы – 10 %, келесі екі жылда – 15%, қалған үш жылда –
17  %.  Оның  болашақ  құны  1546,88  болатынын  білсек,  облигацияның 
номиналы қаншаға тең? БЗРАСПИС  
функциясын қолданыңыз. 
4-есеп.  Мӛлшері  1500  инвестицияның  болашақ  құны  4  жылдан  кейін 
3000 болады. Оның табысы мынандай: бірінші жылы – 15 %, екінші жылы – 
17 %, тӛртінші жылы – 23 %. Үшінші жылғы инвестиция табысын табу керек. 
БЗРАСПИС функциясын қолданыңыз. 
5-есеп.  Проект  бойынша  табыс  4  жыл  ішінде  мынандай:  50000, 
100000,300000,  200000.  айналым  жылдамдығы  10  %  болу  үшін  бастапқы 
шығын қанша болу керек? ВСД функциясын қолданыңыз. 
6-есеп. Табыс нормасы 9 % болу үшін тӛмендегі табыстардың бастапқы 
шығыны қанша болу керек: 2, 5, 6, 8, 10 млн. ВСД  функциясын қолданыңыз. 
7-есеп.  Салымның  жылдық  ставкасы  15  %,  сатып  алынған  күні  – 
10.09.2003,  курс  –  90  болса  және  жарты  жылда  бір  тӛленсе  купондық 
ставканың  мӛлшерін  қандай?  Облигацияның  борышы  ӛтеліп  бітетін  кез  – 
16.09.2008, курсы – 100.ДОХОД функциясын қолданыңыз. 
 
№4. Тәжірибелік сабақ. Бір айнымалысы бар қою кестесін қолдану. 
 
Екі айнымалысы бар қою кестесін қолдану 
1-тапсырма. Бояу ӛндірісін жоспарлау 
Келесі ӛндірісті жоспарлауесебін қарастырайық. Кіші фабрика 2 түрлі: 
ішкі (І) және сыртқы (Е) жұмыстар үшін бояу шығарысымен айналысады. 

88 
 
Екі  түрлі  ӛнім  кӛтерме  саудаға  түседі.  Бояларды  ӛндіру  үшін  екі 
бастапқы  ӛнімдер  А  және  В  пайдаланылады.  Тәуліктік  максималды  қоры  6 
және  8  тонна  құрайды.  А  және  В  ӛнімдерінің  сәйкесінше  бояулардың  бір 
тоннаға  шығындары 5.1 кестеге келтірілген. 
5.1-кесте– Бояу ӛндірісін жоспарлау есебінің бастапқы мәндері 
Бастапқы 
ӛнім 
Бір тонна бояуға бастапқы 
ӛнім шығыны, т 
Максималды 
мүмкін қор, т 
Е бояуы 
I бояуы 
А 







 
Ӛткізу  нарығын  зерттеуі  І  бояуының  тәуліктік  сұранысы Е    бояуынан 
ешқашан 1 тоннаға артық болмағанын кӛрсетті. Осыған қоса, І бояуына деген 
сұраныс күніне 2 тоннадан артық емес екенін кӛрсетті. Бояулардың кӛтерме 
сауда  бағалары:  Е  бояуы  үшін  3000  тенге  және  І  бояуы  үшін  2000  тенге. 
Ӛнімді    ақшаға  айналдырудың  табысы максималды  болуы  үшін  фабрика  әр 
бояудың қандай мӛлшерін ӛндіру керек? 
Осы есепті шығару үшін математикалық моделін құру керек. Моделді 
құру процессін бастау үшін келесі үш сұраққа жауап беру керек: 
–  модел  қандай  шамаларды  анықтауға  құрылады  (яғни  айнымалы 
моделдер); 
–  мүмкін  болатын  айнымалы  шамалардың  кӛбінен  тиімдіні  таңдау 
мақсаты неден құрылады; 
–  белгісіздер қандай шектерден аспауы керек. 
Біздің  жағдайымызда  табысты  барынша  кӛп  алу  үшін  фабрика  дұрыс 
ӛндіріс  кӛлемін  жоспарлау  керек.  Осыған  сәйкес  айнымалылар:  х
І
  І 
бояуының  тәуліктік  ӛндіріс  кӛлемі  және      х
Е
  Е  бояуының  тәуліктік  ӛдіріс 
кӛлемі. 
Тәуліктік  табыс  жиынтығы  z  І  бояуының  ӛндірістік  х
І
    және  Е 
бояуының    х

z=3000х
1
+2000х
Е
    тең  болады.  Мүмкін  болатын  х
Е
  және  х
І
 
шамалардың  ішінен  фабрика  мақсаты  табыс  жиынтығын  максималданатын, 
яғни мақсатты z функциясын анықтау. 
Енді х
1
 және  х
Е
 қойылатын шектерге кӛшейік.  Бояларды ӛндіру  
кӛлемі теріс бола алмайды, яғни х
1
 , х
Е
>= 0 
Бояулардың екі түрін ӛндіруге қажетті бастапқы ӛнім шығыны мүмкін 
болатын бұл бастапқы ӛнім қорынан артық бола алмайды. Яғни, 
6
2


i
E
x
x
,  
8
2


i
E
x
x

Осыған қоса, бояуға деген сұраныс шамасының шегі: 
1


E
i
x
x

2

I
x

Осылай, бұл есептің математикалық моделі келесі түрге ие: 
Тӛменгі шек арқылы z=3000х
1
+2000х
Е
  максималдау: 

89 
 
6
2


i
E
x
x

8
2


i
E
x
x

1


E
i
x
x

2

I
x

0
,

i
E
x
x

Мұндағы  модель  сызықтық  екенін  ұмытпау  керек,  себебі  мақсатты 
функция және шектер айнымалылардан сызықты байланыста тұр. 
Бұл есепті Сервис,_Шешім_іздеу_(Поиск_решения)'>Сервис, Шешім іздеу (Поиск решения) командасы арқылы 
шешейік.  Шешім  іздеу  құралы  Excel  қондырғысының  біреуі  болып 
табылады. Егер Сервис  менюінде Шешім  іздеу  командасы жоқ болса, онда 
оны  құру  үшін  Сервис,  Надстройки,  Шешім  іздеу  командасын  орындау 
қажет.  
5.3  суретте  кӛрсетілгендей  A3  және    ВЗ  ұяшықтарын 
E
x
 мен 
I
x
айнымалылар шамасына бӛлейік. 
 
 
5.3-сурет – Айнымалыларға, мақсатты функцияға және шектерге 
бӛлінген  диапазондар. 
 
 С4 ұяшығына  мақсатты функцияны енгізейік 
=3000*АЗ+2000*ВЗ. 
А7:А10 ұяшықтарына сол жақ шектерді енгізейік 
=АЗ+2*ВЗ; 
=2*АЗ+ВЗ; 
=ВЗ-АЗ; 
=ВЗ, 
В7:В10 ұяшықтарыдна – шектеулердің оң бӛліктері. 
Содан  кейін    Сервис,  Шешім  іздеу  командасын  таңдап,  5.4  суретте 
кӛрсетілген ашылған Шешім іздеу  терезесін толтырамыз. 
 

90 
 
 
 
5.4-сурет – Бояу ӛндірісін жоспарлау есебінің   Шешім іздеу  терезесі. 
 
5.5 суретте кӛрсетілген Орындау батырмасын басқаннан кейін Шешім 
іздеу нәтижелері атты терезе ашылады да, шешім табылды деген ақпаратты 
береді. 
 
 
 
5.5-сурет– Шешім іздеу нәтижесінің терезесі. 
 
Бұл  есептің  нәтиже  санаулары  (ӛндірістің  тиімді  жоспары  мен  оған 
сәйкес  табыс)  5.6  суретте  кӛрсетілген.  Ең  тиімді  болып  күніне  Е  бояуының 
3,33 т және І бояуының  1,33 т  ӛндірісі табылады..Бұл  
ӛндіріс кӛлемі фабрикаға  12,67 мың. тенге табыс әкеледі. 
 
 
5.6-сурет– Бояу ӛндірісін жоспарлау есебінің шешім іздеу құралы 
кӛмегімен есептелген нәтиже санаулары. 

1   2   3   4   5   6   7   8


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал