Аға оқытушысы Шулгаубаева Г. С. және аға оқытушысы Савченко Н. К



жүктеу 0.9 Mb.

бет5/6
Дата22.04.2017
өлшемі0.9 Mb.
1   2   3   4   5   6

Операционды жүйенің құрылғыдан тәуелсіз қабаты 

Енгізу-шығарудың 

бағдарламалық 

қамтамасыздандырылуының 

ауқымды  бөлігі  құрылғылардан  тәуелсіз  келеді.  Драйверлер  мен 

құрылғылардан  тәуелсіз  бағдарламалар  арасындағы  нақты  шекара  жүйемен 

анықталады. Себебі, тәуелсіз жолмен орындалуы мүмкін бірқатар қызметтер 

нәтижелілікті  жоғарылаты  не  басқа  да  мақсаттарда  драйверлер  түрінде 

орындалған.  

Операционды  жүйенің  құрылғыдан  тәуелсіз  қабатының  қалыпты 

қызметтері:  

 



құрылғы драйверлеріне жалпы интерфейсті қамтамасыз ету  

 



құрылғылардың аталуы  

 



 құрылғыларды қорғау 

 



блоктың тәуелсіз көлемін қамтамасыз ету  

 



буферлеу  

 



жадыны блок-бағдарлы құрылғыларға бөлістіру  

 



ерекшеленген құрылғыларды босату мен бөлістіру  

 



қателіктер жөніндегі хабарланулар  

Аталған  тзімнің  кей  түрлеріне  тоқталып  өтелік.  Бағдарламалық 

қамтамасыздандырылудың жоғары қабаттарына түрлі көлемдегі блоктармен 

жұмыс істеу қолайсыз келеді, сондықтан да аталған қабат блоктың бірыңғай 

көлемін  қамтамасыз  етеді,  мысалға  түрлі  блоктарды  бірыңғай  логикалық 

блокқа  біріктіру  тәсілі  қолданылуы  мүмкін.  Осыған  байланысты  жоғары 

қабаттар физикалық блоктың көлемінетәуелсіз логикалық блоктың бірыңғай 

көлемін қолданылатын абстракты құрылғылармен жұмыс істейді.   

Файлды  құрастыру  немесе  оныжаңа  деректермен  нығайту  барысында 

қажетті  жаңа  блоктарды  беру  қажет.  Бұл  ретте  ОЖ  дискінің  бос  блоктар 

тізімін  енгізеді.  Дискіде  бос  орынның  болу-болмауы  жөніндегі  ақпаратқа 

негізделе  отырып  құрылғыларға  тәуелсіз  және  драйверлердің  жоғары 

қабатында  орныққан  бағдарламалық  қабатпен  орындалатын  бос  блокты 

іздестіру алгоритмі жасалуы тиіс.  

 

45


Бағдарламалық 

қамтамасыздандырылудың 

тұтынушылық 

қабаты 

Енгізу 


шығару 

құрылғыларының 

бағдарламалық 

қамтамасыздандырылуы  ОЖ  ішінде  орналасса  да,  оның  шамалы  бөлігі 

тұтынушылық  бағдарламалармен  байланысатын  кітапханаларда  болады. 

Енгізу-шығару  сұраныстарын  қосатын  жүйелк  сұраныстар  көп  жағдацда 

кітапханалық  іс-шаралармен  орындалады.  Енгізу-шыарудың  қалыпты 

кітапханасы  енгізу-шығару  әрекетін  орындайтын  шаралардың  ауқымды 

бөлігі мен тұтынушылық бағдарламаның біраз бөлігін орындайды.  

Енгізу 


шығарудың 

бағдарламалық 

қамтамасыздандырылуының 

екіншісанаты – спулинг  жүйесі  болып  табылады  (spooling). Спулинг – 

мультибағдарламалы  жүйеде  ерекшеленген  құрылғылармен  жұмыс  тәсілі. 

Спулингті  талап  ететін  қарапайым  құрылғы - строчты  принтерді 

қарастыралық.  Принтермен  байланысты  файлды  шақыруды  әрбір 

тұтынушылық рұқсат ету жеңіл болғанымен, бұл тәсіл қауіпті келеді. Себебі, 

тұтынушылық  үрдіс  принтерді  еркін  уақытқа  монополизирлеуі  мүмкін. 

Мұның  орнына  арнайы – аталған  құрылғыны  қолдануға  айрықша 

құқықтарды  иемденетін – монитор  үрдісі  жасалынады.  Сондай-ақ  спулинг 

каталогы  деп  аталатын  арнайы  каталог  қалыптасады.  Файлды  баспаға 

шығару  үшін  тұтынушылық  үрдіс  шығарылатын  ақпаратты  аталған  файлға 

көшіріп,  оны  спулинг  каталогына  ауыстырады..  Монитор-үрдісі  спалинг 

каталогына орныққан файлдарды реттілікпен басып шығарады.  

 

Ұсынылатын әдебиет 5,6,7,8,13 



 

 

СӨЖ арналған бақылау тапсырмалары  



1.

 

Енгізу-шығару құрылғыларының физикалық ұйымдастырылуы 



2.

 

Организация программного обеспечения ввода-выводаЕнгізу-



шығарудың бадарламалық қамтамасыздандырылуын ұйымдастыру 

3.

 



Құрылғы драйверлері 

4.

 



Бағдарламалыққамтамасыздандырылудың тұтынушылық қабаты 

 

Тақырып 11. ОЖ файлдік жүйесі 

Дәріс жоспары 

1.

 



Файлдік жүйе түсінігі 

2.

 



Файл атаулары мен түрлері 

3.

 



Файлдік жүйені ұйымдастыру 

 

 Файлдік  жүйе – дискіде  сақталған  деректермен  жұмыс  істеу 

барысында  тұтынушыға  қолайлы  интерфейсті  қамтамасыз  етіп,  бір  файлға 

бірнеше  тұтынушының  қол  жеткізуіне  мүмкіндік  беретін  операционды 

жүйенің құрамдас бөлігі.  

Файлдік жүйе өз мағынасына келесі ұғымдарды кірістіреді:  

 



Дискідегі барлық афйлдардың жиынтығы  

 

46



 

Нфайлдарды  басқаруда  қолданылатын  деректер  құрылымының 



жиынтығы,  мысалға  файл  каталогтары,  файл  дескрипторлары, 

дискідегі бос және толған орынды бөлістіру кестесі.  

 

Файдарды  басқаруды  жүзеге  асыратын  жүйелік  бағдарламалық 



құралдардың  кешені,  мысалға  құрастыру,  жою,  оқу,  жазу,  атау, 

іздестіру және файлдарға қарасты өзге де әрекеттер.  



Файл атаулары 

Файлдар  атаулармен  идентифицирленеді.  Тұтынушылар  файлдарға 

символды  атайларда  беріп,  ОЖ  символдар  және  олардың  ұзақтығына 

қарасты  шектеулерін  ескереді.  Қазіргі  уақытқа  шекті  жоғарыда  аталған 

барлық шекаралар барынша қысқа болатын. FAT файлдік жүйесіндгі атаулар 

ұзақтығы 8.3 танымал  нұсқасымен  шектеледі (8 символ - атау, 3 символ – 

атау  кеңейтілімі),  ал  ОС UNIX System V файлдік  жүйесінде  атау 14 

символдан  көп  болмауы  қажет.  Дегенмен,  тұтынушыға  барынша  ұзақ 

атаулармен жұмыс істеген қолайлы, себебі, ол файлға кейіннен құрамын еске 

түсірерлік  болардай  шынайы  мнемоникалық  атау  белгілей  аламыз. 

Сондықтан да, қазіргі заман файлдік жүйелері файлдардың ұзын символдық 

атауларын қолдайды. Мысалға, Windows NT NTFS файлдік жүйесінде соңғы 

нөлдік символды ескермей отырып, файл 255 символдан құрылуы мүмкін.   

Ұзын  атауларға  көшу  барысында  қысқа  атауларды  қолданылған  ескі 

қосымшалармен  сәйкестілік  ахуалы  туындауы  ықтимал.  Қосымшалар 

файлдарға ертеректе қабылданған келісімдерге сәкес төне алса, онда файлдік 

жүйе  ұзын  атаулары  бар  файлдарға  эквивалентті  қысқа  атуларды  ұсынуы 

тиіс. Осылайша, сәйкес қысқа атаулардың генерациясы басты мәселердің бірі 

болуда.  

Ұзын  атаулар  тек  жаңа  файлдік  жүйелермен  ғана  емес,  сондай-ақ  

кеңінен  танымал  файлдік  жүйелердің  жаңа  нұсқаларымен  қолданылады. 

Мысалға,  ОЖ Windows 95  ұзын  атауларды  қолдайтын    FAT  ауқымды 

өзгертілге нұсқасын танытатын файлдік жүйені пайдалынады.  

Кей  жағдайларда  түрлі  файлдар  бірыңғай  символдық  атауларды 

иемденеді.  Мұнда  каталогтардың  символды  атауларының  реттілігін 

танытатын  құрамдас  атаулармен  идентифицирленеді.  Кей  жүйелерде  бір 

файлға  бірнеше  атауларды  бере  алмаймыз,  ал  басқа  да  жүйелерде  мынадай 

шектеу  қарастырылмаған.  Соңғы  жағдайда,  операционды  жүйе  файлға 

қосалқы  ерекше  атау  белгілеп,  файл  және  оның  ерекше  атауы  арасында 

өзара-бірыңғай сәйкестілікті орнатуға мүмкіндік береді. Ерекше атау сандық 

идентификатор  ретінде  танылып,  операционды  жүйе  бағдарламаларының 

қолданысына  енеді.  Мысалға, UNIX  жүйелеріндегі  индексті  дескриптор 

нөмірі.  

Файл түрлері 

Файлдар  қарапайым,  арнайы,  және  файл-каталогтар  түрлеріне 

жіктеледі.  

Қарапайым  файлдар  өз  кезегінде  мәсітндік  және  екілік  деп  бөлінеді. 

Мәтіндік  файлдар ASCII-кодпен  белгіленген  символдар  тізбегінен  тұрады. 

Бұл  құжаттар,  бағдарламалардың  бастапқы  мәтіндері  болуы  мүмкін. 

 

47


Мәтіндік  файлдарды  экран  бетінен  бағдарлап,  баспаға  шығаруымызға 

болады.  Екілік  файлдар ASCII-кодтарды  қолданылмайды,  олар  күрделі  ішкі 

құрылымға  ие,  мысалға,  бағдарламаныңобъектілі  коды  немесе  мұрағат 

файлы.  Барық  операционды  жүйелер  кем  дегенде  файлдардың  бір  түрін  

анықтауы қажет, мысалға өзімен орындалатын файлдар.  

Арнайы  файлдар – енгізу-шығару  құрылғыларымен  байланысты 

келетін  файлдар,  олар  тұтынушыға  қарапайым  жазба  командалары  мен 

файлды  оқу  командаларын  қолданылуымен  енгізу-шығару  әрекеттерін 

орындауға  мүмкіндік  береді.  Аталған  командалар  файлдік  жүйе 

бағдарламасының  басында  өңделіп,  кейіннен  ОЖ  көмегімен  сәкес 

құрылғылардың  басқару  командаларына  сәйкес  түрленеді.  Арнайы  файлдар 

енгізу-шығару  құрылғылары  іспеттес  блок-бағдарланған  және  байт-

бағдарланған деп жіктеледі.   



Каталог – бұл  бір  жағынан  тұтынушының  кейбір  пайымдаулары 

салдарынан  біріктірілген  файлдар  тобы  (мысалға  ойындарды  біріктірген 

файлдар  я  болмаса  бағдарламалық  пакетті  құрайтын  файлдар),  ал  екінші 

жағынан    -  файлдар  тобы  жөніндегі  ақпаратты  құрайтын  файл  болып 

табылады.  Каталогта  құрамына  кіретін  файлдар  тізімі  еніп,  файлдар  және 

олардың мінездемесі арасындағы сәйкестілік орнатылады (атрибуттар).  

Түрлі  файлдік  жүйелерде  атрибут  ретінде  түрлі  мінездемелер 

қолданыла алады, мысалға:  

 

Рұқсат етілген қол жеткізу туралы ақпарат  



 

Файлға қол жеткізу паролі  



 

Файл иесі 



 

Файл жасақшысы  



 

"тек оқуға арналған"белгісі  



 

"құпиялы файл" белгісі  



 

"жүйелік файл" белгісі  



 

"мұрағат файлы" белгісі  



 

"екілік/символды" белгісі  



 

"уақытша" белгісі (үрдістің аяқталуынан соң жойып тастау)  



 

блоктау белгісі  



 

жазба ұзақтығы  



 

жазбада кілтті жолға нұсқау  



 

кілт ұзақтығы 



 

құру, соңғы қол жеткізу, соңғы өзгертулер енгізу  уақыты  



 

файлдің қазіргі көлемі  



 

файлдің максималды көлемі   



Каталогтар  тікелей  тұрғыда MS-DOS файлдік  жүйесіндегідей 

файлдардың  мінездеме  мағыналарын  сақтап,  немесе  ОЖ UNIX (сурет 1) 

орындалғандай  аталған  мінездемелерді  сақтайтын  кестелерге  сүйемденеді. 

Төменгі  деңгейлі  Каталогтар  жоғары  деңгейлі  каталогтар  құрамына  ену 

мүмкіншілігіне 

сәйкес, 


каталогтар 

иерархиялық 

құрылымды 

қалыптастырады. (сурет 2.).  

 

48


 

 

Сурет. 1. Каталогтар құрылымы: а -  MS-DOS каталогының жазба 



құрылымы (32 байт);  

б -  ОС UNIX каталогының жазба құрылымы  

 

 



Сурет  2. Файлдік 

жүйені 

логикалық 

ұйымдастыру  

а – бір деңгейлі; б - иерархиялық (дерево); в - иерархиялық (желі) 

 

Каталогтар иерархиясы ағаш не желі түрінде беріледі. Егер файлға бір 



 

49


катало

 

Ұсынылатын әдебиет 5,6,7,8,10,11,12 

ДЖ арналған бақылау тапсырмалары  

лері 


 

Тақырып 12. Файлді физикалық және логикалық ұйымдастыру  

гикалық ұйымдастыру 

л мекен-жайы 

делі 


Файлді логикалық ұйымдастыру 

лған  файлдік  жазбалар  кейпінде 

таныт

қ

е



г  құрамына  енуге  рұқсат  етілсе  каталогтар  ағаш  қалыптастырады,  ал 

файл бірнеше каталогтардың құрамына ене алса – желі қалыптастырады. MS-

DOS –та  каталогтар  ағаштектес  құрылымды  қалыптастырса, UNIX' – те  

желітектес  құрылымды  қалыптастырады.  Каталог  өзге  де  файлдар  іспеттес 

символды  атауды  иемденіп,  барлық  каталогтардың  символды  атауларының 

шынжырын құрайтын бірыңғай құрамды атаумен идентифицирленеді.  

 

 

С



1.

 

Файлдік жүйе түсінігі 



2.

 

Файл атаулары мен түр



3.

 

Файлдік жүйе құрылымы 



 

Дәріс жоспары 

1.

 

Файлді ло



2.

 

Физикалық ұйымдастыру мен фай



3.

 

Файлға қол жеткізу құқықтары 



4.

 

Файлдік жүйенің жалпылама мо



 

Программист  файлді  ұйымдастыры

а  отырып,  файлдің  логикалық  ұйымдастырылуын  қарастырады. 

Логикалық жазба – бұл программист сыртқы құрылғымен деректер алмасуы 

кезінде  қолданылуы  мүмкін  жеректердің  кішігірім  бөлшегі.  Егер  құрылғы 

арасындағы  физикалық  алмасу  ауқымды  бірліктермен  орындалса  да, 

операционды  жүйе  прграммистке  жекелеген  логикалық  жазбаға 

ол 


жеткізуіне  жағдай  жасайды. 3 суретт   файлды  логикалық  ұйымдастырудың 

бірнеше  сызбанұсқасы  бейнеленген.  Жазбалар  фиксирленген  не  ауыспалы 

ұзындықты бола алады. Олар файлда белгілі бір реттілікпен немесе жылдам 

қол жеткізуге мүмкіндікберетін индексті кестелердің қолдануымен барынша 

күрделі  реттілікте  орнығуы  мүмкін.  Жазбаны  идентифицирлеу  мақсатында 

кілт  деп  аталынатын  жазбалардың  арнайы  тізбегі  қолданыла  алады. UNIX 

және MS-DOS файлдік жүйелерінде файл қарапайым логикалық құрылымды 

– бір байтты жазбаларлардың реттілігін иемденеді.  

 

 

 



 

 

50



 

Сурет. 4 Файлды логикалық ұйымдастыру  

Физикалық ұйымдастыру мен файлдің мекен-жайы 

Файлдің  физикалық  ұйымдастырылуы  файлдің  сыртқы  жады 

құрылғысында  орнығу  ережелерін  сипаттайды.  Файл  физикалық  жазба – 

блоктардан  құралады.  Блок – сыртқы  құрылғы  оперативті  жадымен 

алмасатын  деректердің  кішігірім  бірлігі.  Үздіксіз  орнықтыру – физикалық 

ұйымдастырудың  қарапайым  дерлік  нұсқасы  (сурет 4,а),  бұл  ретте  файлға 

дискілі  жадтың  бүтін  жалпылама  учаскесін  қалыптастыратын  диск 

блоктарының  реттілігі  ұсынылады.  Файлға  мекен-жай  белгілеу  үшін  тек 

бастапқы  блоктың  нөмірін  нұсқау  жеткілікті.  Екінші  басымдылығы – 

қарапйымдылық. Дегенмен екі кемшілігі де баршылық. Біріншіден  файлды 

жаау  кезінде  оның  ұзақтығы , яғни  қаншалақты  жадыны  қарастыру 

қажеттілігі  де  белгісіз,  екіншіден,  мұндай  реттілікпен  орнықтыруда 

бөлшектену  орындалып,  дискідегі  кеңістік  нәтижесіз,  еш  пайдасыз 

қолданылады,  себебі  кіші  көлемнің  жекелеген  учаскелері  (минималды 1 

блок)  қолданусыз қалуы мүмкін.   

Физикалық  ұйымдастырудың  келесі  тәсілі – диск  жадының 

байланысқан блоктар тізімі ретінде орнықтыру (сурет 4,б ). Мұндай тәсілде 

әрбір блоктың басында келесі блокқа нұсқаулық болады. Бұл жағдайда файл 

мекен-жайы бір санмен – алғашқы блок нөмірімен белгілене алады. Алдыңғы 

тәсілмен салыстырғанда әрбір блок қандай да бір файл шынжырына бекінуі 

мүмкін,  бұл  ретте  бөлшектену  болмайды.  Файл  блоктар  санын  ұлғайтып, 

өзгерістерге  ұшырайды.  Кемшілігі – файлдің  еркін  орнына  қол  жеткізуді 

орындаудың  күрделілігі:  файлдың  реттілік  бойынша  бесінші  блогын  оқу 

үшін алғашқы төрт блокты оқып шығауымыз қажет. Оданөзге, бір блоктағы 

 

51


файл  деректерінің  саны  екілік  деңгейге  тең  келмейді  (бір  сөз  екінші  блок 

нөміріне  шығындалған),  ал  біршама  бағдарламалар  көлемі  екілік  деңгейге 

сәйкес деректер блогын оқиды.  

 

 



Сурет.5. Файлді физикалық ұйымдастыру 

а – үздіксіз орнықтыру; б – байланысқан блокатр тізімі; 

в – байланысқан индекстер тізімі; г –блок нөмірлерінің тізімдемесі  

MS-DOS 


операционды 

жүйесінің FAT файлдік 

жүйесінде 

қолданылатын  танымал  тәсіл – индекстердіңбайланысқан  тізімін  қолдану 

болып  табылады.  Әрбір  блокпен – индекс  бөлшегі  байланыс  жасасады. 

Индекстер  дискінің  жекелеген  облысына  орнығады ( MS-DOS-та  бұл FAT 

кестесі).  Егер  де  блок  файлға  бөлістірілген  болса,  онда  аталған  блоктың 

индексі  файлдің  келесі  блогінің  нөмірін  сақтайды.  Мұндай  физикалық 

ұйымдастырылуда  алдыңғы  тәсілдің  бүкіл  дерлік  жағымды  қасиеттері 

сақталады,  бірақ  екі  белгіленген  кемшілік  назардан  жойылады:  біріншіден, 

файлдің еркін орнына қол жеткізу мақсатында индекстьер блогімен танысу, 

шынжыр  бойынша  файл  блоктарының  қажетті  санын  есептеп,  қажетті  блок 

нөміріп  анықтау  жетеілікті,  екіншіден,  файл  деректері  блокты  түгелімен 

қамтып алады, ал  бұл дегеніміз екілік дәрежесіне сәйкес көлемді иемденеді 

деген сөз.   

Қорытынды  бөлімде,  файлдің  физикалық  орнығуын  аталған  файлмен 

алынатын блок нөмірлерінің қарапайым сараптамасы арқылы қарастырамыз. 

UNIX  ОЖ  файл  көлеміне  тәуелсіз  мекен-жайдың  фиксирленген  ұзақтығын 

қамтамасыз ететін  аталған тәсілдің нұсқасын қолданылады. Файлдің мекен-

жайын сақтау үшін 13 тізбек бөлінеді. Егер файл көлемі аз не 10 блокқа тең 

болса, онда аталған блоктардың нөмірлері мекен-жайдың он тізбегіне тікелей 

 

52



орын  алмастырады.  Егер  файл  көлемі 10 блоктан  кем  болса,  онда  келесі 11 

тізбек  файлдің  келесі  блокатарының 128 нөмірлерінің  мекен-жайларын 

орнықтырады.  Файл 10+128 блоктан  көп  болса, 128 нөмір  блоктары 

орныққан 12 тізбек  қолданысқа  енеді.  Және  де  файл 0+128+128 көп  боған 

жағдайда 10+ 128 + 128(128 + 128(128(128 максимум көлемі бар файлмекен-

жайын  белгілеуге  мүмкіндік  беретін 13  тізбек  үштік  жанама  мекен-

жайландыру мақсатында қолданылады.  

Файлға қол жеткізу құқықтары  

Файлға  қол  жеткізу  құқықтарын  анықтау - әрбір  тұтынушыға  аталған 

файлға қарасты жасалуы ықтимал әрекеттіліктерін анықтау деген сөз. Түрлі 

файлдік  жүйелерде  қол  жеткізу  дифферинцирленген  шараларының    өзіндік 

тізімдемесі анықтала алады. Аталған тізімдеме келесі шараларды ескереді:  

 



Файлды жою  

 



Файлды жасау   

 



Файлды ашу  

 



Файлды жабу  

 



Файлды оқу  

 



Файлға жазу  

 



Файлды толықтыру  

 



Файлда іздестіру  

 



Файл атрибуттарын қабылдау  

 



Атрибуттардың жаңа мағыналарын орнату  

 



Атын ауыстыру 

 



Файлды орындау  

 



Каталогты оқу  

және файл мен каталогтарғақарасты өзге де шаралар.  

Көп  жағдайда  қол  жеткізу  құқытары  қол  жеткізу  құқықтарын 

матрицасымен  сипатталуы  мүмкін.  Мұндағы  тізбектер – жүйенің  барлық 

файлдарына,  ал    жолдар – барлық  тұтынушыларға  сәйкес  келеді,  тізбектер 

мен жолдардың қиылысу нүктелерінде  рұқсат етілген шаралар белгіленеді  

 

 

Сурет. 6. Қол жеткізу құқықтарының матрицасы 



 

53


 

(сурет 5).  Бірқатар  жүйелерде  тұтынушылар  жекелеген  санаттарға 

жіктеле  алады.  Бір  санатқа  жатқызылатын  барлық  тұтынушылар  үшін  қол 

жеткізудің бірығңай құқықтарыбелгіленеді.  

Қол  жеткізу  құқықтарын  анықтауға  қарасты  келесі  екі  негізгі  қағида 

ажыратылады:   

 

Сайлаушылық қол жеткізу, бұл ретте әрбір файл және әрбір тұтынушы 



үшін иегер рұқсат етілетін шараларды анықтай алады.  

 



Мандатты  көз  қарас,  бұл  ретте  жүйе  тұтынушыға  әрбір  бөлісілген 

ресурстарға қарасты белгілі бір құқықтарды бөледі.  



Дискіні кэширлеу                

  Бірқатар 

файлдік 

жүйелерде 

мекен-жайландыру 

блоктармен 

орындалатын  сыртқы  құрылғыларға  қарастыр  сұраныстар  аралық 

бағдарламалық  қабат – жүйелік  буферлендірумен  қабылданып  отырады. 

Буферлендіру  жүйесі – оперативті  жадыда  орныққан  буферлік  пулды,  және 

де  аталған  пулды  басшылыққа  алған  бағдарламалар  жүйесі  ретінде 

танылады.  Әрбір  буфер  пулы  бір  блокқа  тең  келеді.  Оқытылуға  сұраныс 

түскен  жағдайда  буферлендіру  жүйесі  өзінің  буферлік  пулын  қайтара 

қарастырып,  қажетті  блокты  анықтап,  оны  сұраныс  жасаған  үрдіске 

көшіреді. Енгізу-шығару шаралары  құрылғы арасында физикалық байланыс 

орнатылмаса  да  орындалған  деп  есептелінеді.  Файлға  қол  жеткізуде  уақыт 

өнімділігі  байқалады.  Егер  де  қажетті  блок  буферлік  пулда  анықталмаса, 

онда  ол  құрылғыдан  оқылып,  автоматты  тұрғыда  буферлендіру  жүйесіне 

көшіріледі.  Бос  буфердің  болмағандығы  аңғарылса,  онда  дискіден  барынша 

қажетсіз  ақпарат  шегеріледі.  Осылайша,  буферизация  жүйесі  кэш-жады 

қағидаты бойынша орындалады.  



Файлдік жүйенің жалпылама моделі 

Кез-келген  файлдік  жүйенің  қызмет  етуін  көп  деңгейлі  модельмен 

байқауымызға болады, мұндағы (сурет 6), әрбір деңгей  жоғарыда орныққан 

деңгейге  интерфейсті  ұсынып,  ал  өзінің  қызметін  орындауда  төменде 

орныққан деңгейдің интерфейсін қолданылады.  

 

Файлдік жүйенің жалпылама моделі 

Символды деңгейдің міндеті – файлдің символды атауы бойынша оның 

шынайы  атын  анықтау.  Файл  жалғыз  символды  атауға  ие  болатын  файлдік 

жүйелерде  (мысалға MS-DOS), аталған  деңгей  болмайды,  себебі  файлға 

тұтынушыменбелгіленген  символды  атау  бір  уақытта  шынайы  болып, 

операционды жүйе қолданысына ене алады. Файл бірнеше символдық атауға 

ие  болатын  өзге  де  файлдік  жүйелерде  аталған  деңгейде  файлдікң  шынайы 

атауын анықтау мақсатында каталогтар шынжыры қарастырылып өтеді.  

Келесі  базалық  деңгейде  файлдің  шынайы  атауы  бойынша  оның 

сипаттамалары анықталады: қол жтекізу құқықтары, мекен-жай, көлемі және 

тағы  да  басқалары.  Файлді  ашу  барысында  оның  сипаттамалары  дискіден 

оперативті жадыға ауысады, осылайша файлға қол жеткізу уақыты барынша 

қысқара түседі.  

 

54


Файлға  сұранысты  орындаудағы  келесі  кезең – қол  жеткізу 

құқықтарын  тексеру.  Ол  үшін  сұранысты  жөнелдірген  үрдіс  не  тұтынушы 

өкілеттіліктері  қол  жеткізудің  рұқсат  етілген  түрлерімен  салыстырылады. 

Егер  сұраныстағы  қол  жеткізу  түрі    рұқсат  етілген  болса,  онда  сұраныстың 

орындалуы  жалғаса  береді,  кері  жағдайда  қол  жеткізу  құқықтарының 

бұрмалануы жөніндегі хабарландыру жіберіледі.  

Логикалық  деңгейде  файлдағы  сұралатын  логикалық  жазбаның 

координаталары  анықталады,  яғни  файлдің  бастапқы  бөлігінен  қажетті 

логикалық  жазба  қаншалықты  қашықтықта  орныққанын  білу  қажеттілігі 

туындайды.  Бұл  ретте  ол  файлдің  физикалық  орнығуынан  абстрагталып, 

байттардың  үздіксіз  реттіліг  түрінде  танылады.  Аталған  деңгейдің  қызмет 

алгоритмі  файлдің  логикалық  ұйымдастырылуына  тәуелді  келеді.  Мысалға, 

файл 1 фиксирленген  ұзындықты  логикалық  жазбалар  реттілігі  ретінде 

берілсе,  онда n –дік  логикалық  жазба l ((n-1) байт  кеңейтіліміне  ие  болады. 

Индексті-реттілікті  ұйымдастырылуы  бар  файлдардың  логикалық  жазба 

коорлдинаталарын  анықтау  мақсатында  логикалық  жазба  мекен-жайы 

берілетін индекстер кестесінің оқылуы жүзеге асырылады.  

Физикалық  деңгейде  файлдік  жүйе  қажетті  логикалық  жазбаны 

сақтайтын  физикалық  блок  нөмірін  анықтайды.  Аталған  мәселену  шешу 

мақсатында  логикалық  деңгей  қызметінің  нәтижелері  қолданылады – 

логикалық  жазбаның  файлда,  файл  мекен-жайының  сыртқы  құрылғыда, 

сондай-ақ  файлдің  физикалық  ұйымдастырылуы    жөніндегі  мағлұматтар 

арпалыса түседі.  

 

Ұсынылатын әдебиет 5,6,7,8,10,11,12 



 

СӨЖ арналған бақылау тапсырмалары  

1.

 

файлдың логикалық ұйымдастырылуы 



2.

 

файлдың физикалық ұйымдастырылуы мен адресі 



3.

 

файлға қол жеткізу құқығы 



4.

 

файлдық жүйенің толық үлгісі 



 



1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал