Адамға екі нәрсе тірек тегі: Бірі тіл, бірі ділің жүректегі



жүктеу 2.98 Kb.

бет1/9
Дата07.09.2017
өлшемі2.98 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Адамға екі нәрсе тірек тегі:
Бірі - тіл, бірі - ділің жүректегі.
                                   
Жүсіп БАЛАСАҒҰНИ.
   ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН 
   ӘДЕБИЕТІ ОРЫС 
       МЕКТЕБІНДЕ 
  Казахский язык и литература 
              в русской школе
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ–ПЕДАГОГИКАЛЫҚ 
БАСЫЛЫМ
   2001 жылдың
  қаңтар айынан        
2/2013    
АҚПАН
 
бастап шығады
РЕСПУБЛИКАНСКОЕ НАУЧНО–ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ   
ИЗДАНИЕ
АҚЫЛДАСТАР АЛҚАСЫ:
  Жаңылхан АДАМБАЕВА, Рақыш ӘМІРОВ, Берікжан 
ӘЛМҰХАМБЕТОВ, Шәмша БЕРКІМБАЕВА, Роза                 
БАТТАЛ, Әлімхан ЖҮНІСБЕК, Қарлығаш ЖҮНІСХАНОВА, 
Мәрия КӨПЖАСАРОВА, Қайсар ҚАДЫРҚҰЛОВ, Ольга                     
МЫРЗАГЕЛДИНОВА, Фаузия ОРАЗБАЕВА, Күлпәш                                     
САРИЕВА, Пиалаш СҮЙІНКИНА. 
 
 
«Білім және 
Ғылым» 
жауапкершілігі 
шектеулі 
серіктестігінің 
ай сайын 
шығатын 
республикалық 
ғылыми - 
педагогикалық 
жұрналы 
 

МАЗМҰНЫ – СОДЕРЖАНИЕ
Мұғалімдерге  көмек
Гүлсім ДҮЙСЕНБИЕВА.            Қазақ тілі сабағын дәстүрлі емес
                                                          әдіспен өту...............................................................3
Жанар ӘЗІРБАЕВА,                     Жеке білім бағытын қолдану арқылы бастауыш
Бекзат ОТЫНШЫНОВА.           мектепте оқу-танымдық біліктілікті
                                                          қалыптастыру..........................................................8
Зәуреш НҰРЫМОВА.                  Орта мектепте үш тілде оқыту мәселелері.........12
Айнаш МАКЕЕВА.                       Оқушыларды ҰБТ-ға дайындау 
                                                          жолдары.................................................................22
Қазақ тілі орыс аудиториясында
Базаргүл КӨЛБАЕВА.                 Қазақ тіліне тән дыбыстардың дұрыс
                                                          айтылуы мен жазылуын үйрету...........................27 
Тиімді әдіс  баршаға ортақ
Юлат ЖҰМАДІЛОВ.                   Қазақ тілін оқыту технологияларының
                                                          тиімділігі................................................................32
Маржан ТӨКЕНОВА.                  Коммуникативтік технологиямен 
                                                          оқушылардың сөйлеу тілін дамыту......................38
В мире педагогики
Айнур ШАКИРОВА.                     Самообразование педагога как фактор
                                                           профессионального саморазвития......................42
Мұғалім мінбесі
Рая БАЙЖАНОВА.                       Бүгінгі күннің талабы – білімді ұрпақ 
                                                           тәрбиелеу...............................................................48
Әдістеме  әлемінде:  қазақ  әдебиеті
Рита МҰХТАРҚЫЗЫ.                 Сәкен Сейфуллин. «Ананың хаты».....................53
Әдістеме әлемінде: қазақ тілі
Қаламқас ТОҒАСБАЕВА.           Етістіктің шақтарында 
                                                          «Нан дастарханға қалай келеді?».........................57
Сабира БАКИРОВА.                     Етістіктің рай категориясы..................................60
Фатима ХАМИТОВА.                   Сөздік қорға қосылған 
                                                           Қаныш тапқан қара тас........................................65
Ақбаян КӨПТІЛЕУҚЫЗЫ.        Зат есімнің септік жалғаулары............................74
Ақжарқын ӨМІРБАЕВА.             Сан есімнен өткенді қайталау.............................78
Айзада МИРМАНОВА.                 Сөз құрамын үйреткен күз..................................82
Гүлсім ЖИЕНАЛИНА.                 Ауызекі сөйлеу дағдысында –
                                                           «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?»................88
Білім негізі – бастауышта
Гүлнар БЕРКУТОВА.                    Жаңа сөздерге бай қыс айлары...........................92
Гүлмира МҰҚАНОВА.                  Сөйлемде «Адам не істейді?».............................94
Сайыс сабақ
Айжан АБДРАСИЛОВА.               Тіл – ұлттың жаны...............................................99
Индира МҰСТАЖАПҚЫЗЫ.      Мұқағали – мәңгілік жыр..................................104
Анаргүл КӨКЕШОВА.                  Әдебиет әлемінде – зияткерлік ойыны............110
Білім  сынағында
Шолпан ӘБЛЕМОВА.                   ҰБТ-ға дайындалуға арналған лексика-
                                                            грамматикалық сұрақтар...................................113
Бибігүл ТҰЯҚОВА.                        10-сыныпқа арналған бақылау диктанттары...118
Сағдат СЕРІКБАЙҚЫЗЫ.           10-сыныпқа арналған емтихан билеттері.........126
Балабақша бағында
Назира ИНСЕБАЕВА.                    Отбасындағы сыйластық..................................131
Тәрбие сағаты
Анар ЕРМЕКҚЫЗЫ.                     «Әлемнің жарығын сыйладың 
                                                            сен маған...»  .....................................................137

3
Мұғалімдерге көмек
Гүлсім ДҮЙСЕНБИЕВА,
№122 орта мектептің 
қазақ тілі мен әдебиеті 
пәнінің мұғалімі
ғылым магистрі.
Оңтүстік Қазақстан облысы,
Мақтарал ауданы,
Жетісай қаласы.
ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫН ДӘСТҮРЛІ 
ЕМЕС ӘДІСПЕН ӨТУ
Қазақ тілін оқыту – қиын да қызық жұмыс. Қазіргі кезде 
қазақ тілін оқытатын мамандарға қойылатын талап – жаңа 
технологиялық әдістерді қолдана отырып, сапалы білім беру. 
Олардың  ойлау,  есте  сақтау,  көру  қабілеттерін  жетілдіру 
және  танымдық  күшін  қалыптастыруға  жағдай  жасау,  оқу 
әрекетін, өтетін тақырып мазмұнын аша білу.
Білім негізінен пән арқылы берілгендіктен, әр пәнді заман 
талабына сай өз деңгейінде игерту, қай кезде болмасын, ең 
маңызды мәселе болып келгені даусыз. 
Білім  берудің  талабына  сай  әр  кезеңдегі  білім 
парадигмалары  өз  міндеттерін  атқарады.  Ал,  бүгінгі 
талап басқаша. Мұндағы басты мақсат – келешек ұрпақты 
жан-жақты  қалыптастыру,  яғни,  терең  білімді,  рухани-
шығармашылық қабілеті жоғары, сыни ойлау мүмкіндігі бар, 
өз  бетімен  ізденіп,  игерген  білімін  іс  жүзіне  асыра  алатын 
тұлға дайындау.
Мақсат – айқын. Аталған мақсатқа жетудің тиімді жолы 
ретінде  оқытудың  әр  алуан  технологиясын,  әдістемесін 
пайдалану керек екені сөзсіз.
Технология мен әдістеменің мақсаты бір – “қалай оқыту 
мәселелерін қарастыру”.

4
Бүгінгі оқыту жүйесінде әр түрлі  жаңа технологияларды 
пайдалану  тәжірибеге  еніп,  нәтижелер  беруде.  Бұлар 
оқушының  жеке  қасиетін  аша  отырып,  азамат  етіп 
тәрбиелеумен  қатар  оқушының  танымдық  күшін 
қалыптастыру  және  білімін  кеңейтуге,  тереңдетуге  жағдай 
жасайды.
Ұстаз үшін ең басты мәселе – оқыту әдісін дұрыс таңдау. 
Менің өз әдісім – ізденіске жұмылдыру.
Қазіргі кезде ғылым мен техниканың даму деңгейі әрбір 
оқушыға  сапалы  және  терең  білім  беруіне  жағдай  жасап 
отыр.  Оқытушы  баяндайды,  әңгімелейді,  түсіндіреді, 
ал  оқушы  тыңдайды,  қабылдайды,  ойлайды,  т.б.  таным 
әрекеттерін жасайды. 
“Жүз  рет  естігеннен  бір  рет  көрген  артық”  деген 
сөздерді  ескере  отырып,  сабақтарымызда  мүмкіндігіне 
қарай  мультимедиялық  проекторды  пайдаланып  отырсақ, 
оқытушының ұтары мол деп ойлаймын. Тек оларды тиімді, 
жүйелі түрде қолдану оқытушының шеберлігіне байланысты, 
әрқилы деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін.
“Мемлекеттік  тіл  –  менің  тілім  ”  тақырыбында  сабақ 
өттім.    Сабақтың  тәрбиелік  мақсаты  өз  Отанына,  өз  тіліне 
деген сүйіспеншілік  сезімдерін арттыру болса, осы мақсатты 
бетке ұстай отырып жұмысымды құрастырдым. Экрандағы 
көріністер  туралы  алдын  ала  тапсырма  берілді.  Сабақ  
барысында  оқушылар    “Тіл  туралы”  заң  ата  заңымыздың 
қай  бабында,  қай  бөлімінде  екенін  білді.  Осы  сабақтарда 
мультимедиялық  проекторды  қолданудың  маңызы  қандай 
десек,  біріншіден,  оқушылар  үлкен  әсер  алады,  қасиетті 
тіліміз    жөнінде  көп  мағлұмат  алып,  білімін  тереңдетеді. 
Өз бетімен жұмыс істеу арқылы өз күшіне деген сенімділік 
пайда болады, патриоттық тәрбие алады.
Өзім сабақ беретін сыныптарда оқушылардың танымдық 
ой-өрісін қалыптастыру мақсатында сабақтың әр кезеңінде 

5
өз  қалауыммен  жаңа  тақырып  түсіндіру  алдында,  өтілген 
тақырыпты  қайталау  мақсатында,  жаңа  тақырыпты  бекіту 
үшін  сабақ  соңында,  тіл  дамыту  сабақтарында  немесе 
пән  бойынша  аудиториядан  тыс  өткізілетін  шараларды  
мультимедиялық проекторды қолдануға көңіл бөліп жүрмін.
Мультимедиялық 
проекторды 
қолдану 
арқылы           
оқытушы:
Оқушының танымдық күшін қалыптастырады;
Барлық баланы оқытады;
Оқу-тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі;
Білім  берудің  формасын  оңайландыру  міндеттерін 
атқарады;
Оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырады;
Оқушының жеке қабілетін айқындау, іздену (Оқушыларға 
алдын ала тапсырма беріледі).
Мультимедиялық  слайдтарды  қолдану,  әсіресе,  дәстүрлі 
емес  сабақтарда  ыңғайлы.  Үлгі  ретінде  мен  сіздердің 
назарларыңызға  сабақтарымнан  бірнеше  мысал  келтіргім 
келіп отыр. Мысалы: 
Сөздік жұмысын жүргізгенде технология стратегиясының 
бір түрі – “Ассоциацияны” қолдануға болады. “Қазақстан” 
сөзін естігенде қандай сөздер ойға оралып, еске түсетініне 
тоқталады. Сол сөздерді дәптерлеріне жазады, содан кейін 
экранда төмендегі кесте шығады. Осы кесте бойынша мәтін 
құрастырады.
                                        әнұран
               ұлттар                                        елтаңба
        татулық                                                  ту
               егемен                                         ел ордасы
               мемлекет                                Астана
                                         тәуелсіз
 
Қазақстан  

6
“Тәуелсіз  Қазақстан”  тақырыбын  өткенде  проектор 
қайталау  кезеңінде  қолданылды.  Проектордан  еліміз  және 
оның  бас  қаласы  бойынша  маңызды  көріністер,  Қазақстан 
Республикасының  мемлекеттік  рәміздері  оқушылардың 
назарына ұсынылады, сонымен қатар “Астана”, “Қазақстан” 
тақырыбындағы  сөзжұмбақтар  арқылы  қайталау  жұмысы 
жүргізіледі.
Экранда: «Астана» сөзжұмбағы.
1. Астананың бұрынғы аты.
2. Астана қай өзеннің жағасында орналасқан?
3. Астанадағы тәуелсіздік символы.
4. Астанадағы университеттің аты.
5. Астана өңірінде жасалатын қасиетті тағам.
6. Болашақтың символы елестейтін мүсін.
Бағдарлама бойынша берілген тіл ұстарту сабақтарының 
тақырыптары  оқытушылардың  қалауынша  алынады. 
Сондықтан  да  өз  қалауым  бойынша  (орыс  мектебінде 
оқитын  оқушылардың  қазақ  халқының  салт-дәстүрлерін 
атүсті білетінін байқадым) бір тіл ұстарту сабағымды қазақ 
халқының  салт-дәстүрлеріне,  соның  ішінде  сәбилерге 
байланысты рәсімдерге арнадым. Салт-дәстүр туралы сұрақ-
жауап  арқылы  әңгімелескеннен  кейін    мультимедиялық 
   
                
А  қ  м  о  л  а 
 
е 
С  і 
л 
б  ә  й 
Т  е  р  е  к 
Е  у  р 
А  з  и  я 
 
Н  а  н 
 
 
б 
А  р  ы  с 
 

7
проектор арқылы бірнеше көріністер мәтіндерімен экранға 
түсірілді.  Сол  суреттер  және  мәтіндермен  түрлі  әдісті 
қолдана отырып жұмыс жүргізілді. Нәтижесінде:
Оқушылардың сөйлеу қабілеті дамиды;
Тілдік қорын жетілдіреді;
Салт-дәстүр туралы танымы тереңдейді;
Ұлттық сана-сезімін оятуға әсерін тигізді.
Ал,  грамматикалық  тақырыптар  бойынша  слайдтарды 
сабақты қорытындылау кезеңінде қолданған өте тиімді деп 
есептеймін.
Мысалы:  “Сөз  құрамы”  тақырыбын  алсақ,  қос  сөз, 
біріккен  сөз,  қосарлы  сөз  тақырыптары  бөлек-бөлек 
сабақтарда  өтіледі.  Осы  сабақты  қорытындылағанда  “Сөз 
құрамы” слайдын  экранға түсіріп, қорытындылау жұмысын 
жүргізсек ұтымды. 
“Үстеуді” өткенде мекен, мезгіл, себеп, мақсат, сын-бейне, 
мөлшер  үстеулері  де  бөлек-бөлек  сабақтарда  өткізілсе, 
қорытындылау  сабағында  “Үстеу”  тақырыбындағы  слайд 
арқылы қорытындылау жұмысын жүргізсек, оқушылардың 
осы тақырып бойынша алған білімін тұжырымдауға, ойын 
жинақтауға әсерін тигізетіндігі сөзсіз.
Қытайдың даналық сөздерін еске түсірсек:
«Айтсаң – ұмытып қаламын,
Көрсетсең – есімде сақтаймын,  
Жасатсаң – үйренемін» дейді.
Сөйтіп,  жүйелі  түрде  оқу  үрдісінде  мультимедиялық 
проекторды  қолданып  отырсақ,  біріншіден,  оқытушы 
ұтады, яғни, ол сабақты тиімді ұйымдастыруға көмектеседі, 
оқушының  пәнге  деген  қызығушылығын  арттырады, 
екіншіден, оқушы да ұтады, себебі өз ойын еркін жеткізуге 
мүмкіндік алады, өз бетімен еңбек етуге ұмтылады, өздерін 
сөйлету  оқушының  ой-өрісін  дамытуға  септігін  тигізеді, 
оның тақырып бойынша  танымы кеңейеді.

8
Жанар ӘЗІРБАЕВА,
Бекзат ОТЫНШЫНОВА,
Өскемен қаласындағы 
№34 мектеп-лицейдің
қазақ тілі пәнінің 
мұғалімдері.
ЖЕКЕ БІЛІМ БАҒЫТЫН ҚОЛДАНУ 
АРҚЫЛЫ БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕ 
ОҚУ-ТАНЫМДЫҚ БІЛІКТІЛІКТІ 
ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Бастауыш  мектептің  ең  басты  тапсырмаларының 
бірі  –  динамикалық  дамыған  ортада  өмір  сүруге  бейім, 
білімді, шығармашылық жеке білікті тұлғаны дамыту және 
қалыптастыру.  Осы  тапсырманы  шешу  белсенділігі  артып 
келеді. Базалық біліктіліктің бірі – оқу-танымдық  біліктілік 
болып табылады.  
Біз  жеке  білім  бағытын  немесе  траекториясын  қолдану 
кезіндегі   оқу-танымдық біліктілікті  қалыптастыру  бойын-
ша жұмыс жүйесіне тоқталамыз.
Жеке  білім  бағыты  –  оқушының  іс-әрекет  бағдар-
ламасының  құрылымы.  Жеке  білім  бағыты  бойынша 
оқушыларды оқыту үшін көптеген себептер болды.  Алысқа 
бармай ақ, өз мектебіміздің ішінен мысал келтірсек:
1.  Сыныпқа  жаңадан  бір  оқушы  орта  мектептен  №34 
мектеп-лицейге  ауысып  келеді.  Үлгерімі  төмен.  Сабақ 
барысында  бұл  мәселені  жауып  тастап,  жұмыс  жүргізу 
мүмкін болмады. 
2.  Сыныпта  логопедиялық  қателігі  бар,  жақсы  оқитын 
оқушы  оқиды.  Ата-анасы  қанша  тырысса  да,  көмектесе 
алмады,  ал,  логопед  уақытының  жоқтығынан  бас  тартты. 
Әрине,  бұл  балаға  маманның  көмегі  қажет  болды.  Сабақ 

9
барысында  жеке  отырып  жұмыс  жасауға  мүмкіндік 
болмады.  Ақырында  педагог  барлық  әдебиеттерді  меңгере 
келе, балаларды жеке білім бағыты бойынша жұмыс жасауға 
баулыды. Бұл бағыт оң нәтиже тудырғандықтан, осы бағытта 
жұмыс жасайтын оқушылар саны да көбейе бастады.   
Жеке білім бағыты:
•  Әлсіз оқушы үшін;
•  Мықты оқушы үшін жоспарлануы мүмкін.
Мықты оқушы ауырғандықтан немесе басқа да көптеген 
себептердің  салдарынан  көптеген  оқу  күндерін  босатуы 
мүмкін, сондықтан оның білімін жүйеге келтіріп, мәселесін 
жабу  қажет.  Ал,  әлсіз  оқушыны  үнемі  қызығушылығын, 
сәттілік әрекетін, дәлелін қолдап отыру керек. 
Жеке білім бағыты:
•  Қысқа;
•  Ұзақ болуы мүмкін.
Әлсіз  оқушыда  бағыт  барлық  оқу  жылына  есептелсе, 
мықты оқушыға бірнеше апта мен ай жетеді. 
Мұғалімнің міндеттері:
•  Оқушының жеке білім бағыты бойынша білім алуға 
көшудегі  дайындық  бағасы.  (Пәндер  бойынша 
педагогикалық диагностика, ОУУН диагностикасы).
•  Оқушымен жеке білім бағытын бірге таңдау.
•  Оқушымен тиянақты кездесу. (Аптасына бір сағаттан 
кем емес.)
•  Білім бағытын жүйеге келтіру.
•  Білім  бағытының  нәтижесін  жасау.  (ОУУН 
диагностикасы,  пәндер  бойынша  педагогикалық 
диагностика).
Жеке  білім  бағыты  оқушылардың  әр  түрдегі  іс-әрекеті-
нің ұйымдасуы арқылы жүзеге асады.
•  Сыныптық жұмыс.
Өткен сабақты қайталау немесе бекіту кезінде балаларға 

10
жеке тапсырмалар беріледі – қима қағаздар, жаттықтыру 
тапсырмалары.  Балалар  өз  беттерімен  жұмыс  жасайды, 
соңынан  жұмыстары  тексеріліп, бағаланады.
•  Топтық жұмыс.
Жеке  бағыт  бойынша  оқитын  оқушыларда  бір  ғана 
мәселе,  мысалы:  «Екпінсіз  дауыстыларды  сөз  түбірінде 
дұрыс жазу». Мұғалім оларды бір топқа біріктіріп, топтық 
жұмыстар жүргізеді. 
•  Материалды өз бетімен меңгеру.
Бұл  түрді  мықты  оқушыны  оқытуда  қолдануға  болады. 
Мысал  келтірсек:  орта  мектептен  №34  мектеп-лицейге 
ауысып  келген  оқушыға  өз  бетімен  меңгеру  тапсырмасын 
береді.  «Тәуелдік  жалғауының  үш  жағын  сөйлем  ішінде 
қолдануды  меңгеріп,  бірнеше  сөйлемдер  құрап  әкел». 
Артынан  мұғалім  ережені  тексеріп,  сол  ережені  оқушы 
қаншалықты меңгеріп, сөйлем ішінде қолдана алғандығын 
бағалайды.
•  Өз бетімен үй жұмысын жасау.
Оқушы  мұғаліммен  бірге  ережелерді  қайталай  отырып, 
бірнеше  күнге  үйге  тапсырма  алады.  Белгіленген  уақытта 
мұғалім оны тексеріп, міндетті түрде бағалайды.
Барлық бағалар жеке бағыт жұрналына қойылып отырады.
Қазір біз жеке бағыт бойынша жұмысты қалай жоспарлау 
керектігін  көреміз.  Жеке  білім  бағыты  бойынша  жұмыс 
жоспарын құру алгоритімі:
1. Жоспарды әрқашанда жалпы оқу дағдысы мен машық 
диагностикасынан бастап құру керек.
2. Төменгі үлгерім себебін анықтау керек.
Себептері төменгідей болуы мүмкін:
•  Жеке ОӘК (УМК) көшу.
•  Өзіндік бақылаудың дұрыс болмауы.
•  Оқушының тұрақты әрекетінің болмауы.
•  Сабақ  барысындағы  тұрақсыздық,  оқудағы  машық, 

11
дағды мәселелері.
•  Сөздік қорының аздығы.
•  Жалпы сөйлеу іс-әрекетінің дамымағандығы.
•  Танымдық іс-әрекеттің қалыптаспауы.
Осы  себептерден  шыға  отырып,  жұмыстың  бағытын 
анықтаймыз. Мысалы:
№34  мектеп-лицейдің  бағдарламасы  бойынша  артта 
қалуды жою.
Сөйлеу тілінің дамуы мен сөздік қорының баюы.
Оқу  іс-әрекеті  сарынының  қалыптасуы.  Сәттілік 
әрекетінің  құрылуына  көңіл  аударып,  баланың  алдында 
көлемі бойынша көп емес, қиындығы бойынша қолжетімді 
тапсырмалар қоя білу. 
Жұмыстың  бағытын  анықтап,  маршрут  жоспарын 
құрамыз  және  жоспардың  жүзеге  асуы  бойынша  жұмыс 
жүргіземіз.
Жеке  бағыттың  тақырыптық  жоспарының  мөлшерлі 
схемасы.

Күні  Сабақтың 
тақырыбы
Оқушының 
іс-әрекетін 
ұйымдас-
тырудың түрі
Үй 
тапсыр-
масы
Ұсыныс 
Сабақтың  өту  күнін  белгілейміз  (аптасына  1  рет).  Егер 
оқушыға  кеңес  қажет  болса,  мұғалімге  кез  келген  уақытта 
жолыға алады. 
 Қорытынды жасау. Бұл – диагностикалық жұмыс. 
Егер  мақсат  орындалса,  маршрут  жабылады;  егер  олай 
болмаса, жұмыс жалғасады. 
Жеке  білім  бағыты  бойынша  жұмыстың  нәтижесінде 
оқушыларда оқу-танымдық біліктілік негізі қалыптасады.
Олар  сабақ  барысында  өз  бетімен  ұйымдасуға  бейімде-
леді.
Өз жұмыстарын жоспарлауға үйренеді.
Өз жұмыстарын талдап, бағалай алады.

12
   
   
 
Жеке  білім  бағыты  бойынша  жұмыс  жасайтын  4 
оқушының:
1 – үздік.
1 – 4-5-ке оқиды.
2 – қанағаттанарлық бағамен оқиды.
5-сыныпқа  көшуде  оқушылар  оқу  үлгерімін  сақтады. 
Сонымен  қатар,  5-сыныпта  да  қазақ  тілін  меңгеруде  жеке 
оқу бағытының  барлығы қуантады.
Қазіргі уақытта жеке бағыт бойынша 2 оқушы оқиды. 
Бір оқушыда алға жылжушылық бар. Ал, екінші оқушы 
әлі  де  ілгеріде,  сонда  да,  динамикасы  қанағаттанарлық. 
Оқушылардың үлгерімі әлі де жақсаратындығынан үмітіміз 
мол.
Зәуреш НҰРЫМОВА, 
Шымкент каласындағы 
Ұлықбек атындағы 
№ 3 жалпы орта мектебінің 
қазақ тілі мен әдебиеті 
пәнінің мұғалімі.
ОРТА МЕКТЕПТЕ ҮШ ТІЛДЕ 
ОҚЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
«Қазақстан  халқы  дүние  жүзінде  үш  тілді  бірдей 
пайдаланатын  ел  ретінде  көрінуі  тиіс.  Бұлар  –  қазақ  тілі, 
яғни,  мемлекеттік  тіл,  орыс  тілі  –  ұлтаралық  қатынастар 
тілі  және  ағылшын  тілі  –  әлемдік  экономиканың  сәтті 
қолданысындағы  тілі»  делінген  Қазақстан  Республикасы 
Президенті 
Н.Ә.Назарбаевтың 
Қазақстан 
халқына 
Жолдауында.

13
Еліміздің  әлемнің  дамыған  елу  мемлекеті  қатарынан 
орын алу үшін бәсекеге қабілетті, жан-жақты дамыған жас 
ұрпақты қалыптастыру мәселесі алға шығып отыр. Өйткені 
тек бәсекеге қабілетті азаматтар ғана Отанымыздың тұрақты 
дамуына,  бәсекеге  қабілеттілігіне  өз  үлесін  қоса  алады. 
Шығармашылық тұрғыдан ойлайтын, ой-өрісі, дүниетанымы 
дамыған,  Қазақстан  қоғамының  әлеуметтік-экономикалық, 
рухани қалыптасуының жаңа міндеттерін іс жүзінде асыруға 
дайын жас ұрпақты тәрбиелеудің негізгі факторларының бірі 
–  мектепте  көптілді  және  билингвалды  білім  беруді  жолға 
қою болып табылады.
Көптілді білім – көп мәдениетті тұлғаны қалыптастырудың 
өзегі. Қазақ тілі – мемлекеттік тіл, ал орыс тілі мен шетел 
тілдерінің  бірін  білу  тұлғаның  ой-өрісін  кеңейтеді,  оның 
«сегіз қырлы, бір сырлы» тұлға болып дамуына жол ашады, 
ұлтаралық  қатынас  мәдениетін,  толеранттылық  және 
планетарлық ойлауының қалыптасуына мүмкіндік туғызады.
Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың  «Қазақстан  халқының  әл-
ауқатын  арттыру  –  мемлекеттік  саясаттың  басты  мақсаты» 
Жолдауында «Тілдердің үш тұғырлылығы» мәдени жобасын 
іске  асыруды  жеделдету  мәселесіне  ерекше  мән  берілген. 
Сонымен  қатар  бүкіл  қоғамымызды  топтастырып  отырған 
мемлекеттік  тіл  ретінде  қазақ  тілін  оқытудың  сапасын 
арттыру қажеттілігіне ерекше назар аударады.
Сондықтан қазақ тілін оқыту, сонымен қатар көптілділікті 
меңгеруді жолға қою – бүгінгі таңдағы орта білім жүйесінде 
педагогикалық  үрдістің  негізгі  бағыттарының  бірі. 
Педагогикалық  жұмыстың  осы  бағытындағы  мәселелер, 
оларды  шешу  жолындағы  ұмтылыстар,  ізденістер 
нәтижесінде  көптілді  және  билингвалды  білім  беру 
саласында біраз тәжірибе жинақталды.
Көптілді және билингвалды білім беру үлгісін енгізудің 
идеялық  негізіне  Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың  Қазақстан 

14
халқы  Ассамблеясының  ХII  сессиясында  айтқан  «Бізге 
кейбір  пәндерді  мектепте  оқыту  бір  мезгілде  қазақ  тілінде 
де,  орыс  тілінде  де  жүргізілуі  туралы  ойласу  керек.  Бұл  – 
біздің  бүкіл  білім  беру  жүйеміз  үшін  жаңа  міндет»   деген  
сөздері басшылыққа алынды.
Біздің  тәжірибемізге  сәйкес  келетін  нұсқалар  төмен-
дегіше болды: 
-  көптілді  білім  беру  –  бұл  мектепте  оқу  пәндерін  екі 
немесе одан да көп тілдерде аудармасыз оқыту;
-  билингвалды  білім  беру-оқу  және  оқудан  тыс 
жұмыстардың  негізгі  бағыттарын  екі  тілде  іске  асыру, 
педагогикалық  үрдісте  екі  тілді  оқыту  құралы  ретінде 
пайдалану.
Қазақстан  Республикасының  жалпы  білім  беретін 
мектептерінде  үш  тілді  білім  беру  моделін  енгізудің 
өзектілігі мынада:
- бүгінгі қазақстандық қоғамда көптілді, көп мәдениетті 
тұлғаға деген сұраныстың артуы;
-  ұлттық  мектеп  бітірушілерін  жалпы  қазақстандық 
және  әлемдік  білім  және  ақпарат  кеңістігіне  кіріктірудегі 
мәселелерді шешу қажеттілігі;
-  болашақ  ұрпақты  қазақстандық  патриотизмге,  ұлтара-
лық  қатынас  мәдениетіне  тәрбиелеудің  өзекті  мәселеге 
айналуы;

аз  ұлт  өкілдерінің  этникалық  ерекшеліктерін 
сақтаумен  бірге  олардың  жалпықазақстандық    экономика-
лық,   әлеуметтік-мәдени үрдістерге толыққанды  қосылуына 
жағдай жасау;
- мектеп      бітірушілерінің      коммуникативтік      және      
ақпараттық  құзырлықтарының  жеткілікті  деңгейіне  қол 
жеткізу.
Бұл өзекті мәселелерді жүзеге асыру үшін басты мақсат 
анықталды. 

15


  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал