Абат Әжіғалиев Батые Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Ілбішін ауылының «Қарша» орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті



жүктеу 56.94 Kb.

Дата26.05.2017
өлшемі56.94 Kb.

Абат Әжіғалиев

Батые  Қазақстан  облысы,  Ақжайық 

ауданы,  Ілбішін  ауылының  «Қарша» 

орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті 

пэнінің мұғалімі

ҚАЗАҚ  ӘДЕБИЕТІ  САБАҚТАРЫН ИНТЕГРАЦИЯЛАП ОҚЫТУ

ЖОЛДАРЫ

Жеке  пәндерді  оқыту  процесінде  оқушылардың  тек  сол  пэнге  туыстас 

ғылым  салаларынан  алған  білімін  есепке  алып,  оны  үйлестіріп  оқытумен 

шектелмей,  жұмыс  барысында  басқа  пәндерден  де  ортақ  факт,  түсінік,  идея, 

заңдылықтар  тауып,  мэселені  кешенді  түрғыдан  шешуге  үмтылған  тиімді.  Оның 

бэрі  көркем  шығарманы  философиялық,  әлеуметтік  жағынан  талдап-түсіндіруге 

қажет.  Бір ескерерлік жай, көркем  шығарманы талдау  - көркем  өнер туындыларын 

талдаумен  ұқсас,  сабақтас.  Өйткені  олардың  бәрі  -  адам  рухының  шырыны,  бәрі 

бір бақшаның жемісі.

Мектепте  оқытылатын  көркем  шығармалардағы  эдеби-тарихи  деректерді 

шэкірттерге 

ұгындыруда 

оқушыны 

ынталандыратын, 

білімін 

тереңдетуге 

көмектесетін  оқытудың  жаңа  эдісімен  жургізілетін  сабақ  түрлері  көп.  Соның  бірі 

-  кіріктірілген сабақ түрі, яғни интеграциялық сабақ.

Оқушыларға  тиянақты  білім  беріп,  шығармашылық  ойлау  қабілетін, 

танымын  дамытуда  интеграциялық  сабақтың  алатын  орны  ерекше.  Ол  - 

пэнаралық байланыстың кеңейтілген күрделі бір түрі.

Интеграциялық  сабақ  өткізу  алдағы  қойған  максатты  тыңғылықты  жүзеге 

асырғызып,  жинақталған  мол  материал,  алуан  түрлі  жұмыс  түрлерін  жүйелі  де 

көбірек  орындауға  негіз  қалайды.  Қарастырып  отырган  жайдың  тамыр  тереңіне 

бойлатып,  сабақты  жанды,  эмоционалдық  қуатқа  бөлей  өткізіп,  шэкірттердің 

эстетикалық  талғамынан  шығып,  ақыл-ой  деңгейін  өрістетеді.  Мұғалімдер 

тарапынан  іске  асырылатын  мұндай  іс-шаралар  шэкірттердің  тарих,  мүсін,  кескін 

өнері, саз  өнері,  сэулет  өнері, театр өнері  жөніндегі бастауыш үғымдарын  кеңітіп, 

солар 

арқылы 

көркем 

туындыны 

басқа 

қыраларынан 

танып 

бағалауға 

дағдыландырады.

Енді 

менің 

мақаламның 

тақырыбы: 

«Қазақ 

әдебиеті 

сабақтарын 

интеграциялап  оқыту  жолдары»  деп  аталғандықтан,  өзім  өткізген  сабақтарым 

туралы қысқаша баяндап берейін.

Бейнелеу  өнері  туындыларын  эдебиет  пэнінде  оқыту  көркем  шығарманы 

бағалауда  оқушының  диалектикалық  танымын  үстейді.  Қарастырылып  отырған 

мэтіннің  мазмүнына  лайықтап  салынған  суреттер  мектеп  оқушыларының 

эстетикалық  талғам-танымын  күшейтіп,  кейіпкерлердің  характерін  нэзік  сезінуге, 

нақты  тарихи  кезеңдегі  кейіпкерлердің  бет-бейнесін,  дәуір  мен  уақытқа  сай 

түрмыс-тіршілігін, қоғамдық құрылысын, салт-сана, эдет-ғүрпын  аңдып, тұтынған 

қару-жарағын,  еңбек  құралдарын  көріп,  табиғат  қүбылысынан  сол  кезең тынысын 

сезінуге,  эдебиеттің  сөз  өнері  ретіндегі  ерекшеліктерін  саралауға  септігі  тиеді. 

Әдебиет  сабақтарын  сурет,  яғни  бейнелеу  өнері 

сабағымен  біріктіріп  өткізу, 

оқушылардың  эдебиет  пен  сурет  пәндерінен  алған  білім  дағдыларын  өрістетудің 

эффектісі жоғары,  нәтижесі табысты болады.

Осындай,  эдебиет  пен  сурет  пэндерінің  кірікгірілген  сабағым:  «Абайдың 

табиғат  лирикасы»  атты  сабақ.  Бұл  сабақта  сурет  пэнінің  мұғалімі  табиғат 

тақырыбына  салынған  суреттерді  көрсетіп,  Абай  табиғатымен  салыстырды.  Жэне

79


КЫС 

пен  күзді  салқын  түсті,  ал  көктем  мен  жа:иы  жы.іы 

ң  u   і 

о о я ч .м р м .и  

о ояп .  

әдеби  теориясына  көңіл  бөлген  кезде  сурет  пәнш ш   м үіал ім і  п о р ір е і 

і і е т а ж  

ұғымдарына  кеңінен  тоқтаіып  өтті.  Сабак  барысынла  о к у ж ы л а р   Лоаилын 

табигатты  бейнелейтін  өлендерінін  кез  келгенін  оки  огырыіі.  к а п п   о с и н е   e \ p e r  

салды.  Ертеңгі  күні  сол  суреттерден  көрме үйымдастырылды.

Әдебиет  пен  музыка  сабактарын  кіріктіріп 

елкізген 

сао ак тар да  да 

шэкірттер  сырлы  да  сиқырлы  үндер  гаммасынан  окиғаларды н  %пнм^нь т   үгып. 

әрекеттердің  құбылысын  бағьш  отырады.  Музыка  ад ам н ы н  ж ^рек 

кылын 


қозғайды,  сондықтан  көркем 

шығарманы 

окыту 

процееінде 



о к ш а л а р д ы ң  

мазмүнын,  адамдардың  амал-әрекет.  жан  күбылы стары ның  ы ш а й ы н   ескеріп. 

музыкалык  шыгармаларды  оқушылардын  өздеріне  орымдагып  о і ы р \ д ы к   маньиы 

зор.  Бір  ескертетін  жай,  зпикалык  шыгармалардан.  оларды  іалдачдан  юрі. 

лирикалық  шыгармаларды  окыту  қиын,  күрделі.  ауыр  да  а з а п іы  

келеді. 


Сондықтан  лириканы  өтерде  кулактың  құрышын  кандырып.  ж ан ьш д ы   елітетін 

музыкалық  туындыны  қоса  пайдаланып,  керкем  туындыны  сон ы м ен   үиітастыра 

талдап  оқыган  пайдалы.  Нэрлі.  құлакқа  жағымды  м узы калы к  гуымды  әдебиет 

сабагында  ләззатқа  бөлеп,  шыгармага  деген  әсерін  күшейтіп.  :>стстикалык  тзрбие 

береді.  Кэдімгі  сөзбен  сурет 

салып,  оқиғаны  бипаз  баяндау  сәтінде  әдеби 

туындыны  музыкалық  туындымен  үштастырып.  салыстырып.  көркем  мәтіннің 

сюжетін,  такырыбын  ашу  кезінде  ара-тұра  музыкалык  ту ы н д ы н ы   тьш д ап   немесе 

орындап.  оқушыларға  орындатып  отырса.  оқушылармен  ж үм ы с  іс іеу   жеңіл 

болады.  Осы бағытта мынандай  екі  сабак өткіздім.

1.  «Қазақтың музыкалык ұдттық  аспаптары»;  Бүл  сабакта  мен  о д еб и еп п і  ретінде 

эр  музыкалық  аспаптың  шығу  тарихын.  әрине.  әдеби  а ң ь п -әң гім ел ер г е  еүйеие 

отырып,  эңгімелеп  берсем,  музыка  пэнінің  мұғалімі  әр  а сп ап т ы ң   үнін.  калай 

ойналатыыын,  кұрылысыиц оркестрде  алатын  орнын  баяндады.

2. 

Абайдың  эн  әлемі”  атты  сабағы.  Бүл  сабактың  максаты  х а л к ы м ы з д ы ң   дана 



акыны,  саз rep  Абайдьщ  мұрасына  қызығушылыгын  ар тты р у .  окып-білуге. 

іани  түсуге  ынталандыру.  оқушыларды  өнерге  баулу  болды .  Бұл  сабакта 

оқушыларды  “ Асыл  сөз'\  ‘ЧЭн-әуен" деп  екі  топқа  бөлдік.  А лд ы н -ал а  берілген 

іаисырмалар  бойынша,  әдебиет 

пэні  мұгалімініи  комегі.мен  "А с ы л   сөз" 

гобының  окуіиылары  Абай  өлеңдерінің  шыгу  тарихы на  әзірленіп  келсе.  " Э й ­

зу ен 

юбындагы  окушылар  Абай  өлеңдерінің  эндерін  м у зы к а  пэнінің 



көмепмен  жаттап,  шырқауга  дағдыланды.  Бүл  с а б ак т а  м у зы к а  пәнінің 

мүгалімі  Абайдың  көпшілік  біле  бермейтін  “Май  т ү н Г .  "Т о р ы   ж орға’’ 

к\ йлеріп  орындады.  Сабақ  әрі  кіріктірілген  сабак,  әрі  к о н ц ер т   сабак  болып

ӨТТІ.


Әдебиетті  тарихтан  беліп  қарауга  болмайтынын  бәріміз 

ж а қ с ы  

білеміз. 

Сондықтан  да  әдебиетпен  еншісі  ортақ  пән  тарихты 

коксйге 

қонымды 


кіріктірілген  сабақ  негізінде  оқытпайынша,  балалардың 

коркем 


ә д е б и е т т і 

каоылдау  қабілетін,  шығармашылык  потенциалын  көтеру  ки ы н га 

т ү с е д і .  



Тарих 

пен  эдебиетті  үштастыра  отырып,  көркем  шыгарма  кей ш ке р л е р ін іц   ом ір  сүрген 

дәу-jp  сипатын,  күрескерлік  бейнесін,  азаматтық  түлгасын 

ч а т к ы н  

сүйгсн 


патриот™  көрш,  өмірінің  маңызды  кезеңдерін  біліи  отырүга  болады .

Іарих  гіен  әдебиеттің  кіріктірілген  эдіспен  о гк п іл ген   са б а к т а р д ы н   бірі  -  

азақ^халқының  үш  шамшырағы  атты  сабақ.  Бүл  сабакта  класс 

о қ у ш ы л а р ы н  

үш 

т з п Г Г ' - СаИЬІСТЬІРЫП 



ө™ зд ‘к’  ^аб ақ та  Абай,  Ы бырай,  Ш о кан 

е м і р л е р і н е н  

о Л і п м п я  

ері  мен  олаР ™   өлеңдері,  эңгімелері,  зерттеулері  түсіндіріледі- 

о е лгіле н гін  

caXHajIa« ™  



керіністер 

сиякты , 

шшын-ала

тапсырмалар  бойынша  жұмыстанды. 

Б ұ л  

сабақты  



ауданДЫК 

г .„  


,:елген 

тарих 


пзнінің  мұгалімдері 

катысып 


т а м а ш а л а д ы . 

М.Шахановтын  'Ютырар"  поэмасы  сабағында  өзім  мәдениеттін  ошагы 



болған

Отырар  тұрғындарының  да  рухани  бай,  рухы  мықты  ел  болганын,  сол 

мықтылығымен  екі  жүз  мың  эскерге  6  ай  бойы  қаланы  алдырмай,  тек  бір 

опасыздың  кесірінен  Отырардың  ойран  болғанын  баяндадым.  Осы  оқиғаны 

М.Шаханов  поэмасына  арқау  еткенін  эңгімелесем,  тарихшы  мұғалім  ХІ-ХІІ 

ғасырдағы  Отырар  қаласы  туралы,  оның  Иран  мен  Орта  Азия  Сібірге,  Қытайға 

қатынайтын  сауда  жолындағы  дамыған,  көркейген,  мэдениет  ошагы  болған  қала 

екенін, дүние жүзіне белгілі кітапханасы болғанын сөз етті.

Ел 

Президентінің 

2030 

бағдарламасында 

Салауатты 

өмір 

салтын 

насихаттау туралы кеңінен  сөз  болған.  “Дені  саудың — жаны сау”,  -  деп халқымыз 

бекер  айтпаған.  Денсаулық,  спортты  насихаттауда  да  эдеби  шығармалардың 

маңызы зор.

Джек  Лондонның  “Мексика  ұлы”  атты  әңгімесін  дене  тәрбиесі  пэнінің 

мүғалімімен  бірігіп  өткіздім.  Бұл  сабақта  мен  боксшы  Ривераның  өз  халқы,  өз 

елінің  бостандығы  үшін  рингке  шыққаны  туралы,  боксшының  намысшыл, 

халқын,  Отанын  сүйетін  патриот  екенін  әңгімеледім.  Оқушылар  болып  Ривераға 

мінездеме  беріп,  шығарманың  мазмұнына,  идеясына  кеңіл  бөлдік.  Ал  дене 

шынықтыру  пэнінің  мұғалімі  кезінде  кеңес  заманының  саясатының  қүрсауынан 

оза  шаба  алмаған  талантты  боксшылар  туралы  жэне  қазіргі  таңда  элем 

арнеларында  Қазақ  елінің  Әнүранын  шарықтатып,  көк  байрагын  биікке 

желбіретіп  жүрген  боксшылар  туралы  эңгіме  шертті.  Сабақ  барысында  спорттың 

адам  денсаулығына  пайдасының  қаншалықты  екендігі  сөз  болды.  Қазіргі 

боксшылар  мен  Ривераны  салыстырып,  ортақ  қасиет,  ортақ  мақсаттарын  тапты. 

“Ер  намысы-ел  намысы”  деген  тақырыиқа  шығарма  жазу  үй  жұмысына 

тапсырылды.

Экологиялық  мәдениетті  қалыптастыру  бала  кезден  басталу  керек. 

Экологиялық  білім  берудің  негізгі  баспалдағы  -  мектеп.  Күні  бүгінге  дейін 

мектепте  экологиялық  білім  беру  тек  қана  биология  жэне  табиғаттану  пәндері 

мұғалімдерінің еншісіне тиіп келсе, заман  ағымы оқушыларға  габиғаттың тылсым 

сырларын 

танытуда,  табиғатқа  деген  сүйіспеншілік  сезімін  қалыптастыруда, 

бағыт-бағдар  беруде  эдебиет  пэнінің  басты  тәрбиелік  рөл  атқаратынын  көрсетіп 

отыр.  Жастардың  табиғатқа  көзқарасын  қалыптастыруды,  экологиялық  білім  мен 

тэрбиені  жетілдіруді  әдебиет сабағының мазмұнымен  байланыстыра өткен  тиімді. 

Мұндағы  экологиялық  білімнің  басты  мақсаты  -  табиғатқа  жауакершілікпен 

қарайтын  үрпақ  тәрбиелеу.  Осы  мақсатта  биология  пэнінің  мұғалімдерімен  біріге 

отырып,  “Абайдың  табиғат  лирикасы”,  Сэкен  Сейфуллиннің  “Ақсақ  киік”, 

Мұқағали 

Мақатаевың 

“Аққулар 

ұйықтағанда” 

сияқты 

шығармаларын 

кіріктірілген  сабақ түрінде өткіздік.

Бұл  сабақтардың  басты  мақсаты  көркем  шығармаларды  оқып,  талдай 

отыра,  оқушыларды  сүлулықты  көре  білуге,  бағалай  білуге,  сұлулық  сезіміне 

баулуға  қалыптастыру.  Адамның  табиғат  пен  адам  әрекеттеріне  эстетикалық- 

этикалық  қатынасын  тудыру,  сезіндіру,  сүйсіну,  жек  көру,  сүйіспеншілік, 

жауыздық,  аяныш  сезімдерін  тану,  сезіну.  Табиғатты  сүюге,  қорғауға,  аялауға 

тәрбиелеу  болатын.  Әдебиетші  ретінде  мен  осы  шығармаларды  оқып,  мазмұнын, 

ақынның  айтар  ойын,  сұлулықты  көркем  сөзбен  сомдауын  түсіндіріп  өтсем, 

биология  пәнінің  мүғалімі  шығармаларда  кездесетін  аңдардың,  құстардың, 

шөптердің  қай  жерлерде  мекендейтінін,  олардың  адамға  жалпы  табиғатқа  тигізер 

пайдасын  айтып  берді.  Өзен-көлдер  мен  жер  атауларына  нақіы  тоқталын  өтті. 

Осы  ақындар  жырлап  өткен  табиғаттың  эсемдігі  сөз  болыи,  оны  қазіргі  кездегі 

табиғатпен 

салыстырдық.  Аққу  мен  киіктің  басына  түскен  қасіретті  болдырмауға 

болатынын  түсініп,  осы  екеуін  адаммен  салыстырып  көруде  оқушылар  көп 

еңбектенді.  Қазақстанның  экологиялық  қауіпті  аймақтарын  көрсетіп,  оның  неден 

осындай 

халге  душар  болып  отырғанын  түсіндірді.  Сабақтың  соңын  тек  киік  нен

81


аққуды  емес,  табиғатты  сактаңдар!  Эдемілікті  керс  оі.ііңдср.  ә с с м д ік іі  ая.іацдар! 

Бүгін  әсемдікті  сақтауға  уйренсек.  ертең  ізгілік  үшін  к \р е с у г е   д айы н  болам ьп. 

адам  да  табиғаттың  бір  бөлшегі.  Демек,  табиғатты  сактауга  үйрсну 

адамды 


сақтауға бастайтын  баспалдақ!  -   дегеи  эсерлі.  сүлу  сөздермен  аякгадык.

Ш ырыны  меы  шырғалаңы  кос  кырыстанып  жататын  өмірді  аркау  еткен 

сьфлы  сөзді,  сұлу  сөзді,  дана  сөзді  эдеби  туынды  мектеп  о к у ш ы л а р ы н ы н   жан 

жүрегіне  теңізге  қүйған  өзеидердей  бір-бірін  кұнарландырын  ж ататы н  понаралык 

байланыстар  үйлесімі  нәтижесінде  ғана  берік  сіңсді.  Кіріктірілгел  сабактарды 

әдеби  шығарманы,  теориялық  ұғымдарды  өту  бары сында  пайдалану  -  мекгеп 

оқушыларының  танымдық  қабілетін  күшейтіп.  пәнгс  деген  ы нта-ы кы ласы н 

арттырары  сөзсіз.






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал