Ахмеди ысқАҚов қазіргі қазақ тілі морфология


оның баяндауышы, әдетте, үшінші жағында түрады (мы- салы



жүктеу 0.87 Mb.
бет25/184
Дата04.11.2022
өлшемі0.87 Mb.
#23285
түріОқулық
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   184
АХМЕДИ-ЫСҚАҚОВ-Қазіргі-қазақ-тілі
оның баяндауышы, әдетте, үшінші жағында түрады (мы- салы: Ол отыр — бала отыр; ол келді — бала келді; ол көрсін — бала көрсін; ол оңыпты — бала жазыпты т. б.).
/
/ § 18. ЖІКТІК ЖАЛҒАУДЫҢ ЖАЛҒАНУ ЖҮЙЕСІ
/ МЕН ФОРМАЛАРЫ
Қазақ тіліндегі сөздер төмендегідей төрт топқа бөлі- ніп, төрт түрлі үлгі бойынша жіктеледі:
Бірінші топқа отыр, түр, жүр, жатыр етістіктері, есім- шелер, зат есімдер, сын есімдер, сан есімдер, есімдіктер, үстеулер жатады.
Екінші топқа -а, -е, -й (бара, келе, сөйлей) формалы және -п, -ып, -іп (қарап, айтып, келіп) формалы көсем- шелер жатады; олар екінші үлгі бойынша жіктеледі
Үшінші топқа етістіктің жедел өткен шақ формасы (бар-ды, кел-ді) мен шартты рай формасы (барса, кел- се) жатады; бүлар үшінші үлгі бойынша жіктеледі.
Тертінші топқа етістіктік бұйрық рай формасы (бар, кел) жатады да, төртінші үлгі бойынша жіктеледі.

  1. Бірінші топқа тән сөздер сөйлемде баяндауыш болса, жіктік жалғау оларға жекеше түрде де, көпше түрде де барлық жақтарда бірдей, бір ізбен қосылады. Бұл топқа тән сөздердің жуан я жіңішкелігін қамти оты- рып, бір-бір мысал алып, жіктеп көрсек, мынадай үлгі туады: а) түр, жүр.

Жекеше Кепше
мен түр-мын, жүр-мін, сен біз (дер) түр-мыз, жүр-
түр-сың, жүр-сің, сіз түр- міз, сендер түр-сыңдар,
сыз, жүр-сіз, ол түр, жүр жүр-сіңдер, сіздер түр-
сыздар, жүр-сіздер, ола(
түр, жүр
Е с к е р т у: Екінші жақтың сыпайы түрінің жекеше- сінде де, көпшесінде де ауызекі (сөйлеу) тілде -сыз, -сыъ дар дегеннің орнына -сыңыз, -сыңыздар деп те айтыла- ды. Оның бер жағында, бүл формалар тек осы топк! ғана емес, өзге топтарға да тән. Бірақ бүл соңғы форШ (-сыңыз, -сыңыздар) қазіргі’ әдеби тілге тән -сыз, формасынан гөрі, біздің ойымызша көнерек сияқты.

жүктеу 0.87 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   184




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет