Алматы экономика және статистика академиясы аэса оқу-әдістемелік кеңесінің



жүктеу 5.29 Kb.

бет4/10
Дата22.04.2017
өлшемі5.29 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

 
№ 
Тәртіпті бағалау критерийлері 
Баллдар саны 
1. 
Сабақтан кешігу 
-0,5 
2. 
Сабақ кезінде ұялы телефонмен сӛйлесу 
-0,5 
3. 
Практика (семинар) сабақтарына белсене 
қатысу 
+1 
4. 
Басқа да критерийлер 

 
Ескерту:  студенттің  рейтингін  тӛмендететін  баллдар  минуспен,  жоғарылататын 
баллдар плюспен қойылады.                                                                 
 

34 
 
 
Алматы экономика және статистика академиясы
 
 «Экономика және менеджмент»  кафедрасы 
 
 
                                                                                 
 
 
 
 
 
 
 
 
ЛЕКЦИЯЛЫҚ КЕШЕН 
 
             
« Шығындарды басқару» пәні бойынша 
 
«5В050600 Экономика»  мамандығы 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Алматы, 2014 ж. 

35 
 
Тақырып 1. Шығындардың экономикалық мәні мен топтастырылуы 
 
 Лекция  мақсаты:  студенттерді  шығындардың  экономикалық  мәнімен  т 
таныстыру,  нарықты  экономикада  шығындардың  құрамы  мен  жіктемесін  ажырата 
білуі қажет. 
Лекция сҧрақтары: 
1.1 Ӛндіріс  шығындары  құрамы мен жіктемесі 
1.2 Басқару  функциялары бойынша шығындардың құрылымы 
 
1.1 Өндіріс  шығындары  құрамы мен жіктемесі 
1.  Шығындар  ӛндірісте  жұмсалатын  ресурстар  (олар  еңбек,  құрал-жабдықтар, 
техникалар,  ақпараттық  ресурстар  және  т.б.)  жиынтығынан  тұрады.  Кәсіпорын 
шығындары дегенімізбұл- ӛнім ӛндіру  және  сату  үшін пайдаланылатын  (ӛндірістік 
факторлар)  ресурстардың  ақшамен  есептелінетін  ӛлшемін  кӛрсетеді.  Нарықтық 
экономикада шығындар айқын, яғни бухгалтерлік, нақты емес(имплицитивті) және 
қайтарылмайтын шығындар болып бӛлінеді. Айқын немесе бухгалтерлік шығындар- 
оперативті  құжаттарда,  қаржылық  есептерде  есептелінетін  шығындар  болып 
табылады.  Мысалы:  жалақы  тӛлеуге,  ӛнімдерді  сатуға  және  ӛндірісті  одан  әрі 
дамытуғ,  кеңейтуге  жұмсалатын  шығындарды  айқын  немесе  бухгалтерлік 
шығындар  деп  атаймыз.  Нақты  емес  шығындар  бұл-  қандайда  бір  ӛндіріс 
факторларын пайдалануға, ӛлшемдеуге, оларды баламалы түрде, яғни эквивалентті 
пайдалануға  жұмсалған  шығындар.  Қайтарылмайтын  шығындар  бұл-  бір  рет 
жұмсалатын, орны толтырылмайтын ӛтеусіз шығындар 
        Шығындар – бұл  келешекте  табыс  алу  немесе  ұйымның  басқа  мақсатына  
жету  үшін  пайдаланылатын  ресурстың  құны. 
Шығындар, шығыстар  түсінігінің  ерекшелігі  қарастырылатын  болсақ. 
Шығыстар  –  белгілі    уақыт    мерзіміндегі    шығындар,  оған    коммерциялық  
және  басқарушылық  шығындар. 
Кезең    шығыстары  –  осы    кезеңдегі    ӛткізілген    ӛнімге    толығымен  
жатқызылады, қор  сыйымдылықты  шығындар  болып  саналмайды  және  белгілі – 
бір    кезең    арасында    қандайда    бір    түсім    күтуге    болмайды.  Сондықтан  
аяқталмаған  ӛндіріс  қорларындағы  ӛндіріс  факторларына  жұмсалған  шығындар  
кәсіпорын  активтенріне  жатады. Ал, кезең  шығыстары  негізгі  қызметтен  түскен  
табыстарды  есептегенде (қаржылық  нәтижелер  туралы  есептеуде) бейнеленеді.  
Нарықтық  экономикада  шығындар: 
1.
 
Айқын ( бухгалтерлік) 
2.
 
Жүктеме (арттыру) 
3.
 
Қайтпайтын  шығындар  болып  бӛлінеді. 
Жалақы  тӛлеуге, ӛнімдерді  сатуға және  ӛндірісті  одан  ары  дамытуға  жұмсалған  
шығындар  бұл  кәсіпорындардың  айқын  шығындары  деп  аталады. 
         Қандайда    бір    ӛндіріс    факторларын    пайдалануға,  ӛлшемдеуге,  оларды  
баламалы    пайдалануды    жақсартуға    жұмсалған    шығындар    бұл  –  жүктеме  
шығындар  деп  аталады.  

36 
 
         Орны  қайта  толтырылмайтын, ӛтеусіз  шығындар  қайтпайтын  шыңындарға  
жатады. 
1.2 Басқару  функциялары бойынша шығындардың құрылымы 
Ӛндірістік шығындар (60%) - әр түрлі белгілер бойынша топтастырылады. 
1.
 
Шығынның пайда болу орны бойынша (ӛндірістік цех, бӛлім) 
2.
 
Ӛнім,  жұмыс  немесе  қызмет  түрлері  бойынша  (  ӛндірістік  шығындарға  бұл 
жағдайда  жеке  немесе  біртекті  ӛнімнің  топтары  бойынша  ӛнім  түрлерінің  ӛзіндік 
құны кіреді) 
3.
 
Ӛнімнің ӛзіндік құнына ену әдісі бойынша – тікелей және жанама шығындар. 
Тікелей  шығындар  –  жеке  ӛнім  түрлерін  ӛндіруге  байланысты  ӛзіндік  құнға 
тікелей кіретін шығындар. 
Жанама  шығындар  –  бұл  бірнеше  ӛнім  түрлерінің  ӛндірісімен  байланысты 
ӛзіндік құнға бӛліну жолымен енетін шығындар. 
4.
 
Ӛндіріс кӛлеміне байланысты: 
Айнымалы шығындар - ӛнім шығару кӛлемінің ӛзгерісіне  байланысты  артатын 
немесе  тӛмендететін  шығындар.(мыс:  шикізат,  негізгі  материал,  энергия-отын, 
ӛндірістік жұмысшылардың еңбекақысы) 
Тұрақты  шығындар  -  ӛнім  ӛндіруге  кӛлеміне  байланыссыз  шығындар.  (мыс: 
ӛндірістік 
ғимараттарды 
жылыту, 
жарықтандыру, 
негізгі 
құралдардың 
амортизациясы және басқару аппаратының жалақысы) 
5.
 
Шығыс 
түріне 
байланысты 
шығыстар 
баптары 
мен 
элементтері                           
бойынша 
    Шығындарды басқару қызметі бойынша шығындар 3 топқа бӛлінеді: 
1.
 
Ӛндірістік (белгілі  бір  ӛнім  ӛндірісі  неізінде  пайда  болған  шығындар) 
2.
 
Коммерциялық ( дайын  ӛнімді  ӛткізу  бойынша  шығындар) 
3.
 
Әкімшілік (басқару  процесіне  байланысты  шығындар) 
Ӛндірістік  шығындар – бұл  калькуляциялық  есептеулердің  негізі. 
Ал    коммерциялық    және    әкімшілік    шығындар    кезең    шығындары    болып  
табылады. 
Әр  бір  бӛлім  ішіндегі  ӛндірістік  шығындар 3 категорияға  бӛлінеді. 
1.
 
Материалға    тікелей    шығындар  (  соңғы    дайын    ӛнім    құрамына    кіретін  
барлық  материал  шығындары) 
2.
 
Жұмысшы  күшіне  тікелей  шығындар – бұл  белгілі  бір  ӛнімді  дайындауға  
тікелей    үздіксіз    қатысатын    барлық    жұмысшылардың    жалақысы  (  еңбекақыдан  
аударымдар  кіреді) 
3.
 
Үстеме    шығындар  –  бұл    материалдар    мен    еңбек    ақыға    кететін  
шығындарды    алып    тастағандағы    барлық    шығындар.(  амортизация,  сақтандыру  
жарналары,  коммуналдық    қызметке    кететін    шығындар,  жалгерлік    ақы,  ӛндіріс  
процесі  тоқтауы  нәтижесінде  пайда  болатын  шығындар, сондай  – ақ  ӛндіріске  
қызмет  ететін  негізгі, қосымша  цехтардың  жұмыстарын  ұйымдастыруға  кететін  
шығындар) 
Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары: 

37 
 
1.
 
Басқару мақсатына байланысты шығындарды  топтастыру қандай қағидаға 
негізделген? 
2.
 
Шығындар ұғымы 
3.
 
Шығындардың шығыстардан айырмашылығы неде? 
4.
 
Шығындардың құраушылары бойынша келесі түрлерге бӛлінеді:  
5.
 
Құраушылары бойынша шығындардың жалпы жыл сайынға сомасы неге тең?                   
6.
 
Абсолютті шамасы ӛнімді шығару кӛлеміне байланыссыз шығындар қалай аталады?                                                                                                                
7.
 
Келешекте ӛзгермейтін алдын ала қабылданған шешімдер нәтижесінде пайда болған 
ӛткен кезеңнің шығындары қалай аталады?                                                                                                                
8.
 
Ресурстардың шектеулі кезінде пайда болған шешеімдерді қабылдауда ескерілетін 
шығындар қалай аталады?                                                                                                                
9.
 
Қандай да бір ӛнім партиясын дайындау кезінде пайда болған қосымша шығындар 
мен табыстар қалай аталады?                                                                                                                
10.
 
Барлық шығарылған ӛнімге есептелмеген, тек ӛнім бірлігіне есептелген қосымша 
шығындар мен табыстар қалай аталады?                                                                                                                
11.
 
Реттелетін шығындарға анықтама бер 
12.
 
Бақылауға алынбайтын шығындар 
13.
 
Тиімді шығындарға анықтама бер 
                                                                                              
Ҧсынылатын әдебиеттер: 
1. Устинов В.А., «Экономика управления предприятием» Учебное пособие. – М.: 
ГАУ 1993г. 
2. Котляров С.А. Управление затратами. Учебное пособие. Сп б., Питер, 2001 
3. Дәуренбекова А.Н. Шығындарды басқару.-Алматы: «Экономика» 2009 ж. 
4.  Экономика  предприятия.  Учебное  пособие  /  В.П.  Волков,  А.И.  Ильин,  В.И. 
Станкевич и др.: под общей редакцией А.И. Ильина М.: Новое знание 2004 г. 
5. Назарова В.Л., М.С. Жапбарханова. Басқару есебі: Оқулық – Алматы: Экономика, 
2005 ж. 
6.Ниязбекова  Р.Қ.  Рахметов  Б.А.  Кәсіпорын  экономикасы:  Оқу  құралы/Алматы: 
Экономика, 2008 
 
                            Тақырып 2. Ӛнімнің ӛзіндік қҧнын калькуляциялау 
 
Лекция  мақсаты:  студенттерге  ӛзіндік  құн,  калькуляция  ұғымдарымен 
таныстыру,  тақырыпты  меңгеру  барысында  ӛнімнің  ӛзіндік  құнын  калькуляциялау 
әдістемесін  білуі қажет. 
   Лекция сҧрақтары: 
2.1
 
Ӛнімнің  ӛзіндік  құнының  түрлері 
2.2
 
Ӛнімнің  ӛзіндік  құнының  құрылымы 
 
2.1
 
 Ӛнімнің  ӛзіндік  қҧнының  тҥрлері 
 Ӛзіндік  құн-  ӛнімді  ӛндіру  мен  сатуға    байланысты    кәсіпорында  жумсалған 
негізгі  шикізаттар  мен  материалдар,  отын  мен  энергия,  еңбек  және  басқа  да 

38 
 
ресурстарды пайдалану шығындарының ақшалай кӛрінісі. Ӛнімнің негізгі ӛндірістік  
ӛзіндік құны үш бӛліктен тұрады: 
-тікелей кеткен материалдар құны  
-тікелей кеткен жұмыс күшінің құны 
-үстеме шығындар 
Тікелей  шығындарға  кеткен  материалдар  соңғы  ӛнімнің құрамына  (яғни  оның 
құнына) басқа да шығындармен қосылып есептелінеді. Мысалға,автомобиль ӛндірісі 
үшін  –  металл,  жиһаз  ӛндірісі  үшін-  ағаш  негізгі  материалдар  болып 
табылады.Жұмыс күшіне жұмсалған тікелей шығындар- бұл ӛнімді ӛндіруге тікелей 
қатысқан ӛндіріс жұмыскерлеріне тӛленетін еңбекақы болып табылады. 
Қызмет 
кӛрсететін цехтың кӛмекші  жұмыскерлерінің тікелей еңбекақы болып табылмайды, 
олар үстаме шығындарға жатқызылады. Одан басқа үстеме шығындардың қатарына 
амортизация 
аударымдары,еңбекақысы 
сақтандыру 
жарнасы,тұрғын 
үй 
қызметі,жарықтандыру  және басқа да   себептердің  салдарынан ӛндірістің  уақытша 
тоқта  қалуының  шығындары  жатады.  Үстеме  шығындар  ӛндіріске  кеткен  барлық 
шығындардан тікелей шығындарды шегеріп тастағанда пайда болады.                                                       
Жағдайға, мәніне және нақты есептеу нысынына байланысты ӛнеркәсіптің  іс-
тәжірибесінде  ӛзіндік  құнның келесі негізгі түрлері болады:  
1.Жеке  және  салалық    ӛзіндік.  Әрбір  кәсіпорын  барлық  ӛндірілетін    ӛнімнің  
ӛзіндік    құнын    ӛзінің    техникалық    және  ұйымдастырушылық    ерекшеліктерін  
ескере    отырып    анықтайды,    бұл    ӛнімнің  және    ӛзіндік      құнының    деңгейі    мен  
құрылымына  байланысты  болады.  
2.  Цехтық,  ӛндірістік    толық    ӛзіндік    құны    кәсіпорында    цехты    басқару    жүйесі  
қалыптасқан    жағдайға    оның    шығындарының    қосындысы    ретінде    анықталады. 
Ӛндірістік  ӛзіндік  құн  тек  ӛнім   ӛндіретін  цехтардың  барлық  шығындарының  
жиынтығы  анықтау  арқылы  есептеледі.  
           
3. Шығындар  орталығының  ӛзіндік  құны. Бұл  ӛзіндік  құн  ӛнім  ӛндірудіңбелгілі  
бір  аяқталған  технологиялық  циклінің  іс-әрекетімен  байланысты кәсіпорынның 
жекелеген  құрылымдық    бӛлімшелері  (цехтар,  тӛлімдер,  бригадалар)  бойынша 
қалыптасады. Бұл технологиялық  циклді  менеджер  басқарады,  ол  тек  шығындар  
орталығының  байланысты  шығындарға  жауап  береді.   
 
           
4.  Бастапқы    ӛзіндік    құн    ӛнімді    ӛндіруші    кәсіпорынның    ұсыныс    бағасын  
анықтау    үшін    қажет.    Ол    кәсіпорынның    нақты    уақыттағы    таңдаған    баға  
стратегиясына  байланысты  толық  шығындар  негізінде  немесе  тікелей  айнымалы  
шығындар  негізінде  есептелуі  мүмкін.   
 
 
 
 
 
2.2 Өнімнің  өзіндік  құнының  құрылымы 
Тәжірибе жүзінде ӛнімнің ӛзіндік құнының  2 түрі қарастырылған. 
1.
 
Ӛндірістік ӛзінік құн 
2.
 
Толық ӛзіндік құн 

 
Ӛндірістік ӛзіндік қҧн - бұл технологиялық  қажетіліктерге жұмсаған 
материалдық шығындары, негізгі ӛндірістік жұмысшылардың еңбек ақысына 
кететін шығындар және жалпы ӛндірістік шығындар кіреді. 

39 
 

 
Толық ӛзіндік қҧн - есепті кезеңдегі коммерциялық және әкімшілік 
шығындар, тауар ӛнімінің ӛзіндік құнының сомасы  кіреді. 
Ӛзіндік қҧнының формалары (нысандары): 

 
Жоспарлы ӛзіндік қҧн-белгілі жоспарлы кезеңдегі кәсіпорын жұмыстарын 
анықтайды (1жылға, яғни әр тоқсанға бӛліп жасалынады) бұл жоспарлы ӛзіндік құн 
кез келген кәсіпорын үшін максималды  мүмкін шама болып табылады. 

 
Нормативті ӛзіндік қҧн - оның жоспалы ӛзіндік құннан айырмашылығы 
материалдар мен еңбек ресурстарының ағындық нормасы негізінде номалар мен 
нормативтердің ӛзгерісі 1 жылда қанша рет болса,сонша рет есептелінеді. 

 
Есептік ӛзіндік қҧн (фактілік) - ӛнімді ӛндіру және ӛткізуге кететін нақты 
шығындармен анықталады және есепті кезеңдегі жоспардың орындалу дәрежесін 
сипаттайды.Жоспардан арту кәсіпорын жұмысының 
қанағаттанарлықсыздығына,яғни кӛп  жағдайда  ӛндірістің тоқтауынан  болатын 
жоғалтулар,ақаулар және материалдық құндылықтардың жетіспеушілігінен және 
сонымен қатар кәсіпорын қызметі тікелей тәуелді емес себептерге де байланысты. 
Ӛнімнің ӛзіндік құнын тӛмендету резервтерінің негізгі кӛздері: 
1.
 
Ӛнім  ӛндіру  кӛлемін арттыру 
2.
 
Еңбек ӛнімділігі деңгейін арттыру 
3.
 
Материалды ресурстарды үнемді пайдалану есебінен 
4.
 
Ӛндірістік емес шығындарды және жоғалтуларды қысқарту есебінен 
ӛндіріске кететін шығындарды тӛмендету. 
 
Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары: 
1.
 
Қорларды басқаруға жұмсалатын шығындарға не кіреді?                                                                                                                
2.
 
Шығындарды жүйелі есепке алу – бұл... 
3.
 
Толық шығындарды есепке алу жүйесі дегеніміз не?                                                                                                                
4.
 
Шоттарды топтастыру мен жалпылауға анықтама бер 
5.
 
Жоспарлауға анықтама бер 
6.
 
Нормалауға анықтама бер 
7.
 
Шек қоюға (лимит) анықтама бер 
8.
 
Бақылауға анықтама бер 
9.
 
Ӛндіріске кететін шығындарды есепке алу – бұл... 
10.
 
Ӛзіндік құнға анықтама бер 
11.
 
Ӛзіндік құнның түрлерін ата 
12.
 
Толық ӛзіндік құн не үшін пайдаланылады?                                                                                                                
13.
 
Тікелей ӛндірістік ӛзіндік құн не үшін пайдаланылады?   
14.
 
 Жауапкершілік орталықтары бойынша ӛзіндік құн не үшін қолданылады? 
 
Ҧсынылатын әдебиеттер: 
1. Устинов В.А., «Экономика управления предприятием» Учебное пособие. – М.: 
ГАУ 1993г. 
2. Котляров С.А. Управление затратами. Учебное пособие. Сп б., Питер, 2001 
3. Дәуренбекова А.Н. Шығындарды басқару.-Алматы: «Экономика» 2009 ж. 

40 
 
4.  Экономика  предприятия.  Учебное  пособие  /  В.П.  Волков,  А.И.  Ильин,  В.И. 
Станкевич и др.: под общей редакцией А.И. Ильина М.: Новое знание 2004 г. 
5. Назарова В.Л., М.С. Жапбарханова. Басқару есебі: Оқулық – Алматы: Экономика, 
2005 ж. 
6.Ниязбекова  Р.Қ.  Рахметов  Б.А.  Кәсіпорын  экономикасы:  Оқу  құралы/Алматы: 
Экономика, 2008 
 
Тақырып 3. Қысқамерзімді басқарушылық шешімдерді қабылдау жағдайында 
шығындарды талдау 
 
Лекция  мақсаты:  студенттерге  қысқамерзімді  шешім  қабылдау  жағдайында 
шығындарды  талдау  негіздерімен  таныстыру,  тақырыпты  меңгеру  барысында 
студенттер шығынсыздық нүстесін әртүрлі әдістер арқылы анықтай білулері тиіс 
   Лекция сҧрақтары: 
3.1 Шығынсыздық нүктесі. AVС талдауы 
3.2 Ӛнім ӛндіру кӛлемінің натуралды және құндық кӛрсеткіштерін пайдалану 
арқылы шығынсыздық нүктесін анықтау 
 
3.1 Шығынсыздық нҥктесі. AVС талдауы 
 Барлық  басқарушылық  шешімдерді  қысқа  және  ұзақ  мерзімді  деп  бӛлуге 
болады.Микроэкономика  курсынан  белгілі  қысқа  мерзім  кезеңде  ӛндірістің  бір 
факторы  ӛзгермелі,ал  екінші  факторы  тұрақты  болады.Ал  ұзақ  мерзім  кезеңінде 
ӛндірістің 
факторлары 
ӛзгермелі 
болады.Қысқа 
мерзім 
кезеңіндегі 
шығынсыздықтардың функциясы келесі түрде бейнеленеді. 
 
 TC = FC + VC  (1) 
Шығынсыздық  нүктесін  анықтау  ӛндірістің  қай  кӛлемінде  кәсіпорын  табыс 
таппайды  және  шығынға  ұшырамайтын,ал  әрбір  қосымша  ӛндірілген  ӛнім  кӛлемі 
табыс әкелетінін білдіреді.Шығынсыздық нүктесі келесі формуламен анықталады: 
 П = TR –TC = O (2) 
П - Ӛнімді сатудан түскен таза табыс 
TR – Түсім (ол сату кӛлемінің бағаға кӛбейтіндісіне тең)  
TC- Жалпы шығындар 
                                                 TR = Q * P 
Шығынсыздық нүктесін есптеуде аналитикалық жолмен қарастырамыз. 
Мысалы:  кәсіпорын  тұрақты  шығындары  4000  ақша    бірлігі,ӛнім  бірлігіне  кететін 
айнымалы шығындар (AVC) – 10 ақша бірлігі – баға (P) 15 ақша  бірлігі нақты сату 
кӛлемі (Q) 10000 дана / жыл шығынсыздық нүктесін табу керек. 
 
Qшығ*15 - Qшығ*10 - 4000=0 
Qшығ(15 - 10) = 4000 
Qшығ=4000 / (15 - 10)  
Qшығ = 800дана / бірлік 

41 
 
Qшығ= FC / (P-AVC)      (3) 
 
3.2 Ӛнім ӛндіру кӛлемінің натуралды және қҧндық кӛрсеткіштерін 
пайдалану арқылы шығынсыздық нҥктесін анықтау 
 
         Бағамен  орташа  айнымалы  шығынсыздықтың    айырмасы  ӛнім  бірлігіне 
салымдарды білдіреді.Осы шаманы ӛнімді шығару кӛлеміне кӛбейтсек жалпы салым 
пайда болады.Шығынсыздық формуласынан мақсатты табысқа сәйкес келетін ӛнім 
шығару кӛлемін табуға болады. 
 
                     Q = (FC+П ) / (Р - AVC)  (4) 
Мҧндағы: П – мақсатты  табыс  кӛлемі 
 
Шығынсыздық нүктесі туралы ақпаратты пайдалана отырып фирманың қауіпсіздік 
табалдырығының формуламен есептеуге болады. 
 
                    S=(Qp-Qв)/Qp – фирманың нақты сату кӛлемі        (5) 
Мҧндағы: Qр – фирманың  фактілік  сату  кӛлемі 
                   Qв-  Шығынсыздық  нүктесіне  сәкес  келетін  сату  кӛлемі.Бұл  кӛрсеткіш 
неғұрлым жоғары болса,соғұрлым фирма нарықта ӛзіне сенімді болады. 
 
Салықтың таза табысқа әсері: Айталық кәсіпорынның қаржылық нәтижелері туралы 
ақпарат келесі кестеде:    
Кӛрсеткіштер 
Сомасы,ақша бірлігі 
 
Түсім (909 дана*0,9 ақша/бірлігі) 
818 
Айналым шығындар (909 дана* 0,5 
ақша/бірлігі) 
454 
Маржиналды табыс 
364 
Тұрақты шығыстар 
 
Таза табыс (364-200) 
200 
 
164 
 
Салық салудан кейін таза табыс 164 ақша бірлігін алуымыз үшін қанша тауар 
бірлігін сатуымыз керек.Салық ставкасы 30% құраса? 
Тҥсім - айналым шығындар - тҧрақты шығындар = салық салынғанға дейінгі 
берілген таза табыс. 
 
Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары: 
1.
 
 Қысқамерзімді басқарушылық шешім қабылдау кезінде шығындарды талдауда 
менеджердің негізгі міндеті неде? 
2.
 
Шығынсыздық нүктесі қалай анықталады? 
3.
 
Қауіпсіздік маржасы дегеніміз не? 

42 
 
4.
 
Шығынсыздық нүктесін анықтау кезінде қандай әдістер қолданылады? 
5.
 
Графиктік әдіс нені білдіреді? 
6.
 
Маржиналды әдіс бойынша шығынсыздық нүктесі қалай анықталады? 
7.
 
Теңдеулер әдісі неге бағытталған? 
8.
 
Маржиналды табысты қалай есептеуге болады? 
 
Ҧсынылатын әдебиеттер: 
1. Устинов В.А., «Экономика управления предприятием» Учебное пособие. – М.: 
ГАУ 1993г. 
2. Котляров С.А. Управление затратами. Учебное пособие. Сп б., Питер, 2001 
3. Дәуренбекова А.Н. Шығындарды басқару.-Алматы: «Экономика» 2009 ж. 
4.  Экономика  предприятия.  Учебное  пособие  /  В.П.  Волков,  А.И.  Ильин,  В.И. 
Станкевич и др.: под общей редакцией А.И. Ильина М.: Новое знание 2004 г. 
5. Назарова В.Л., М.С. Жапбарханова. Басқару есебі: Оқулық – Алматы: Экономика, 
2005 ж. 
6.Ниязбекова  Р.Қ.  Рахметов  Б.А.  Кәсіпорын  экономикасы:  Оқу  құралы/Алматы: 
Экономика, 2008 
 
Тақырып 4. Қаражат салымдары бойынша шешім  қабылдау жағдайында 
шығындар мен нәтижелерді талдау 
 
Лекция  мақсаты:  студенттерге  қаражат  салымдары  бойынша  шығындар  мен 
нәтижелерді талдау әдістемесін таныстыру 
    Лекция сҧрақтары: 
 
Калькуляция түрлері, ӛнімнің ӛзіндік құнын калькуляциялау 
 
Шикізатты кешенді пайдалану арқылы ӛнімнің ӛзіндік құнын калькуляциялау 
 
4.1

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал