Алматы экономика және статистика академиясы «Экономика және менеджмент» кафедрасы



жүктеу 1.06 Mb.

бет6/10
Дата22.04.2017
өлшемі1.06 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Салық жҥйесінің принциптері: 

1.

 



Салық барлық игіліктерге пропорциональды түрде қоғам мүддесіне сай болуы. 

2.

 



Салық табыс мӛлшері мен әл - ауқаттылық деңгейіне тәуелді болуы. 

3.

 



Жеке тұлға тӛлейтін салық міндетті түрде айқын болуы керек. Салық тӛлеу мерзімі, тӛлем 

тәсілі, сомасы - барлығы анық, ашық болуы. 

4.

 

Белгілі бір мерзімде салықтың түрлері мен мӛлшермесі тұрақты болуы. 



5.

 

Табысты жасырғаны үшін салық тӛлеуші әкімшілік және қаржылық жауапкершілік 



міндеттемесін білуі қажет. 

Салық салу жүйесінде формасы және ӛндіріп алу кӛздеріне байланысты салықтық бірнеше 

түрлері бар.  

 Салық сипаты тҧрғысынан: 

-

 



Тікелей салықтар. Олар мемлекет тарапынан тікелей кәсіпорындар тұрғындар табысынан 

алынады. Тікелей салықтар тӛлем қабілеттілігіне тікелей пропорционалды болады. Осы 

салықтың түрлеріне – пайдадан, табыстан, жылжымайтын мүліктен, құнды қағаздар 

операциясынан, жалақыдан т.б. алынған салықтар жатады. 

-

 

Жанама салықтар – мемлекет тікелей емес, баға арқылы айналдыра отырып алады. Бұл 



белгілі тауарлар мен қызметтерге салынатын салықтар. Жанама салықтар бағаға үстеме 

жасалып алынады. Оған – акциздер, кеден баж салығы, қосымша құнға салынған салық 

жатады. 

Бюджет деңгейіне байланысты салықтар бӛлінеді: 



 

28 


 

-

 



Жалпы мемлекеттік салықтар. Олар мемлееттік бюджетті реттеудің қайнар кӛзі саналады. 

Жалпы - мемлекеттік салыққа жататындар: заңды және жеке тұлғалардың айлығынан 

(табысынан) салық; қосымша құн салығы; акциздер; құнды қағаздар операциясынан салық; 

арнайы тӛлемдер мен жер байлығын пайдаланғандар салығы. 

-

 

Жергілікті салықтар жергілікті бюджет табысының негізгі кӛзі болып табылады. Жергілікті 



салық пен алымға жататындар: заңды және жеке тұлғалар мүлкінің салығы; кӛлік, құрал-

жабдық салығы; кәсіпкерлікпен айналысатын заңды және жеке тұлғаларды тіркеудегі алым

қызметтің кейбір түрімен айналысуға құқылы адамдардан алым; аукцион сатылымынан алым. 

Салық ӛсімі (салық салу бірлігіне деген мӛлшер, %) арқылы салықтар бӛлінеді: 

-

 

Тҧрақты салық табыстар кӛлемінің мӛлшеріне байланысты емес, салым бірлігіне абсолюттік 



сомада белгіленеді. 

-

 



Регрессивтік салық, яғни табыс ӛскен сайын салық мӛлшерлемесі тӛмендейді. Регрессивтік 

салық үлкен табыстары барларға пайдалы. 

-

 

Пропорционалды салық. Табыс ӛзгерсе де салық ӛсімінің мӛлшері тұрақты болып қалады 



(қосымша құн салығы - 16%).  

-

 



Прогрессивтік салық. Мұның мағынасы – табыстың ӛсуіне қарай салық ӛсімінің мӛлшері 

ӛседі. Мысалы, Қазақстандағы жеке тұлғалардан алынатын жеке табыс салығы. Прогрессивтік 

салық үлкен табыстары барларға тиімсіз.  

Табысқа  салынатын  жоғары  салық  кәсіпкердің  белсенділігінің  тӛмендеуіне,  басқа  да  жағымсыз 

факторларға әкеледі. Осы проблемаларды американ экономисі Артур Лаффер 80-шы жылдардың 

басында  зерттеп  келесі  қорытындыға  келді:  табыс  салығы  ӛсімінің  жоғары  болуы  қай  бір  елде 

болмасын  оның  ӛндірісінің  тоқырауына,  инфляция  деңгейінің  тереңдеуіне  және  халық 

байлығының тӛмендеуіне әкеледі. 

    Әдебиеттер: 

1. Абалкин Л.И. Государственное регулирование рыночной экономики. М.,2007 

2. Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики. Алматы,  

    Қазақ университеті, 2004г. 

3. Басовский Л.Е. «Прогнозирование и планирование в условиях рынка».  М.,2005 

4. Бабашкина А. Государственное регулирование национальной экономики :  

    Учеб.пособие.-М,.2004 

5. Владимирова Л.П. Прогнозирование и планирование в условиях рынка. Москва,      

    «Дашков и К», 2000г. 

6. Государственная экономическая политика. Учебное пособие /Под редакцией  

    Т.Г.Морозовой. М., ЮНИТИ, 2006.    

 

    5 тақырып. 



Экономиканы реттеуде қаржы-бюджеттік әдістер 

    Фискальды саясат қаржы-бюджеттік реттеудің негізі ретінде: негізгі құралдары мен мақсаттары. 

Мемлекеттік  бюджет  –  экономиканы  мемлекетпен  қаржылай  реттеу  негіздері.  Несие  жүйесі 

мемлекеттің экономикалық саясатының әдісі ретінде. Бюджет тапшылығы және мемлекеттік қарыз 

–  экономиканы  реттеудің  құралы  ретінде.  Қазақстан  Республикасындақаржы  саясатының 

ерекшеліктері. 

Қаржы дегеніміз қоғамдық өнім құнын жоспарлы түрде бөлу және қайта бөлу процесінде пайда 

болатын айрықша экономикалық қатынастар жүйесі

     Қаржы жүйесі келесі бӛлімдерден тұрады: 

            қаржы қатынастарының жиынтығы

            ақшалай қаражаттар қорларының жиынтығы; 

            басқарудың қаржылық аппараты. 

    Қаржы  –  бұл  ақша  қаражаттарын  бӛлу  және  пайдалануға  байланысты  қатынастардың  жүйесі. 

Ол экономиканың дамуы мен ұдайы ӛндіріс процесін қамтамасыз етуге бағытталған. 

    Мемлекеттің  қаржысы  ақша  қаражатынан  тұрады.  Ол  қаражат  тұрғындарды  әлеуметтік 

қамтамасыз етуге, заңдылық пен қоғамдық шаруашылықты басқаруға жұмсалады. 



Мемлекеттік қаржы қҧрамына: 

мемлекеттік  бюджет,  банктік  және  мемлекеттік  несие,  экономиканы  тұрақтандыру  қоры, 

зейнеткерлік,  тұрғындарды  жұмыспен  қамту  қоры,  әлеуметтік  және  медициналық  сақтандыру 


 

29 


 

қоры,валюталық  қор,  мемлекеттік  қоғамдық  ұйымдардың  қаржысы,  мемлекеттік  салалық 

министрлік пен ведомстваның қорлары енеді. 

Шаруашылық  жүйесіндегі  қаржыны  (мемлекттік  және  мемлекеттік  емес)  –  заңды 

тұлғалардың  арасындағы  (компания,  концерн,  холдинг,  акционерлік  қоғам,  ассоциация,  трест, 

бірлестіктердің),  заңды  тұлғалар  мен  мемлекет,  заңды  тұлғалар  мен  физикалық  тұлғалардың 

арасындағы ақшалай қаржы қатынастары. 



Кәсіпорынның  қаржысын  (мемлекеттік  және  мемлекеттік  емес)  –  меншіктегі және  қарыз 

қаржылар,  ғылым  мен  техника  қорының  ақшалай  қаражаты,  әлеуметтік-мәдени  даму  мен 

материалдық ынталандыру қоры, амортизациялық қор, резервті және сақтандыру қоры енеді. 

Тұрғындардың  қаржысы  –  шаруашылық, еңбек  қызметтерінің  (жалақы,  акция  дивиденті, 

банк  салымының  пайызы,  жер  рентасы,  т.б.)  негізінде,  банкте  сақталған  қаржылардың, 

зейнеткерлік қордағы ақшалай қаражаты құрайды.  

Мемлекеттік  қаржылар  барлық  қаржы  жүйесінің  басты  бӛлігін  құрады,  ал  мемлекет 

қаржыларының жетекші буыны мемлекеттің бюджеті болып табылады.  

Сонымен,  қаржы  –  қоғамдағы  ақша  құралдарының  қорларын  қалыптастыру  мен 

пайдаланудағы  жалпы  экономикалық  қатынастардың  жиынтығы.  Мұндай  қатынастар  негізгі 

субъектілер арасында қалыптасады: 

           - мемлекет және оның институттары

           - компаниялар, кәсіпорындар, 

           - үй шаруашылығы. 

Қаржы  шаруашылығы  экономика  мен  қоғамдағы  мемлекет  рӛлінің  басым  екендігін 

кӛрсетеді, яғни қоғамдық құқықтық институттардың қаржы ағыстарын қамтиды.  



Каржы негізінде тӛрт қызмет атқарады: 

1.

 



Бөлу – мемлекет ұлттық табыстың едәуір бӛлігін қоғамдық шаруашылыққа, әлеуметтік мәдени 

шараларға, мемлекетті басқаруға, қорғанысты дамытуға бағыттайды. 

2.

 

Реттеу – мемлекет экономиканы реттеуді салық салу, несие саясаты, әртүрлі экономикалық 



жеңілдіктер мен дотация беру кезінде жүзеге асырады. 

3.

 



Ынталандыру  –  кәсіпорынның  экономикалық  дамуы  әртүрлі  қаржылық  ынталандырумен 

жүзеге асады. 

4.

 

Бақылау  –  бӛлінген  қаражаттардың  мақсатты  пайдаланылуын  жүйелі  түрде  тексеру  арқылы 



жүзеге асады. 

Мемлекеттік  қаржылар  жүйесінде  мемлекеттік  бюджет  басты  орын  алады.  Мемлекеттік 

бюджет елдің әлеуметтік-экономикалық қажеттіктерін және мемлекеттік құрылысын қамтамасыз 

ететін  күрделі  механизм.  Қазақстан  республикасында  бюджет  екі  деңгейлі:  жалпы  мемлекеттік 

және  жергілікті  бюджет.  Мемлекеттік  бюджет  –  мемлекеттің  негізгі  қаржылық  жоспары. 

Мемлекеттік  бюджет  жалпы  қоғамдық  қажеттерді  ӛтеу  мақсатымен  мемлекеттік  аппарат  пен 

қорғаныс  күштерін  қаржыландыруға  және  әлеуметтік-экономикалық  қызметтерді  атқару  үшін 

қаражат.  Ол  мемлекеттің  шығыны  мен  табыстарының  балансы.  Бюджеттен  мемлекеттік  кірістер 

мен  шығындарының  құрылымын  кӛруге  болады.  Бюджеттің  шығындар  бӛлімі  жұмсалатын 

қаржының бағыттары мен мақсатырымен кӛрсетеді. Бюджет шығындары келесі баптардан тұрады: 

әлеуметтік  жәрдемдер;  білім,  деңсаулық  сақтау,  мемлекеттік  басқару,  қорғаныс  шығындары; 

қарулану  мен  сыртқы  экономикалық  қызмет  шығындары,  халық  шаруашылығы,  мемлекеттік 

қарыз тӛлемі, құқық қорғау органын басқару мен оған басқа да қажетті шығындары.  



Мемлекеттік бюджеттің тӛлемдері: 

-

 



ассигнованиялар - кәсіпорындар мен мекемелерге міндеттерін атқаруға берілген ақша  

қаражаттары, 

           - субсидиялар – мемлекеттің ақшалай кӛмегінің бір түрі, 

           - сувенция – мемлекеттің белгілі бір мақсаттың орындалуына бағытталған ақша қаражаты, 

           - дотоция – зиянды шығындарды жабуға арналған тӛлемдер. 

Экономист Пигу мемлекеттік шығындарды екі топқа бӛлген: 

-

 

Трансформациялық шығындар – тауар мен қызметтерге, яғни мемлекеттің қаржы шығыны  



басқа  игіліктерге  айналады.  Оларға  мемлекеттік инвестициялар,  бюджеттік  жалақы,  мемлекеттің 

тауар мен қызметтерді сатып алуы жатады.  



         - Трансферттік шығындар – қайтарылмайтын, яғни тікелей мақсатқа жұмсалатын субсидиялар,  

       үй шаруашылығына кӛмек ақшалар, әлеуметтік қорғау шығындары.  



 

30 


 

Бюджеттің кіріс бӛлімі жинайтын салықтардан, мемлекеттік қарыздардан, салықтық емес 

түсімдер (мемлекеттік меншіктен табыстар), бюджет тыс қорларға түсімдерден құралады. Бюджет 

тыс  қорлар  нақтылы  әлеуметтік-экономикалық  қажеттектерді  қанағаттандыру  үшін  жасалады. 

Оларға медициналық, әлеуметтік қамсыздандыру, жол құрылысы, қоршаған ортаны сақтау сияқты 

шығындар жатады. 

Бюджеттің  кірістері  мен  шығындары  тепе-тең  болғаны  жӛн,  дегенмен  кӛп  жағдайда 

шығындар кӛлемі бюджетке түсетін кірістерден асып кетеді. Осы жағдайда бюджеттік тапшылық 

пайда болады. Бюджеттік тапшылықтың себептері кӛп: 

           - қоғамдық ӛндірістің құлдырауы; 

           - ақша эмиссиясы; 

           -  мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік қызметтерінің ӛсуі;  

           -  тиімсіз әлеуметтік бағдарламаларды қабылдау

           -  әскери шығындарының ӛсуі;  

           -  шаруашылық конъюнктурасын ӛзгеруі; 

           -  кӛленкелі экономиканың дамуы.  

Бюджеттік  тапшылықты  жабу  үшін  табыс  бӛлігін  толтыру  немесе  шығын  бӛлігін 

қысқартқан жӛн. Бюджет тапшылығын қысқарту үшін мемлекет мынадай шаралар қолданады: 

            - мемлекеттік несие; 

             - салық салу жүйесін қатайтады; 

             - мемлекетті басқару шығындарын қысқартады. 

Бюджет  тапшылығы  мен  мемлекеттік  қарыз  тығыз  байланысты.  Мемлекеттік  қарыз  – 

белгілі  уақыт  мерзімінде  ӛткен  жылдардағы  жиналған  бюджет  тапшылығының  сомасы. 

Мемлекеттік қарыздар қысқамерзімдік, ортамерзімдік, ұзақмерзімдік болып бӛлінеді. 



Мемлекеттік  сыртқы  қарыз  –  бұл  шетел  мемлекеттеріне,  мекемелеріне,  азаматтарына 

тӛленетін  қарыз.  Қарыздың  бұл  түрі  ел  үшін  ең  ауыр,  себебі  оны  тӛлуе  үшін  мемлекет  құнды 

қағаздарды беруге немесе белгілі қызмет кӛрсетуге мәжбүр болады. 

Мемлекеттік ішкі қарыз  – бұл  осы мемлекеттің халқына тӛленетін қарыз, табыстардың 

алдымен елдің ішінде қайта бӛлінуін талап етеді

       Әдебиеттер: 



1. Абалкин Л.И. Государственное регулирование рыночной экономики. М.,2007 

2. Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики. Алматы,  

    Қазақ университеті, 2004г. 

3. Басовский Л.Е. «Прогнозирование и планирование в условиях рынка».  М.,2005 

4. Бабашкина А. Государственное регулирование национальной экономики :  

    Учеб.пособие.-М,.2004 

5. Владимирова Л.П. Прогнозирование и планирование в условиях рынка. Москва,      

    «Дашков и К», 2000г. 

6. Государственная экономическая политика. Учебное пособие /Под редакцией  

    Т.Г.Морозовой. М., ЮНИТИ, 2006.    

 

     6 тақырып. 



Экономиканы реттеудегі негізгі ақша-несие механизмдері 

Ақшалай-несиелік реттеудің теориялық негіздері. Ақша-несиелік реттеудің неоклассикалық және 

кейнстік  модельдері.  Ақшаның  монетаристік  теориясы.  Ақшалай-несиелік  реттеудің  мақсаттары. 

Әр түрлі даму сатыларында ҚР-да ақшалай-несиелік саясаттың түрлері. 

Ақша–несие саясаты  –  мемлекеттің  экономикалық  саясатының құрамдас  бӛлігі, ол  инфляциямен 

күресуге,  ұлттық  валюта  курсын  кӛтеруге,  нарықтың  дұрыс  қызмет  етуіне  қалыпты  қаржы 

жағдайын туғызуға бағытталған.  

     Мемлекеттің  ақша-несие  саясатын  Ұлттық банк  жүргізеді.  ҰБ  эмиссиялық,  резервтік, касалық 

орталық  болып  табылады.  Ол  елдің  ақша-несие,  валюта  саясатын  анықтайды.  ҰБ  тек  қана  ҚР 

Президентіне бағынышты. ҚР “ҰБ туралы” Заңына 1993 жылдың 13 сәуірінде қол қойылды. 1992 

жылы  ҚР-ң  басшылығы  ӛзінің  валютасын  шығару  үшін  “Харрисон  және  оның  ұлдары”  атты 

фирмамен келісім шартқа қойды.  

Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша айналысын ұйымдастыру ақша жүйесі болып 

саналады.  

Ақша 

жүйесінің 



элементтеріне 

жататындар:  



 

31 


 

1.  Ақша  бірлігі.  Бұл  тауар  бағасын  анықтап  ӛлшеу  үшін  қолданылады.  Қазақстанда  –  теңге.  

2.  Баға  масштабы.  Бұл  мемлекет  анықтаған  ұлттық  қағаз  ақша  данасының  металға  бағаланған 

салмақ 


мӛлшері.  

3.  Ақша  түрлері.  Бұған  жататындар:  мемлекет  шағаратын  банкноттар,  монеталар,  қазыналық 

билеттер.  

4.  Эмиссиялық  жүйе  –  айырбасқа  арнап  заңды  түрде  ақша  мен  құнды  қағаздар  шығару  тәртібі.  

5.  Ақша  жүйесінің  институттары  –  ақша  айналымын  реттеп  отыратын  мемлекеттік  және 

мемлекеттік 

емес 

мекемелер.  



6. 

Валюталық 

паритет 

– 

екі 



валюта 

арасындағы 

шекті 

қатынасты 



білдіреді.  

Ақша 


түрлеріне 

байланысты 

айналыс 

жүйесі 


екі 

типке 


бӛлінеді:  

- металл ақшаның айналыс жүйесі – айналыста алтын және күміс монеталар жүреді, несие ақшалар 

металл- 

ақшаға 


еркін 

айырбасталады.  

несие 


және 

қағаз 


ақшаның 

айналыс 


жүйесі.  

Бұл жүйеде айналыстан алтын шығарылады. Қазіргі кезеңде ақша ӛз айналысында қолма-қолдан 

қолма-қолсыз  ақшаға  және  терісінше  ӛтеді.  Ақша  массасы  дегеніміз  халық  шаруашылығындағы 

тауарлар  мен  қызметтің  айналымын  қамтамасыз  ететін  сатып  алу  мен  тӛлемдердің  жиынтығы. 

Ақша  массасының  кӛлемі  кӛптеген  факторларға  тәуелді,  алдымен  ақша  нарығының  кӛлемі  мен 

конъюнктурасын белгілейтін, ақшаның ұсынысы мен сұранысынан. Ақшаның ұсынысы – бұл осы 

мезгілде экономикада айналыста жүрген тӛлем құралдарының жиынтығы. Ақшаға сұраныс – оның 

айналыс құралы және жинау құралы қызметінен туындайды. Ақша массасының динамикасына кӛп 

факторлар әсер етеді. Ақшаның сандық теориясының ӛкілі американдық экономисі Фишер келесі 

формуланы 

ұсынады:  

• 





• 

Q  


мұнда: 

– 



айналыстағы 

ақшаның 


саны;  

– 



ақшаның 

айналыс 


жылдамжығы;  

Р 

– 



бағаның 

орташа 


деңгейі;  

– 



барлық 

тауарлар 

мен 

қызметтердің 



саны.  

Ақша  жалпы  сұраныс  процент  мӛлшерлемесінің  берілген  шамасында,  адамдар  мен  фирмалар 

мәмілеге  келу  үшін  және  бағалы  қағаздар  сатып  алу  үшін,  ӛздерінің  қарамағында  болғанын 

ұнататын 

ақшаның 

жалпы 


кӛлемі.  

Ақша  массасының  құрамы  әр  мемлекеттің  ӛз  несие-ақша  жүйесімен,  яғни  ақша  нарығы 

құралдарының  дамуымен  анықталады.  Біздің  республикамыздағы  айналыстағы  ақша 

қаражатының 

құрылымына 

келсек, 


онда 

ол 


мынадай 

агрегаттардан 

құралады:  

1. 


Мо 

–айналыстағы 

қолма-қол 

ақшалар.  

2. М1= Мо + есеп айырысу немесе басқа депозиттік есеп  - шоттардағы қалдықтар + чектік және 

аккредитивтік 

есеп-шоттар 

талап 



еткенге 

дейінгі 


салымдар.  

3. 


М2= 

М1+мерзімді 

салымдар.  

4. 


М3 

М2 



мемлекеттік 

облигациялары.  

Ақша  нарығындағы  маңызды  элементтерінің  бірі  несие.  Несие  дегеніміз  қарыз  қорының 

болмысының  формасы,  қарыз  қорына  меншіктің  жүзеге  асырылуының  ерекше  формасы.  Несие 

тӛмендегі 

принциптер 

бойынша 


беріледі:  

1. Несиені қайтару прнциптері – белгіленген уақытта алынған құралдарды пайдаланғаннан кейін 

қайтару 

қажет 


болады.  

2. 


Мерзімдік 

принцип 


– 

келісімшарт 

бойынша 

белгіленген 

уақытта 

қайтару.  

3. 

Тӛлем 


приципі 

– 

несиені 



пайланғаны 

үшін 


ақы 

тӛлеу.  


4.  Материалдық  қамтамасыз  ету  –  қарыз  алушы  ӛзінің  міндеттемесін  бұзғанда  кредитордың 

мүддесін 

қамтамасыз 

етуді 


қорғау 

қажеттілігі.  

5. Несиенің дифферециалды сипаттамасы - әртүрлі қарыз алушыларға ыңғайлы бапты несие бӛлу. 

     Ақша – несие саясатына қатысты ғылыми ұстанымдар Д. Кейнс және М. Фридмен 

еңбектерінде бар. Инфляцияны келесідей кӛрсеткіштермен сипаттауға болады: 

           инфляция деңгейі – белгілі бір уақыт ішінде баға деңгейінің пайыздық ӛзгеруі (ай,  

      жыл); 

           гиперинфляция – инфляцияның ӛте жоғары деңгейі (әдетте 200%); 

           жасырын инфляция – қатаң реттелетін бағамен экономикада инфляциялық  

      процестердің пайда болуының арнайы түрі. 

      

Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің басты бағыттары: 


 

32 


 

1.

 



Олардың ақшалай табыстарын индексациялау. Оның мәні: инфляция келтірген зиянның орнын 

толтыруға қызмет етеді, индексацияның түрлері ақшалай табыс индексациясы, сақтық 

(сақталған) қаржыны индексациялау мен ӛмір сүру минимумын индексациялау. 

Индексациялау механизмін мемлекеттік статистикалық органдар тауар мен қызмет кӛтеруге 

бағаның ӛзгеруін бақылап отырады. Осы бақылау тұтыну бағасы индексін есептеуге мүмкіндік 

береді. 


2.

 

Кедейленген топтарды сүйемелдеу. Кедейлік деңгей әлеуметтік тәжірибеде ӛмір сүру 



минимумы арқылы ӛлшенеді. Ӛмір сҥру минимумы деп адамның ӛмір сүруін және оның 

жұмыс күшін калпына келтіруді сүйемелдеуге қажетті ақшалай қаржы деңгейін айтады. Мұны 

есептеу тәсілі ең тӛменгі тұтыну бюджетіне негізделеді.  

Жұмыс  күшін  ұдайы  ӛндіруді  қамтамасыз  ететін  тауар  мен  қызмет  жасаудың  сандық 

құрамына  кеткен  шығындарды  минималды  тҧтыну  бюджеті  деп  атайды.  Ең  тӛменгі  бюджет 

мӛлшерінің  құны  тұтыну  құны  индексінің  ӛсуін  ескере  отырып,  жылына  1  рет  немесе  тоқсан 

сайын  қаралып  отырады.  Ал,  тұтыну  баға  индексін  анықтау  үшін  «тұтыну  қоржынын»  белгілеп 

алу  керек.  Ол  әдетте  ,  ең  қажетті  тауарлардан  тұрады.  Тұтыну  қоржыны  –  тұтыну  игілігі  мен 

қызметінің жиынтығы және адамға қоғамда белгіленген ең тӛменгі түтыну деңгейінде қамтамасыз 

ету. 


3.

 

«Атаулы» әлеуметтік қорғау (яғни барлық категориядағы тұрғындарды қорғаудан нақты 



адамды қорғауға кӛшу). Олардың табыстары ең тӛменгі жалақыны орташа жан басына 

шаққандағыдан тӛмен болады. 

Осы  келтірілген  негізгі  бағыттармен  қатар,  мемлекетке  дейлік  деңгейін  тӛмендету  үшін 

мынадай шаралар жүргізеді: еңбек биржасы арқылы мамандарды даярлау және қайта даярлауды, 

тұрғындардың жеке топтарын әлеуметтік қорғау механизмн жасау және табыспен аз қамтамасыз 

етілген тұрғындар тобын қолдау бағдарламасын қаржыландырады. 

    Әдебиеттер:  

1. Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях  

     Казахстана: теория, опыт, проблемы. Учебное пособие. Алматы: Экономика, 1998г. 

2. Морозова Т.Г., Пикулькин А.В. «Прогнозирование и планирования в условиях  

     рынка». М.,2000 

3..Мырзагалиев Т. Государственное регулирование экономики.А.,2008 

4. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: учебное  

      пособие. Москва, ИНФРА-М, 2000г. 

 

     7 тақырып. 

Экономикалық ӛсу: оларды қамтамасыз етудегі негізгі факторлар мен 

мемлекеттік шаралар. 

    Экономикалық  ӛсудің  мақсаттары,  типтері,  факторлары.  Экономикалық  ӛсу  модельдері. 

Экономикалық ӛсуді қамтамасыз етудегі мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары. 

    Экономикалық ӛсу – қоғамның белгілі бір уақыт ішінде (мәселен бір жылда) өндірген барлық 

тауарлар мен қызмет көрсетудің (қосынды құн) немесе жылдық өсу көлемі. Немесе нақтылы бір 

уақыт аралығындағы ӛнімнің сандық және сапалық жағынан жетілдіруі болып табылады. Осыған 

байланысты экономикалық ӛсудің негізгі кӛрсеткіші жалпы ұлттық ӛнім (ЖҰӚ) және жалпы ішкі 

ӛнім  (ЖІӚ)  динамикасы  қолданылады.  Бұл  жерде  тек  нақты  ЖҰӚ  (немесе  ЖІӚ)  ӛзгеруі  есепке 

алынады. 

Қазақстан  экономикасының  серпінді  ӛсуін  қамтамасыз  ететін  экономиканың  монополиялық 

секторын мемлекеттік реттеу жүйесін жетілдіру Агенттік қызметінің стратегиялық бағыты болып 

табылады. 

 

Тарифтерді қалыптастыру реттелетін қызметтерді тұтынушылар мен  табиғи монополиялар 



субъектілері  мүдделерінің  балансына  экономикалық  және  әлеуметтік  құрамдастың  тепе-теңдігін 

сақтай отырып қол жеткізуге негізделеді. 

 

     8 




1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал