“3i: intellect, idea, innovation интеллект, идея, инновация”



жүктеу 5.33 Kb.

бет1/38
Дата27.02.2017
өлшемі5.33 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

ISSN  2226-6070

CM
CM
OI
9  7 7 2 2 2 6   6 0 7 1 2 7
0  6
Ахмет Байтұрсынов атындағы 
Қостанай  мемлекеттік университет!
Костанайский^п^^^рственный университет 
имени АхмедгЯ і^йтур^інова
К Ө П С А Л А Л Ы  
Ғ Ы Л Ы М И  Ж У Р Н А Л Ы
м н о г о п р о ф и л ь н ы й
Н А У Ч Н Ы Й  Ж У Р Н А Л
ЧАСТЬ 2
ь

“3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация” 
2016 ж., маусым № 2 
№ 2, июнь 2016 г. 
 
Жылына төрт рет шығады 
Выходит 4 раза в год 
 
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің көпсалалы ғылыми журналы 
Многопрофильный научный журнал Костанайского государственного университета  
им. А. Байтурсынова  
 
Меншік иесі:  
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті 
Собственник: 
Костанайский государственный университет им. А. Байтурсынова 
 
Бас редакторы / Главный редактор:  
Валиев Х.Х. – техника ғылымдарының докторы /доктор технических наук 
 
Бас редактордың орынбасары / Заместитель главного редактора:  
Жарлыгасов Ж.Б. –ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты /кандидат сельскохозяйственных наук 
 
Редакциялық кеңес / Редакционный совет:  
1. Абсадыков А.А. – филология ғылымдарының докторы /доктор филологических наук 
2. Айтмұхамбетов А.А. – тарих ғылымдарының докторы /доктор исторических наук 
3. Анюлене А. – ветеринария ғылымдарының докторы /доктор ветеринарных наук (Литва) 
4. Астафьев В.Л. – техника ғылымдарының докторы /доктор технических наук 
5. Гайфуллин Г.З. – техника ғылымдарының докторы /доктор технических наук 
6. Гершун В.И. – ветеринария ғылымдарының докторы /доктор ветеринарных наук 
7. Джиорджи М. – ветеринария ғылымдарының докторы /доктор ветеринарных наук (Италия) 
8. Жиентаев С.М. – экономика ғылымдарының докторы /доктор экономических наук 
9. Одабас М. – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы /доктор сельскохозяйственных наук (Турция) 
10. Козинда О. – ветеринария ғылымдарының докторы /доктор ветеринарных наук (Латвия) 
11. Колдыбаев С.А. – философия ғылымдарының докторы /доктор философских наук 
12. Крымов А.А. – заң ғылымдарының докторы /доктор юридических наук (Российская Федерация) 
13. Лозовицка Б. – PhD докторы/ доктор PhD (Польша) 
14. Лутфуллин Ю.Р. - экономика ғылымдарының докторы /доктор экономических наук (Российская Федерация) 
15. Мак Кензи К. – заң ғылымдарының докторы /доктор юридических наук (Великобритания) 
16. Найманов Д.Қ. – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы /доктор сельскохозяйственных наук 
17. Пантелеенко Ф.И. – техника ғылымдарының докторы /доктор технических наук (Республика Беларусь) 
18. Рябинина Н.П. – педагогика ғылымдарының докторы /доктор педагогических наук (Российская Федерация) 
19. Шило И.Н. – техника ғылымдарыңың докторы /доктор технических наук (Беларусь) 
20. Шнарбаев Б.К. – заң ғылымдарының докторы /доктор юридических наук 
 
Редакциялық  кеңесінің  хатшысы  /  Секретарь  редакционного  совета  –  Иргизбаева  Қ.Б.-гуманитарлық  ғылымдарының 
магистрі/магистр гуманитарных наук  
 
Журнал  2000  ж.  бастап  шығады.  27.11.2012  ж.  Қазақстан  Республикасының  мәдениет  және  ақпарат  министрлігінде  қайта 
тіркелген.  №  13195-Ж  куәлігі./Журнал  выходит  с  2000  г.  Перерегистрирован  в  Министерстве  культуры  и  информации 
Республики Казахстан 27.11.2012 г. Свидетельство № 13195-Ж.  
А.Байтұрсынов  атындағы  ҚМУ-дің  05.07.2013ж  №3  «3i:  intellect,  idea,  innovation  -  интеллект,  идея,  инновация»  журналы  
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті алқасының шешімімен 06.00.00-Ауылшаруашылық 
ғылымдары және 16.00.00-Ветеринариялық ғылымдар салалары бойынша диссертацияның негізгі нәтижелерін жариялау үшін 
ұсынылған  ғылыми  басылымдар  тізіміне  кірді./Решением  Коллегии  Комитета  по  контролю  в  сфере  образования  и  науки 
Республики  Казахстан  №3  от  05.07.2013  г.  журнал  КГУ  им.  А.  Байтурсынова  «3i:  intellect,  idea,  innovation  -  интеллект,  идея, 
инновация»  включен  в  Перечень  научных  изданий,  рекомендуемых  для  публикации  основных  результатов  диссертаций  по 
отраслям: 06.00.00-Сельскохозяйственные науки и 16.00.00-Ветеринарные науки. 
2012ж  аталмыш  журнал  ISSN  (ЮНЕСКО,  г.  Париж,  Франция)  сериялық  басылымдарды  тіркеу  жөніндегі  халықаралық 
орталығында  тіркеліп,  ISSN  2226-6070  халықаралық  нөмірі  берілді./Журнал  в  2012  г.  зарегистрирован  в  Международном 
центре по регистрации сериальных изданий ISSN (ЮНЕСКО, г. Париж, Франция), присвоен международный номер ISSN 2226-
6070. 
 
Авторлардың  пікірлері  редакцияның  көзқарасымен  сәйкес  келе  бермейді.  Қолжазбаларға  рецензия  берілмейді  және 
қайтарылмайды. Ұсынылған материалдардың дұрыстығына автор жауапты. Қайта басылған материалдарды журналға сүйеніп 
шығару міндетті./Мнение авторов не всегда отражает точку зрения редакции. Рукописи не рецензируются и не возвращаются. 
За  достоверность  предоставленных  материалов  ответственность  несет  автор.  При  перепечатке  материалов  ссылка  на  журнал 
обязательна.  
  
  
 
© А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті  
© Костанайский государственный университет им. А.Байтурсынова 
 

ГУМАНИТАРЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ҒЫЛЫМДАРЫ
                        
ГУМАНИТАРНЫЕ И СОЦИАЛЬНЫЕ НАУКИ 
 

 
УДК 28:24
-447 
 
ИСЛАМДАҒЫ ГЕНДЕР ТЕҢДІГІНІҢ МӘСЕЛЕСІ ХАҚЫНДА
 
 
Ахметова  Л.С. 

тарих  магистрі,  А.Байтұрсынов  атындағы  Қостанай  мемлекеттік 
университеті философия кафедрасының, аға оқытушысы
 
 
Мақалада  әртүрлі  авторладың  ғылыми  зерттеулерінің,  сонымен  қоса  мұсылмандықтың 
рухани кӛзі 

Құран және Сунна негізінде исламдағы гендер мәселесі талданады.
 
Сонымен  қатар,  жұмыста  исламның  ер  және  әйел  адамдардың  арасындағы  әлеуметтік 
теңдік мәселесіне қатысты діни тұжырымдамасы  қарастырылады.
 
Басты  назар  келесі  тақырыптарға  қойылады:«нағыз»  мұсылман  және  «нағыз»  мұсылман 
әйелі  бейнелері,  мұсылман  әйелдерінің  әлеуметтік
-
мүліктік  құқықтары,мұсылман  әйелінің  еңбек 
етуге және білім алуға құқықтары,кӛпәйелдікке қатынасы, мұсылмандыққа ӛзің жатқызудың,
 
кӛбін
-
де,
 
киім  киюдегі
 
сыртқы  белгілері,жұбайлық  ӛмірге  ерлі 

зайыптылардың  бір 

бірің  таңдағанда 
діннің маңыздылығы.
 
Құрандағы
 
сүрелер  мен  аяттарды  зерделеу  негізінде,жұмыста  исламдағы  гендерлік  ұста
-
нымға
 
баға беріледі,әйелдің күнделікті ӛміріндегі исламның рӛлі
 
қарастырылады.
 
 
Исламның  ресми  және  бейресми  нұсқаларының  арасындағы  айырмашылық  болып 
табылатын  салт
-
жоралғылар  мен  рәсімдер,  шын  мәнінде  қалай  жүзеге  асатындығы  негізінде 
кӛрсетіледі,қазіргі  таңда  осы  тақырып  бойынша  мұсылман  діни  ойының  маңыздылығы  ,ер  және 
әйел адамдардың әлеуметтік рӛлдері қарастырылады.
 
Қазіргі
 
мұсылман  әйелдерін  дінге  бет  бұрылары  қоғамда  ӛзінің  діни  кӛзқарасын  ашық 
жеткізу мүмкіндіктерімен түспа
-
түс келген ұрпақ деп білеміз.
 
Қазіргі
 
гендер  әлеуметтануыдағы  исламды  жаңа  қырынан  зерттеу  осы  тақырыптың 
негізгі проблемалық түйіткілдерің анықтауға кӛмектеседі.
 
Кілт сӛздер:
 
ислам,мұсылман әйелі,гендерлік теңдік,құран,гендер әлеуметтануы.
 
 
К ВОПРОСУ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА В ИСЛАМЕ
 
 
Ахметова  Л.С.
  - 
магистр  истории,старший  преподаватель  кафедры  философии 
им.А.Байтурсынова
 
 
В  статье
 
на  основе  научных  исследований  различных  отечественных  и  зарубежных 
авторов,
 
а также исламских первоисточников Корана и Сунны анализируются гендерные аспекты 
в исламе.
 
Также рассматривается то, как религиозная
 
трактовка ислама  социального равенства 
мужчин  и  женщин  повлияло  на  восприятие
 
в  целом
 
мусульманским
 
населением
 
вопросов  гендер
-
ного  равенства.  Основной  акцент  делается  на  следующих
 
темах:  образы  «настоящей»  мусуль
-
манки,  социально
-
имущественные  права
 
мусульманок,право  на  труд  и  образование  женщины
-
му
-
сульманки,
 
вопросы,
 
связанные  с  многоженством,
 
внешние  атрибуты  мусульманской  идентич
-
ности, значимость  религии при выборе супруга или супруги.
 
Изучая работы различных отечественных и зарубежных авторов
 
по данной теме

в рабо
-
те
 
дается  оценка  гендерного  подхода  в  исламе,
   
рассматривается
 
роль  ислама  в  повседневной 
жизни  женщин

Раскрывается  содержание  современной  религиозной  исламской  мысли
 
по  данной 
проблеме.
 
Современные мусульманки
 

 
это поколение женщин, обращение к религии для которых сов
-
пало с признанием в обществе возможности открытого выражения своих религиозных убеждений.
 
Анализ  новых  исследовании  ислама  в  современной  социологии  гендера  позволяет  выявить 
основные проблемные узлы данной темы.
 
Ключевые слова
: 
ислам, мусульманка, гендерное право, Коран, социология гендера.
 
 
TO THE QUESTION OF GENDER EQUALITY IN ISLAM 
 
L.S. Akhmetova - Master of history, the senior lecturer in philosophy at KSU after A.Baitursynova. 
 
The article analyzes  gender and socio-cultural  aspects of the  spread of Islambased on research of 
domestic and foreign authors and the Islamic source, the Quran as well. There is also a reviewof how socio-
religious  interpretation  of Islam  has  influenced  the  perception  of gender  issues  of  Muslim  population  of the 
former Soviet republics. The emphasis is on the following topics: images of "real" Muslim woman, social and 
economic  rights  of  Muslim  women,  the  right  to  work  and  to  studyfor  Muslim  women,  the  trappings  of  a 
Muslim identity and the importance of the religion in choosing a spouse. 

ГУМАНИТАРЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ҒЫЛЫМДАРЫ
                        
ГУМАНИТАРНЫЕ И СОЦИАЛЬНЫЕ НАУКИ 
 

 
Studying the situation in the article, assesses the gender mainstreaming in Islam, examines the role 
of  Islam  in  the  everyday  life  of  women.  This,  reveals  the  content  of  the  contemporary  Islamic  religious 
thought of the problem. 
Modern  Muslim  women  are  the  generation  of  women,  for  which,  the  to  religion  coincided  with  the 
acceptanceof the opportunity to express publicly their religious beliefs. 
аppeal.
 
Analysis of the new study of Islam in the contemporary sociology of gender reveals the main problem 
points of the topic. 
Keywords: Islam, Muslim woman, gender right, Quran, gender sociology.  
     
     
Діндегі  гендер  тақырыбы  бүгінгі  күнге  дейін  кӛкейтесті  мәселерінің  бірі  болып  табылады.  Әйел 
және  ер  адамдардың  саясатта,  білім  беру  саласында,  отбасында  және  әлеуметтік  ӛмірдің  басқа 
салаларында  ойнайтын  рӛлдері  туралы  сӛз  кӛзғағанда,  біз  қоғамның  маңызды
 
салаларының  бірі 
болып табылатын дін жайында айтпай кете алмаймыз. Ғасырлар бойы қоғамның діни парадигмалары, 
кӛбінде,  қоғам  ӛмірінің  басқа  салаларына  қатысты  басым  болып  келгені  баршамызға  мәлім.  Бұған 
сүйеніп,  дін  саласында  бастапқыда
 
гендер  жӛнінде  қалыптасқан  стереотиптер  болғанын,содан  кейін 
ол ӛзге салаларға етегің жайған деп
 
айта аламыз. Ӛркениет тарихында қоғамның діни кӛзқарасы оның 
зайырлы тұрпатына ықпал еткендігі, бұл, соның ішінде ер және әйел адамды бағалауда негізгі фактор  
болғандығы  туралы  кӛптеген  мысалдар  бар.  Олардың    бойларында  қандай  қасиеттер  болуы  керек? 
Қоғам ӛмірінің әр салаларында қандай орынға ие болуы керек? 
 
Ислам  бұл  мәселелерге  қатысты,  ӛзге  діни  дәстүрлер  сияқты  ӛз  шешімін  ұсынады.  Қазіргі 
таңда  исламдағы  әйел  адамдардың
 
әлеуметтік  жағдайын  зерттеуге  арналған  сан  алуан  ғалымда
-
рының жұмыстары бар.
 
Назарға  ұсынылып  отырған  зерттеу  жұмысы  әйелдердің  әлеуметтік  жағдайы  мен  мәртебесің 
тек  Құран  және  Суннаға  негізделіп  қарастырады,  дәлдірек  айтқанда,  мұсылмандардың  кӛпшілігімен 
мойындалған  ресми исламдық дерек кӛздерде бекітілген құқықтар мен міндеттер. Бұл мақалада әлем 
бойынша мұсылман елдері мен мұсылмен қауымдағы әйелдердің шынайы жағдайлары зерттелмейді. 
Ӛйткені,  ӛкінішке  орай,  кӛбінде,  Құранда  бекітілген  ислам  мен  оның  шын  ӛмірде  жүзеге  асырылуы 
қарама
-
қайшы келеді. 
 
Исламдағы  әйелдің  орны  жайында,  оның  исламның  модернизациялық  жобасына  қатысуы 
туралы тұжырымдамалық пікір 

талас Э.
 
Саид, А.Халид сынды зерттеушілердің еңбектерінде алғаш
-
қы
 
рет 1960 жылы айтылды. Адиб Халид ӛзінің «Коммунизмнен кейінгі ислам» атты еңбегінде советтік 
және  постсоветтік  кезеңдегі  исламның  тарихын  қарастырады.  Халидтің  пікірінше,  КССРО
-
дағы 
тұрмыстық
 
ислам

бұл  дәстүрлі  қоғамның  қалдығы  емес.  Атеизмді  жеңгенімен,  Совет  мемлекетінде 
исламның ӛз
 
орны болды және де жергілікті халықтардың күнделікті ӛмірлерінде (ер мен әйел арасын
-
дағы қатынаста да) мұсылман тәжірибелері кеңінен қолданылды. Ресей зерттеушісі А.В.Чепелеваның 
ойынша,  Құран  ерлер  мен  әйелдердің  теңдігің,  сонымен  қоса  олардың  функционалдық  айырмашы
-
лығын бекітеді. Зерттеуші О.Эрсан
 
«Исламдағы әйелдер.
 
Оның құқықтары мен ар
-
намысы» атты ең
-
бегінде  мұсылман  әйелдің
 
экономикалық  құқықтары  туралы  баяндайды.  «Егерде  отбасында  жұбай
-
лардың екеуі қатар жұмыс  істесе, онда әйел адам толығымен  еңбек ақысың  ӛзі  жұмсауға  құқылы»
 
[1]. 
Осы  тақырыпты  Балтанова  Г.  Р.  «Мұсылман  әйелі»  атты  жұмысында  жалғастырады.  Оның 
еңбегінің  ӛзегі
-
махр  мәселесі.  Махр 

некеге  отырудың  маңызды  шарты  болып  табылады.  Махрды 
кӛптеген Батыс елдерінде (оған қоса
 
Ресейде) қалындықтың  құнын ӛтеуі ретінде тӛлейтің қалыммен 
шатастырады. Шын мәнінде, махр 

ерінің қалындығына  тойдың алдында сыйлық ретінде тарту етуі 
және ол тек қана әйелінің мүлкі болып табылады
[2]. 
     
Исламдағы гендер мәселесінің тағы бір маңызды қыры 

кӛпәйелдік мәселесі. Бұл мәселеге 
Ван ден Берг Л. В. ӛзінің «Абу Ханифа мен Шафии имамдардың  мұсылман құқығын түсіндіру» атты 
еңбегін  арнады.  Ислам  заңдары  бойынша  ер  адам  бірінші  әйелінің  рұқсатыңсыз  екінші  әйел  алуға 
құқығы  жоқ».  Дегеменде,  белгілі  объективті  себептермен  екінші  некенің  қажеттілігі  туындауы  мүмкін, 
мысалы, егер әйелі бедеу, ал ерлі –
 
зайыптылар ажырасқысы келмейді»
 [3]. 
Сонымен,  қазіргі  гендер  әлеуметтануы  исламды  жаңаша  зерттеп,  негізгі  проблемалық 
түйіткілдерді  анықтауға  кӛмектеседі.  Бұлар:  ислам  және  гендерлік  тәртіп,  әйел  адамның  исламдық 
тәжірибесінің ӛзге мәселерден даралануы.
 
Әрине,  жоғарыда  келтірілген  барлық  зерттеулердің  негізінде  исламның  дін  ретінде  әйел  мен 
ер адамның  қоғамдағы алуға тиіс орнына (гендерлік тендігіне) қатысты ұстанатын позициясы жатыр. 
Сол себепте осы мақаланың да арқауы
-
исламдағы гендерлік теңдік кӛрінісі болмақ.
 
Құранға
 
сүйенсек  ислам  діні    жалпы  адам  құқығына,  оның  ішінде  әйел  адам  құқығына  да 
ерекше кӛңіл бӛліп, оның ар
-
намысын қорғап, қоғамда лайықты орынға ие болуын қамтамасыз етеді. 
Бірақ,  егер  де  қазіргі  күнде  «қай  дінде  әйел  құқығы  кӛп  шектелген»  деген  сұрау  жүргізер  болсақ, 
кӛпшілік  ислам  дінінде  деп  жауап  берер  еді.  Ӛйткені,  исламның  қарсыластары  соңғы  ғасырларда 
орамал  таққан  әйелдің  болмысын  айтып,  оның  құқығы  тапталып  отырғандығы  туралы  жар  салуда. 
Алайда,  ислам  дінінің  кӛзқарасы  кӛп  жағдайда  объективті  түрде  бейнеленбей,  бұрыс  мәліметтер 

ГУМАНИТАРЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ҒЫЛЫМДАРЫ
                        
ГУМАНИТАРНЫЕ И СОЦИАЛЬНЫЕ НАУКИ 
 

 
кездесіп  жатады.  Сонымен  катар,  Батыс  қоғамы  акпарат  құралдарының  қасақана  түрде  үдайы  беріп 
келе жатқан қитүрқы хабарлары аркылы бейкүнә әйелдердің кұрбанға айналғандығын естен шығарма
-
ғанымыз  жӛн.  Оның  үстіне  адам  күқықтарын  корғаймыз  деп  жүрген  батыстың  ӛзі  әйел  бостандығын 
адам бостандығы аясында қарастыра отырып, әйелдің нәзік табиғатын мүлде ұмытты. Сондықтан Уил 
Дюрант  айтқандай:  «Батыс  әйелді  қол
-
аяғындағы  бұғаулардың  кейбірінен  босатуымен  бірге  баска 
бұғаулармен байлап қойды».
 
Бірақ, Құранға негізделген шариат тәжірибесіне сүйенсек

ислам діні әйел адамға бұрын соңды 
болмаған  кұкыктар  берді.  Тек  қана  біздің  біржақты  ойлауымыз  бен  исламнын  баға  жетпес 
құндылықтарынан бейхабарлығымыздын салдарынан бұл тұрғында кемшіліктер мен жаңсақ түсініктер 
белең  алуда.  Алайда,  «Неліктен  бүгінгі  тандағы  мұсылман  қоғамында  әйелдер  ӛз  құқықтары  үшін 
күресуге  мәжбүр  болып  отыр?»  деген  сұрақтар  да  туындауы  мүмкін.  Бұған  бүгінгі  қоғамда  әйелдер 
ғана  емес,  ер  адамдардың  ӛздеріне  де  құқықтары  үшін  күресулеріне  тура  келіп  отырғандығын  айта 
кету қажет және мұсылман қоғамдары да бұл санатқа кірмей қалмайды.
 
Әрине,  исламдағы  әйелдің  құқықтары  батыстағы  әйелдердің  күресіп  отырған  қүқықтарынан 
белгілі бір деңгейде ерекшеленетіні рас. Ислам әйел мен еркек арасында ұқсастығы бар мәселелерде 
ӛзара  теңдікті  бекіте  отырып,  олардың  арасында  орын  алатын  табиғи  және  физиологиялық
 
ерекшеліктерді де ескерген. Құранда әйел мен ер адамның ӛмір сүруге деген құқығы, бас бостандығы, 
жеке  мүлік, мұрагерлік, еңбек, білім  алу және  ӛзге де құқықтар санатында  тең екендіктері жеке
-
жеке 
айтылады. Сонымен қатар, әйел мен ер адам арасындағы физиологиялық ерекшеліктер де олардың 
әлеуметтік  құқықтары  мен  міндеттерінде  кӛрініс  таппай  қоймайды.  Айталық,  ана  болу,  дүниеге  бала 
әкелу мен оны емізу тек қана әйел адамға тән артықшылық болып табылады.
 
    
Ислам дін ретінде орныққанша әйелге ешкандай қүқық берілмейтін, әрі оның пікірімен ешкім 
де  санаспайтын.  Ислам  әйел  адамды  мұндай  құқықсыздық  жағдайдан  шығарды,  олардың  дәрежесін 
кӛтеріп, қысымшылықтан азат етті, ерлермен тең қойып, ӛзін толыққанды сезінуіне жол ашты, заңды 
құқығын  беріп  «дүниедегі  барлық  жамандықтың  кӛзі»,  «жәнатта  Адамды  азғырды»  деген  сияқты 
орынсыз жаладан босатты. [5].Демек, жаратылыс түрғысынан алғанда, ер мен әйелдің дәрежесі тең, 
олардың бір
-
бірінен ешқандай артықшылығы жоқ. 
 
Адамның жәннаттан қуылуына әйел адам кінәлі деген пікірлерді бұрмаланған діндерде кездес
-
тіргеніміз  секілді  кейбір  мұсылмандардан  да  естіп  жатамыз.  Шын  мәнісінде,  әйел  адам  Құранның 
пайымдауынша, Адаматаның бірінші жаңылыскандығы үшін кінәлі болып есептелмейді. Олар екеуі де 
Құдайға бағынбағандығы үшін тең кінәлі, олар екеуі де тәубесіне келді және екеуі де кешірілді. 
 
Осы  түста  қазіргі  таңда  батыстың  аттан  салып  жатқан  «гендерлік  саясат»  немесе  «әйелдер 
теңдігі»  мәселесін  анықтап  кеткеніміз  жӛн.  Бүл  саясат  орта  ғасырда  батыста  Адам  атаға  тыйым 
салынған жемісті жегізіп, бүкіл адам баласын жүмақтан шығарған, олардың жер бетіндеғі барша күнә
-
ларына себепкер болған Хауана деген діни сенімге негізделген. Солайша Батыс халықтарында, оның 
ішінде басым кӛпшілігі христиандар мен яһудилерде әйелді кемсіту, қорлау, құқығын аяқасты ету бе
-
лең  алған.  Осы  корлыққа  намыстанған  әйелдер,  еркектердің  алдында  біржола
 
«жер  щұқып»  қал
-
маудың жолын қарастырып, «феминизм», «әйел теңдігі» деген үғымдар мен ұрандарды алға тартты.
 
Ислам  ер  адам  мен  әйел  адамды  әрқайсысының  тегіне,  жалпы  және  жанұядағы  орын 
ерекшеліктеріне карай бӛлгендігі болмаса, ер мен әйел затына жалпы тең қарайтыны белгілі.
 
Ислам  әйел  адам  мен  ер  адам  бір 

бірін  толықтырып  тұратындығын  және  бір
-
бірі  үшін  тірек 
болатындығын  бекітіп:  «Олар  сендерғе  киім,  сендер  де  оларға  киім  іспеттісіңдер»  (Бақара  сүресі, 
187),- 
дейді
[6]. 
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, исламға дейін заманда, қыз бала дүниеге келген отбасын мұң 
басып, ол тектің ар
-
намысын аяққа тапталуына әкеледі, кӛптеген экономикалык қиындықтар тудырады 
деп  біліп,  тірідей  топырақка  кӛмілетін  болғандығы  баршамызға  мәлім.  Ислам  бұл  жайтқа  бірден 
тыйым  салып,  мұсылман  отбасыларында  қыз  бала  дүниеге  келген  уакытта  ұл  бала  келгеннен  де 
артық қуану қалыптаса бастады. Қыздарға жақсы тәрбие бергендігі үшін үлкен сый уәде етілді: «Кімнің 
үш  қызы  не  үш  апа  қарындасы  болса,  ол  оларды  мүқтаждықтары  отелгенге  дейін  білім  беріп, 
тәрбиелесе, олар үшін Аллаһтан дұга қылса, шындыгында ол жаннатқа ие болады»,

деген. 
 
Қыз  баланың  ӛмір  сүруіне  деген  барлық  қажеттілігімен  камтамасыз  ету,  оған  білім  беру, 
мәдени  тұрғыдан  жетілдіру 

әкенің  парызы  болып  табылады.  Ол  қызын  күйеуге  берген  кезде  бұл 
міндеті қыздың күйеуі ӛтейді. Әкесі не күйеуі жоқ әйел адамға кӛмек кӛрсетуді оның бауыры не
 
басқа 
бір  туысы  ӛз  мойнына  алуы  керек.  Осыншама  әйел  затын  асқақтатып,  ардақтаған  аяттар  мен 
хадистер  бола  тұрса  да  ислам  әйелге  кысымшылық  кӛрсетіп,  олардың  кұкыктарын  таптайды  деген 
бұрыс  пікірлер  де  жоқ  емес.  Жалпы  ислам  дінің  гендер  мәселесіне  қатысты
 
ұстанымын  былай  
түйіндеуге болады. Олар: экономикалық жауапкершілік, мирас, отбасына жетекшілік ету, куәлік, кейбір 
ғибадаттар мен талақ мәселелері.
 
 
Экономикапық  жауапкершілік
, 
яғни  жанұяны  камтамасыз  етуде  ер  мен  әйелдің  айырма
-
шылығы бәрімізге мәлім. Ислам бүл тұрғыда әйел затын мейірімділікпен қамқорлыққа бӛлеп, күнкӛріс 
камындағы  қиыншылықтар мен отбасын қамтамасыз ету ауыртпалығынан  босатып, оны ер адамның 
мойнына  жүктеген.  Егер  ол  тұрмыс  құрмаған,  яки  ажырасқан  болса,  оның  нәпақасы  әкесінің  немесе 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал