Al-Farabi Kazakh National University Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ, 2012



жүктеу 5.23 Kb.

бет6/39
Дата26.01.2017
өлшемі5.23 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39

Медиа формасының бір түрі 
«Медиа» сөзі латынның medium, яғни «орта, 
аралық» дегенінен шығады. Медиа қоғамда бо-

35
ISSN 1563-0242                                   KazNU Bulletin. Journalism series. №1 (35). 2014                  
А.Ə.Құрманбаева
лып жатқан нəрселерден құлағдар етіп отыратын 
ақпараттық кеңістік. Ал қоғам бар жерде мəлімет 
алатын, оны тарататын орын бар.
Интернет  өмірге  келісімен  жаңа  медиа-
технология  ақпарат  таратудың  озық  үлгідегі 
мүмкіндіктерін  ашты.  Журналистер  əлеуметтік 
желі  көмегімен  ақпарат  алмасудың  түрлі  жол-
дарын  меңгеріп  алды.  Оған  қоса  интернет 
саласының  бір  түрі  блогшылар  өмірге  келді. 
Блогшылардың  ақпарат  тарату,  алмасу  аясында 
өз орындары бар. Тез əрі жедел ақпарат. Десекте, 
блогшылар кəсіби журналистикамен бəсекелесе 
алмайды. Əлеуметтік желіде ақпарат таратудың 
жақсы  жəне  жаман  жақтары  да  бар.  Тоқтала 
кететін болсақ:
Жақсы жақтары:
Блог  ашу  оңай,  хостинг  жəне  үшінші 
дəрежелі домен тегін беріледі.
Блогтың  көп  функциясың  қосуға  болады: 
комментарий, дауыс беру, блог жазбаларына жа-
зылу жəне т.б.
Блогты толық ашу жəне оны дамыту оңай.
Өз доменіңді қосуға болады.
HTML тілінің негізін білсең болды.
Блог  ашқанда  бірнеше  дизайн  түрлері 
беріледі жəне т.б.
Нашар жақтары:
Астында  шаблон  жарнамасы  міндетті 
тұрады.
Бастапқы HTML тілің меңгеру қажет.
Автоматты блог мəзірі жоқ, бірақ өзің жазуға 
болады т.б.
Танымал  журналистердің  жеке  блогтары-
на  көп  адамның  қызығушылық  туғызатыны 
сөзсіз. Бүгінгі күні телеарналарда немесе газет-
терде  шығатын  материалдар  медиакеңістіктеде 
орын  тауып  жатыр.  Жəне  əрбір  оқырман 
медиакеңістікте  жарияланған  материалдарға  өз 
ойларын  қосу  арқылы  ол  жазылымның  өмірін 
ұзартып отырады.
Жаңа медианың өміргі келуі заңды құбылыс. 
Дегенмен де, əлеуметтік медиа дəстүрлі медиаға 
серпініс  берген  сынайлы.  Ақпарат  берудің 
жаңа  формалары  өмірден  орындарын  тауып, 
шынайылық негізгі қадида болып отыр.
Дəстүрлі медиадағы экологияның көрінісі 
«Егемен  Қазақстан»  газетінде (2009, 3 
ақпан), «Қоршаған  ортаға  көзқарас  қандай?» 
[1] деген мақала шықты. Соңғы кездері ақпарат 
əлемінде  экологияға  қатысты  мақалаларға  осы 
тəріздес  «екпінді  тақырыптар»  қойылғаны  мен 
олар жоғарыда тырнақшаға алынған дəйексөздер 
ішіндегі  «қалалардың  тазалығын  сақтау  мен  су 
проблемасын шешу» секілді ауыл-аймақтың ша-
руалармен шектеліп қалатынды əдетке айналды-
рып келе жатқандай. Алайда, экология – əлемдік, 
күллі  планетаны  шарпып  келе  жатқан  індет. 
Оның үлкен ошақтары Қазақстанда да жетерлік. 
Мысалы:  Семей  полигонының  тастап  кеткен, 
əлі  талай  жылдарға  созылатын  «індет  көздері, 
70-80  жылдың  ішінде  ұшан  теңізді  сарқылтқан 
Арал  апаты,  əлі  күнге  дейін  Ресей  тайраңдап, 
тірі  жанды  қырып-жоюға  бағытталған  қару-
жарақтарды сынау алаңы – Нарын құмы. Бұларға 
Солтүстік  көршілеріміз,  бетон  алаңдарынан 
көтерілгенде, Қызылорда ғана емес, Қарағанды, 
Ақтөбе  облыстар  бір  «қопаңдатып»  қоятын 39 
алып  зымыран  жасырмай,  айғайлап  жар  салып 
отырған Байқоңыр кешенін қосыңыз... Əлі көше 
арасындағы лас-қоқысты əңгіме қылғанша...
«Қызылорда  облысы  экологиялық  апат 
аймағы  болып  саналатындықтан,  бұл  аймақ 
тұрғындарының денсаулығын сақтау мəселелері, 
əрине,  ерекше  аударуды  қажет  етеді» [2], – дей 
келе,  Мəжіліс  депутаты  М.Əбенов,  мақаланы 
тақырыбы  айтып  тұрғандай, «Арал  теңізі  жəне 
балық  шаруашылығы»  проблемасына  көшіп 
кетеді...  Осы  ма  планетамызға  төніп  тұрған 
қауіп?!.  Бұлар  экологиялық,  оны  ел  құлағына 
жеткізу міндетті жүктелетін экопублицистиканың 
міндетіне жүктеледі. Бүгінгі таңға дейін тарихы 
да,  теориясы  да  түгелдей  қарастырылмай  келе 
жатқан  сала  осы  десек,  артық  айтпаған  болар-
мыз.  Біле-білсек,  күллі  планетаға  төніп  тұрған 
бірден-бір  қауып – тап  осы.  Экономика  тағы 
да  басқа  дағдарыстар  бұған  қарағанда,  өткінші 
нəрсе санар едік. Сондықтан да Президентіміздің 
«Ұзақ  мерзімді  басым  мақсаттар  мен  олар-
ды  іске  асыру  стратегиясы»  санатына  «барлық 
қазақстандықтардың  өмір  сүру  жағдайларын, 
денсаулығын,  экологиялық  ортаны  жақсарту 
проблемаларын қосқаны белгілі.
Ал,  кейбіреулердің  ұйғарымынша,  аталмыш 
мəселе  таяу  арада  ғана  көтеріліп  отырғандай 
көрінер. Алайда олай емес. Сонау 1892 жылдың 
өзінде «Дала уалаяты газетінің» тұтастай 10 са-
нында  «Қазақтардың  естерінен  кетпей  жүрген 
бір  сөз»  тақырыпты  көлемді  публицистика 
жарияланғаны  белгілі. «Экология»  терминін 
жұрт біліп жарытпаса да, сол проблемалық очер-
кте  аталмыш  табиғатқа  жанашырлық  білдірген 
пікірлер кеңінен қозғалған-ды...
Ал,  содан  бері  кему  емес,  еселеп  өсу 

36
ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы. №1 (35). 2014
Əлеуметтік журналистика. Дəстүрлі медиадағы экологияның көрінісі
үстіндегі  сол  «көңілсіз  бүгінгіміз  бен  қауіпті 
де  түңілерлік  келешегімізді»  сезе,  көре  білген 
қалам  иелері  қазір  бұрынғыдан  бетер  ты-
нымсыз  дабыл  көтеруде.  Мəселен:  ауыл 
шаруашылығы  ғылымдарының  докторы,  про-
фессор, Халықаралық Экология академиясының 
толық  мүшесі  Шəкей  Жарасов: «Біздің  өмір-
тіршілігімізде айнала қоршаған ортамызды таза 
ұстау  мəселесіндегі  олқылықтар  жойылудың 
орнына,  үдеп  бара  жатыр, – деп  жазған.  Бір 
қынжыларлығы  сол – мұндай  олқылықтарды 
жоюға  нақты  шара  қолданбаушылық  белең 
алған» [3]. Бұл  жерде  ғалымның  «сыпайылық 
танытып», өте күрделі мəселені «олқылық» деп 
атауын солқылдақтық деп ұғу қажет.
Экопублицистиканы  поэтика  дəрежесінде 
қарастыруда  бұрынғы  жəне  қазіргі  бізге  белгілі 
шет  ел  оқымыстыларының  кейбір  зерделі  ой-
лары  мен  қисындары  елеулі  қолғабыс  тигізеді. 
Солардың  арасынан  канадалық  журналист  Ли-
дия Доттоның «Жер планетасына қауіп төнуде» 
(1988),  неміс  жазушысы  Гельмут  Хефлингтің 
«2000-ші  жылғы  үрей» (1990), академик 
Н.Моисеевтің «Адам жəне ноосфера» (1990), эко-
лог-экономист М.Лемешевтің «Табиғат жəне біз» 
(1989),  Е.  Мəмбетқазиев  пен  К.Сыбанбековтің 
«Табиғатты қорғау» (1990), Қазақстан халықтық 
«Экология» 
академиясының 
президенті 
С.Тілеу бер геновтің  «Адам  экологиясы. (Əлеу-
меттік-экономикалық, 
медициналық 
жəне 
радиоэкологиялық аспектілері» (1993), «Нооэко-
логия» (1996) жəне басқа авторлармен біріккен, 
екі  томдық  «Қазақстан  полигондары» (1996) 
атты  ғылыми-зерттеу  еңбектерін  ерекше  атап 
өтуге  болады.  Сонымен  қатар  тақырыбымызды 
нақтылай  ашу  үшін  жоғары  оқу  орындарына 
арналған  оқу  құралдары  А.  Бродскийдің  «Жал-
пы  экологияның  қысқаша  курсы» (1998), Г.В. 
Стадницкий мен А.И. Родионовтың «Экология» 
жəне Н.М. Чернова мен А.М. Былованың «Эко-
логия» (екеуі де – 1988), Т.А. Беневоленскаяның 
«Қазіргі  публицистикадағы  экология  про-
блемалары» (1982) арнайы  курс  үшін  оқу-
əдістемелік  құралы,  Қазақстан  География 
қоғамының 3-құрылтайында  жасалған  баянда-
малардан  тұратын  «Қазақстанның  экологиялық 
проблемалары»  ұжымдық  жинақ (1990), Л. 
Ахметованың  «Экология  жəне  журналистика» 
(1993) оқу-əдістемелік бағдарламасы қазіргі хал-
жағдайымыздан біршама мəлімет береді. 
Осы  экология  проблемасына  қатысты  тек 
қана қазақ экологиятану ғылымында теориялық 
қисындар  келтіріп  жатқан  ізденушілер  байқал-
майды.  Аталмыш  тақырып  жөнінде  жалпылама 
жазып  жүргендер  баршылық.  Олардың  ішінде 
көбіне-көп  белсенділік  байқатып  жүргендер 
–  Жазушылар  одағының  мүшесі,  бір  кездегі 
мəжіліс депутаты Энгельс Ғаббасов. Оның негізгі 
қозғап  жүрген  мəселесі – Қазақстанның  батыс 
аймағындағы  қару-жарақ  жəне  биологиялық 
зиянды  заттарды  сынаудың  қатерлі  де  кеселді 
əрекеттерін  жария  ету.  Ал  өзі  өнертапқыш, 
бірақ  табиғат  тағдыры  үнемі  мазалаған  журна-
лист-  инженер  Сейілбек  Қышқашев  республи-
ка  төңірегіне  атом  электр  станцияларын  салу 
мен Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшатын ғарыш 
кемелерінің  зымыран-жеткізгіштерінің  айнала 
қоршаған ортаға тигізер қыруар залалдарын жа-
зумен келді. Үшінші бір автор – Арал тұрғыны, 
гидроинженер  Хамза  Суханбердин – өзінің 
«туған теңізінің» тағдырын, оның қазіргі мүшкіл 
халін  əлемге  танытуды  алдына  мақсат  етіп 
алған.  Ал  республикалық  экологиялық  «Ата-
мекен»  газетінің  бас  редакторы,  белгілі  журна-
лист  Жолдығали  Бақытов  болса,  экологияның 
кез-келген  көрінісі  жөнінде  проблемалық 
мəселелерді көтере алады.
Бір  жағынан,  аталмыш  авторлардың  эколо-
гия  проблемасын  баспасөз  беттерінде  қалың 
оқырман  қауымға  түсінікті  тілде,  жүйелі  түрде 
жеткізе  алатындығы  сөзімізге  дəлел  болса, 
екінші  жағынан,  олардағы  ортақ  бір  кемшілік 
–  барлық  уақытта  дерлік  тек  қана  болған 
уақиғаны,  көз  алдындағы  фактіні  қаз-қалпында 
келтірумен  ғана  шектеледі.  Оларды  теориялық 
тұрғыдан  дəйектеу  байқалмайды.  Бүгінгі  таңда 
маңдайалды  тақырыпқа  айналған  экологияның 
баспасөзде  жазылу  шарттарын  саралайтын 
теориялық еңбектер мүлде жоқ екенін қынжыла 
мойындауға тура келеді.
Жоғарыда  айтқандай,  ғылыми  басылым-
дарда  экологияның  тек  қана  практикалық 
күнделікті  шаралары  қозғалған.  Бүгінге  дейін 
экопублицистикатану  саласындағы  ғылыми-
зерттеу  жұмыстардың  арасынан  «экология 
тақырыбының  теориялық  ерекшеліктері»  де-
гендей  мəселе  көтерілмеген.  Əсіресе,  эколо-
гия  тақырыбын  түбегейлі  зерттеу  мүмкіндігі 
туғаны;  көтерілген  мəселелерге  сəйкес  ғылыми 
негіздемелерге  қоса,  публицистикаға  қатысты 
мақалаларды,  соңғы  деректерді  салыстыра  тал-
дау;  проблемалық  не  публицистік  жарияла-
нымдар  мен  ғылыми-танымдық  экологиялық 
материалдардың ара жігін ашып көрсету...

37
ISSN 1563-0242                                   KazNU Bulletin. Journalism series. №1 (35). 2014                  
А.Ə.Құрманбаева
Осы  жағдай  тұрғысында  америкалық 
оқымысты-жазушы-эколог  Р.Риклефс  өзінің 
«Жалпы  экология  негіздері»  атты  кітабында: 
«Экологияның 
танымал 
сөзге 
айналғаны 
соншалық,  оны  не  болса,  соған – тазар-
ту  ғимараттарын  салуға,  жерді  пайдалануды 
аймақтық  деңгейде  жоспарлауға,  қағазды  қайта 
өңдеуге  жəне  көкөністерді  тек  органикалық 
тыңайтқыштарды қолдана отырып өсіруге айдар 
етіп  таға  салатын  болды, – деп  налиды.  Сосын 
өзінің  тоқетер  дəйектемесін  былай  түйіндейді. 
–  Егер  біз  табиғатпен  қандай  да  бір  пəтуаға 
келгіміз келсе, онда көбіне-көп ол ұсынған шарт-
тарды қабылдауымызға тура келеді[4].
Автор  осы  дəйексөзінде  қарастырылып 
отырған  проблеманың  сан  салалы  екендігіне 
жұртшылық  назарын  аударумен  қатар,  соңғы 
сөйлемінде  күллі  Табиғат,  Жаратылысқа  өктем-
шілік көрсетіп, оның бұлжымас заңдылықтары-
нан адамзат талаптарын, қомағайлығын, жалпы 
эгоизм танытпауын қайта-қайта еске салады.
Біз  осы  «экопублицистика»  терминін  тек 
қана  табиғатқа  қаратып,  бұрып  алып  жүрміз. 
Бұлар,  əлгінде  айтқандай,  адамзат  қауымының 
өткен тарихи-биологиялық өмір жолынан қалған 
жағымсыз  зардаптар  болса  керек.  Бірақ  бір 
байқайтын  нəрсе – сол  зардаптар  əсіресе  өткен 
ғасырда,  күллі  планетаға  кереметтей  терең  де 
көлемді  залалын  тигізіп,  зор  қауіп  төндіре  ала-
тын қатерге айнала бергенін байқаймыз.
Оның  үстіне,  аталмыш  пікірді  академик 
С.Тілеубергенов: «Табиғат  күштерін  Адам-
зат  игілігіне  пайдалану  үшін  игеруге  күмəн 
келтіруге  болмас.  Ол  қайта – қажетті.  Алайда, 
бұл жерде «игеру» сөзі «коэволюция» («əлемдік 
эволюциялық  процесс»  мағынасының  термині) 
атауымен алмастырылуы тиіс... Коэволюцияның 
ұлы принципі – Адам мен Табиғаттың бірлесіп, 
үндестікпен даму принципі. Табиғат стратегиясы 
мен  қоғам  дамуы  стратегиясының  үйлесімділік 
принципі» [5], – деп қолдайды.
Ғалымдардың  құпия  да  тиісті  орындарға 
мəлімдеулеріне,  ашық  дабыл  қағуларына 
қарағанда,  Жер  бетіндегі  электр  қуатын  өндіру 
мен  тұтыну,  шамамен  алғанда,  енді 100 есе  ар-
татын  болса  (ал,  мұның  өзі  таяудағы  келешек-
те  əбден  мүмкін),  онда  климаттың  келеңсіз 
өзгерісін тоқтатуға мүмкіндік болмайды...
Бұл адамға, жерге жасалған жантүршігерлік 
эксперименттің  басқа  да  түрлерін  өзінің 
публицистикалық 
мақаласында 
акаде-
мик  С.Тілеубергенов  былай  деп  көрсетеді. 
Қазақстанның  кең-байтақ  даласы  қырық  жыл 
бойы  тек  сынақ  полигоны  жəне  уран  кенін 
өндіретін  орталықтар  болып  қана  қойған  жоқ, 
сонымен  қатар,  ядролық  технологияның  алу-
ан  түрлі  зиянды  қалдықтары  көмілген  сұмдық 
зиратқа  да  айналғанын,  сөйтіп,  республика 
аумағы  бірте-бірте  баяу  жарылатын  ядролық 
бомбаның  ең  барып  тұрған  зұлымдыққа  толы 
көмбесі қызметін атқарғанынан да мағұлмат ала-
мыз. Автордың айтуынша, бұл жағдай, тұтас бір 
аймақтың  биосферасы  мен  ноосферасын  толық 
жойып  жіберуге  əбден  жеткілікті  жəне  ол  ре-
спубликадан тыс, басқа аумақтарға да зардабын 
тигізетіні ақиқат көрінеді.
Экология  мəселелерін  қазақ  газеттерінің 
барлығы  да  қозғаған  болады.  Алайда,  олардың 
көбісі  аталмыш  проблемаға  жиі,  сапалы  түрде 
үлес  қоса  қоймаған.  Алайда  күллі  планетаға 
қатысты  экопублицистиканың  поэтикасын  жан-
жақты қарастырып, дəйектеу уақыт күттірмейтін 
жай  деп  білеміз.  Бұл – экопублицистиканың 
мұны.
Əдебиеттер
1 «Егемен Қазақстан» газеті. – 2009. – 3 ақпан.
2 «Егемен Қазақстан» газеті. – 2009. – 9 қаңтар.

Жарасов Ш. Жұтар ауа, ішер ас, басар жерің, хал нешік? // Қазақ əдебиеті. – 2000, 26 мамыр.

Риклефс Р. Основы общей экологии. – М.: Высшая школа, 1979. – С. 6-7.

Тлеубергенов С.Нооэкология. – Алматы: Ғылым, 1996. – С.96. – 116-б.
References

Egemen Kazahstan. – 2009-03.02 

Egemen Kazahstan. – 2009-09.01

Qazag adebieti. – 2000-26.05. Zharasov Zh. Zhytar aua,izhser as, basar zherin, hal nezhsik?

Riklefs R.Osnovi obzhei ecologi. –M.:Viszhaiy shkola. – 1979. s.6-7.

Tleubergenob C. Nooecologya. – A.: Gilim. – 1996. s.96 /s.-116/

38
Вестник КазНУ. Серия журналистика. №1 (35). 2014
Казахстанские медиа: эпоха информации или эпоха знаний
УДК 316.77 (070) 
Е. И. Дудинова
Факультет журналистики, Казахский национальный университет имени аль-Фараби, 
Республика Казахстан, г. Алматы
E-mail: Elena.Dudinova@mail.ru
Казахстанские медиа: эпоха информации или эпоха знаний
В представленной рецензии дается качественная оценка новой книги профессора Г.Ж. Ибраевой «На пере-
крестке  коммуникаций:  журналистика,  медиа  Казахстана».  Издание  посвящено  истории,  современному 
состоянию и перспективам развития СМИ Казахстана. Автор рецензии признает, что это первое многопла-
новое, системное исследование места и роли казахстанской журналистики в осознании обществом новых 
экономических и политических реалий суверенного Казахстана. 
Ключевые слова: журналистика, суверенитет, социальная роль СМИ, глобализация, медиа Центральной 
Азии.
E.I.Dudinova
Kazakh media: Heisei of information or knowledge
In the present review a qualitative assessment of the new book by Professor GJ Ibrayeva «At the crossroads 
of communication: journalism, media in Kazakhstan». Publication is dedicated to the history, current state and 
prospects of development of Kazakhstan’s media. The reviewer admits that this is the first multi-faceted, systemic 
investigation of the place and role of journalism in the Kazakh society awareness of the new economic and 
political realities of sovereign Kazakhstan.
Keywords: journalism, sovereignty, the social role of the media, globalization, the media in Central Asia.
Е. И. Дудинова
Қазақстандық медиа: ақпараттық дəуір немесе білім дəуірі
Мақалада автор профессор Г.Ж. Ибраеваның «На перекрестке коммуникаций: журналистика, медиа Казах-
стана» деп аталатын жаңа кітабына сараптама жасаған. Қазақстандық БАҚ құралдарының тарихы, қазіргі 
хал-ахуалдары мен даму болашағы жайлы мəліметтерді талдаған. Пікір беруші автор басылымның жаңа 
экономикалық  жəне  саяси  өзгерістер  енген  тəуелсіз  Қазақстан  қоғамындағы  қазақ  журналистикасының 
рөлін жоспарлы түрде жан-жақты жүйелей зерттеген алғашқы туынды деп бағалаған. 
Түйін сөздер: журналистика, тəуелсіздік, БАҚ-тың əлеуметтік рөлі, жаһандану, Орталық Азиядағы медиа.
Когда в конце ХХ века распался СССР, каж-
дому государству, входящему в его состав, пред-
стояло  самостоятельно  решать  вопросы  даль-
нейшего развития. Минуло почти четверть века 
– серьезный отрезок пройденного пути – можно 
подвести некоторые итоги, изучить траекторию, 
ошибки или победы молодого государства и его 
народа.
Казахстан сегодня интересен миру не только 
природными  богатствами.  Скорость  политиче-
ских  и  экономических  реформ,  рост  ВВП,  ста-
бильность,  региональное  лидерство  по  многим 
гуманитарным направлениям, политика «откры-
того неба» – делают нашу страну привлекатель-
ной  во  всех  сферах  сотрудничества  и  бизнеса. 
Особый интерес вызывает и та модель журнали-
стики, которая действует сегодня в Казахстане. 
В  издательстве  Казахского  университета 
имени аль-Фараби вышла новая книга «На пере-
крестке  коммуникаций:  журналистика,  медиа 
Казахстана». Автор – доктор политических наук, 
профессор  Галия  Жунусовна  Ибраева.  По  сути 

39
ISSN 1563-0242                                   KazNU Bulletin. Journalism series. №1 (35). 2014                  
Е. И. Дудинова
– это первое многоплановое, системное исследо-
вание места и роли казахстанской журналистики 
в осознании обществом новых экономических и 
политических  реалий  суверенного  Казахстана. 
По содержанию – интересный очерк об истории, 
современном  состоянии  и  перспективах  казах-
станской медиа-сферы. 
Выбранные  автором  стиль  и  форма  подачи 
делают книгу понятной и интересной широкому 
кругу  читателей.  Телевидение,  интернет,  блог-
журналистика, космос и коммуникации – темы, 
безусловно,  популярные.  Автору  удалось  охва-
тить  коммуникационную  триаду:  новые  техно-
логии,  непосредственно  СМИ  (газеты,  каналы, 
сайты) и информационную политику Казахстана 
в этой сфере. Это позволило выявить ряд осново-
полагающих трендов в развитии отечественных 
СМИ. Один из них – набирающий обороты про-
цесс национальной идентификации, нацеленный 
на возрождение и подтверждение традиционных 
морально нравственных ценностей, не отрицаю-
щих принципы свободы слова и социальной от-
ветственности. 
История  СМИ  транзитного  периода  многих 
государств  содержит  факты  своеобразного  «ме-
тания» от крайностей к крайностям. Поиск сво-
ей  модели  строился  в  соответствии  с  новыми 
условиями: отсутствие дотаций, борьба за тираж 
и  читателя,  информационные  войны,  рыночные 
отношения и т.д. Казахстан в этом плане не ис-
ключение.  Наша  журналистика  имела  возмож-
ность  искать  себя,  нащупывать  очертания  той 
модели,  конкурентоспособность  которой  позво-
лила журналистике стать полноценным социаль-
ным  институтом.  В  итоге,  как  отмечает  автор, 
«в настоящее время в Казахстане создана новая 
модель информационного пространства, которая 
отвечает современным международным стандар-
там, характерным для развитых обществ». 
Книга состоит из пяти разделов, последова-
тельно изучающих тернистый путь наших СМИ. 
Исторический блок охватывает период от начала 
90-х до наших дней, структурирован по отраслям 
(печатная  журналистика,  радио,  телевидение, 
информационные агентства) и детально исследу-
ет  первые  шаги  демократических  преобразова-
ний в республике, первые информационные во-
йны между государственными и частными СМИ, 
формы  вещания,  проблемы  этнических  СМИ. 
Автор  отмечает  непростой  путь  казахоязычной 
журналистики,  испытавшей  на  себе  многолет-
ний гнет неоднократного изменения шрифтов (с 
арабской графики на латинский, затем на кирил-
лицу),  цензурные  запреты,  переводную  форму 
(большинство  текстов  для  газеты  переводилось 
с русского языка). Сегодня же казахская журна-
листика, по мнению профессора Г.Ж. Ибраевой 
«переживает  период  ренессанса…  пропаганди-
рует общечеловеческие ценности, национальные 
традиции, культуру, язык, способствует просве-
щению, раскрывает роль крупных исторических 
личностей,  работавших  в  разные  периоды  ста-
новления казахской государственности». 
Надо  признать,  что  казахстанская  журна-
листика  прошла  свой,  ни  на  кого  не  похожий, 
путь  становления,  определения  собственной 
модели  СМИ,  ориентированной  на  гуманисти-
ческие  ценностей,  соблюдения  баланса,  сохра-
нения демократических и сугубо казахстанских 
ценностей. В разделе «Mass media независимой 
центральной  Азии»  автор  обращает  наше  вни-
мание на следующий исторический факт: «Цен-
тральная Азия вынашивала, созидала, оберегала 
новый мир взаимоотношений между странами и 
континентами, в которых главным было жизнеут-
верждающее начало, та мера похожести и разли-
чия, которая не разъединяет, а соединяет, которая 
создает условия для возникновения и упрочения 
государственности, а значит стабильности, мир-
ного  урегулирования  всех  важных  проблем». 
Сохраняя  и  сегодня  качества  «моста  дружбы» 
Центральная  Азия,  по  мнению  Г.Ж  Ибраевой, 
становится  уже  информационной  магистралью, 
объединяющей страны и континенты. 
В вышеназванном разделе («Mass media неза-
висимой  центральной  Азии»)  приведены  очень 
ценные выводы по крайне актуальным вопросам 
современности:  информационная  безопасность, 
«война образов», «вестернизация» культуры, ге-
роизация  насилия,  угроза  традиционным  СМИ, 
конвергенция, медиа-олигархия. О последней ав-
тор говорит открыто, с научных позиций изучая 
проблемы  и  основные  составляющие  данного 
процесса.  Большим  плюсом  является  полито-
логический подход к изучаемым явлениям. Это 
позволяет  не  просто  увидеть  путь  отечествен-
ной  журналистики  периода  независимости,  но 
и разобраться в причинах такого движения, про-
анализировать стратегию и тактику влиятельных 
механизмов,  тенденции  и  предпосылки  совре-
менного состояния СМИ Казахстана.
Сегодня  говорят:  информация – валюта  де-
мократии.  Владение  миром  информации  си-
нонимично  мировому  господству.  Многим  по-

40
Вестник КазНУ. Серия журналистика. №1 (35). 2014
Казахстанские медиа: эпоха информации или эпоха знаний
нятно,  что  информационная  цивилизация  уже 
диктует миру новые порядки. Пока армия гото-
вится к битве, информация и пропаганда способ-
ны решить ее исход. Этой теме посвящен раздел 
«В поисках новой модели коммуникации». Тех-
нологии и методы работы наших и зарубежных 
журналистов  получили  качественный  анализ  и 
оценку.  Автор  изучает степень  свободы СМИ  в 
Казахстане,  опыт  оппозиционной  прессы,  кон-
тент гражданской журналистики, блоговые плат-
формы в интернете. 
Большой  интерес  вызывает  исследование 
отношений  средств  массовой  информации  и 
парламента.  Автор  рассматривает  данное  от-
ношение  как  взаимозависимость:  СМИ  влияют 
на  политическую  жизнь,  парламент  призывает 
давать  правдивую  информацию  об  этой  ветви 
власти.  Изучив  зарубежных  опыт  «парламент-
ской журналистики», Галия Ибраева предлагает 
собственный  «рецепт»  повышения  аудиторной 
телегеничности парламента как фактора преодо-
ления негативизма в обществе. 
Проблемам  спутникового  поля  Казахстана, 
космическим спутникам связи посвящен раздел 
«Космос и коммуникации». Изучая деятельность 
и опыт работы Межгосударственной телерадио-
компании  «Мир»,  вещающей  на  русском  языке 
на  территории 14 государств  СНГ  и  Прибалти-
ки, автор высказывает мнение о том, что именно 
ТРК «Мир» может стать основой коммуникаци-
онных связей нового типа. 
В  заключительном  параграфе  «Человек  не 
остров в океане» автор представляет результаты 
ряда международных встреч и семинаров ЮНЕ-
СКО,  проходивших  в  Казахстане  по  вопросам 
Болонского процесса и изменения в журналист-
ском образовании республики.
Надо  сказать,  что  предпринятый  анализ 
пройденного СМИ Казахстана пути, научная си-
стематизация различных факторов и мотиваций, 
влияющих на концептуальные составляющие по-
ведения отечественных журналистов, позволяют 
не только увидеть закономерности данного про-
цесса, но и строить некоторые прогнозы разви-
тия  отечественной  медиа-сферы  в  дальнейшем. 
Г.Ж Ибраевой удалось собрать ценный и весьма 
разрозненный материал по такому быстроменя-
ющемуся контенту, каковым являются СМИ. 
Взгляд автора не замылен идиомами прошло-
го, он видит и анализирует существующие про-
блемы открыто. Книга начисто лишена пафоса и 
идеологии,  математически  точно  изложены  все 
события, факты, изучены документы. Однако это 
не делает произведение менее увлекательным. 
После прочтения книги приходит осознание 
того,  что  информационные  технологии  реши-
тельно  внедряются  в  нашу  жизнь,  меняя  ее  по 
своему усмотрению. Тем, кто не желает остать-
ся на обочине XXI века приходится поспевать за 
сверхскоростями эпохи. И мировая журналисти-
ка, в этой связи, обретая с новыми технологиями 
и  новые  возможности,  становится  институтом 
глобального  политического  и  социального  вли-
яния.  А  потому  требуется  постоянный  мони-
торинг,  как  процесса  деятельности  СМИ,  так  и 
конечного  продукта.  Это  необходимо  для  того, 
чтобы наступившая Эпоха информации не унич-
тожила Эпоху знаний.

41
ISSN 1563-0242                                   KazNU Bulletin. Journalism series. №1 (35). 2014                  
G. K. Mukanova
UDC 94(574): 930.2
G. K. Mukanova
UNESCO, International Journalism and Public Relations Chair, Al-Farabi KazNU, 
Republic of Kazakhstan, Almaty
E-mail: Gulnar_mukanova@mail.ru

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал